Adhyaya 16

Verse 1

स्कन्द उवाच । ज्येष्ठेश्वरस्य परितो लिंगान्यन्यानि यानि तु । तानि ते कथयिष्यामि शृणु वातापितापन

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਾਤਾਪਿਤਾਪਨ, ਸੁਣ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਲਿੰਗਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 2

ज्येष्ठेशाद्दक्षिणे भागे लिंगमप्सरसां शुभम् । तत्रैवाप्सरसः कूपः सौभाग्योदकसंज्ञकः

ਜ੍ਯੇਸ਼ਠੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਪਸਰੇਸ਼ਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਥੇ ਹੀ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦਾ ਕੂਆਂ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ‘ਸੌਭਾਗ੍ਯੋਦਕ’—ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਜਲ—ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 3

तत्कूपजलसुस्नातो विलोक्याप्सरसेश्वरम् । न दौर्भाग्यमवाप्नोति नारी वा पुरुषोथवा

ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਕੂਏਂ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਪਸਰੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ—ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁਰਖ—ਕਦੇ ਦੁર્ભਾਗ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 4

तत्रैव कुक्कुटेशाख्यं लिंगं वापीसमीपगम् । तस्य पूजनतः पुंसां कुटुंबं परिवर्धते

ਉੱਥੇ ਹੀ, ਤਲਾਬ ਦੇ ਨੇੜੇ, ‘ਕੁੱਕੁਟੇਸ਼’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਵਧਦਾ-ਫੁਲਦਾ ਹੈ।

Verse 5

पितामहेश्वरं लिंगं ज्येष्ठवापीतटे शुभम् । तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा पितॄणां मुदमर्पयेत्

ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਵਾਪੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਤਟ ਉੱਤੇ ‘ਪਿਤਾਮਹੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 6

पितामहेशान्नैरृत्यां पूजनीयं प्रयत्नतः । गदाधरेश्वरं लिंगं पितॄणां परितृप्तिदम्

ਪਿਤਾਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਗਦਾਧਰੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

दिशि पुण्यजनाख्यायां लिंगाज्ज्येष्ठेश्वरान्मुने । वासुकीश्वरसंज्ञं च लिंगमर्च्यं समंततः

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪੁਣ੍ਯਜਨ ਨਾਮਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਜ੍ਯੇਸ਼੍ਠੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਾਸੁਕੀਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਸੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ।

Verse 8

तत्र वासुकिकुंडे च स्नानदानादिकाः क्रियाः । सर्पभीतिहराः पुंसां वासुकीशप्रभावतः

ਉੱਥੇ ਵਾਸੁਕੀ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਵਾਸੁਕੀਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 9

यः स्नातो नागपंचम्यां कुंडे वासुकिसंज्ञिते । न तस्य विषसंसर्गो भवेत्सर्पसमुद्भवः

ਜੋ ਕੋਈ ਨਾਗਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਵਾਸੁਕੀ ਨਾਮਕ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਪਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 10

कर्तव्या नागपञ्चम्यां यात्रा वर्षासु तत्र वै । नागाः प्रसन्ना जायंते कुले तस्यापि सर्वदा

ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਨਾਗਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਰਤਵ੍ਯ ਹੈ; ਨਾਗ ਸਦਾ ਉਸ ਦੇ ਕੁਲ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 11

तत्कुण्डात्पश्चिमे भागे लिंगं वै तक्षकेश्वरम् । पूजनीयं प्रयत्नेन भक्तानां सर्वसिद्धिदम्

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤਕ੍ਸ਼ਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 12

मुनेस्तस्योत्तरे भागे कुण्डं तक्षकसंज्ञितम् । कृतोदकक्रियस्तत्र न सर्पैरभिभूयते

ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ (ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ) ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤਕ੍ਸ਼ਕ ਨਾਮ ਦਾ ਕੁੰਡ ਹੈ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਜਲ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਰਾਜਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 13

तत्कुण्डादुत्तरे भागे क्षेत्रं क्षेमकरः सदा । भक्तानां साध्वसध्वंसी कपाली नाम भैरवः

ਉਸ ਕੁੰਡ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਸਦਾ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕਪਾਲੀ ਨਾਮ ਦਾ ਭੈਰਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਕਤਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

भैरवस्य महाक्षेत्रं तद्वै साधकसिद्धिदम् । तत्र संसाधिता विद्याः षण्मासातत्सिद्धिमाप्नुयुः

ਉਹ ਭੈਰਵ ਦਾ ਮਹਾ-ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਧਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਾਧੀ ਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 15

तत्र चण्डी महामुण्डा भक्तविघ्नोपशांतिदा । बलिपूजोपहाराद्यैः पूज्या स्वाभीष्टसिद्धये

ਉੱਥੇ ਚੰਡੀ ਮਹਾਮੁੰਡਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਕਤਾਂ ਦੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਬਲੀ ਆਦਿ ਉਪਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੂਜਾ-ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨਚਾਹੀ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲੇ।

Verse 16

तस्या यात्रां तु यः कुर्यान्महाष्टम्यां नरोत्तमः । यशस्वी पुत्रपौत्राढ्यो लक्ष्मीवांश्चापि जायते

ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਜੋ ਮਹਾਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਉੱਤਮ ਨਰ ਕਰੇ, ਉਹ ਯਸ਼ਸਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਸੰਪੰਨ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

महामुण्डा प्रतीच्यां तु चतुःसागरवापिका । तस्यां स्नातो भवेत्स्नातः सागरेषु चतुर्ष्वपि

ਮਹਾਮੁੰਡਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚਤੁਃਸਾਗਰ ਨਾਮ ਦੀ ਵਾਪੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਚਾਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 18

महाप्रसिद्धं तत्स्थानं चतुःसागरसंज्ञितम् । चत्वारि तत्र लिंगानि सागरैः स्थापितानि च

ਉਹ ਸਥਾਨ ਚਤੁਃਸਾਗਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਚਾਰ ਲਿੰਗ ਹਨ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।

Verse 19

तस्या वाप्याश्चतुर्दिक्षु पूजितानि दहंत्यघम् । तदुत्तरे महालिंगं वृषभेश्वरसंज्ञितम्

ਉਸ ਵਾਪੀ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਪਾਪ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਲਿੰਗ ਹੈ।

Verse 20

हरस्य वृषभेणैव स्थापितं तत्स्वभक्तितः । तस्य दर्शनतः पुंसां षण्मासान्मुक्तिरुद्भवेत्

ਹਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ (ਨੰਦੀ) ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 21

वृषेश्वरादुदीच्यां तु गंधर्वेश्वरसंज्ञितम् । गंधर्वकुण्डं तत्प्राच्यां तत्र स्नात्वा नरोत्तमः

ਵ੍ਰਿਸ਼ੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਗੰਧਰਵੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਗੰਧਰਵ-ਕੁੰਡ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉੱਤਮ ਨਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਧਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਫਲਾਂ ਦਾ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 22

गंधर्वेश्वरमभ्यर्च्य दत्त्वा दानानि शक्तितः । सन्तर्प्य पितॄदेवांश्च गंधर्वैः सह मोदते

ਗੰਧਰਵੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 23

कर्कोटनामा नागोस्ति गन्धर्वेश्वरपूर्वतः । तत्र कर्कोटवापी च लिंगं कर्कोटकेश्वरम्

ਗੰਧਰਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਰਕੋਟ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਗ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕਰਕੋਟ-ਵਾਪੀ (ਤਲਾਬ) ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਕੋਟਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਵੀ ਹੈ।

Verse 24

तस्यां वाप्यां नरः स्नात्वा कर्कोटेशं समर्च्य च । कर्कोटनागमाराध्य नागलोके महीयते

ਉਸ ਵਾਪੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਰਕੋਟੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਧੀਵਤ ਅਰਚਨ ਕਰਕੇ, ਕਰਕੋਟ ਨਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਲੈਣ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨਾਗਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 25

कर्कोट नागो यैर्दृष्टस्तद्वाप्यां विहितोदकैः । क्रमते न विषं तेषां देहे स्थावरजंगमम्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰਕੋਟ ਨਾਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਾਪੀ ਦੇ ਵਿਧੀਵਤ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਥਾਵਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਗਮ।

Verse 26

कर्कोटेशात्प्रतीच्यां तु धुंधुमारीश्वराभिधम् । तल्लिंगाभ्यर्चनात्पुंसां न भवेद्वैरिजं भयम्

ਕਰਕੋਟੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਧੁੰਧੁਮਾਰੀਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਹੈ। ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਭੈ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 27

पुरूरवेश्वरं लिंगं तदुदीच्यां व्यवस्थितम् । द्रष्टव्यं तत्प्रयत्नेन चतुर्वर्गफलप्रदम्

ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੁਰੂਰਵੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਚਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ (ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਮੋਖਸ਼) ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਲਿੰਗ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨਯੋਗ ਹੈ।

Verse 28

दिग्गजेनार्चितं लिंगं सुप्रतीकेन तत्पुरः । सुप्रतीकेश्वरं नाम्ना यशोबलविवर्धनम्

ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿਗਗਜ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ ਵੱਲੋਂ ਅਰਚਿਤ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਸੁਪ੍ਰਤੀਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਇਹ ਲਿੰਗ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਬਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 29

सरश्च सुप्रतीकाख्यं तत्पुरो भासते महत् । तत्र स्नात्वा च तल्लिंगं दृष्ट्वा दिक्पतितां लभेत्

ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ ਨਾਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੋਵਰ ਮਹਾਨ ਤੌਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦਿਕਪਤੀ ਦਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 30

तत्रास्त्येका महागौरी नाम्ना विजयभैरवी । रक्षार्थमुत्तराद्वारि स्थिता पूज्येष्टसिद्धये

ਉੱਥੇ ਮਹਾਗੌਰੀ ਦੀ ਇਕ ਹੀ ਰੂਪਾ ਵਿਜਯਭੈਰਵੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉੱਤਰੀ ਦੁਆਰ ਤੇ ਸਥਿਤ, ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 31

वरणायास्तटे रम्ये गणौ हुंडनमुंडनौ । क्षेत्ररक्षां विधत्तस्तौ विघ्नस्तंभन कारकौ

ਵਰਣਾ ਦੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਦੋ ਗਣ ਹਨ—ਹੁੰਡਨ ਅਤੇ ਮੁੰਡਨ। ਉਹ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਠੱਪ ਕਰਕੇ ਜਕੜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕ ਹਨ।

Verse 32

तौ द्रष्टव्यौ प्रयत्नेन क्षेत्रनिर्विघ्न हेतवे । हुंडनेशं मुंडनेशं तत्र दृष्ट्वा सुखी भवेत्

ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ—ਹੁੰਡਨੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੁੰਡਨੇਸ਼—ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 33

स्कंद उवाच । इल्वलारे कथामेकां शृणुष्वावहितो भव । वरणायास्तटे रम्ये यद्वृत्त पूर्वमुत्तमम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਇਲਵਲਾਰ, ਇਕ ਕਥਾ ਸੁਣ—ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣ। ਵਰਣਾ ਦੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਸੀ; ਉਹ ਸੁਣ।

Verse 34

एकदाद्रींद्रमालोक्य मेना संहृष्टमानसम् । उमां संस्मृत्य निःश्वस्य प्रोवाचेति पतिव्रता

ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਿਮਾਲਯ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਨਾ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਮੇਨਾ ਨੇ ਉਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਆਹ ਭਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੋਲੀ।

Verse 35

मेनोवाच । आर्यपुत्र न जानामि प्रवृत्तिमपि कांचन । विवाहसमयादूर्ध्वं तस्या गौर्या गिरीश्वर

ਮੇਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਆਰਯਪੁਤ੍ਰ, ਹੇ ਗਿਰੀਸ਼ਵਰ! ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਗੌਰੀ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ।

Verse 36

स वृषेंद्रगतिर्देवो भस्मोरग विभूषणः । महापितृवनावासो दिग्वासाः क्वास्ति संप्रति

ਉਹ ਦੇਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਇੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਸਮ ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਮਹਾ ਪਿਤ੍ਰ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਸਤ੍ਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?

Verse 37

अष्टौ या मातरो दृष्टा ब्राह्मी प्रभृतयः प्रिय । स्वस्वरूपास्ता मन्येऽहं बालिकाः कष्टहेतवः

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਜੋ ਅੱਠ ਮਾਤਾਵਾਂ—ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਆਦਿ—ਦਿੱਖੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਲਈ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

Verse 38

तस्यैकस्य न कोप्यन्योस्त्यद्वितीयस्य शूलिनः । तदुदंतप्रवृत्त्यै च क्रियतामुद्यमो विभो

ਉਸ ਇਕੋ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਸ਼ੂਲਿਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਭੋ, ਉਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਭੇਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਜਾਣਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 39

तस्याः प्रियाया वाक्येन तदपत्यप्रियो गिरिः । उवाच वचनं सास्रमुमा वात्सल्यसन्नगीः

ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਤਾਨ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਪਹਾੜ ਨੇ ਅੰਸੂਆਂ ਸਮੇਤ ਬੋਲਿਆ; ਉਮਾ ਲਈ ਵਾਤਸਲ੍ਯ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਰਰਾ ਗਈ।

Verse 40

गिरिराज उवाच । अहमेव गमिष्यामि तस्या मेने गवेषणे । नितरां बाधते प्रेम तददृष्ट्यग्निदूषितम्

ਗਿਰਿਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੇਨਾ, ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਪ੍ਰੇਮ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੜਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 41

यदा प्रभृति सा गौरी निर्गता मम सद्मतः । मन्ये मेने तदारभ्य पद्मसद्मा विनिर्ययौ

ਜਿਸ ਘੜੀ ਤੋਂ ਗੌਰੀ ਮੇਰੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਗਈ, ਮੈਂ ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਕਮਲ-ਸਦਨ—ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਸੁਖ-ਧਾਮ—ਉਸ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਰੁਖਸਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 42

तदालापामृतधयौ न मे शब्दग्रहौ प्रिये । प्राणेश्वरि तदारभ्य स्यातां शब्दांतरग्रहौ

ਪ੍ਰਿਯੇ—ਹੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਣ—ਉਸ ਦੀ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਹੁਣ ਸੱਚਾ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਫੜਦੇ; ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਕੇਵਲ ਹੋਰ-ਹੋਰ ਧੁਨੀਆਂ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਖਾਲੀ।

Verse 43

जैवातृकी यतोह्नः स्याद्दूरीभूता दृशोर्मम । अहो जैवातृकी ज्योत्स्ना ततोह्नोति दुनोति माम्

ਜਦੋਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਜੈਵਾਤ੍ਰਿਕੀ ਚਾਂਦਨੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਹਾਏ—ਇਹੀ ਚਾਂਦਨੀ ਦੀ ਜੋਤ, ਆਪਣੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਦਿਨ ਨੂੰ ਤਪਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਤੇ ਤੜਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 44

इत्युक्त्वादाय रत्नानि वासांसि विविधानि च । धराधरेंद्रो निर्यातः शुभलग्नबलोदये

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਧਰਾਧਰਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰ—ਪਹਾੜਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ—ਰਤਨ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਲਗਨ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਉਦੇ ਹੋਣ ਵੇਲੇ, ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 45

अगस्त्य उवाच । कानि कानि च रत्नानि कियंत्यपि च षण्मुख । यान्यादाय प्रतस्थे स तानि मे ब्रूहि पृच्छतः

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸ਼ਣਮੁਖ, ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਰਤਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਸਨ? ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 46

स्कंद उवाच । तुला मुक्ताफलानां तु कोटिद्वय परीमिताः । तथा वारितराणां च हीरकाणां तुला शतम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਤੋਲ ਦੋ ਕਰੋੜ ਤੁਲਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਹੀਰੇ ਤੇ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਤੋਲ ਵੀ ਸੌ ਤੁਲਾ ਸੀ।

Verse 47

नवलक्षाधिकं विप्र षडस्राणां सुतेजसाम् । लक्षद्वयं विदूराणां तुलाविमलवर्चसाम

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਛੇ-ਕੋਣੇ ਤੇਜਸਵੀ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੌ ਲੱਖ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਧ ਸੀ; ਅਤੇ ਬਿਲੌਰੀ (ਵੈਦੂਰਯ) ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਤੋਲ ਦੋ ਲੱਖ ਤੁਲਾ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ।

Verse 48

कोटयः पद्मरागाणां पंचावैहि तुला मुने । पुष्पराग तुलालक्षं गुणितं नवसंख्यया

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਪਦਮਰਾਗ (ਮਾਣਿਕ) ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਕਰੋੜ ਤੁਲਾ ਸਨ; ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਰਾਗ (ਪੀਲੇ ਨੀਲਮ) ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੁਲਾ, ਨੌ ਗੁਣਾ ਕੀਤੇ ਹੋਏ।

Verse 49

तथा गोमेद रत्नानां तुलालक्षमिता मुनै । इंद्रनीलमणीनां च तुलाः कोट्यर्ध संमिताः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਗੋਮੇਦ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਤੋਲ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੁਲਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਇੰਦਰਨੀਲ (ਨੀਲਾ ਨੀਲਮ) ਮਣੀਆਂ ਦਾ ਤੋਲ ਅੱਧ ਕਰੋੜ ਤੁਲਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ।

Verse 50

गरुडोद्गाररत्नानां तुलाः प्रयुतसंमिताः । शुद्धविद्रुमरत्नानां तुलाश्च नवकोटयः

ਗਰੁਡੋਦਗਾਰ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਤੋਲ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ (ਪ੍ਰਯੁਤ) ਤੁਲਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਨ; ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਦ੍ਰੁਮ (ਮੂੰਗਾ) ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਤੋਲ ਨੌ ਕਰੋੜ ਤੁਲਾ ਸਨ।

Verse 51

अष्टांगाभरणानां च संख्या कर्तुं न शक्यते । वाससां च विचित्राणां कोमलानां तथा मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਅੰਗ-ਅੰਗ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਨਰਮ, ਵਿਭਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ।

Verse 52

चामराणि च भूयांसि द्रव्याण्यामोदवंति च । सुवर्णदासदास्यादीन्यसंख्यातानि वै मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਾਮਰ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ, ਮਨੋਹਰ ਪਦਾਰਥ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ; ਅਤੇ ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਾਸ-ਦਾਸੀਆਂ ਆਦਿ ਵੀ ਅਸੰਖ ਹਨ।

Verse 53

सर्वाण्यपि समादाय प्रतस्थे भूधरेश्वरः । आगत्य वरणातीरं दूरात्काशीमलोकयत्

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ; ਵਰਨਾਣਾ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 54

अनेकरत्ननिचयैः खचिताऽखिलभूमिकाम् । नानाप्रासादमाणिक्यज्योतिस्ततततांबराम्

ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਜੜੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਮਾਣਿਕਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 55

सौधाग्रविविधस्वर्णकलशोज्वलदिङ्मुखाम् । जयंतीवैजयंतीनां निकरैस्त्रिदिवस्थलीम्

ਉੱਚੇ ਸੌਧਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਲਸ਼ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਅਤੇ ਜਯੰਤੀ ਤੇ ਵੈਜਯੰਤੀ ਮਾਲਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਲੋਕ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।

Verse 56

महासिद्ध्यष्टकस्यापि क्रीडाभवनमद्भुतम् । जितकल्पदुमवनां वनैः सर्वफलावनैः

ਉੱਥੇ ਅੱਠ ਮਹਾਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਅਦਭੁਤ ਕ੍ਰੀੜਾ-ਭਵਨ ਸੀ; ਕਲਪਵ੍ਰਿਖਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ, ਜੋ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 57

इति काशीसमृद्धिं स विलोक्याभूद्विलज्जितः । उवाच च मनस्येव भूधरेंद्र इदं वचः

ਇਉਂ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਲੱਜਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 58

प्रासादेषु प्रतोलीषु प्राकारेषु गृहेषु च । गोपुरेषु विचित्रेषु कपाटेषु तटेष्वपि

ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ-ਮਾਰਗਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ; ਅਦਭੁਤ ਗੋਪੁਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਵਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਤਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ—ਹਰ ਥਾਂ—

Verse 59

मणिमाणिक्यरत्नानामुच्छलच्चारुरोचिषाम् । ज्योतिर्जालैर्जटिलितं ययेदमवलोक्यते

ਮੋਤੀਆਂ, ਮਾਣਿਕਾਂ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਛਲਕਦੀ ਸੁੰਦਰ ਚਮਕ ਤੋਂ ਉੱਠੀਆਂ ਜੋਤ-ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਗੂੰਥਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 60

द्यावाभूम्योरंतरालं तथेति समवैम्यहम् । ईदृक्संपत्तिसंभारः कुवेरस्यापि नो गृहे

‘ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਅੰਤਰਾਲ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਐਸੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਤਾਂ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ।’

Verse 61

अपि वैकुंठभुवने नेतरस्येह का कथा । इति यावद्गिरींद्रोसौ संभावयति चेतसि

“ਵੈਕੁੰਠ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੀ ਇਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ—ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕਿੱਥੇ ਦੀ ਗੱਲ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 62

तावत्कार्पटिकः कश्चित्तल्लोचनपथं गतः । आहूय बहुमानं तमपृच्छच्चाचलेश्वरः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਘੁੰਮੰਤੂ ਕਾਰਪਟਿਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੇ ਪੱਥ ਵਿੱਚ ਆ ਪਿਆ। ਆਦਰ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 63

हिमवानुवाच । हंहो कार्पटिक श्रेष्ठ अध्यास्वैतदिहासनम् । स्वपुरोदंतमाख्याहि किमपूर्वमिहाध्वग

ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਕਾਰਪਟਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਓ—ਇਸ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੋ। ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਓ; ਹੇ ਯਾਤਰੀ, ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੀ ਅਪੂਰਵ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਹੈ?”

Verse 64

कोत्र संप्रत्यधिष्ठाता किमधिष्ठातृ चेष्टितम् । यदि जानासि तत्सर्वमिहाचक्ष्व ममाग्रतः

“ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਕੀ ਹਨ? ਜੇ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਥੇ ਦੱਸ।”

Verse 65

सोपि कार्पटिकस्तस्य गिरिराजस्य भाषितम् । समाकर्ण्य समाचष्टुं मुने समुपचक्रमे

ਉਹ ਕਾਰਪਟਿਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਵੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਕਹਿਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 66

कार्पटिक उवाच । आचक्षे शृणु राजेंद्र यत्पृष्टोस्मि त्वयाखिलम् । अहानि पंचषाण्येव व्यतिक्रांतानि मानद

ਕਾਰਪਟਿਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਮਾਨਦਾਤਾ, ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਜਾਂ ਛੇ ਦਿਨ ਹੀ ਬੀਤੇ ਹਨ।

Verse 67

समायाते जगन्नाथे पर्वतेंद्र सुतापतौ । सुंदरान्मंदरादद्रेर्दिवोदासे गते दिवि

ਜਦੋਂ ਜਗਤਨਾਥ—ਪਹਾੜ-ਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਪਤੀ—ਆਏ, ਸੁੰਦਰ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਦਿਵੋਦਾਸ ਦੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ…

Verse 68

यो वै जगदधिष्ठाता सोधिष्ठातात्र सर्वगः । सर्वदृक्सर्वदः शर्वः कथं न ज्ञायते विभो

ਜੋ ਜਗਤ ਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਭੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਹੈ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ। ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਵ—ਹੇ ਵਿਭੋ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਵੇ?

Verse 69

मन्ये दृषत्स्वरूपोसि दृषदोपि कठोरधीः । यतो विश्वेश्वरं काश्यां न वेत्सि गिरिजापतिम्

ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਤੂੰ ਪੱਥਰ-ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਨਹੀਂ, ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕਠੋਰ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ, ਗਿਰਿਜਾ-ਪਤੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ।

Verse 70

स्वभावकठिनात्मापि स वरं हिमवान्गिरिः । प्राणाधिक सुता दानाद्यो धिनोद्विश्वनायकम्

ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਕਠੋਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਭੀ, ਉਹ ਹਿਮਵਾਨ—ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ—ਉੱਚਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਨਾਇਕ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 71

बिभ्रत्सहज काठिन्यं जातो गौरीगुरुर्गुरुः । शंभुं प्रपूज्य सुतया स्रजा विश्वगुरोरपि

ਜਨਮਜਾਤ ਕਠੋਰਤਾ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਆਦਰਨੀਯ ਆਚਾਰਯ ਬਣਿਆ—ਗੌਰੀ ਦਾ ਵੀ ਗੁਰੂ। ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਲਾ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੰਭੂ ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਗੁਰੂ ਹਨ।

Verse 72

चेष्टितं तस्य को वेद वेदवेद्यस्य चेशितुः । मनागिति च जानेहं तच्चेष्टितमिदं जगत्

ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ—ਵੇਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਸਕ—ਦੀ ਲੀਲਾ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਇਤਨਾ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਹੀ ਖੇਡ ਹੈ।

Verse 73

अधिष्ठाता मया ख्यातस्तथाधिष्ठातृ चेष्टितम् । अपूर्वं यत्त्वयापृष्टं तदाख्यामि च तच्छृणु

ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ-ਰੀਤੀ ਵੀ। ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ ਉਹ ਅਪੂਰਵ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।

Verse 74

शुभे ज्येष्ठेश्वरस्थाने सांप्रतं स उमापतिः । काशीं प्राप्य मुदा तिष्ठेद्गिरिराजांगजा सखः

ਹੁਣ ਸ਼ੁਭ ਜ੍ਯੇਸ਼੍ਠੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਮਾਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਗਿਰਿਰਾਜ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਦੇ ਸੰਗ, ਉਸ ਦਾ ਸਖਾ ਬਣ ਕੇ।

Verse 75

स्कंद उवाच । यदा यदा स गिरिजा मृदुनामाक्षरामृतम् । आविष्करोति पथिकोऽद्रींद्रो हृष्येत्तदातदा

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਜਦ ਉਹ ਯਾਤਰੀ ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਨਾਮ—ਕੋਮਲ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਤਦ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਨਾਥ ਹਿਮਵਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 76

उमानामामृतं पीतं येनेह जगतीतले । न जातु जननीस्तन्यं स पिबेत्कुंभसंभव

ਹੇ ਕੁੰਭਸੰਭਵ (ਅਗਸਤ੍ਯ), ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ, ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਨਾ ਪੀਵੇ।

Verse 77

उमेतिद्व्यक्षरं मंत्रं योऽहर्निशमनुस्मरेत् । न स्मरेच्चित्रगुप्तस्तं कृतपापमपि द्विज

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਦਿਨ ਰਾਤ ‘ਉ-ਮਾ’ ਇਸ ਦੋ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ, ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਹੋਣ।

Verse 78

पुनः शुश्राव हिमवान्हृष्टः कार्पटिकोदितम् । कार्पटिक उवाच । राजन्विश्वेश्वरार्थेयः प्रासादो विश्वकर्मणा

ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ ਕਾਰਪਟਿਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ। ਕਾਰਪਟਿਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ ਇਕ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ…’

Verse 79

निर्मीयते सुनिर्माणो जन्मि निर्वाणदायिनः । तदपूर्वं न कर्णाभ्यामप्याकर्णितवानहम्

ਜਨਮੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਵਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਇਕ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ, ਸੁਨਿਰਮਿਤ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਅਦਭੁਤ ਮੈਂ ਕਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ।

Verse 80

यत्रातिमित्रतेजोभिः शलाकाभिः समंततः । मणिमाणिक्यरत्नानां प्रासादेभित्तयः कृताः

ਉੱਥੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਅਤਿ ਸੂਰਜ-ਸਮ ਤੇਜ ਵਾਲੀਆਂ ਡੰਡੇ ਵਰਗੀਆਂ ਜੜਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਮਣੀਆਂ—ਮਾਣਿਕ ਤੇ ਹੋਰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

Verse 81

यत्र संति शतं स्तंभा भास्वंतो द्वादशोत्तराः । एकैकं भुवनं धर्तुमष्टाष्टाविति कल्पिताः

ਜਿੱਥੇ ਸੌ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਤੰਭ ਖੜੇ ਹਨ, ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮਾਪ ਤੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ। ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ‘ਅੱਠ-ਅੱਠ’ ਬਲ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਇਕ ਭੁਵਨ ਨੂੰ ਥਾਮ ਸਕੇ।

Verse 82

चतुर्दशसु या शोभा विष्टपेषु समंततः । तस्मिन्विमाने सास्तीह शतकोटिगुणोत्तरा

ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਫੇਰ ਜੋ ਵੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼ੋਭਾ ਉਸ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ—ਸੌ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵਧੀ ਹੋਈ।

Verse 83

चंद्रकांतमणीनां च स्तंभाधार शिलाश्च याः । चित्ररत्नमयैस्तंभैः स्तंभितास्तत्प्रभाभराः

ਅਤੇ ਜੋ ਸਤੰਭਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਆਧਾਰ-ਸ਼ਿਲਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਮਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਚਿੱਤਰ-ਵਿਚਿੱਤਰ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਨਾਲ ਥੰਮ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਉਫਾਨ ਭਰੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਲਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 84

पद्मरागेंद्रनीलानां शालीनाः शालभंजिकाः । नीराजयंत्यहोरात्रं यत्र रजप्रदीपकैः

ਉੱਥੇ ਪਦਮਰਾਗ ਅਤੇ ਇੰਦਰਨੀਲ ਦੇ ਬਣੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਾਲਭੰਜਿਕਾ ਰੂਪ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰ ਰਜ-ਪ੍ਰਦੀਪਕਾਂ ਨਾਲ ਆਰਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 85

स्फुरत्स्फटिकनिर्माण श्लक्ष्ण पद्मशिलातले । अनेकरत्नरूपाणि विचित्राणि समंततः

ਚਮਕਦੇ ਸਫਟਿਕ ਨਾਲ ਬਣੇ, ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਮ੍ਰਿਦੁ ਪੱਥਰੀਲੇ ਤਲ ਉੱਤੇ, ਚੌਫੇਰ ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ—ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ—ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

Verse 86

आरक्तपीतमंजिष्ठ नीलकिर्मीरवर्णकैः । विन्यस्तानीव भासंते चित्रे चित्रकृतायतः

ਗੂੜ੍ਹੇ ਲਾਲ, ਸੁਨਹਿਰੀ-ਪੀਲੇ, ਮੰਜਿਠ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਚਿਤਰੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਐਸੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਜੜੇ ਹੋਣ—ਕਲਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਲੰਮੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਾਂਗ।

Verse 87

दृक्पिच्छिला विलोक्यंते माणिक्यस्तंभराजयः । यतोऽविमुक्ते स्वक्षेत्रे मोक्षलक्ष्म्यंकुरा इव

ਮਾਣਿਕ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਚਿਪਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਇੰਨੀ ਮੋਹਕ; ਅਵਿਮੁਕਤ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਮੁਕਤੀ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਅੰਕੁਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਭਰਦੀਆਂ।

Verse 88

रत्नाकरेभ्यः सर्वेभ्यो गणा रत्नोच्चयान्बहून् । राशींश्चक्रुः समानीय यत्राद्रिशिखरोपमान्

ਹਰ ਰਤਨ-ਖਾਣ ਤੋਂ ਗਣਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲਿਆ ਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਰਗੇ ਰਾਸ ਬਣਾਏ।

Verse 89

यत्र पातालतलतो नागानां कोशवेश्मतः । गणैर्मणिगणाः सर्वे समाहृत्य गिरीकृताः

ਉੱਥੇ ਪਾਤਾਲ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਤੋਂ—ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਾ-ਗ੍ਰਿਹਾਂ ਤੋਂ—ਗਣਾਂ ਨੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਣੀ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਪਹਾੜ-ਸਮਾਨ ਢੇਰ ਬਣਾਏ।

Verse 90

शिवभक्तः स्वयं यत्र पौलस्त्यः स्वद्रिकूटतः । कोटिहाटककूटानि आनयामास राक्षसैः

ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤ ਪੌਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਸੋਨਾ ਮੰਗਵਾ ਲਿਆ।

Verse 91

प्रासादनिर्मितिं श्रुत्वा भक्ता द्वीपांतरस्थिताः । माणिक्यानि समाजह्रुर्यथासंख्यान्यहो नृप

ਮੰਦਰ-ਮਹਲ ਦੀ ਨਿਰਮਾਣ-ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਭਗਤ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਣਿਕ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਿਆਏ—ਅਹੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਹੈ।

Verse 92

चिंतामणिः स्वयं यत्र कमर्णे विश्वकर्मणे । विश्राणयेदहोरात्रं विचित्रांश्चिं तितान्मणीन्

ਜਿੱਥੇ ਚਿੰਤਾਮਣਿ ਆਪ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਿਲਪੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਦਿਨ ਰਾਤ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਰਤਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 93

नानावर्णपताकाश्च यत्र कल्पमहीरुहः । अनल्पाः कल्पयंत्येव नित्यभक्तिसमन्विताः

ਜਿੱਥੇ ਕਲਪ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵਰਗੇ ਦਰਖ਼ਤ ਨਿੱਤ ਹੀ ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਧਵਜ ਬਹੁਤਾਤ ਨਾਲ ਉਪਜਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 94

अब्धयो यत्र सततं दधिक्षीरेक्षुसर्पिषाम् । पंचामृतानां कलशैः स्नपयंति दिनेदिने

ਜਿੱਥੇ ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ, ਇਖ਼ਰਸ ਅਤੇ ਘੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸਦਾ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਨ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 95

यत्र कामदुघा नित्यं स्नपयेन्मधुधारया । स्वदुग्धया स्वयं भक्त्या विश्वेशं लिंगरूपिणम्

ਜਿੱਥੇ ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਾਂ ਨਿੱਤ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 96

गंधसाररसैर्यं च सेवते मलयाचलः । कर्पूररंभा कर्पूरपूरैर्भक्त्या निषेवते

ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮਲਯਾਚਲ ਪਰਬਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੁਗੰਧਿਤ ਸਾਰ-ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਪੂਰ-ਰੰਭਾ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕਪੂਰ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 97

इत्याद्य पूर्वं यत्रास्ति प्रत्यहं शंकरालये । कथं तं त्वमुमाकातं न वेत्सि कठिनाशय

ਇਹ ਸਭ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ—ਉਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ—ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਹੇ ਕਠੋਰ-ਹਿਰਦੇ?

Verse 98

इति तस्य समृद्धिं तां दृष्ट्वा जामातुरद्रिराट । त्रपया परिभूतोभून्नितरां कुंभसंभव

ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਦੀ ਉਹ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੇਖ ਕੇ ਪਰਬਤ-ਰਾਜ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੁੱਬ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਕੁੰਭਸੰਭਵ ਅਗਸਤ੍ਯ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਨਿਮਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 99

तस्मै कार्पटिकायाथ स दत्त्वा पारितोषिकम् । पुनश्चिंतापरोजातोऽद्रिराट्कार्पटिके गते

ਫਿਰ ਉਸ ਕਾਪਟਿਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦੇ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪਰਬਤ-ਰਾਜ ਮੁੜ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 100

उवाचेति मनस्येव विस्मयोत्फुल्ललोचनः । अहो भद्रमिदं जातं यत्त्वया श्रावि शर्मभाक्

ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਬੋਲਿਆ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਖਿੱਲ ਗਈਆਂ: “ਅਹੋ, ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਇਆ—ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।”

Verse 110

यस्य देशो न विदितो यस्तु वृत्तिपराङ्मुखः । आचारहीनमिव यं पुराऽपश्यं कठोरधीः

ਜਿਸ ਦਾ ਦੇਸ ਅਣਜਾਣ ਸੀ, ਜੋ ਉਚਿਤ ਜੀਵਿਕਾ ਤੇ ਆਚਾਰ ਤੋਂ ਮੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ-ਆਚਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਠੋਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ।

Verse 120

सुपर्वणि सुपात्राय सुताथ श्रद्धयाधिकम् । येन स्ववित्तमानेन धर्मोपार्जित वित्ततः

ਸੁਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ, ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ, ਅਧਿਕ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ—ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਵਿਚੋਂ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।

Verse 130

प्रणम्य दंडवद्भूमौ कृतांजलिपुटौ गणौ । कृताभ्यनुज्ञो भ्रूक्षेपाद्विज्ञप्तिमथ चक्रतुः

ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਡੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਅੰਜਲੀ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਹ ਦੋ ਗਣ—ਭੌਂਹ ਦੇ ਇਕ ਸੰਕੇਤ ਨਾਲ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ—ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 140

उमा श्रुत्येति संहृष्टा कदंबकुसुमश्रियम् । आनंदांकुरलक्ष्मीवदंगेषु परिबिभ्रती

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ, ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ—ਮਾਨੋ ਆਨੰਦ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅੰਕੁਰਿਤ ਹੋ ਉਠੀ ਹੋਵੇ।

Verse 149

श्रुत्वा शैलेश माहात्म्यं श्रद्धया परया नरः । पापकंचुकमुत्सृज्य शिवलोकमवाप्नुयात्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੈਲੇਸ਼ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਦਾ ਚੋਗਾ ਉਤਾਰ ਕੇ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।