Adhyaya 11

Verse 1

अगस्त्य उवाच । षडास्य माधवाख्यानं श्रुतं मे पापनाशनम् । महिमापि श्रुतः श्रेयान्सम्यक्पंचनदस्य वै

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਛਡਾਸ੍ਯ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਦੀ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੰਚਨਦ ਦੀ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਯਥੋਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਹੈ।

Verse 2

यदग्निबिंदुना पृच्छि माधवो दैत्यसूदनः । तस्योत्तरं समाख्याहि यथाख्यातं मधुद्विषा

ਜੋ ਅਗ્નਿਬਿੰਦੂ ਨੇ ਮਾਧਵ—ਦੈਤ੍ਯ-ਸੂਦਨ—ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਬਿਆਨ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਮਧੁ-ਦ੍ਵਿਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।

Verse 3

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महर्षे त्वं कथ्यमानं मयाधुना । माधवेन यथाचक्षि मुनये चाग्निबिंदवे

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਅਗਸਤ੍ਯ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹੁਣ ਜੋ ਕਥਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣੋ—ਜਿਵੇਂ ਮਾਧਵ ਨੇ ਮੁਨੀ ਅਗ્નਿਬਿੰਦੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ।

Verse 4

बिंदुमाधव उवाच । आदौ पादोदके तीर्थे विद्धि मामादिकेशवम् । अग्निबिंदो महाप्राज्ञ भक्तानां मुक्तिदायकम्

ਬਿੰਦੁਮਾਧਵ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਦੋਦਕ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਆਦਿ-ਕੇਸ਼ਵ ਜਾਣੋ; ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਅਗ્નਿਬਿੰਦੂ, ਮੈਂ ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।

Verse 5

अविमुक्तेऽमृते क्षेत्रे येर्चयंत्यादिकेशवम् । तेऽमृतत्वं भजंत्येव सर्वदुःखविवर्जिताः

ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੇ ਅਮਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਦਿ-ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 6

संगमेशं महालिंगं प्रतिष्ठाप्यादिकेशवः । दर्शनादघहं नृणां भुक्तिं मुक्तिं दिशेत्सदा

ਸੰਗਮੇਸ਼ ਨਾਮਕ ਮਹਾਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ਆਦਿਕੇਸ਼ਵ ਸਦਾ ਹੀ—ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 7

याम्यां पादोदकाच्छ्वेतद्वीपतीर्थं महत्तरम् । तत्राहं ज्ञानदो नृणां ज्ञानकेशवसंज्ञकः

ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਾਦੋਦਕ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਸ਼ਵੇਤਦਵੀਪ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ‘ਜ੍ਞਾਨਕੈਸ਼ਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 8

श्वेतद्वीपे नरः स्नात्वा ज्ञानकेशवसन्निधौ । न ज्ञानाद्भ्रश्यते क्वापि ज्ञानकेशवपूजनात्

ਸ਼ਵੇਤਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਜ੍ਞਾਨਕੈਸ਼ਵ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ—ਜ੍ਞਾਨਕੈਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।

Verse 9

तार्क्ष्यकेशवनामाहं तार्क्ष्यतीर्थे नरोत्तमैः । पूजनीयः सदा भक्त्या तार्क्ष्य वत्ते प्रिया मम

ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ‘ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯਕੇਸ਼ਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ। ਉੱਥੇ ਨਰੋਤਮਾਂ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦਾ ਉਹ ਧਾਮ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 10

तत्रैव नारदे तीर्थेस्म्यहं नारदकेशवः । ब्रह्मविद्योपदेष्टा च तत्तीर्थाप्लुत वर्ष्मणाम्

ਉੱਥੇ ਹੀ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਨਾਰਦ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ‘ਨਾਰਦਕੇਸ਼ਵ’ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਵਿਦਿਆ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਬਣਦਾ ਹਾਂ।

Verse 11

प्रह्लादतीर्थं तत्रैव नाम्ना प्रह्लादकेशवः । भक्तैः समर्चनीयोहं महाभक्ति समृद्धये

ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਹਲਾਦ-ਤੀਰਥ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਮੈਂ ‘ਪ੍ਰਹਲਾਦਕੇਸ਼ਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ। ਮਹਾਨ ਭਕਤੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੇਰੀ ਵਿਧੀਵਤ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 12

तीर्थेंऽबरीषे तत्राहं नाम्नैवादित्यकेशवः । पातकध्वांतनिचयं ध्वंसयामीक्षणादपि

ਅੰਬਰੀਸ਼-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ‘ਆਦਿਤ੍ਯਕੇਸ਼ਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ—ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵੀ—ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 13

दत्तात्रेयेश्वराद्याम्यामहमादिगदाधरः । हरामि तत्र भक्तानां संसारगदसंचयम्

ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੈਂ ‘ਆਦਿ-ਗਦਾਧਰ’ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ-ਰੋਗ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 14

तत्रैव भार्गवे तीर्थे भृगुकेशव नामतः । काशीनिवासिनः पुंसो बिभर्मि च मनोरथैः

ਉੱਥੇ ਹੀ ਭਾਰਗਵ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ‘ਭ੍ਰਿਗੁਕੇਸ਼ਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 15

वामनाख्येमहातीर्थे मनःप्रार्थितदे शुभे । पूज्योहं शुभमिच्छद्भिर्नाम्ना वामनकेशवः

ਵਾਮਨ ਨਾਮਕ ਮਹਾਤੀਰਥ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ‘ਵਾਮਨਕੇਸ਼ਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹਾਂ। ਜੋ ਸ਼ੁਭਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ।

Verse 16

नरनारायणे तीर्थे नरनारायणात्मकम् । भक्ताः समर्च्य मां स्युर्वै नरनारायणात्मकाः

ਨਰ-ਨਾਰਾਯਣ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨਰ-ਨਾਰਾਯਣ ਦੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਤੇ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਭਗਤ ਉੱਥੇ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਨਰ-ਨਾਰਾਯਣ-ਸਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 17

तीर्थे यज्ञवराहाख्ये यज्ञवाराहसंज्ञकः । नरैः समर्चनीयोहं सर्वयज्ञफलेप्सुभिः

ਯਜ੍ਞ-ਵਰਾਹ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਯਜ੍ਞ-ਵਾਰਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ। ਜੋ ਲੋਕ ਸਭ ਯਜ੍ਞਾਂ ਦੇ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉੱਥੇ ਮੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 18

विदारनरसिंहोहं काशीविघ्नविदारणः । तन्नाम्नि तीर्थे संसेव्यस्तीर्थोपद्रवशांतये

ਮੈਂ ਵਿਦਾਰਣ-ਨਰਸਿੰਹ ਹਾਂ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਜਿਸ ਤੀਰਥ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਇਹ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਤੀਰਥ-ਸੰਬੰਧੀ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ-ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 19

गोपीगोविंदतीर्थे तु गोपीगोविंदसंज्ञकम् । समर्च्य मां नरो भक्त्या मम मायां न संस्पृशेत्

ਗੋਪੀ-ਗੋਵਿੰਦ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਗੋਪੀ-ਗੋਵਿੰਦ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

Verse 20

मुने लक्ष्मीनृसिंहोस्मि तीर्थे तन्नाम्नि पावने । दिशामि भक्तियुक्तेभ्यः सदानैः श्रेयसीं श्रियम्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਪਾਵਨ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਰਸਿੰਹ ਹਾਂ। ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਦਾ-ਦਾਨ ਸਮੇਤ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸ਼੍ਰੀ—ਮੰਗਲਮਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਖੈਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ।

Verse 21

शेषमाधवनामाहं शेषतीर्थेऽघहारिणि । विश्राणयाम्यशेषाश्च विशेषान्भक्तचिंतितान्

ਸ਼ੇਸ਼-ਤੀਰਥ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸ਼ੇਸ਼-ਮਾਧਵ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਚਾਹੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਦਾਨ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਘਾਟ ਦੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 22

शंखमाधवतीर्थे च स्नात्वा मां शंखमाधवम् । शंखोदकेन संस्नाप्य भवेच्छंखनिधेः पतिः

ਸ਼ੰਖ-ਮਾਧਵ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ—ਸ਼ੰਖ-ਮਾਧਵ ਨੂੰ—ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੰਖ-ਨਿਧੀ ਵਰਗੇ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 23

हयग्रीवे महातीर्थे मां हयग्रीवकेशवम् । प्रणम्य प्राप्नुयान्नूनं तद्विष्णोः परमंपदम्

ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਮਹਾਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਹਯਗ੍ਰੀਵ-ਕੇਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 24

भीष्मकेशवनामाहं वृद्धकालेशपश्चिमे । उपसर्गान्हरे भीष्मान्सेवितो भक्तियुक्तितः

ਵ੍ਰਿੱਧ-ਕਾਲੇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਭੀਸ਼ਮ-ਕੇਸ਼ਵ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਕਤੀ-ਯੁਕਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਭਿਆਨਕ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ, ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 25

निर्वाणकेशवश्चाहं भक्तनिर्वाणसूचकः । लोलार्कादुत्तरेभागे लोलत्वं चेतसो हरे

ਅਤੇ ਮੈਂ ਨਿਰਵਾਣ-ਕੇਸ਼ਵ ਹਾਂ, ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਨਿਰਵਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ। ਲੋਲਾਰਕ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਲੋਲਤਾ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 26

वंद्यस्त्रिलोकसुंदर्या याम्यां यो मां समर्चयेत् । काश्यां ख्यातं त्रिभुवनकेशवं न स गर्भभाक्

ਜੋ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ-ਕੇਸ਼ਵ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਲੋਕਸੁੰਦਰੀ ਭੀ ਵੰਦਦੀ ਹੈ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 27

ज्ञानवाप्याः पुरोभागे विद्धि मां ज्ञानमाधवम् । तत्र मां भक्तितोभ्यर्च्य ज्ञानं प्राप्नोति शाश्वतम्

ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਗਿਆਨਵਾਪੀ ਦੇ ਅੱਗੇਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਮਾਧਵ ਹਾਂ। ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਨਾਤਨ ਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 28

श्वेतमाधवसंज्ञोहं विशालाक्ष्याः समीपतः । श्वेतद्वीपेश्वरं रूपं कुर्यां भक्त्या समर्चितः

ਵਿਸ਼ਾਲਾਕਸ਼ੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੈਂ ਸ਼ਵੇਤ-ਮਾਧਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਮਰਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਸ਼ਵੇਤਦ੍ਵੀਪ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 29

उदग्दशाश्वमेधान्मां प्रयागाख्यं च माधवम् । प्रयागतीर्थे सुस्नातो दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते

ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮੈਨੂੰ ‘ਪ੍ਰਯਾਗ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਮਾਧਵ ਜਾਣੋ। ਪ੍ਰਯਾਗ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 30

प्रयागगमने पुंसां यत्फलं तपसि श्रुतम् । तत्फलं स्याद्दशगुणमत्र स्नात्वा ममाग्रतः

ਪ੍ਰਯਾਗ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਫਲ ਤਪਸਿਆ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦਸ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 31

गंगायमुनयोः संगे यत्पुण्यं स्नानकारिणाम् । काश्यां मत्सन्निधावत्र तत्पुण्यं स्याद्दशोत्तरम्

ਗੰਗਾ–ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਜੋ ਪੁੰਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿਚ ਇੱਥੇ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 32

दानानि राहुग्रस्तेर्के ददतां यत्फलं भवेत् । कुरुक्षेत्रे हि तत्काश्यामत्रैव स्याद्दशाधिकम्

ਰਾਹੂ-ਗ੍ਰਸਤ ਸੂਰਜ (ਗ੍ਰਹਿਣ) ਵੇਲੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ—ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭੀ—ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹੀ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 33

गंगोत्तरवहा यत्र यमुना पूर्ववाहिनी । तत्संभेदं नरः प्राप्य मुच्यते ब्रह्महत्यया

ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਉਸ ਮਿਲਾਪ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਭੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 34

वपनं तत्र कर्तव्यं पिंडदानं च भावतः । देयानि तत्र दानानि महाफलमभीप्सुना

ਉੱਥੇ ਕੇਸ਼-ਵਪਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਿੰਡਦਾਨ ਭੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਮਹਾਨ ਫਲ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।

Verse 35

गुणाः प्रजापतिक्षेत्रे ये सर्वे समुदीरिताः । अविमुक्ते महाक्षेत्रेऽसंख्याताश्च भवंति हि

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਲਈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਅਵਿਮੁਕਤ ਮਹਾਖੇਤਰ (ਕਾਸ਼ੀ) ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਸੰਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 36

प्रयागेशं महालिंगं तत्र तिष्ठति कामदम् । तत्सान्निध्याच्च तत्तीर्थं कामदं परिकीर्तितम्

ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਯਾਗੇਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੋ-ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਾਨਿਧਤਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤੀਰਥ ਵੀ ‘ਕਾਮਦਾ’ (ਇੱਛਾ-ਪੂਰਕ) ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 37

काश्यां माघः प्रयागे यैर्न स्नातो मकरार्कगः । अरुणोदयमासाद्य तेषां निःश्रेयसं कुतः

ਜੋ ਲੋਕ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਅਰੁਣੋਦਯ ਵੇਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਨਿਸ਼੍ਰੇਯਸ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ?

Verse 38

काश्युद्भवे प्रयागे ये तपसि स्नांति संयताः । दशाश्वमेधजनितं फलं तेषां भवेद्ध्रुवम्

ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਤਪਸ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੰਯਮੀ ਸਾਧਕ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 39

प्रयागमाधवं भक्त्या प्रयागेशं च कामदम् । प्रयागे तपसि स्नात्वा येर्चयंत्यन्वहं सदा

ਜੋ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਤਪਸ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯਾਗ-ਮਾਧਵ ਅਤੇ ਕਾਮਦ ਪ੍ਰਯਾਗੇਸ਼—ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਤੀਦਿਨ ਸਦਾ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ,

Verse 40

धनधान्यसुतर्द्धीस्ते लब्ध्वा भोगान्मनोरमान् । भुक्त्वेह परमानंदं परं मोक्षमवाप्नुयुः

ਉਹ ਧਨ, ਧਾਨ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਮਨੋਹਰ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਮੋਖਸ਼—ਸਰਵੋਚ ਮੁਕਤੀ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 41

माघे सर्वाणि तीर्थानि प्रयागमवियांति हि । प्राच्युदीची प्रतीचीतो दक्षिणाधस्तथोर्ध्वतः

ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਯਾਗ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਪੂਰਬ, ਉੱਤਰ, ਪੱਛਮ, ਦੱਖਣ, ਹੇਠਾਂ ਅਤੇ ਉੱਪਰੋਂ ਵੀ।

Verse 42

काशीस्थितानि तीर्थानि मुने यांति न कुत्रचित् । यदि यांति तदा यांति तीर्थत्रयमनुत्तमम्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਤੀਰਥ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਜੇ ਕਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਅਤੁੱਲ ਤੀਰਥ-ਤ੍ਰਯੀ ਕੋਲ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 43

आयांत्यूर्जे पंचनदे प्रातःप्रातर्ममांतिकम् । महाघौघप्रशमने महाश्रेयोविधायिनि

ਊਰਜ (ਕਾਰਤਿਕ) ਵਿੱਚ, ਪੰਚਨਦ ਤੇ, ਉਹ ਹਰ ਸਵੇਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਥਾਂ ਜੋ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 44

प्राप्य माघमघारिं च प्रयागेश समीपतः । प्रातःप्रयागे संस्नांति सर्वतीर्थानि मामनु

ਜਦ ਮਾਘ—ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ—ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਯਾਗੇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਪ੍ਰਾਤਕਾਲ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 45

समासाद्य च मध्याह्नमभियांति च नित्यशः । संस्नातुं सर्वतीर्थानि मुक्तिदां मणिकर्णिकाम्

ਅਤੇ ਜਦ ਦੁਪਹਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮੁਕਤੀਦਾਤਰੀ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 46

काश्यां रहस्यं परममेतत्ते कथितं मुने । यथा तीर्थत्रयीश्रेष्ठा स्वस्वकाले विशेषतः

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਕਾਸ਼ੀ ਸੰਬੰਧੀ ਇਹ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਕਿਵੇਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਯੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰਥ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 47

अन्यद्रहस्यं वक्ष्यामि न वाच्यं यत्रकुत्रचित् । अभक्तेषु सदा गोप्यं न गोप्यं भक्तिमज्जने

ਮੈਂ ਹੋਰ ਇਕ ਭੇਦ ਕਹਾਂਗਾ—ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਭਕਤਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਦਾ ਲੁਕਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਜੋ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਵੇ ਉਸ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਲੁਕਾਉਣਾ।

Verse 48

काश्यां सर्वाणि तीर्थानि एकैकादुत्तरोत्तरम् । महैनांसि प्रहंत्येव प्रसह्य निज तेजसा

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ—ਹਰ ਇਕ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਉੱਤਮ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਬਲਪੂਰਵਕ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 49

एतदेव रहस्यं ते वाराणस्या उदीर्यते । उत्क्षिप्यैकांगुलिं तथ्यं श्रेष्ठैका मणिकर्णिका

ਇਹੀ ਭੇਦ ਤੈਨੂੰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦਾ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਸੱਚ ਕਹਿਣ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਉਂਗਲ ਉਠਾਈ ਜਾਵੇ—ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਹੀ ਹੈ।

Verse 50

गर्जंति सर्वतीर्थानि स्वस्वधिष्ण्यगतान्यहो । केवलं बलमासाद्य सुमहन्माणिकर्णिकम्

ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਗੱਜਦੇ ਹਨ—ਅਹੋ ਅਚੰਭਾ! ਕੇਵਲ ਉਸ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਤੋਂ ਹੀ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ।

Verse 51

पापानि पापिनां हत्वा महांत्यपि बहून्यपि । काशीतीर्थानि मध्याह्ने प्रायश्चित्तचिकीर्षया

ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪ—ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਬਹੁਤੇ—ਨਾਸ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਮੱਧਾਹਨ ਵੇਲੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 52

पर्वस्वपर्वस्वपि वा नित्यं नियमवं त्यहो । निर्मलानि भवंत्येव विगाह्य मणिकर्णिकाम्

ਪर्व ਦੇ ਦਿਨ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸਧਾਰਣ ਦਿਨ, ਜੋ ਨਿੱਤ ਨਿਯਮ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਗਾ ਕੇ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 53

विश्वेशो विश्वया सार्धं सदोपमणिकर्णिकम् । मध्यंदिनं समासाद्य संस्नाति प्रतिवासरम्

ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼੍ਵਰ, ਵਿਸ਼ਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਮੱਧਾਹਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 54

वैकुंठादप्यहं नित्यं मध्याह्ने मणिकर्णिकाम् । विगाहे पद्मया सार्धं मुदा परमया मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਵੈਕੁੰਠ ਤੋਂ ਵੀ ਨਿੱਤ ਮੱਧਾਹਨ ਵੇਲੇ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਪਦਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤਿ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਡੁੱਬਕੀ ਲਗਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 55

सकृन्ममाख्यां गृणतां निर्हरन्यदघान्यहम् । हरिनामसमापन्नस्तद्बलान्माणिकर्णिकात्

ਜੋ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਹਰਿ-ਨਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਇਹ ਕਿਰਪਾ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੇ ਬਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 56

सत्यलोकात्प्रतिदिनं हं सयानः पितामहः । माध्याह्निक विधानाय समायान्मणिकर्णिकाम्

ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਤੋਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹੰਸ-ਵਾਹਨ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੱਧਿਆਹਨ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 57

इंद्राद्या लोकपालाश्च मरीच्याद्या महर्षयः । माध्याह्निकीं क्रियां कर्तुं समीयुर्मणिकर्णिकाम्

ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਲੋਕਪਾਲ ਅਤੇ ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਮੱਧਿਆਹਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 58

शेषवासुकिमुख्याश्च नागा वै नागलोकतः । समायांतीह मध्याह्ने संस्नातुं मणिकर्णिकाम्

ਨਾਗਲੋਕ ਤੋਂ ਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਗ ਵੀ ਮੱਧਿਆਹਨ ਵੇਲੇ ਇੱਥੇ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 59

चराचरेषु सर्वेषु यावंतश्च सचेतनाः । तावंतः स्नांति मध्याह्ने मणिकर्णी जलेमले

ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਚੇਤਨ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਮੱਧਿਆਹਨ ਵੇਲੇ ਮਣਿਕਰਨੀ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 60

के माणिकर्णिकेयानां गुणानां सुगरीयसाम् । शक्ता वर्णयितुं विप्राऽसंख्येयानां मदादिभिः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੇ ਗੁਣ—ਅਤਿ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਅਸੰਖ—ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਿਮਾ ਆਦਿ ਸਮੇਤ, ਕੌਣ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ?

Verse 61

चीर्णान्युग्राण्यरण्येषु तैस्तपांसि तपोधनैः । यैरियं हि समासादि मुक्तिभूर्मणिकर्णिका

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤਪੋਧਨ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਅਰਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਇਹ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ—ਮੁਕਤੀ-ਭੂਮੀ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 62

विश्राणितमहादानास्त एव नरपुंगवाः । चरमे वयसि प्राप्ता यैरेषा मणिकर्णिका

ਉਹੀ ਨਰ-ਪੁੰਗਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਦਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਹਨ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 63

चीर्णसर्वव्रतास्ते तु यथोक्तविधिना ध्रुवम् । यैः स्वतल्पीकृता माणिकर्णिकेयी स्थली मृदुः

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਭ ਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾਏ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੀ ਕੋਮਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਮਾਣਾ ਬਿਸਤਰਾ ਬਣਾਇਆ।

Verse 64

त एव धन्या मर्त्येस्मिन्सर्वक्रतुषु दीक्षिताः । त्यक्त्वा पुण्यार्जितां लक्ष्मीमैक्षियैर्मणिकर्णिका

ਇਸ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਧੰਨ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਹਨ; ਜੋ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਸਮਝ ਕੇ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹਨ।

Verse 65

कृता नानाविधा धर्मा इष्टापूर्तास्तु तैर्नृभिः । वार्धकं समनुप्राप्य प्रापि यैर्मणिकर्णिका

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧਰਮ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪੂਰਤ ਕਰਮ—ਕੀਤੇ, ਉਹ ਬੁਢਾਪਾ ਆਉਣ ਤੇ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 66

रत्नानि सदुकूलानि कांचनं गजवाजिनः । देयाः प्राज्ञेन यत्नेन सदोपमणिकर्णिकम्

ਅਤੁਲ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰੇ—ਰਤਨ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ, ਸੋਨਾ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ।

Verse 67

पुण्येनोपार्जितं द्रव्यमत्यल्पमपि यैर्नरैः । दत्तं तदक्षयं नित्यं मुनेधिमणिकणिंकम्

ਧਰਮ-ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਧਨ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ, ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਸਦਾ ਅਖੁੱਟ ਤੇ ਨਿਤ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 68

कुर्याद्यथोक्तमप्येकं प्राणायामं नरोत्तमः । यस्तेन विहितो नूनं षडंगो योग उत्तमः

ਹੇ ਨਰੋਤਮ! ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਵੀ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਛੇ-ਅੰਗੀ ਯੋਗ ਸਿਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 69

जप्त्वैकामपि गायत्रीं संप्राप्य मणिकर्णिकाम् । लभेदयुतगायत्रीजपनस्य फलं स्फुटम्

ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਜੇ ਕੋਈ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਜਪ ਵੀ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 70

एकामप्याहुतिं प्राज्ञो दत्त्वोपमणिकर्णिकम् । यावज्जीवाग्निहोत्रस्य लभेदविकलं फलम्

ਅਤੁਲ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਜੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਆਹੁਤੀ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਵਨ ਭਰ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਅਖੰਡ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 71

इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यमग्निबिंदुर्महातपाः । प्रणिपत्य महाभक्त्या पुनः पप्रच्छ माधवम्

ਹਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਅਗਨਿਬਿੰਦੂ ਨੇ ਮਹਾਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 72

अग्निबिंदुरुवाच । विष्णो कियत्परीमाणा पुण्यैषा मणिकर्णिका । ब्रूहि मे पुंङरीकाक्ष नत्वत्तस्तत्त्ववित्परः

ਅਗਨਿਬਿੰਦੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਇਸ ਪਰਮ ਪੁੰਨਮਈ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਦੀ ਹੱਦ ਕਿੰਨੀ ਹੈ? ਦੱਸੋ ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ; ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੱਤਵ-ਜਾਣੂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 73

श्रीविष्णुरुवाच । आगंगा केशवादा च हरिश्चंद्रस्य मंडपात् । आमध्याद्देवसरितः स्वर्द्वारान्मणिकर्णिका

ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਆਗੰਗਾ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਤੋਂ, ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦੇ ਮੰਡਪ ਤੋਂ, ਦੇਵ-ਸਰਿਤਾ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸਵਰਗਦ੍ਵਾਰ ਤੋਂ ਫੈਲਦੀ ਹੈ।

Verse 74

स्थूलमेतत्परीमाणं सूक्ष्मं च प्रवदामि ते । हरिश्चंद्रस्य तीर्थाग्रे हरिश्चंद्रविनायकः

ਇਹ ਇਸ ਦੀ ਸਥੂਲ ਹੱਦ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸੂਖਮ (ਅੰਤਰਿਕ) ਮਾਪ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦੇ ਤੀਰਥ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਵਿਨਾਇਕ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 75

सीमाविनायकश्चात्र मणिकर्णी ह्रदोत्तरे । सीमाविनायकं भक्त्या पूजयित्वा नरोत्तमः

ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਣਿਕਰਣੀ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੀਮਾ-ਵਿਨਾਇਕ ਵੀ ਹੈ। ਸੀਮਾ-ਵਿਨਾਇਕ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਨਰੋਤਮ…

Verse 76

मोदकैः सोपचारैश्च प्राप्नुयान्मणिकर्णिकाम् । हरिश्चंद्रे महातीर्थे तर्पयेयुः पितामहान्

ਮੋਦਕਾਂ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦੇ ਮਹਾਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ।

Verse 77

शतं समाःसु तृप्ताः स्युः प्रयच्छंति च वांच्छितम् । हरिश्चंद्रे महातीर्थे स्नात्वा श्रद्धान्वितो नरः

ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦੇ ਮਹਾਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ-ਸਹਿਤ ਜੋ ਨਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨਚਾਹਾ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 78

हरिश्चंद्रेश्वरं नत्वा न सत्यात्परिहीयते । ततः पर्वततीर्थं च पर्वतेश्वर संनिधौ

ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਤਿਆ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡਿਗਦਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਵਤੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵਤ-ਤੀਰਥ ਹੈ।

Verse 79

अधिष्ठानं महामेरोर्महापातकनाशनम् । तत्र स्नात्वार्चयित्वेशं किंचिद्दत्त्वा स्वशक्तितः

ਇਹ ਮਹਾਮੇਰੂ ਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਹੈ, ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਝ ਦਾਨ ਕਰਕੇ—

Verse 80

अध्यास्य मेरुशिखरं दिव्यान्भोगान्समश्नुते । कंबलाश्वतरं तीर्थं पर्वतेश्वर दक्षिणे

ਉਹ ਮੇਰੂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਪਾ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। (ਅਗਲਾ) ਕੰਬਲਾਸ਼ਵਤਰ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਪਰਵਤੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ।

Verse 81

कंबलाश्वतरेशं च तत्तीर्थात्पश्चिमे शुभम् । तस्मिंस्तीर्थे कृतस्नानस्तल्लिंगं यः समर्चयेत्

ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸ਼ੁਭ ਕਮ੍ਬਲਾਸ਼੍ਵਤਰੈਸ਼ ਹੈ। ਜੋ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—

Verse 82

अपि तस्य कुले जाता गीतज्ञाः स्युः श्रियान्विताः । चक्रपुष्करिणी तत्र योनिचक्र निवारिणी

ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਭੀ ਗੀਤ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਚਕ੍ਰਪੁਸ਼ਕਰিণੀ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਨੀ-ਚਕ੍ਰ ਨੂੰ ਨਿਵਾਰਦੀ ਹੈ।

Verse 83

संसारचक्रे गहने यत्र स्नातो विशेन्नना । चक्रपुष्करिणी तीर्थ ममाधिष्ठानमुत्तमम्

ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਘਣੇ ਤੇ ਦੁਸ਼ਕਰ ਚਕ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ (ਉਧਾਰ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ) ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਕ੍ਰਪੁਸ਼ਕਰিণੀ ਦਾ ਇਹ ਤੀਰਥ ਮੇਰਾ ਉੱਤਮ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਹੈ।

Verse 84

समाः परार्धसंख्यातास्तत्र तप्तं महातपः । तत्र प्रत्यक्षतां यातो मम विश्वेश्वरः परः

ਉੱਥੇ ਪਰਾਰਧ-ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 85

तत्र लब्धं मयैश्वर्यमविनाशि महत्तरम् । चक्रपुष्करिणी चैव ख्याताभून्मणिकर्णिका

ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਉਹੀ ਚਕ੍ਰਪੁਸ਼ਕਰिणੀ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ।

Verse 86

द्रवरूपं परित्यज्य ललनारूपधारिणी । प्रत्यक्षरूपिणी तत्र मयैक्षि मणिकर्णिका

ਆਪਣਾ ਦ੍ਰਵ-ਰੂਪ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ-ਰੂਪ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਦੇਖਿਆ।

Verse 87

तस्या रूपं प्रवक्ष्यामि भक्तानां शुभदं परम् । यद्रूपध्यानतः पुंभिराषण्मासं त्रिसंध्यतः

ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਨਿਯਮਿਤ ਰਹਿ ਕੇ ਕਲਿਆਣ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 88

प्रत्यक्षरूपिणी देवी दृश्यते मणिकर्णिका । चतुर्भुजा विशालाक्षी स्फुरद्भालविलोचना

ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦਿਸਦੀ ਹੈ—ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੀ ਅੱਖ ਵਾਲੀ।

Verse 89

पश्चिमाभिमुखी नित्यं प्रबद्धकरसंपुटा । इंदीवरवतीं मालां दधती दक्षिणे करे

ਉਹ ਸਦਾ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਟੋਰੇ ਵਰਗਾ ਸੰਪੁਟ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 90

वरोद्यते करे सव्ये मातुलुंग फलं शुभम् । कुमारीरूपिणी नित्यं नित्यं द्वादशवार्षिकी

ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਰਦਾਨ-ਮੁਦਰਾ ਦਿਖਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮਾਤੁਲੁੰਗ (ਬਿਜੌਰਾ) ਫਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਕੁਮਾਰੀ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਨਿੱਤ ਹੀ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ।

Verse 91

शुद्धस्फटिककांतिश्च सुनील स्निग्धमूर्द्धजा । जितप्रवालमाणिक्य रमणीय रदच्छदा

ਉਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫ਼ਟਿਕ ਵਰਗੀ ਹੈ; ਕੇਸ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ ਤੇ ਚਿਕਣੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋਠ ਪ੍ਰਵਾਲ ਅਤੇ ਮਾਣਿਕ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।

Verse 92

प्रत्यग्रकेतकीपुष्पलसद्धम्मिल्ल मस्तका । सर्वांग मुक्ताभरणा चंद्रकांत्यंशुकावृता

ਤਾਜ਼ੇ ਕੇਤਕੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮੰਡਿਤ ਚਮਕਦੀ ਜੂੜੀ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਨ; ਉਹ ਚੰਦ-ਕਾਂਤੀ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੈ।

Verse 93

पुंडरीकमयीं मालां सश्रीकां बिभ्रती हृदि । ध्यातव्यानेन रूपेण मुमुक्षुभिरहर्निशम्

ਉਹ ਹਿਰਦੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪੁੰਡਰੀਕ (ਸਫ਼ੈਦ ਕਮਲ) ਦੀ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਸਾਧਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 94

निर्वाणलक्ष्मीभवनं श्रीमतीमणिकर्णिका । मंत्रं तस्याश्च वक्ष्यामि भक्तकल्पद्रुमाभिधम् । यस्यावर्तनतः सिद्ध्येदपि सिद्ध्यष्टकं नृणाम्

ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਨਿਰਵਾਣ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਹੀ ਧਾਮ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਕਹਾਂਗਾ, ਜੋ ‘ਭਕਤ-ਕਲਪਦ੍ਰੁਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 95

वाग्भवमायालक्ष्मीमदनप्रणवान्वदेत्पूर्वम् । भांत्यं बिंदूपेतं मणिपदमथ कर्णिके सहृत्प्रणवपुटः

ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜ-ਅੱਖਰ ਉਚਾਰੋ—ਵਾਗਭਵ, ਮਾਇਆ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਮਦਨ, ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਸਮੇਤ। ਫਿਰ ਬਿੰਦੂ-ਯੁਕਤ ‘ਭਾਂ’ ਕਹੋ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਮਣਿ’; ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ਕਰਣਿਕੇ’, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਹ੍ਰਿਤ’ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪ੍ਰਣਵ ਦੇ ਪੁਟ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 96

मंत्रःसुरद्रुमसमः समस्तसुखसंततिप्रदो जप्यः । तिथिभिः परिमितवर्णः परमपदं दिशति निशितधियाम्

ਇਹ ਮੰਤਰ ਸੁਰ-ਦ੍ਰੁਮ ਸਮਾਨ ਕਾਮਧੇਨੂ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਧਾਰਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਪਣਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੱਖਰ ਤਿਥੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਪੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਤਿੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਰਮ ਪਦ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 97

तारस्तारतृतीयो बिंद्वंतोमणिपदं ततः कर्णिके । प्रणवात्मिपदं केन म इति मनुसंख्यवर्णमनुः

ਇਹ ਮੰਤਰ ‘ਤਾਰ’ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ‘ਤਾਰ’ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ‘ਮਣਿ’ ਪਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਮਲ ਦੀ ਕਰਨਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਣਵ ਹੈ; ‘ਕੇਨ’ ਅਤੇ ‘ਮ’ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਯਤ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 98

अयं मंत्रोऽनिशं जप्यः पुंभिर्मुक्तिमभीप्सुभिः । होमो दशांशकः कार्यः श्रद्धाबद्धादरैर्नृभिः

ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮੰਤਰ ਨਿਰੰਤਰ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਪ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਆਦਰ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ।

Verse 99

परिप्लुतैः पुंडरीकैर्गव्येन हविषास्फुटैः । सशर्करेण मेधावी सक्षौद्रेण सदाशुचिः

ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਸਫੈਦ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਘੀ ਨੂੰ ਸੁੱਧ ਹਵਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਲੈ ਕੇ—ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾ ਕੇ—ਮੇਧਾਵੀ ਸਾਧਕ, ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ।

Verse 100

त्रिलक्षमंत्र जप्येन मृतो देशांतरेष्वपि । अवश्यं मुक्तिमाप्नोति मंत्रस्यास्य प्रभावतः

ਇਸ ਮੰਤਰ ਦਾ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਵਾਰ ਜਪ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ, ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਮੰਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 110

पूजयित्वा पशुपतिमुपोषणपरायणाः । पशुपाशैर्न बध्यंते दर्शे विहितपारणाः

ਜੋ ਪਸ਼ੁਪਤਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੁ-ਪਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੱਝਦੇ। ਦਰਸ਼ਾ (ਅਮਾਵਸਿਆ) ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਰਣਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਸ਼ੁਪਤਿ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 120

तत्राभ्याशे स्कंदतीर्थं तत्राप्लुत्य नरोत्तमः । दृष्ट्वा षडाननं चैव जह्यात्षाट्कौशिकीं तनुम्

ਉਥੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸਕੰਦ-ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨਰੋਤਮ, ਛੇ-ਮੁਖੀ ਸਕੰਦ (ਸ਼ਡਾਨਨ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਛੇ-ਪਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਆਵਰਨ ਤੋਂ ਬਣੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 130

योगक्षेमं सदा कुर्याद्भवानी काशिवासिनाम् । तस्माद्भवानी संसेव्या सततं काशिवासिभिः

ਭਵਾਨੀ ਕਾਸ਼ੀ-ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਯੋਗ-ਖੇਮ ਸਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਭਵਾਨੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਆਦਰ-ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 140

ज्ञानतीर्थं च तत्रैव ज्ञानदं सवर्दा नृणाम् । कृताभिषेकस्तत्तीर्थे दृष्ट्वा ज्ञानेश्वरं शिवम्

ਉਥੇ ਹੀ ਗਿਆਨ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ/ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਦਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 150

पितामहेश्वरं लिंगं ब्रह्मनालोपरिस्थितम् । पूजयित्वा नरो भक्त्या ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्

ਬ੍ਰਹਮਾ-ਨਾਲ ਦੇ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਪਿਤਾਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 160

तत्र भागीरथे तीर्थे श्राद्धं कृत्वा विधानतः । ब्राह्मणान्भोजयित्वा तु ब्रह्मलोके नयेत्पितॄन्

ਉੱਥੇ ਭਾਗੀਰਥ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 170

मार्कंडेयेश्वरात्प्राच्यां वसिष्ठेश्वर पूजनात् । निष्पापो जायते मर्त्यो महत्पुण्यमवाप्नुयात्

ਮਾਰਕੰਡੇਯੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਵਸਿਸ਼ਠੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਰਤਯ ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 180

दक्षिणेऽगस्त्यतीर्थाच्च तीर्थमस्त्यतिपावनम् । गंगाकेशवसंज्ञं च सर्वपातकनाशनम्

ਅਗਸਤ੍ਯ ਤੀਰਥ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਕ ਹੋਰ ਅਤਿ ਪਾਵਨ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗੰਗਾਕੇਸ਼ਵ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 190

प्रचंडनरसिंहोहं चंडभैरवपूर्वतः । प्रचंडमप्यघं कृत्वा निष्पाप्मा स्यात्तदर्चनात्

‘ਮੈਂ ਪ੍ਰਚੰਡ ਨਰਸਿੰਹ ਹਾਂ,’ ਜੋ ਚੰਡ ਭੈਰਵ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 200

त्रिविक्रमोस्म्यहं काश्यामुदीच्यां च त्रिलोचनात् । ददामि पूजितो लक्ष्मीं हरामि वृजिनान्यपि

‘ਮੈਂ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਹਾਂ,’ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਦੁਰਭਾਗ ਤੇ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 210

नारायणस्वरूपेण गणाश्चक्रगदोद्यताः । कुर्वंति रक्षां क्षेत्रस्य परितो नियुतानि षट्

ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੇ ਗਣ ਛੇ ਨਿਯੁਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ, ਖੇਤਰ ਦੀ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 220

वामनः शंखचक्राब्जगदाभिरुपलक्षितः । लक्ष्मीवंतं जनं कुर्याद्गृहेपि परिधारितः

ਵਾਮਨ, ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ—ਜੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਧਾਰਿਆ ਜਾਵੇ—ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਸੰਪੰਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 230

वासुदेवश्च शंखारि गदाजलजभृत्सदा । शंखांबुज गदाचक्री ध्येयो नारायणो नृभिः

ਵਾਸੁਦੇਵ ਸਦਾ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਕਮਲ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੰਖ-ਕਮਲ-ਗਦਾ-ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 240

प्रणम्य दूरादपिच संप्रहृष्टतनूरुहः । अभ्युत्थातुं मनश्चक्रे शंखचक्रगदाधरः

ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋਇਆ, ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ।

Verse 250

पठितव्यः प्रयत्नेन बिंदुमाधवसंभवः । श्रोतव्यः परया भक्त्या भुक्तिमुक्तिसमृद्धये

ਬਿੰਦੁਮਾਧਵ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਹ ਕਥਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਹੋਵੇ।

Verse 251

संप्राप्ते वासरे विष्णो रात्रौ जागरणान्वितः । श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं वैकुंठे वसतिं लभेत्

ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।