Adhyaya 39

Verse 1

ब्रह्मोवाच । शृणु पुत्र प्रवक्ष्यामि रहस्यं परमं मतम् । एते ब्रह्मविदः प्रोक्ताश्चातुर्विद्या महा द्विजाः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ; ਮੈਂ ਪਰਮ ਮਤ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਹੱਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਮਹਾਦਵਿਜ ਚਤੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦ੍ਯਾ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 2

स्वाध्यायाश्च वषट्काराः स्वधाकाराश्च नित्यशः । रामाज्ञापालकाश्चैव हनुमद्भक्तितत्पराः

ਉਹ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਤ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਤੇ ਸਵਧਾਕਾਰ ਮੰਤ੍ਰੋਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਪਾਲਕ ਹਨ ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 3

एकदा तु ततो देवा ब्रह्माणं समुपागताः । ब्राह्मणान्द्रष्टुकामास्ते ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮਾਚਰਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।

Verse 4

तान्देवानागतान्दृष्ट्वा स्वस्थानाच्चलितास्तु ते । अर्घपाद्यं पुरस्कृत्य मधुपर्कं तथैव च

ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ; ਅੱਗੇ ਅਰਘ੍ਯ ਤੇ ਪਾਦ੍ਯ ਦੇ ਨਿਵੇਦਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਧੁਪರ್ಕ ਵੀ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆਏ।

Verse 5

पूजयित्वा ततो विप्रा देवान्ब्रह्मपुरोगमान् । ब्रह्मात्र उपविष्टास्ते वेदानुच्चारयन्ति हि

ਫਿਰ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਬੈਠ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 6

संहितां च पदं चैव क्रमं घनं तथैव च । उच्चैः स्वरेण कुर्वीत ऋचामृग्वेदसंहिताम्

ਉਹ ਸੰਹਿਤਾ, ਪਦ, ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਘਨ ਪਾਠ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ; ਉੱਚੇ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸੁਰ ਨਾਲ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀਆਂ ਰਿਚਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 7

सामगाश्च प्रकुर्वंति स्तोत्राणि विविधानि च । शास्त्राणि च तथा याज्यापुरोनुवाक्या स्तथा

ਅਤੇ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਗਾਇਕ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਗਾਂਦੇ ਸਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਪਾਠ, ਯਾਜ੍ਯਾ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪੁਰੋਨੁਵਾਕ੍ਯਾ ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 8

चतुरक्षरं परं चैव चतुरक्षरमेव च । द्व्यक्षरं च तथा पंचाक्षरं द्वयक्षरमेव च । एतद्यज्ञस्वरूपं च यो जपेज्ज्ञानपूर्वकम्

ਪਰਮ ਚਤੁਰੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਚਤੁਰੱਖਰੀ ਹੀ ਰੂਪ, ਦ੍ਵਿਅੱਖਰੀ ਅਤੇ ਪੰਚਾਖਰੀ, ਫਿਰ ਦ੍ਵਿਅੱਖਰੀ—ਜੋ ਗਿਆਨ-ਪੂਰਵਕ ਇਸ ਨੂੰ ਯਜ್ಞ-ਸਰੂਪ ਜਾਣ ਕੇ ਜਪਦਾ ਹੈ…

Verse 9

अंते ब्रह्म पदप्राप्तिः सत्यंसत्यं वदाम्यहम् । एकाग्रमानसाः सर्वे वेदपाठरता द्विजाः

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ-ਪਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੀ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਦ੍ਵਿਜ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 10

तेषामंगणदेशेषु कण्डूयन्ते कचान्मृगाः । ब्राह्मणा वेदमातां च जपंति विधिपूर्वकम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆੰਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ ਆਪਣੇ ਰੋਆਂ ਨੂੰ ਖੁਜਲਾਉਂਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ‘ਵੇਦ-ਮਾਤਾ’ ਦਾ ਜਪ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 11

हस्ते धृतांश्च तैर्दर्भान्भक्षंते मृगपोतकाः । निर्वैरं तं तदा दृष्ट्वा आश्रमं गृहमेधिनाम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਦਰਭਾ-ਘਾਹ ਨੂੰ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਚਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਨਿਰਵੈਰ ਦੇਖ ਕੇ (ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਜਾਣੀ)।

Verse 12

तुतुषुः परमं देवा ऊचुस्ते च परस्परम् । त्रेतायुगमिदानीं च सर्वे धर्मपरायणाः

ਦੇਵਤਾ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: “ਹੁਣ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰੇਤਾ-ਯੁਗ ਹੀ ਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਸਭ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਹਨ।”

Verse 13

कलिर्दुष्टस्तथा प्रोक्तः किं करिष्यति पापकः । चातुर्विद्यान्समाहूय ऊचुस्ते त्रय एव च

‘ਕਲੀ ਨੂੰ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਉਹ ਪਾਪੀ ਕੀ ਕਰੇਗਾ?’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਤਿੰਨ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਚਾਤੁਰਵਿਦ੍ਯਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 14

वृत्त्यर्थं भवतां चैव त्रैविद्यानां तथैव च । विभागं वः प्रदास्यामो यथावत्प्रतिपाल्यताम्

“ਤੁਹਾਡੇ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਲਈ ਅਤੇ ਤ੍ਰੈਵਿਦ੍ਯਾਂ ਦੇ ਲਈ ਭੀ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਹਿੱਸਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਾਂਗੇ; ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਪਾਲਿਆ ਜਾਵੇ।”

Verse 15

ये वणिजः पुरा प्रोक्ताः षट्त्रिंशच्च सहस्रकाः । त्रिसहस्रास्तु त्रैविद्या दशपंचसहस्रकाः

“ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਉਲੇਖ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ। ਤ੍ਰੈਵਿਦ੍ਯ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਸ਼ਪੰਚਸਹਸ੍ਰਕ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ।”

Verse 16

चातुर्विद्यास्तथा प्रोक्ता अन्योन्यं वृत्तिमाश्रिताः । सत्रिभागास्तु त्रैविद्याश्चतुर्भागास्तु चात्रिणः

“ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਤੁਰਵਿਦ੍ਯ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਜੀਵਨ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਲਈ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭਰ ਸਨ। ਤ੍ਰੈਵਿਦ੍ਯਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਚਾਤ੍ਰਿਣਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸੇ।”

Verse 17

वणिजां गृहमागत्य पौरोहित्यस्य नित्यशः । भागं विभज्य संप्रापुः काजेशेन विनिर्मिताः

ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਪੌਰੋਹਿਤ੍ਯ-ਸੇਵਾ ਲਈ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਿੱਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ—ਜੋ ਕਾਜੇਸ਼ ਨੇ ਵਿਧਿਵਤ ਰਚ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਸਨ।

Verse 18

परस्परं न विवाहश्चातुर्विद्यत्रिविद्ययोः । चातुर्विद्या मया प्रोक्तास्त्रिविद्यास्तु तथैव च

ਚਾਤੁਰਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਦਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਚਾਤੁਰਵਿਦਿਆ ਮੈਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਦਿਆ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।

Verse 19

त्रैविभागेन त्रैविद्याश्चतुर्भागेन चात्रिणः । एवं ज्ञातिविभागस्तु काजेशेन विनिर्मितः

ਤ੍ਰਿਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚਾਤ੍ਰਿਣਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਟੁੰਬ-ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਾਜੇਸ਼ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ।

Verse 20

कृतकृत्यास्तु ते विप्राः प्रणेमुस्तान्सुरोत्तमान् । वृत्तिं दत्त्वा ततो देवाः स्वस्थानं च प्रतस्थिरे

ਕਰਤੱਬ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜੀਵਿਕਾ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 21

पंचपंचाशद्ग्रामाणां ते द्विजाश्च निवासिनः । चतुर्विद्यास्तु ते प्रोक्तास्तदादि तु त्रिविद्यकाः

ਉਹ ਦਵਿਜ ਪੰਜਪੰਜਾਹ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਬਣੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਤੁਰਵਿਦਿਆ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਅਗੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਵਿਦ੍ਯਕ ਆਖਿਆ ਗਿਆ।

Verse 22

चातुर्विद्यस्य गोत्राणि दशपंच तथैव च । भारद्वाजस्तथा वत्सः कौशिकः ८ कुश एव च

ਚਾਤੁਰਵਿਦਿਆ ਦੇ ਗੋਤ੍ਰ ਵੀ ਪੰਦਰਾਂ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਵਤਸ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਕੁਸ਼ ਆਦਿ।

Verse 23

जातूकर्ण्यस्तथा कुंतो वशिष्ठो ११ धारणस्तथा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਤੂਕਰਣ੍ਯ ਅਤੇ ਕੁੰਟ; ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ (ਗਿਆਰਵਾਂ) ਅਤੇ ਧਾਰਣ ਵੀ ਹਨ।

Verse 24

आत्रेयो मांडिलश्चैव १४ लौगाक्षश्च १५ ततः परम् । स्वस्थानानां च नामानि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः

ਆਤ੍ਰੇਯ ਅਤੇ ਮਾਂਡਿਲ (ਚੌਦਵਾਂ) ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੌਗਾਖ਼ਸ਼ (ਪੰਦਰਵਾਂ); ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਵਾਸਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 25

सीतापूरं च श्रीक्षेत्रं २ मगोडी च ३ तथा स्मृता । ज्येठलोजस्तथा चैव शेरथा च ततः परम्

ਸੀਤਾਪੂਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਖੇਤਰ (ਦੂਜਾ), ਅਤੇ ਮਗੋਡੀ (ਤੀਜਾ) ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਜ੍ਯੇਠਲੋਜ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੇਰਥਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 26

छेदे ताली वनोडी च गोव्यंदली तथैव च । कंटाचोषली चैव कोहेचं चंदनस्तथा

ਛੇਦਾ, ਤਾਲੀ ਅਤੇ ਵਨੋਡੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਵ੍ਯੰਦਲੀ ਵੀ; ਅਤੇ ਕਂਟਾਚੋਸ਼ਲੀ, ਕੋਹੇਚੰ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਵੀ ਹਨ।

Verse 27

थलग्रामश्च सोहं च हाथंजं कपडवाणकम् । व्रजन्होरी च वनोडी च फीणां वगोलं दृणस्तथा

ਥਲਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੋਹੰ; ਹਾਥੰਜੰ ਅਤੇ ਕਪਡਵਾਣਕ; ਵ੍ਰਜਨ੍ਹੋਰੀ ਅਤੇ ਵਨੋਡੀ; ਫੀਣਾਂ, ਵਗੋਲੰ ਅਤੇ ਦ੍ਰਣ ਵੀ ਹਨ।

Verse 28

थलजा चारणं सिद्धा भालजाश्च ततः परम् । महोवी आईया मलीआ गोधरी आमतः परम्

ਥਲਜਾ, ਚਾਰਣ, ਸਿੱਧਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਲਜਾ; ਮਹੋਵੀ, ਆਈਆ, ਮਲੀਆ, ਗੋਧਰੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਮਤਹ ਵੀ।

Verse 29

वाठसुहाली तथा चैव माणजा सानदीयास्तथा । आनन्दीया पाटडीअ टीकोलीया ततः परम्

ਵਾਠਸੁਹਾਲੀ ਭੀ; ਮਾਣਜਾ ਅਤੇ ਸਾਨਦੀਯਾ; ਫਿਰ ਆਨੰਦੀਯਾ, ਪਾਟਡੀਅ, ਅਤੇ ਟੀਕੋਲੀਯਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।

Verse 30

गंभी धणीआ मात्रा च नातमोरास्तथैव च । वलोला रांत्यजाश्चैव रूपोला बोधणीच वै

ਗੰਭੀ, ਧਣੀਆ, ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਤਮੋਰਾ ਵੀ; ਵਲੋਲਾ ਅਤੇ ਰਾਂਤ੍ਯਜਾ; ਰੂਪੋਲਾ ਅਤੇ ਬੋਧਣੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ।

Verse 31

छत्रोटा अलु एवा च वासतडीआमतः परम् । जाषासणा गोतीया च चरणीया दुधीयास्तथा

ਛਤ੍ਰੋਟਾ ਅਤੇ ਅਲੁ ਵੀ; ਫਿਰ ਵਾਸਤਡੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ; ਜਾਸ਼ਾਸਣਾ ਅਤੇ ਗੋਤੀਯਾ; ਅਤੇ ਚਰਣੀਯਾ ਤੇ ਦੁਧੀਯਾ ਭੀ।

Verse 32

हालोला वैहोला च असाला नालाडास्तथा । देहोलो सौहासीया च संहालीयास्तथैव च

ਹਾਲੋਲਾ ਅਤੇ ਵੈਹੋਲਾ; ਅਸਾਲਾ ਅਤੇ ਨਾਲਾਡਾ ਵੀ; ਦੇਹੋਲੋ ਅਤੇ ਸੌਹਾਸੀਯਾ; ਅਤੇ ਸੰਹਾਲੀਯਾ ਭੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।

Verse 33

स्वस्थानं पंचपत्ताशद्ग्रामा एते ह्यनुक्रमात् । दत्ता रामेण विधिवत्कृत्वा विप्रेभ्य एव च

ਸਵਸਥਾਨ ਦੇ ਇਹ ਪਚਪੰਜ ਪਿੰਡ ਹਨ, ਜੋ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਦਾਨ ਕੀਤੇ।

Verse 34

अतः परं प्रवक्ष्यामि स्वस्थानस्य च गोत्रजान् । तथा हि प्रवरांश्चैव यथावद्विधिपूर्वकम्

ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਸਵਸਥਾਨ ਦੇ ਗੋਤ੍ਰਜਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਜਿਵੇਂ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਥਾਵਤ ਕ੍ਰਮ ਹੈ।

Verse 35

ज्ञात्वा तु गोत्रदेवीं च तथा प्रवरमेव च । स्वस्थानं जायते चैव द्विजाः स्वस्थानवासिनः

ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੋਤ੍ਰ ਦੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਸਵਸਥਾਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਸਵਸਥਾਨ-ਵਾਸੀ ਦਵਿਜ ਆਪਣੇ ਯਥਾਰਥ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 36

नारद उवाच । कथं च जायते गोत्रं कथं तु ज्ञायते कुलम् । कथं वा ज्ञायते देवी तद्वदस्व यथार्थतः

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੋਤ੍ਰ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਲ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਵੰਸ਼-ਦੇਵੀ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸੋ।

Verse 37

ब्रह्मोवाच । सीतापुरं तु प्रथमं प्रवरद्वयमेव च । कुशवत्सौ तथा चात्र मया ते परिकीर्त्तितौ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੀਤਾਪੁਰ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰ ਦੋਹਰਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਵਤਸ ਵੀ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਚਾਰ ਕੇ ਦੱਸੇ ਹਨ।

Verse 38

१ श्रीक्षेत्रे द्वितीयं चैव गोत्राणां त्रयमेव च । छांदनसस्तथा वत्सस्तृतीयं कुशमेव च

ਸ਼੍ਰੀਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੋਤਰ ਤਿੰਨ ਹਨ—ਚਾਂਦਨਸ, ਵਤਸ, ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਕੁਸ਼।

Verse 39

शोहोली च चतुर्थं वै कुशप्रवरमेव च

ਸ਼ੋਹੋਲੀ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਚੌਥਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰ ਕੁਸ਼ ਹੀ ਹੈ।

Verse 40

श्रेयस्थानं हि षष्ठं वै भारद्वाजः कुशस्तथा

ਸ਼੍ਰੇਯਸਥਾਨ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਛੇਵਾਂ ਹੈ; (ਉਸ ਦੇ) ਵੰਸ਼-ਚਿੰਨ੍ਹ ਭਾਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਸ਼ ਹਨ।

Verse 41

वटस्थानमष्टमं च निबोध सुतसत्तम

ਹੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਵਟਸਥਾਨ ਅੱਠਵਾਂ ਹੈ।

Verse 42

तत्र गोत्रं कुशं कुत्सं भारद्वाजं तथैव च । राज्ञः पुरं नवमं च भारद्वाजप्रवरमेव च ९

ਉੱਥੇ ਗੋਤਰ ਕੁਸ਼, ਕੁਤਸ ਅਤੇ ਭਾਰਦਵਾਜ ਵੀ ਹਨ। ਅਤੇ ਰਾਜ्ञಃਪੁਰ ਨੌਵਾਂ ਨਗਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰ ਭਾਰਦਵਾਜ ਹੀ ਹੈ।

Verse 43

कृष्णवाटं दशमं चैव कुशप्रवरमेव च । दहलोडमेकादशं वत्सप्रवरमेव हि

ਦਸਵਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਵਾਟ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਸ਼-ਪ੍ਰਵਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਅਤੇ ਗਿਆਰਵਾਂ ਦਹਲੋਡ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਤਸ-ਪ੍ਰਵਰ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 44

चेखलीद्वादशं पौककुशप्रवरमेव च

ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਚੇਖਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਪੌਕ–ਕੁਸ਼-ਪ੍ਰਵਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 45

चांचोदखे १२ देहोलोडी आत्रयश्च वत्सकुत्सकश्चैव । भारद्वाजीकोणाया च भारद्वाजगोलंदृणाशकुस्तथा

ਚਾਂਚੋਦਖ (ਬਾਰ੍ਹ) ਵਿੱਚ ਦੇਹੋਲੋਡੀ ਆਤ੍ਰੇਯ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਤਸ–ਕੁਤਸ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਦਵਾਜ—ਕੋਣਾਯਾ, ਅਤੇ ਭਾਰਦਵਾਜ—ਗੋਲੰਦ੍ਰਿਣ—ਆਸ਼ਕੁ ਨਾਲ ਭੀ ਸੰਬੰਧ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 46

थलत्यजाद्वये चैव कुशधारणमेव च । नारणसिद्धा च स्वस्थानं कुत्सं गोत्रं प्रकीर्तितम्

ਅਤੇ ਥਲਤ੍ਯਜਾ ਨਾਮਕ ਜੋੜੇ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਕੁਸ਼-ਧਾਰਣ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਨਾਰਣ-ਸਿੱਧਾ ਵਿੱਚ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਜ ਸਥਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੁਤਸ ਗੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪ੍ਰਖਿਆਤ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 47

भालजां कुत्सवत्सौ च मोहोवी आकुशस्तथा । ईयाश्लीआ शांडिलश्च गोधरीपात्रमेव च

ਭਾਲਜਾ ਕੁਤਸ–ਵਤਸ ਸੰਬੰਧ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੋਹੋਵੀ ਆਕੁਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਈਯਾਸ਼ਲੀਆ, ਸ਼ਾਂਡਿਲ, ਅਤੇ ਗੋਧਰੀ-ਪਾਤ੍ਰ ਵੀ (ਉਲੇਖਿਤ ਹਨ)।

Verse 48

आनंदीया द्वे चैव भारद्वाजशांडिलश्चैव पाटडीआ कुशमेव च

ਦੋ ਆਨੰਦੀਯਾ (ਸਮੂਹ/ਥਾਂ) ਹਨ; ਅਤੇ ਭਾਰਦਵਾਜ–ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਲੇ; ਅਤੇ ਕੁਸ਼ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਾਟਡੀਯਾ ਵੀ ਹੈ।

Verse 49

वांसडीआश्चैव जास्वा कौत्समणा वत्सआत्रेयौ गीता आकुशगौतमौ

ਅਤੇ ਵਾਂਸਡੀਯਾ ਅਤੇ ਜਾਸਵਾ; ਕੌਤਸ-ਮਣਾ; ਵਤਸ–ਆਤ੍ਰੇਯ; ਅਤੇ ਆਕੁਸ਼–ਗੌਤਮ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਗੀਤਾ (ਸ਼ਾਖਾ) ਵੀ ਹਨ।

Verse 50

चरणीआ भारद्वाजः दुधीआधारणसा हि अहो सोन्नामांडिल्यस्तथा

ਚਰਣੀਯਾ ਭਾਰਦਵਾਜ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ; ਦੁਧੀਯਾ ਧਾਰਣਾ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਹੈ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋন্নਾਮਾਂਡਿਲ੍ਯ ਵੀ ਹੈ।

Verse 51

वेलोला हुराश्चैवा असाला कुशश्चैव धारणा च द्वितीय कम्

ਵੇਲੋਲਾ ਅਤੇ ਹੁਰਾ, ਅਤੇ ਅਸਾਲਾ ਵੀ; ਕੁਸ਼ ਵੀ; ਅਤੇ ਧਾਰਣਾ—ਇਹ ਦੂਜਾ ਸਮੂਹ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 52

नालोला वत्सधारणीया च देलोला कुत्समेव च । सोहासीया भारद्वाजकुशवत्समेव च

ਨਾਲੋਲਾ ਵਤਸ–ਧਾਰਣੀਯਾ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਹੈ; ਦੇਲੋਲਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੁਤਸ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੋਹਾਸੀਯਾ ਭਾਰਦਵਾਜ–ਕੁਸ਼–ਵਤਸ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ।

Verse 53

सुहालीआ वत्सं वै प्रोक्तं गोत्राणि यथाक्रमम् । मया प्रोक्तानि चैवात्र स्वस्थानानि यथाक्रमम्

‘ਸੁਹਾਲੀਆ’ ਅਤੇ ‘ਵਤਸ’ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੋਤ੍ਰ ਵੀ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਕਹੇ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਵੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ।

Verse 54

शीतवाडिया ये प्रोक्ताः कुशो वत्सस्तथैव च । विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयो दलमेव च

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਸ਼ੀਤਵਾਡੀਆ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ‘ਕੁਸ਼’ ਤੇ ‘ਵਤਸ’ ਭੀ। ‘ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ’ ਅਤੇ ‘ਦੇਵਰਾਤ’ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੀਜਾ ‘ਦਲ’ ਵੀ ਹੈ।

Verse 55

भार्गवच्यावनाप्नवानौर्वजमदग्निरेव हि । वचार्द्दशेषाबुटला गोत्रदेव्यः प्रकीर्तिताः

‘ਭਾਰਗਵ’, ‘ਚਿਆਵਨ’, ‘ਆਪਨਵਾਨ’, ‘ਔਰਵ’ ਅਤੇ ‘ਜਮਦਗਨੀ’ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੋਤ੍ਰ-ਦੇਵੀਆਂ—‘ਵਾਕ’, ‘ਅਰੱਧਸ਼ੇਸ਼ਾ’ ਅਤੇ ‘ਅਬੁਟਲਾ’—ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਕੀਰਤਿਤ ਹਨ।

Verse 56

श्रीक्षेत्रं द्वितीयं प्रोक्तं गोत्रद्वितयमेव च । छांदनसस्तथा वत्सं देवी द्वितयमेव च

‘ਸ਼੍ਰੀਖੇਤਰ’ ਦੂਜਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵੀ। ‘ਛਾਂਦਨਸ’ ਅਤੇ ‘ਵਤਸ’ ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵੀ।

Verse 57

आंगिरसांबरीषश्च यौवनाश्वस्तथैव च । भृगुच्यवनआप्नवानौ र्वजमदग्निमेव च

‘ਆੰਗਿਰਸ’, ‘ਆੰਬਰੀਸ਼’ ਅਤੇ ‘ਯੌਵਨਾਸ਼ਵ’ ਵੀ ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ ‘ਭ੍ਰਿਗੁ’, ‘ਚਿਆਵਨ’, ‘ਆਪਨਵਾਨ’, ‘ਔਰਵ’ ਅਤੇ ‘ਜਮਦਗਨੀ’ ਭੀ।

Verse 58

देवी भट्टारिका प्रोक्ता द्वितीया शेपला तथा । एतद्वंशोद्भवा ये च शृणु तान्मुनिसत्तम

ਦੇਵੀ ਭੱਟਾਰਿਕਾ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ੇਪਲਾ ਵੀ। ਇਸੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਜੋ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 59

सक्रोधनाः सदाचाराः श्रौतस्मार्तक्रियापराः । पंचयज्ञरता नित्यं संबंधसंमाश्रिताः । क्षतज्ञाः क्रतुजाश्चैव ते सर्वे नृपसत्तमाः

ਉਹ ਧਰਮਿਕ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ, ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ, ਸ਼੍ਰੌਤ ਅਤੇ ਸਮਾਰਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹਨ। ਨਿੱਤ ਪੰਜ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ; ਹਾਨੀ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਦਾਨ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ—ਉਹ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ।

Verse 60

तृतीयं मगोडोआ वै गोत्रद्वितयमेव च । भारद्वाजस्तथा कुत्सं देवी द्वितयमेव च

ਤੀਜਾ ‘ਮਗੋਡੋਆ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋ ਗੋਤਰ: ਭਾਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਕੁਤਸ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਲਈ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵੀ ਉਚਾਰੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 61

आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजस्तथैव च । विश्वामित्रदेव रातौप्रवरत्रयमेव च

ਆੰਗਿਰਸ, ਬਾਰ੍ਹਸਪਤ੍ਯ ਅਤੇ ਭਾਰਦਵਾਜ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ–ਦੇਵਰਾਤ ਲਈ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਯੁਗਲ ਵੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 62

शेषला बुधला प्रोक्ताधारशांतिस्तथैव च । अस्मिन्ग्रामे च ये जाता ब्राह्मणाः सत्यवादिनः

ਸ਼ੇਸ਼ਲਾ ਅਤੇ ਬੁਧਲਾ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਧਾਰਸ਼ਾਂਤੀ ਵੀ। ਅਤੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਤ੍ਯ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 63

द्विजपूजाक्रिया युक्ता नानायज्ञक्रियापराः । अस्मिन्गोत्रे समुत्पन्ना द्विजाः सर्वे मुनीश्वराः

ਦੁਇਜਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਯਜ્ઞ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਸਭ ਦੁਇਜ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਜਨੀਯ ਹਨ।

Verse 64

चतुर्थं शीहोलियाग्रामं गोत्रद्वित यमेव च । विश्वामित्रदेवराततृतीयौदलमेव च

ਚੌਥਾ ਪਿੰਡ ‘ਸ਼ੀਹੋਲਿਆ’ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਵੀ ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਹੈ। ਤੇ ਤੀਜਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦੇਵਰਾਤ ਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਔਦਲ’ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।

Verse 65

देवी चचाई वै तेषां गोत्रदेवी प्रकीर्तिता । अस्मिन्गोत्रे तुये जाता दुर्बला दीनमा नसाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੋਤ੍ਰ-ਦੇਵੀ ਦੇਵੀ ਚਚਾਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਦਬੇ-ਮਨ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 66

असत्यभाषिणो विप्रा लोभिनो नृपसत्तम । सर्व्वविद्याप्रवीणाश्च ब्राह्मणा ब्रह्मसत्तम

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ! ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਸੱਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਲੋਭੀ ਹਨ; ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਸੱਤਮ, ਉਹ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ।

Verse 67

ज्येष्ठलोजा पंचमं च स्वस्थानं प्रतिकीर्तितम् । वत्सशीया कुत्सशीया प्रवरद्वितयं स्मृतम्

ਪੰਜਵਾਂ ਨਿਵਾਸ ‘ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਲੋਜਾ’ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਦੋ ਪ੍ਰਵਰ ਹਨ—ਵਤ੍ਸਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਕੁਤ੍ਸਸ਼ੀਆ।

Verse 68

आवरिवृवाप्रः यौवनाश्वभृगुच्यवनआप्नोर्वजमदग्निस्तथैव हि

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ—ਆਵਰਿਵ੍ਰਿਵਾਪ੍ਰ, ਯੌਵਨਾਸ਼ਵ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਚ੍ਯਵਨ, ਆਪਨੋਰਵ ਅਤੇ ਜਮਦਗ્નਿ—ਇਹ ਸਭ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ।

Verse 69

चचाई वत्सगोत्रस्य शांता च कुत्सगोत्रजा । एतैस्त्रिभिः पंचभिश्च द्विजा ब्रह्मस्वरूपिणः

ਚਚਾਈ ਵਤਸ ਗੋਤ੍ਰ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਾ ਕੁਤਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ—ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਜਾਂ ਸਮੇਤ—ਇਹ ਦਵਿਜ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 70

शांता दांताः सुशीलाश्च धन पुत्रैश्च संयुताः । वेदाध्ययनहीनाश्च कुशलाः सर्वकर्मसु

ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਦਮਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਹਨ; ਧਨ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹਨ। ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਹਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ।

Verse 71

सुरूपाश्च सदाचाराः सर्वधर्मेषु निष्ठिताः । दानधर्म्मरताः सर्वे अत्रजा जलदा द्विजाः

ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸਦਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਜਨਮੇ ਇਹ ਸਭ ਦਵਿਜ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਹਨ—ਵਰਖਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ।

Verse 72

शेरथाग्रामेषु वै जाताः प्रवरद्वयसंयुताः । कुशभारद्वाजाश्चैव देवीद्वयं तथैव च

ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ੇਰਥਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਦੋ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ—ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਦਵਾਜ—ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋ ਦੇਵੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।

Verse 73

विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौ दल एव च । आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦੇਵਰਾਤ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਤ੍ਰਿਤੀਯ ਅਤੇ ਦਲ ਵੀ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਂਗਿਰਸ, ਬਾਰ੍ਹਸਪਤ੍ਯ ਅਤੇ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰ/ਵੰਸ਼ ਵੀ।

Verse 74

कमला च महालक्ष्मीर्द्वितीया यक्षिणी तथा । अस्मिन्गोत्रे च ये जाताः श्रौतस्मार्त्तरता बुधाः

ਕਮਲਾ ਅਤੇ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ; ਦੂਜੀ ਵਜੋਂ ਯਕਸ਼িণੀ ਵੀ। ਅਤੇ ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸ਼੍ਰੌਤ ਤੇ ਸਮਾਰਤ ਦੋਹਾਂ ਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 75

अस्मिन्वंशे च ये जाता ब्राह्मणाः सत्यवादिनः । अलौल्याश्च महायज्ञा वेदाज्ञाप्रतिपालकाः

ਅਤੇ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਹਨ; ਲੋਭ ਰਹਿਤ, ਮਹਾਨ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਪਾਲਕ ਹਨ।

Verse 76

दंतालीया भारद्वाजकुत्सशायास्तथैव च । आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੰਤਾਲੀਯ ਅਤੇ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ-ਕੁਤ੍ਸ-ਸ਼ਾਯਾ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਂਗਿਰਸ, ਬਾਰ੍ਹਸਪਤ੍ਯ, ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਪ੍ਰਵਰ ਵੀ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 77

देवी च यक्षिणी प्रोक्ता द्वितीया कर्मला तथा । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वाडवा धनिनः शुभाः

ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਯਕਸ਼িণੀ ਕਹੀ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਦੂਜੀ ਵਜੋਂ ਕਰਮਲਾ ਵੀ। ਅਤੇ ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਵਾਡਵਾ ਧਨਵਾਨ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹਨ।

Verse 78

वस्त्रालंकरणोपेता द्विजभक्तिपरायणाः । ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वे धर्मपरायणाः

ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਭੋਜਨ-ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ—ਉਹ ਸਭ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਹਨ।

Verse 79

वडोद्रीयान्वये जाताश्चत्वारः प्रवराः स्मृताः । कुशः कुत्सश्च वत्सश्च भारद्वाजस्तथैव च

ਵਡੋਦ੍ਰੀਯ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਵਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ: ਕੁਸ਼, ਕੁਤਸ, ਵਤਸ ਅਤੇ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਵੀ।

Verse 80

तत्प्रवराण्यहं वक्ष्ये तथा गोत्राण्यनुक्रमात् । विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदल एव च

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਪ੍ਰਵਰ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਤ੍ਰ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਦੇਵਰਾਤ, ਤ੍ਰਿਤੀਯ ਅਤੇ ਦਲ ਵੀ।

Verse 81

आंगिरसांबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः । भार्गवश्च्यावनाप्नवानौर्वजमदग्निस्तथैव च

ਆੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਆੰਬਰੀਸ਼ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ, ਤੀਜੇ ਯੌਵਨਾਸ਼ਵ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਗਵ, ਚ੍ਯਾਵਨ, ਆਪ੍ਨਵਾਨ, ਔਰਵ ਅਤੇ ਜਮਦਗ੍ਨਿ ਵੀ।

Verse 82

आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च । कर्मला क्षेमला चैव धारभट्टारिका तथा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆੰਗਿਰਸ, ਬਾਰ੍ਹਸਪਤ੍ਯ ਅਤੇ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਕਰਮਲਾ, ਖੇਮਲਾ ਅਤੇ ਧਾਰਭੱਟਾਰਿਕਾ ਵੀ।

Verse 83

चतुर्थी क्षेमला प्रोक्ता गोत्रमाता अनुक्रमात् । अस्मिन्गोत्रे तु ये जाताः पंचयज्ञरताः सदा

ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੌਥੀ ਗੋਤ੍ਰ-ਮਾਤਾ ‘ਖੇਮਲਾ’ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੋਕ ਸਦਾ ਪੰਜ ਯਜਨਾਂ (ਪੰਚਯਜ੍ਞ) ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 84

लोभिनः क्रोधिनश्चैव प्रजायंते बहुप्रजाः । स्नानदानादि निरताः सदा विनिर्जितेंद्रियाः

ਉਹ ਲੋਭੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸੰਤਾਨਾਂ ਨਾਲ ਧਨ੍ਯ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

Verse 85

वापीकूपतडागानां कर्तारश्च सहस्रशः । व्रतशीला गुणज्ञाश्च मूर्खा वेदविवर्जिताः

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਵੜੀਆਂ, ਕੂਆਂ ਅਤੇ ਤਲਾਬ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਵਾਨ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਹਨ—ਪਰ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 86

गोदणीयाभिधे ग्रामे गोत्रौ द्वौ तत्र संस्थितौ । वत्सगोत्रं प्रथमकं भारद्वाजं द्वितीयकम्

‘ਗੋਦਣੀਆ’ ਨਾਮਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੋਤ੍ਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਵਤ੍ਸ ਗੋਤ੍ਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਗੋਤ੍ਰ।

Verse 87

भृगुच्यवनाप्नवानौर्वपुरोध समेव च । शीहरी प्रथमा ज्ञेया द्वितीया यक्षिणी तथा

ਭ੍ਰਿਗੁ, ਚ੍ਯਵਨ, ਆਪ੍ਨਵ, ਔਰ੍ਵ, ਪੁਰੋਧ ਅਤੇ ਸਮ ਵੀ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ‘ਸ਼ੀਹਰੀ’ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ (ਗੋਤ੍ਰ-ਮਾਤਾ/ਰੇਖਾ) ਜਾਣੋ ਅਤੇ ‘ਯਕ੍ਸ਼ਿਣੀ’ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵੀ।

Verse 88

अस्मिन्गोत्रोद्भवा विप्रा धनधान्यसमन्विताः । सामर्षा लौल्यहीनाश्च द्वेषिणः कुटिलास्तथा

ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹਨ। ਉਹ ਛੇਤੀ ਰੋਸ ਕਰਦੇ, ਚੰਚਲਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਪਰ ਦ੍ਵੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਪਟ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹਨ।

Verse 89

हिंसिनो धनलुब्धाश्च मया प्रोक्तास्तु भूपते

ਹੇ ਭੂਪਤੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਕ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਲੋਭੀ ਵਜੋਂ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 90

कण्टवाडीआ ग्रामे विप्राः कुशगोत्र । शुक्लशुश्च समुद्भवाः । प्रवरं तस्य वक्ष्यामि शृणु त्वं च नृपोत्तम

ਕਣ੍ਟਵਾਡੀਆ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ ਗੋਤ੍ਰ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲਸ਼ੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਵੀ ਹਨ। ਉਸ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਤੂੰ ਸੁਣ।

Verse 91

विश्वमित्रो देवरात उदलश्च त्रयः स्मृताः । चचाई देवी सा प्रोक्ता शृणु त्वं नृप सत्तम

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਦੇਵਰਾਤ ਅਤੇ ਉਦਲਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਵਰ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵੀ ਚਚਾਈ ਦਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ ਸੱਤਮ, ਤੂੰ ਸੁਣ।

Verse 92

यजंते क्रतुभिस्तत्र हृष्टचित्तैकमानसाः । सर्वविद्यासु कुशला ब्राह्मणाः सत्यवादिनः

ਉੱਥੇ ਉਹ ਕ੍ਰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹ੍ਰਿਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ। ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਤ੍ਯ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 93

वेखलोया मया प्रोक्ता कुत्सवंशे समुद्भवाः । प्रवरत्रयसंयुक्ताः शृणुत्वं च नृपोत्तम

ਮੈਂ ਵੇਖਲੋਯਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਜੋ ਕੁਤਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਅੱਗੇ ਵੀ ਸੁਣੋ।

Verse 94

विश्वामित्रो देवराजौदलश्चेति त्रयः स्मृताः । चचाई देवी तेषां वै कुलरक्षाकरी स्मृता

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਦੇਵਰਾਜ-ਉਦਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇੱਕ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਚਚਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਲ-ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 95

ब्राह्मणाश्च महात्मानः सत्त्ववंतो गुणान्विताः । तपस्वियोगिनश्चैव वेदवेदांगपारगाः

ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ—ਸੱਤਵ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ; ਤਪਸਵੀ ਯੋਗੀ ਹਨ ਅਤੇ ਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਹਨ।

Verse 96

साधवश्च सदाचारा विष्णुभक्तिपरायणाः । स्नानसंध्यापरा नित्यं ब्रह्मभोज्यपरायणाः

ਉਹ ਸਾਧੂ ਹਨ, ਸਦਾਚਾਰੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹਨ; ਨਿੱਤ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ।

Verse 97

अस्मिन्वंशे मया प्रोक्ताः शृणुत्वं च अतः परम्

ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸੁਣੋ।

Verse 98

देहलोडीआ ये प्रोक्ताः कुत्सप्रवरसंयुताः । आंगिरस आंबरीषो युवनाश्वस्तृतीयकः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਹਲੋਡੀਅਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਤਸ-ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਆੰਗਿਰਸ, ਆੰਬਰੀਸ਼ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

Verse 99

गोत्रदेवी मया प्रोक्ता श्रीशेषदुर्बलेति च । कुत्सवंशे च ये जाताः सद्वृत्ताः सत्यभाषिणः

ਗੋਤ੍ਰ-ਦੇਵੀ ਮੈਂ ‘ਸ਼੍ਰੀ-ਸ਼ੇਸ਼-ਦੁਰਬਲਾ’ ਕਹੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਤਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 100

वेदाध्ययनशीलाश्च परच्छिद्रैकदर्शिनः । सामर्षा लौल्यतो हीना द्वेषिणः कुटिलास्तथा

ਉਹ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ, ਪਰ ਪਰਾਏ ਦੋਸ਼ ਹੀ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ; ਰੋਸ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਚੰਚਲਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ੀ ਤੇ ਕਪਟੀ ਵੀ ਹਨ।

Verse 110

शांता दांता सुशीलाश्च धनपुत्रसमन्विताः । धर्मारण्ये द्विजाः श्रेष्ठाः क्रतुकर्मणि कोविदाः

ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਨ ਸ਼ਾਂਤ, ਦਮਿਤ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਹਨ; ਧਨ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹਨ।

Verse 120

हाथीजणे च ये जाता वत्सा भारद्वाजास्तथा । ज्ञानजा यक्षिणी चैव गोत्रदेव्यौ प्रकी र्तिते

ਅਤੇ ਜੋ ਹਾਥੀਜਣੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਤਸ ਅਤੇ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਵੀ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਗਿਆਨਜਾ ਅਤੇ ਯਕ੍ਸ਼ਿਣੀ—ਇਹ ਦੋ ਗੋਤ੍ਰ-ਦੇਵੀਆਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

Verse 130

महोत्कटा महाकायाः प्रलंबाश्च महोद्धताः । क्लेशरूपाः कृष्णवर्णाः सर्वशास्त्र विशारदाः

ਉਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਹਨ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਹ ਵਾਲੇ, ਲੰਮੇ ਤੇ ਉੱਚੇ, ਅਤੇ ਤੀਖੇ ਉਤਾਵਲੇ; ਕਲੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਰਣ, ਪਰ ਫਿਰ ਭੀ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ—ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਹੀ ਵਰਣਿਤ ਹਨ।

Verse 140

ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वे धर्म्म परायणाः

ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮ-ਭੋਜ੍ਯ (ਸ਼ੁੱਧ ਵੈਦਿਕ ਅਰਪਣ) ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਧਰਮ ਦੇ ਪਰਾਯਣ—ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 150

वारणसिद्धाश्च ये प्रोक्ता ब्राह्मणा ज्ञानवित्तमाः । अस्मिन्गोत्रे च ये विप्राः सत्यवादिजितव्रताः

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ‘ਵਾਰਣ-ਸਿੱਧ’ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ—ਆਤਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਦੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ—ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਵਿਪ੍ਰ ਹਨ, ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਤੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ—ਉਹ ਇੱਥੇ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਮਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 160

विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदल एव च । देवी चवाई चैवात्र रक्षारूपा व्यवस्थिता

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਦੇਵਰਾਤ, ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਉਦਲ—ਇਹ ਨਾਮ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇਵੀ ਚਵਾਈ ਭੀ ਰੱਖਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

Verse 170

गोधरीयाश्च ये जाता ब्राह्मणा ज्ञानसत्तमाः । गोत्रत्रयमथो वक्ष्ये यथा चैवाप्यनुक्रमात्

ਅਤੇ ਜੋ ਗੋਧਰੀਯਾ ਵਜੋਂ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ—ਜ੍ਞਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 180

आंगिरसांबरीषौ च यौवनाश्वस्तृतीयकः । देवी चच्छत्रजा चैव द्वितीया शेषला तथा

ਆੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਆੰਬਰੀਸ਼—ਇਹ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਤੀਜਾ ਯੌਵਨਾਸ਼ਵ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀ ਚੱਛਤ੍ਰਜਾ (ਦਾ ਨਾਮ) ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ੇਸ਼ਲਾ ਭੀ।

Verse 190

साणदां च परं स्थानं पवित्रं परमं मतम् । कुशप्रवरजा विप्रास्तत्रस्थाः पावनाः स्मृताः

ਸਾਣਦਾ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਕੁਸ਼-ਪ੍ਰਵਰਜ ਜਨਮੇ ਵਿਪ੍ਰ ਪਾਵਨ ਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 200

विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदलमेव हि । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वेदशास्त्र परायणाः

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦੇਵਰਾਤ—ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੀਜਾ ਉਦਲ। ਇਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਜੋ ਹਨ, ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 210

अस्मिन्वंशे समुद्भूता ब्राह्मणा देवतत्पराः । सस्वाधायवषट्कारा वेदशास्त्रप्रवर्तकाः

ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਸਨ; ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਤੇ ਰੱਖਿਅਕ।

Verse 220

रूपोला परमं स्थानं पवित्रमतिपुण्यदम् । अस्मिन्गोत्रत्रये चैव देवीत्रितयमेव च

ਰੂਪੋਲਾ ਪਰਮ ਸਥਾਨ ਹੈ—ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਇਸ ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਤ੍ਰਿਯ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀਆਂ ਦਾ ਤ੍ਰਿਯ ਭੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੈ।

Verse 230

छत्रोटा च परं स्थानं सर्वलोकैकपूजितम् । कुशगोत्रं समाख्यातं प्रवरत्रयमेव हि

ਛਤ੍ਰੋਟਾ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕਸਾਰ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਕੁਸ਼-ਗੋਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰ ਤ੍ਰਿਯ ਹੀ ਹਨ।

Verse 240

अतः परं च संस्थानं जाखासणमुदाहृतम् । गोत्रं वै वात्स्यसंज्ञं तु गोत्रजा शीहुरी तथा । प्रवराणि च पंचैव मया तव प्रकाशितम्

ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇਕ ਹੋਰ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਜਾਖਾਸਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਗੋਤ੍ਰ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੋਕ ਸ਼ੀਹੁਰੀ ਵੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰ ਪੰਜ ਹੀ ਹਨ।

Verse 250

आंगिरसं बार्हस्पत्यं भारद्वाजं तृतीयकम् । अस्मिन्वंशे च ये जाताः ब्राह्मणा पूतमूर्तयः

ਆੰਗਿਰਸ, ਬਾਰ੍ਹਸਪਤ੍ਯ ਅਤੇ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ—ਇਹ ਤੀਜਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਬਣੇ ਹੋਏ।

Verse 260

अरोगिणः सदा देवाः सत्यव्रतपरायणाः

ਉਹ ਸਦਾ ਨਿਰੋਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੁਲ੍ਯ ਹਨ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 270

तस्मिन्गोत्रे द्विजा जाताः पूर्वोक्तगुणशालिनः

ਉਸ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਿਜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 280

कडोव्या नवमं चैव कोहाटोया दशमं तथा । हरडीयैकादशं चैव भदुकीया द्वादशं तथा

ਕਡੋਵਿਆ ਨੌਵਾਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਹਾਟੋਇਆ ਦਸਵਾਂ। ਹਰਡੀਯਾ ਗਿਆਰਵਾਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਦੁਕੀਯਾ ਬਾਰਵਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 290

शूद्रेषु जातिभेदः स्यात्कलौ प्राप्ते नराधिप । भ्रष्टाचाराः परं ज्ञात्वा ज्ञातिबंधेन पीडिताः

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਕਲਿਯੁਗ ਆਉਣ ਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ-ਭੇਦ ਉੱਠਣਗੇ। ਉੱਚੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ, ਆਚਾਰ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਕੁਲ-ਬੰਧਨਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਣਗੇ।

Verse 300

स्वकर्मनिरताः शांताः कृषिकर्मपरायणाः । धर्मारण्यान्नातिदूरे धेनूः संचारयंति ते

ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਧੇਨੂਆਂ ਨੂੰ ਚਰਾਉਂਦੇ ਤੇ ਘੁਮਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 310

वृत्तिं चक्रुर्ब्राह्मणास्तेऽ न्योन्यं मिश्रसमुद्भवाः । अन्यच्च श्रूयतां राजंस्त्रैविद्यानां द्विजन्मनाम्

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਸ ਵਿੱਚ, ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੀਵਿਕਾ ਦੇ ਉਪਾਯ ਬਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਦਵਿਜਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਣੋ।

Verse 320

यदि जीवति दैवाच्चेद्भ्रष्टाचारा भवेदिति

ਜੇ ਦੈਵ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਚਾਰ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 326

एकादशसमा ये च बहिर्ग्रामे वसंति ते । एवं भेदाः समभवन्नाना मोढद्विजन्मनाम् । युगानुसारात्कालेन ज्ञातीनां च वृषस्य वा

ਜੋ ਗਿਆਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਢਾ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਭੇਦ ਉਪਜੇ। ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ (ਵ੍ਰਿਸ਼) ਵਿੱਚ ਵੀ ਫਰਕ ਪੈ ਗਿਆ।