Adhyaya 21
ਅਧਿਆਇ 21 ਵਿੱਚ ਗੋਤ੍ਰ–ਪ੍ਰਵਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਹ-ਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਗ-ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ/ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਅਨੇਕ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵੀ-ਰੂਪਾਂ ਸਮੇਤ) ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਗੋਤ੍ਰ–ਪ੍ਰਵਰ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਭੇਦ, ਇੱਕੋ/ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰਵਰ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਗੇ ਇੱਕੋ ਗੋਤ੍ਰ ਜਾਂ ਇੱਕੋ ਪ੍ਰਵਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਤ੍ਰ-ਪੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਿਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਿਧ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ–ਯਾਜ਼ਨਿਕ ਨਤੀਜੇ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ੍ਯ ਦਰਜੇ ਦੀ ਹਾਨੀ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਹੀਨ-ਲੱਛਣ—ਦੱਸ ਕੇ, ਐਸਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਆਦਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ, ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ, ਗੌਤਮ ਆਦਿ ਆਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤ੍ਰ–ਮਾਤ੍ਰ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਸੰਬੰਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ–ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੇ ਵਿਆਹ-ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ, ਅਤੇ “ਪੁਨਰਭੂ” ਆਦਿ ਗ੍ਰਿਹਸਥ-ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵੀ ਸਮਝਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਦੇਸ਼ ਹੈ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰਿਹਸਥ-ਰਚਨਾ ਦੇ ਨਿਯਮ ਸੰਭਾਲਣਾ ਅਤੇ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਉਣਾ।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । तया चोत्पादिता राजञ्छरीरा त्कुलदेवताः
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਕੁਲ-ਦੇਵੀਆਂ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ।
Verse 2
गात्रा ९ शांता १० शेषदेवी ११ वाराही १२ भद्रयोगिनी १३
ਉਹ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਗਾਤ੍ਰਾ (9), ਸ਼ਾਂਤਾ (10), ਸ਼ੇਸ਼ਦੇਵੀ (11), ਵਾਰਾਹੀ (12) ਅਤੇ ਭਦ੍ਰਯੋਗਿਨੀ (13)।
Verse 3
तारणी १८ वन कानंदा १९ चामुंडा २० च सुरेश्वरी २१
ਅਤੇ ਹੋਰ: ਤਾਰਣੀ (18), ਵਨ-ਕਾਨੰਦਾ (19), ਚਾਮੁੰਡਾ (20) ਅਤੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ (21)।
Verse 4
दारभट्टारिकेत्या २२ द्या प्रत्येका शतधा पुनः । उत्पन्नाः शक्तयस्तस्मिन्नानारूपान्विताः शुभाः । अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रवरण्यथ देवताः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਹੋਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਾਰ-ਭੱਟਾਰਿਕਾ (22) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਮੁੜ ਸੌ-ਸੌ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋ ਕੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਵਰ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨੂੰ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 5
आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाज २२ मांडव्यसगोत्रस्य वत्ससवात्स्यसवात्स्यायनस ४ सामान्यलौगाक्षसगोत्रस्य गोत्रजा भद्रयोगिनी प्रवर ३ काश्यपवसिष्ठ अवत्सार २० कौशिकसगोत्रस्य गोत्रजा पक्षिणी प्रवर ३ विश्वामित्र अथर्व भारद्वाज २१ सामान्यप्रवर १ पैमग्यसभरद्वाज २ समानप्रवरा २ लौगाक्षसगार्ग्यायनसकाश्यपकश्यप ४ समानप्रवर ३ कौशिककुशिकसाः २ समानप्रवरः ४ औपमन्युलोगाक्षस २ समानप्रवराः
ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਵਰ-ਸਮੂਹਾਂ (ਪੂਰਵਜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ) ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਆੰਗਿਰਸ–ਬਾਰ੍ਹਸਪਤ੍ਯ–ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਆਦਿ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਉਪਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸਮੇਤ। ਇਹ ਗਣਨਾ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਾਹ-ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਰ ਤੇ ਗੋਤ੍ਰ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਜਾਂ ਭਿੰਨਤਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣ-ਸੰਦਰਭ ਹੈ।
Verse 6
त्यजेत्समानप्रवरां सगोत्रां मातुः सपिंडामचिकित्स्यरोगाम् । अजातलोम्नीं च तथान्यपूर्वां सुतेन हीनस्य सुतां सुकृष्णाम्
ਜੋ ਕੁੜੀ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਵਰ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਗੋਤ੍ਰ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਧੂ ਵਜੋਂ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ-ਪੱਖੋਂ ਸਪਿੰਡ ਸੰਬੰਧ ਵਾਲੀ, ਅਚਿਕਿਤਸ੍ਯ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਦੇਹ ਦੀ ਪੱਕਤਾ ਨਾ ਆਈ ਹੋਵੇ (ਰੋਮ ਨਾ ਉੱਗੇ ਹੋਣ), ਅਤੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਹੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਪਿਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਧੀ—ਭਾਵੇਂ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਕਾਂਤੀਮਾਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।
Verse 7
एक एव ऋषिर्यत्र प्रवरेष्वनुवर्तते । तावत्समानगोत्रत्वमृते भृग्वंगिरोगणात्
ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕੋ ਇਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਹੋਵੇ, ਉਤਨੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਗੋਤ੍ਰ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਆੰਗਿਰਸ ਗਣਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਿੱਥੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੇਦ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 8
भद्रकाली च ५ माहेशी ६ सिंहोरी ७ धनमर्द्दनी
ਅਤੇ (ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮ) ਇਹ ਹਨ: ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ (੫), ਮਾਹੇਸ਼ੀ (੬), ਸਿੰਹੋਰੀ (੭), ਅਤੇ ਧਨਮਰਦਨੀ।
Verse 9
समानगोत्रप्रवरां कन्यामूढ्वोपगम्य च । तस्यामुत्पाद्य चांडालं ब्राह्मण्यादेव हीयते
ਜੇ ਕੋਈ ਪੁਰਖ ਸਮਾਨ ਗੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਵਰ ਵਾਲੀ ਕੁਆਰੀ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਭੋਗ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤਾਨ ਚਾਂਡਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਪੁਰਖ ਆਪ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ੍ਯ ਤੋਂ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)।
Verse 10
कात्यायनः । परिणीय सगोत्रा तु समानप्रवरां तथा । त्यागं कृत्वा द्विजस्तस्यास्ततश्चांद्रायणं चरेत्
ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜੇ ਕੋਈ ਦ੍ਵਿਜ ਪੁਰਖ ਆਪਣੀ ਹੀ ਗੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉਸੇ ਹੀ ਪ੍ਰਵਰ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰੇ।
Verse 11
उत्सृज्य तां ततो भार्यां मातृवत्परिपालयेत्
ਉਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ।
Verse 12
याज्ञवल्क्यः । अरोगिणीं भ्रातृमतीमसमानार्षगोत्रजाम् । पंचमात्सप्तमार्दूर्ध्वं मातृतः पितृत स्तथा
ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਨਿਰੋਗ, ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਆਰ੍ਸ਼-ਗੋਤ੍ਰ (ਸ਼ੀ-ਵੰਸ਼) ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਵੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦਰਜੇ ਤੱਕ ਵਿਆਹ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ।
Verse 13
असमानप्रवरैर्विवाह इति गौतमः । यद्येकं प्रवरं भिन्नं मातृगोत्रवरस्य च । तत्रोद्वाहो न कर्तव्यः सा कन्या भगिनी भवेत्
ਗੌਤਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਵਿਆਹ ਅਸਮਾਨ ਪ੍ਰਵਰ ਵਾਲੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਗੋਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਵਰ ਨਾਲ ਇਕ ਵੀ ਪ੍ਰਵਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਉਦਵਾਹ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਉਹ ਕੁੜੀ ਭੈਣ ਸਮਾਨ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ।
Verse 14
दाराग्निहोत्रसंयोगं कुरुते योऽग्रजे स्थिते । परिवेत्ता स विज्ञेयः परिवित्तिस्तु पूर्वजः
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਅਵਿਵਾਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਾਗ੍ਨਿ-ਹੋਤ੍ਰ ਆਦਿ ਅਗਨਿਕਰਮ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਪਰਿਵੇੱਤਾ’ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਉਹ ‘ਪਰਿਵਿੱਤੀ’ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 15
सदा पौनर्भवा कन्या वर्ज नीया कुलाधमा । वाचा दत्ता मनोदत्ता कृतकौतुकमंगला
ਜੋ ਕੁੜੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ‘ਪੁਨਰਭਵਾ’ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕੁਲ-ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸਦਾ ਵਿਆਹ-ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਚਨ ਨਾਲ ਦੱਤਾ, ਮਨ ਨਾਲ ਦੱਤਾ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਸਗਾਈ-ਕੌਤੁਕ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਾ ਲਵੇ।
Verse 16
उदकस्पर्शिता याच याच पाणिगृहीतका । अग्निं परिगता या च पुनर्भूः प्रसवा च या
ਉਹ ਕੁੜੀ ਵੀ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਦਕ-ਸਪਰਸ਼ (ਜਲ-ਸਪਰਸ਼) ਦੀ ਰੀਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ (ਹੱਥ ਫੜਨ ਦੀ ਵਿਧੀ) ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦੇ ਗੇੜੇ ਲਾ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਪੁਨਰਭੂ’ ਅਤੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਜਣ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ।
Verse 17
योगेश्वरी १४ मोहलज्जा १५ कुलेशी १६ शकुलाचिता
“ਯੋਗੇਸ਼ਵਰੀ”, “ਮੋਹਲੱਜਾ”, “ਕੁਲੇਸ਼ੀ” ਅਤੇ “ਸ਼ਕੁਲਾਚਿਤਾ”—ਇਹ ਨਾਮ/ਉਪਾਧੀਆਂ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 14 ਤੋਂ 17 ਤੱਕ ਗਿਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
Verse 18
अथावटंकाः कथ्यंते गोत्र १ पात्र २ दात्र ३ त्राशयत्र ४ लडकात्र १५ मंडकीयात्र १६ विडलात्र १७ रहिला १८ भादिल १९ वालूआ २० पोकीया २१ वाकीया २२ मकाल्या २३ लाडआ २४ माणवेदा २५ कालीया २६ ताली २७ वेलीया २८ पांवलन्डीया २९ मूडा ३० पीतूला ३१ धिगमघ ३२ भूतपादवादी ३४ होफोया ३५ शेवार्दत ३६ वपार ३७ वथार ३८ साधका ३९ बहुधिया ४०
ਹੁਣ “ਅਵਟੰਕਾਃ” ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਗੋਤ੍ਰ (1), ਪਾਤ੍ਰ (2), ਦਾਤ੍ਰ (3), ਤ੍ਰਾਸ਼ਯਤ੍ਰ (4), ਲਡਕਾਤ੍ਰ (15), ਮੰਡਕੀਯਾਤ੍ਰ (16), ਵਿਡਲਾਤ੍ਰ (17), ਰਹਿਲਾ (18), ਭਾਦਿਲ (19), ਵਾਲੂਆ (20), ਪੋਕੀਆ (21), ਵਾਕੀਆ (22), ਮਕਾਲਿਆ (23), ਲਾਡਆ (24), ਮਾਣਵੇਦਾ (25), ਕਾਲੀਆ (26), ਤਾਲੀ (27), ਵੇਲੀਆ (28), ਪਾਂਵਲੰਡੀਆ (29), ਮੂਡਾ (30), ਪੀਤੂਲਾ (31), ਧਿਗਮਘ (32), ਭੂਤਪਾਦਵਾਦੀ (34), ਹੋਫੋਇਆ (35), ਸ਼ੇਵਾਰਦਤ (36), ਵਪਾਰ (37), ਵਥਾਰ (38), ਸਾਧਕਾ (39), ਬਹੁਧੀਆ (40)—ਇਉਂ 40 ਤੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ।
Verse 19
मातुलस्य सुतामूढ्वा मातृगोत्रां तथैव च । समानप्रवरां चैव त्यक्त्वा चांद्रायणं चरेत्
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਾਮੇ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਮਾਤਾ ਦੇ ਗੋਤ੍ਰ ਵਾਲੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਵਰ ਵਾਲੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰੇ।