Adhyaya 2

Verse 1

सूत उवाच । अथान्यदपि वक्ष्यामि माहात्म्यं त्रिपुरद्विषः । श्रुतमात्रेण येनाशु च्छिद्यंते सर्वसंशयाः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਵਿਧੰਸਕ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੋਰ ਇਕ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਤੁਰੰਤ ਕੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 2

अतः परतरं नास्ति किंचित्पापविशोधनम् । सर्वानंदकरं श्रीमत्सर्वकामार्थसाधम्

ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਪਾਪ-ਸ਼ੋਧਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਭ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਛਿਤ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

दीर्घायुर्विजयारोग्यभुक्तिमुक्तिफलप्रदम् । यदनन्येन भावेन महे शाराधनं परम्

ਇਹ ਦੀਰਘ ਆਯੁ, ਵਿਜੈ ਅਤੇ ਨਿਰੋਗਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਅਰਥਾਤ ਅਖੰਡ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਮਹੇਸ਼ ਦੀ ਪਰਮ ਆਰਾਧਨਾ।

Verse 4

आर्द्राणामपि शुष्काणामल्पानां महतामपि । एतदेव विनिर्दिष्टं प्रायश्चितमथोत्तमम्

ਤਾਜ਼ੇ ‘ਗੀਲੇ’ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ‘ਸੁੱਕੇ’ ਪਾਪ, ਛੋਟੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਵੱਡੇ—ਇਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 5

सर्वकालेऽप्यभेद्यानामघानां क्षयकारणम् । महामुनिविनिर्दिष्टैः प्रायश्चित्तैरथोत्तमैः

ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਅਭੇਦ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਮਹਾਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ।

Verse 6

इयमेव परं श्रेयः सर्वशास्त्रविनिश्चितम् । यद्भक्त्या परमेशस्य पूजनं परमो दयम्

ਇਹੀ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੇ ਇਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਰਮੇਸ਼ ਦਾ ਪੂਜਨ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦਇਆ ਹੈ।

Verse 7

जानताऽजानता वापि येन केनापि हेतुना । यत्किंचिपि देवाय कृतं कर्म विमुक्तिदम्

ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਣ ਨਾਲ—ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮ ਵਿਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 8

माघे कृष्णचतुर्द्दश्यामुपवासोऽति दुर्लभः । तत्रापि दुर्लभं मन्ये रात्रौ जागरणं नृणाम्

ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਦੁਲਭ, ਮੇਰੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨਾ ਹੈ।

Verse 9

अतीव दुर्लभं मन्ये शिवलिंगस्य दर्शनम् । सुदुर्लभतरं मन्ये पूजनं परमेशितुः

ਮੈਂ ਅਤੀਵ ਦੁਲਭ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਦੁਲਭ, ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੈ।

Verse 10

भवकोटिशतोत्पन्नषुण्यराशिविपाकतः । लभ्यते वा पुनस्तत्र बिल्वपत्रार्चनं विभोः

ਕਰੋੜਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਮਹਾ-ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਰਾਸ ਦੇ ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬਿਲਵ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 11

वर्षाणामयुतं येन स्नातं गंगासरिज्जले । सकृद्बिल्वार्चनेनैव तत्फलं लभते नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹੀ ਫਲ ਉਹ ਇਕ ਵਾਰ ਬਿਲਵ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 12

यानियानि तु पुण्यानि लीनानीह युगेयुगे । माघेऽसितचतुर्दश्यां तानि तिष्ठंति कृत्स्नशः

ਯੁਗਾਂ-ਯੁਗਾਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਜੋ ਜੋ ਪੁੰਨ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਸਭ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 13

एतामेव प्रशंसंति लोके ब्रह्मादयः सुराः । मुनयश्च वशिष्ठाद्या माघेऽसितचतुर्दशीम्

ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਮੁਨੀ ਵੀ ਮਾਘ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦੀ ਹੀ ਇਹੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਂਦੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 14

अत्रोपवासः केनापि कृतः क्रतुशताधिकैः । रात्रौ जागरणं पुण्यं कल्पकोटितपोऽधिकम्

ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਉਪਵਾਸ ਸੌ ਯੱਗਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ—ਕਰੋੜਾਂ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਿਕ।

Verse 15

एकेन बिल्वपत्रेण शिवलिंगार्चनं कृतम् । त्रैलोक्ये तस्य पुण्यस्य को वा सादृश्यमिच्छति

ਜੇ ਇਕੋ ਬਿਲਵ-ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਰ ਕੌਣ ਚਾਹੇ ਜਾਂ ਲੱਭੇ?

Verse 16

अत्रानुवर्ण्यते गाथा पुण्या परमशोभना । गोपनीयापि कारुण्याद्गौतमेन प्रकाशिता

ਇੱਥੇ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਗਾਥਾ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣ ਯੋਗ ਸੀ, ਪਰ ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।

Verse 17

इक्ष्वाकुवंशजः श्रीमान्राजा परम धार्मिकः । आसीन्मित्रसहोनाम श्रेष्ठः सर्वधनुर्भृताम्

ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਇਕ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਪਰਮ ਧਾਰਮਿਕ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਿਤ੍ਰਸਹਾ ਸੀ, ਧਨੁਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 18

स राजा सकलास्त्रज्ञः शास्त्रज्ञः श्रुतिपारगः । वीरोऽत्यंतबलोत्साहो नित्योद्योगी दयानिधिः

ਉਹ ਰਾਜਾ ਸਭ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਦਾ ਪਾਰਗਾਮੀ ਸੀ; ਅਤਿ ਬਲ ਤੇ ਉਤਸਾਹ ਵਾਲਾ ਵੀਰ, ਸਦਾ ਉਦਯੋਗੀ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦਾ ਸਾਗਰ।

Verse 19

पुण्यानामिव संघातस्तेजसामिव पंजरः । आश्चर्याणामिव क्षेत्रं यस्य मूर्तिर्विराजते

ਉਸ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਇਉਂ ਚਮਕਦੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪੁੰਨਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ ਦਾ ਢਾਂਚਾ; ਜਿਵੇਂ ਅਚੰਭਿਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਅਦਭੁਤਤਾ ਹੀ ਅੰਕੁਰਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 20

हृदयं दययाक्रांतं श्रियाक्रांतं च तद्वपुः । चरणौ यस्य सामंतचूडामणिमरीचिभिः

ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰਾਜਸੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮੌਲੀ-ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਮਗਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 21

एकदा मृगयाकेलिलोलुपः स महीपतिः । विवेश गह्वरं घोरं बलेन महतावृतः

ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਮਹੀਪਤੀ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਖੇਡ-ਰਸ ਦਾ ਲੋਭੀ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਭਿਆਨਕ ਗੁਫ਼ਾ-ਸਮਾਨ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।

Verse 22

तत्र विव्याध विशिखैः शार्दूलान्गवयान्मृगान् । रुरून्वराहान्महिषान्मृगेंद्रानपि भूरिशः

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਸ਼ੂ ਵਿੰਨ੍ਹੇ—ਸ਼ੇਰ, ਗਵਾਯਲ, ਹਿਰਣ, ਰੁਰੂ ਮ੍ਰਿਗ, ਸੂਰ, ਮਹਿਸ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ—ਵਾਰੰਵਾਰ।

Verse 23

स रथी मृगयासक्तो गहनं दंशित श्चरन् । कमपि ज्वलनाकारं निजघान निशाचरम्

ਉਹ ਰਥੀ ਰਾਜਾ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਜਵਲੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ।

Verse 24

तस्यानुजः शुचाविष्टो दृष्ट्वा दूरे तिरोहितः । भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा चिंतयामास चेतसा

ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੂਰ ਹਟ ਕੇ ਓਝਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 25

नन्वेष राजा दुर्द्धर्षो देवानां रक्षसामपि । छद्मनैव प्रजेतव्यो मम शत्रुर्न चान्यथा

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਰਾਜਾ ਅਦਮ੍ਯ ਹੈ—ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਲਈ ਭੀ ਅਜੇਤ। ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਕੇਵਲ ਛਦਮ ਤੇ ਕਪਟ ਨਾਲ ਹੀ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਉਪਾਇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

Verse 26

इति व्यवसितः पापो राक्षसो मनुजाकृतिः । आससाद नृपश्रेष्ठमुत्पात इव मूर्तिमान्

ਇਉਂ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਾਪੀ ਰਾਖਸ਼, ਮਨੁੱਖ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਨ੍ਰਿਪ ਕੋਲ ਐਸਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਤਿਮਾਨ ਅਪਸ਼ਕੁਨ।

Verse 27

तं विनम्राकृतिं दृष्ट्वा भृत्यतां कर्तुमागतम् । चक्रे महानसाध्यक्षमज्ञानात्स महीपतिः

ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਮਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨਸ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ—ਰਸੋਈ ਦਾ ਮੁਖੀ—ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 28

अथ तस्मिन्वने राजा किंचित्कालं विहृत्य सः । निवृत्तो मृगयां हित्वा स्वपुरीं पुनराययौ

ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਮ੍ਰਿਗਯਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਆ ਗਿਆ।

Verse 29

तस्य राजेंद्रमुख्यस्य मदयंतीतिनामतः । दमयन्ती नलस्येव विदिता वल्लभा सती

ਉਸ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ-ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਦੀ ਮਦਯੰਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਪ੍ਰਿਯਾ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਨਲ ਦੀ ਦਮਯੰਤੀ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਤੀ ਸੀ।

Verse 30

एतस्मिन्समये राजा निमंत्र्य मुनिपुंगवम् । वशिष्ठं गृहमानिन्ये संप्राप्ते पितृवासरे

ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਰਭ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਤਿਥੀ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਕਰਕੇ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਨਾਲ ਲਿਆਇਆ।

Verse 31

रक्षसा सूदरूपेण संमिश्रितनरामिषम् । शाकामिषं पुरः क्षिप्तं दृष्ट्वा गुरुरथाब्रवीत्

ਰਸੋਈਏ ਦੇ ਵੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਸਾਗ-ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਸ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਪਕਵਾਨ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਤਦ ਕਿਹਾ।

Verse 32

धिग्धिङ्नरामिषं राजं स्त्वयैतच्छद्मकारिणा । खलेनोपहृतं मेऽद्य अतो रक्षो भविष्यसि

ਧਿਕ ਧਿਕ—ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਸ! ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅੱਜ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਛਲ ਰਾਹੀਂ, ਇੱਕ ਖਲ ਨੇ ਲਿਆ ਕੇ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸ ਬਣੇਂਗਾ।

Verse 33

रक्षःकृतमविज्ञाय शप्त्वैवं स गुरुस्ततः । पुनर्विमृश्य तं शापं चकार द्वादशाब्दिकम्

ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦਾ ਕਰਤੂਤ ਹੈ—ਇਹ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 34

राजापि कोपितः प्राह यदिदं मे न चेष्टितम् । न ज्ञातं च वृथा शप्तो गुरुं चैव शपाम्यहम्

ਰਾਜਾ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਾ: “ਇਹ ਮੇਰਾ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਹ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ। ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਿਆ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 35

इत्यपोंजलिनादाय गुरुं शप्तुं समुद्यतः । पतित्वा पादयोस्तस्य मदयन्ती न्यवारयत्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਜਲੀ ਵਿੱਚ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲਈ ਉੱਠਿਆ; ਪਰ ਮਦਯੰਤੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।

Verse 36

ततो निवृत्तः शापाच्च तस्या वचनगौरवात् । तत्याज पादयोरंभः पादौ कल्मषतां गतौ

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਮਾਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਉਹ ਜਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਕਲੰਕਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 37

कल्मषांघ्रिरिति ख्यातस्ततः प्रभृति पार्थिवः । बभूव गुरुशापेन राक्षसो वनगोचरः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ‘ਕਲਮਸ਼ਾਂਘ੍ਰਿ’ (ਕਲੰਕਿਤ-ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ) ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਬਣ ਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਲੱਗਾ।

Verse 38

स बिभ्रद्राक्षसं रूपं घोरं कालां तकोपमम् । चखाद विविधाञ्जंतून्मानुषादीन्वनेचरः

ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲਯ-ਕਾਲ ਦਾ ਮ੍ਰਿਤਿਊ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 39

स कदाचिद्वने क्वापि रममाणौ किशोरकौ । अपश्यदंतकाकारो नवोढौ मुनिदंपती

ਇੱਕ ਵਾਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ, ਉਹ ਅੰਤਕ-ਸਮਾਨ ਭਿਆਨਕ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵ-ਵਿਆਹੇ ਯੁਵਕ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਇੱਕ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ—ਜੋ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 40

राक्षसो मानुषाहारः किशोरमुनिनंदनम् । जग्धुं जग्राह शापार्तो व्याघ्रो मृगशिशुं यथा

ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮਨੁੱਖ-ਭੱਖੀ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਫੜ ਲਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਬਾਘ ਹਿਰਣ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਝਪਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 41

रक्षोगृहीतं भर्तारं दृष्ट्वा भीताथ तत्प्रिया । उवाच करुणं बाला क्रंदंती भृशवेपिता

ਰਾਖਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਪਤੀ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਡਰ ਗਈ; ਉਹ ਬਾਲਾ ਕਰੁਣ ਬੋਲ ਬੋਲੀ, ਰੋਂਦੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਕੰਬਦੀ ਰਹੀ।

Verse 42

भोभो मामा कृथाः पापं सूर्यवंशयशोधर । मदयंतीपतिस्त्वं हि राजेंद्रो न तु राक्षसः

“ਹਾਏ ਹਾਏ—ਇਹ ਪਾਪ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਸੂਰਯਵੰਸ਼ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ! ਤੂੰ ਮਦਯੰਤੀ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਰਾਜਾ—ਰਾਖਸ਼ ਨਹੀਂ।”

Verse 43

न खाद मम भर्त्तारं प्राणात्प्रियतमं प्रभो । आर्त्तानां शरणार्त्तानां त्वमेव हि यतो गतिः

“ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਖਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਦੁਖੀਆਂ ਲਈ, ਸ਼ਰਨ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਤੂੰ ਹੀ ਸੱਚਾ ਆਸਰਾ ਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਗਤੀ ਹੈਂ।”

Verse 44

पापानामिव संघातैः किं मे दुष्टैर्जडासुभिः । देहेन चातिभारेण विना भर्त्रा महात्मना

“ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਦੇਹ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦੀ—ਦੁਸ਼ਟ ਤੇ ਜੜ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗੀ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਜਿਹੀ, ਭਾਰੀ ਬੋਝ—ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹਾਂ?”

Verse 45

मलीमसेन पापेन पांचभौतेन किं सुखम् । बालोयं वेदविच्छांतस्तपस्वी बहुशास्त्रवित्

ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਇਸ ਮਲੀਨ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸੁਖ ਹੈ? ਇਹ ਬਾਲਕ ਸ਼ਾਂਤ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਤਪੱਸਵੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਹੈ।

Verse 46

अतोऽस्य प्राणदानेन जगद्रक्षा त्वया कृता । कृपां कुरु महाराज बालायां ब्राह्मणस्त्रियाम्

ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸਤਰੀ 'ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।

Verse 47

अनाथकृपणार्तेषु सघृणाः खलु साधवः । इत्थमभ्यर्थितः सोऽपि पुरुषादः स निर्घृणः

ਸਾਧੂ ਪੁਰਸ਼ ਅਨਾਥਾਂ, ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਦੁਖੀਆਂ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ 'ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਆਦਮਖੋਰ ਨਿਰਦਈ ਹੀ ਰਿਹਾ।

Verse 48

चखाद शिर उत्कृत्य विप्रपुत्रं दुराशयः । अथ साध्वी कृशा दीना विलप्य भृशदुःखिता

ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਧਵੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 49

आहृत्य भर्तुरस्थीनि चितां चक्रे तथोल्बणाम् । भर्तारमनुगच्छंती संविशंती हुताशनम्

ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚਿਖਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 50

राजानं राक्षसाकारं शापास्त्रेण जघान तम् । रेरे पार्थिव पापात्मंस्त्वया मे भक्षितः पतिः

ਉਸ ਰਾਖਸ਼ ਰੂਪੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਸਰਾਪ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। "ਹੇ ਪਾਪੀ ਰਾਜਾ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ!"

Verse 51

अतः पतिव्रतायास्त्वं शापं भुंक्ष्व यथोल्बणम् । अद्यप्रभृति नारीषु यदा त्वमपि संगतः । तदा मृतिस्तवेत्युक्त्वा विवेश ज्वलनं सती

"ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਪਤੀਵਰਤਾ ਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੂੰ ਭਿਆਨਕ ਸਰਾਪ ਭੋਗੇਂਗਾ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਏਂਗਾ, ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਤੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਈ।

Verse 52

सोऽपि राजा गुरोः शापमुपभुज्य कृतावधिम् । पुनः स्वरूपमादाय स्वगृहं मुदितो ययौ

ਉਹ ਰਾਜਾ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭੋਗ ਕੇ, ਮੁੜ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਤ ਆਇਆ।

Verse 53

ज्ञात्वा विप्रसतीशापं तत्पत्नी रतिलालसम् । पतिं निवारयामास वैधव्यातिबिभ्यती

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਤੀਵਰਤਾ ਪਤਨੀ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਿਆਂ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਾਮ-ਵਾਸਨਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਿਧਵਾ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 54

अनपत्यः स निर्विण्णो राज्यभोगेषु पार्थिवः । विसृज्य सकलं लक्ष्मीं ययौ भूयोऽपि काननम्

ਔਲਾਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਦੇ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਰੀ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 55

सूर्यवंशप्रतिष्ठित्यै वशिष्ठो मुनिसत्तमः । तस्यामुत्पादयामास मदयंत्यां सुतोत्तमम्

ਸੂਰਯਵੰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਲਈ, ਮੁਨਿਸੱਤਮ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਮਦਯੰਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਇਕ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 56

विसृष्टराज्यो राजापि विचरन्सकलां महीम् । आयांतीं पृष्ठतोऽपश्यत्पिशाचीं घोररूपिणीम्

ਰਾਜਧਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੀ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਪਿਸਾਚੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 57

सा हि मूर्तिमती घोरा ब्रह्महत्या दुरत्यया । यदासौ शापविभ्रष्टो मुनिपुत्रमभक्षयत्

ਉਹ ਮੂਰਤਿਮਾਨ ਭਿਆਨਕ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੁਰਜਯ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਠੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਭਟਕ ਕੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਖਾ ਗਿਆ।

Verse 58

तेनात्मकर्मणा यांतीं ब्रह्महत्यां स पृष्ठतः । बुबुधे मुनिवर्याणामुपदेशेन भूपतिः

ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੀ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਨੂੰ ਉਸ ਭੂਪਤਿ ਨੇ ਮੁਨਿਵਰਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਮਝ ਕੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ।

Verse 59

तस्या निर्वेशमन्विच्छन्राजा निर्विण्णमानसः । नानाक्षेत्राणि तीर्थानि चचार बहुवत्सरम्

ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਥਾਂ ਲੱਭਦਾ, ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਅਨੇਕ ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 60

यदा सर्वेषु तीर्थेषु स्नात्वापि च मुहुर्मुहुः । न निवृत्ता ब्रह्महत्या मिथिलामाययौ तदा । बाह्योद्यानगतस्तस्याश्चिंतया परयार्दितः

ਜਦੋਂ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਨਿਵਿਰਤ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਉਹ ਮਿਥਿਲਾ ਨੂੰ ਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਬਾਹਰੀ ਉਦਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਘੋਰ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ।

Verse 61

ददर्श मुनिमायांतं गौतमं विमलाशयम् । हुताशनमिवाशेषतपस्विजनसेवितम्

ਉਸ ਨੇ ਗੌਤਮ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਿਆ—ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ—ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਤਪਸਵੀ ਜਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ, ਜਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਭ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 62

विवस्वंतमिवात्यंतं घनदोषतमोनुदम् । शशांकमिव निःशंकमवदातगुणोदयम्

ਉਹ ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੀ ਜੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਘਣੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਨਿਃਸ਼ੰਕ, ਸ਼ਾਂਤ—ਨਿਰਮਲ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਉਦਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 63

महेश्वरमिव श्रीमद्द्विजराजकलाधरम् । शांतं शिष्यगणोपेतं तपसामेकभाजनम्

ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸੀ—ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਦ੍ਵਿਜਰਾਜ (ਚੰਦਰਮਾ) ਦੀ ਕਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਸ਼ਾਂਤ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਗਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਸਾਰ ਦਾ ਇਕੋ ਪਾਤਰ।

Verse 66

गौतम उवाच । कच्चित्ते कुशलं राजन्कच्चित्ते पदमव्ययम्

ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੀ ਤੇਰਾ ਕੁਸ਼ਲ-ਮੰਗਲ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ?”

Verse 67

कुशलिन्यः प्रजाः कच्चिदवरोधजनोपि वा । किमर्थमिह संप्राप्तो विसृज्य सकलां श्रियम्

ਕੀ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਸੁਖੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੈ—ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ? ਤੂੰ ਸਾਰੀ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈਂ?

Verse 68

किं च ध्यायसि भो राजन्दीर्घमुष्णं च निःश्वसन्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੀ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਤੇ ਤਪਦੇ ਨਿਸ਼ਵਾਸ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?

Verse 69

अभिनंद्य मुनिः प्रीत्या संस्मितं समभाषत

ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 70

अलक्षिता मदपरैर्भर्त्सयंती पदेपदे । यन्मया शापदग्धेन कृतमहो दुरत्ययम् । न शांतिर्जायते तस्य प्रायश्चित्तसहस्रकैः

ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਦਿਸਦੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਡਾਂਟਦੀ ਹੈ। ਹਾਏ! ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਸੜੇ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਕਰ ਬੈਠਾ, ਉਹ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਹੈ, ਪਾਰ ਲੰਘਣਾ ਔਖਾ; ਉਸ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦੀ।

Verse 71

इष्टाश्च विविधा यज्ञाः कोशसर्वस्वदक्षिणाः । सरित्सरांसि स्नातानि यानि पूज्यानि भूतले । निषेवितानि सर्वाणि क्षेत्राणि भ्रमता मया

ਮੈਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਕੀਤੇ, ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਤੇ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਭਟਕਦਿਆਂ ਮੈਂ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ—ਤੱਥਾਪਿ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

Verse 72

जप्तान्यखिलमंत्राणि ध्याताः सकलदेवताः । महाव्रतानि चीर्णानि पर्णमूलफलाशिना

ਮੈਂ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੇ ਹਨ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾਏ ਹਨ, ਪੱਤੇ–ਮੂਲ–ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਧਾਰਿਆ ਹੈ।

Verse 73

तानि सर्वाणि कुर्वंति स्वस्थं मां न कदाचन । अद्य मे जन्मसाफल्यं संप्राप्तमिव लक्ष्यते

ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਦੇ ਪੂਰਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਜਨਮ-ਸਾਫਲ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 74

यतस्त्वद्दर्शनादेव ममात्मानंदभागभूत् । अन्विच्छंल्लभते क्वापि वर्षपूगैर्मनोरथम्

ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਆਨੰਦ ਦੀ ਭਾਗੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਸੰਭਾਲੀ ਲਾਲਸਾ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਅਖੀਰ ਕਿਤੇ ਮਿਲਦਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 75

इत्येवं जनवादोऽपि संप्राप्तो मयि सत्यताम् । आजन्मसंचितानां तु पुण्यानामुदयोदये

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਹਾਵਤ ਵੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਸੰਚਿਤ ਪੁੰਨ ਦੇ ਉਦਯ ਉੱਤੇ ਉਦਯ ਹੋ ਕੇ ਫਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 76

यद्भवान्भवभीतानां त्राता नयनगोचरः । कस्माद्देशादिहायातो भवान्भवभयापहः

ਜਦ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਭੈ ਨਾਲ ਡਰੇ ਹੋਇਆਂ ਦਾ ਤ੍ਰਾਤਾ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਦੱਸ—ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ-ਭੈ ਹਰਨ ਵਾਲੇ?

Verse 77

दूरभ्रमणविश्रांतं शंके त्वामिह चागतम् । दृष्ट्वाश्चर्यमिवात्यर्थं मुदितोसि मुखश्रिया

ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੰਕਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਦੂਰ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਨਾਲ ਥੱਕ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ; ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਅਚੰਭਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ—ਤੇਰੇ ਮੁਖ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਦਿਸਦਾ ਹੈਂ।

Verse 78

आनंदयसि मे चेतः प्रेम्णा संभाषणादिव । अद्य मे तव पादाब्जशरणस्य कृतैनसः । शांतिं कुरु महाभाग येनाहं सुखमाप्नुयाम्

ਤੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਬਾਤਚੀਤ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਆਨੰਦਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਅੱਜ ਮੈਂ, ਪਾਪੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਹੈ; ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਖ਼ਸ਼, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ।

Verse 79

इति तेन समादिष्टो गौतमः करुणानिधिः । समादिदेश घोराणामघानां साधु निष्कृतिम्

ਇਉਂ ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਰੁਣਾ-ਨਿਧਿ ਗੌਤਮ ਨੇ ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ-ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ।

Verse 80

गौतम उवाच । साधु राजेंद्र धन्योऽसि महा घेभ्यो भयं त्यज

ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ; ਮਹਾਨ ਭਯਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਤਿਆਗ ਦੇ।

Verse 81

शिवे त्रातरि भक्तानां क्व भयं शरणैषिणाम् । शृणु राजन्महाभाग क्षेत्रमन्यत्प्रतिष्ठितम्

ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਭਕਤਾਂ ਦੇ ਤ੍ਰਾਤਾ ਹਨ, ਤਾਂ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਕਿੱਥੇ? ਸੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਰਾਜਨ: ਇਕ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਅਡੋਲ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 82

महापातकसंहारि गोकर्णाख्यं मनोरमम् । यत्र स्थितिर्न पापानां महद्भ्यो महतामपि

ਗੋਕਰਣ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਮਨੋਹਰ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਠਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ—ਸਧਾਰਣਾਂ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਹਾਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 83

स्मृतो ह्यशेषपापघ्नो यत्र संनिहितः शिवः । यथा कैलासशिखरे यथा मंदारमूर्द्धनि

ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਸੰਨਿਧ ਹਨ, ਉਸ ਧਾਮ ਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਮਾਤ੍ਰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਵਸਦੇ ਹਨ।

Verse 84

निवासो निश्चितः शंभोस्तथा गोकर्णमण्डले । नाग्निना न शशांकेन न ताराग्रहनायकैः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਕਰਣ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਅਟੱਲ ਰੂਪ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਅਗਨੀ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਚੰਦਰਮਾ, ਨਾ ਹੀ ਤਾਰਿਆਂ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ।

Verse 85

तमो निस्तीर्यते सम्य ग्यथा सवितृदर्शनात् । तथैव नेतरैस्तीर्थैर्न च क्षेत्रैर्मनोरमैः

ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਅੰਧਕਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਮਨੋਹਰ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ (ਉਸੇ ਰੀਤ ਨਾਲ) ਅੰਦਰਲਾ ਅੰਧਕਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦਾ।

Verse 86

सद्यः पापविशुद्धिः स्याद्यथा गोकर्णदर्शनात् । अपि पापशतं कृत्वा ब्रह्म हत्यादि मानवः

ਗੋਕਰਣ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਹੋਣ—ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਵੀ—ਉਹ ਵੀ (ਉੱਥੇ) ਧੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 87

सकृत्प्रविश्य गोकर्णं न बिभेति ह्यघात्क्वचित् । तत्र सर्वे महात्मानस्तपसा शांतिमागताः

ਜੋ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਗੋਕਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪਾਪ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ। ਉੱਥੇ ਸਭ ਮਹਾਤਮਾ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 88

इन्द्रोपेंद्रविरिंच्याद्यैः सेव्यते सिद्धिकांक्षिभिः । तत्रैकेन दिनेनापि यत्कृतं व्रतमुत्तमम्

ਇਹ ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਆਕਾਂਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇੰਦਰ, ਉਪੇਂਦ੍ਰ (ਵਿਸ਼ਣੂ), ਵਿਰਿੰਚਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਆਦਿ ਦੇਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਕ ਦਿਨ ਵੀ ਜੋ ਉੱਤਮ ਵ੍ਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—

Verse 89

तदन्यत्राब्दलक्षेण कृतं भवति तत्समम् । यत्रेंद्रब्रह्मविष्ण्वादिदेवानां हितकाम्यया

—ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਹੋਰ ਥਾਂ ਲੱਖ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਦਿ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ—

Verse 90

महाबलाभिधानेन देवः संनिहितः स्वयम् । घोरेण तपसा लब्धं रावणाख्येन रक्षसा

ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ‘ਮਹਾਬਲ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੰਨਿਹਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਰਾਵਣ ਨਾਮਕ ਰਾਖਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

Verse 91

तल्लिंगं स्थापयामास गोकर्णे गणनायकः । इन्द्रो ब्रह्मा मुकुन्दश्च विश्वेदेवा मरुद्गणाः

ਉਹ ਲਿੰਗ ਗੋਕਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਇੰਦਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੁਕੁੰਦ (ਵਿਸ਼ਣੂ), ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ ਅਤੇ ਮਰੁਦਗਣਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਭੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਪਸਥਿਤ ਸੀ।

Verse 92

आदित्या वसवो दस्रौ शशांकश्च दिवाकरः । एते विमानगतयो देवास्ते सह पार्षदैः

ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਸੁ, ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨ, ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ—ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 93

पूर्वद्वारं निषेवन्ते देवदेवस्य शूलिनः । योन्यो मृत्युः स्वयं साक्षाच्चित्रगुप्तश्च पावकः

ਪੂਰਬੀ ਦੁਆਰ ਉੱਤੇ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸ਼ੂਲਿਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ—ਯਮ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਸਵੈੰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ, ਨਾਲੇ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਅਤੇ ਪਾਵਕ (ਅਗਨੀ)।

Verse 94

पितृभिः सह रुद्रैश्च दक्षिणद्वारमाश्रितः । वरुणः सरितां नाथो गंगादिसरितां गणैः

ਦੱਖਣੀ ਦੁਆਰ ਉੱਤੇ ਵਰੁਣ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਨਾਥ; ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਸਰਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ।

Verse 95

आसेवते महादेवं पश्चिमद्वारमाश्रितः । तथा वायुः कुबेरश्च देवेशी भद्रकर्णिका

ਪੱਛਮੀ ਦੁਆਰ ਉੱਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਯੁ, ਕੁਬੇਰ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇਵੇਸ਼ੀ ਭਦ੍ਰਕਰ੍ਣਿਕਾ ਵੀ।

Verse 96

मातृभिश्चंडिकाद्याभिरुत्तरद्वारमाश्रिता । विश्वावसुश्चित्ररथश्चित्रसेनो महाबलः

ਉੱਤਰੀ ਦੁਆਰ ਉੱਤੇ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ, ਚੰਡਿਕਾ ਆਦਿ, ਤੈਨਾਤ ਹਨ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸੁ, ਚਿਤ੍ਰਰਥ, ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਨ।

Verse 97

सह गन्धर्ववर्गैश्च पूजयंति महाबलम् । रंभा घृताची मेना च पूर्वचित्तिस्तिलोत्तमा

ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਰੰਭਾ, ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਮੇਨਾ, ਪੂਰਵਚਿੱਤੀ ਤੇ ਤਿਲੋਤਮਾ—ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਉਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ।

Verse 98

नृत्यंति पुरतः शम्भोरुर्वश्याद्याः सुरस्त्रियः । वशिष्ठः कश्यपः कण्वो विश्वामित्रो महा तपाः

ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਆਦਿ ਦੇਵ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਕਣ੍ਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ।

Verse 99

जैमिनिश्च भरद्वाजो जाबालिः क्रतुरंगिराः । एते वयं च राजेंद्र सर्वे ब्रह्मर्षयोऽमलाः

ਜੈਮਿਨੀ, ਭਰਦ੍ਵਾਜ, ਜਾਬਾਲੀ, ਕ੍ਰਤੁ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਾ—ਇਹ ਸਭ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਨਿਰਮਲ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਹਾਂ।

Verse 100

देवं महाबलं भक्त्या समंतात्पर्यु पास्महे । मरीचिना सहात्रिश्च दक्षाद्याश्च मुनीश्वराः

ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਮਹਾਬਲੀ ਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਮਰੀਚੀ ਤੇ ਅਤ੍ਰੀ ਸਮੇਤ ਦਕ੍ਸ਼ ਆਦਿ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਵੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ।

Verse 110

तथा देव्या भद्रकाल्या शिशुमारेण धीमता । दुर्मुखेन फणींद्रेण मणिनागाह्वयेन च

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ, ਫਣੀੰਦਰ ਦੁਰਮੁਖ ਅਤੇ ਮਣਿਨਾਗ ਨਾਮਕ ਹੋਰ ਇਕ ਨਾਗ ਵੀ ਨਾਲ ਹਨ।

Verse 120

सर्वेषां शिवलिंगानां सार्वभौमो महाबलः । कृते महाबलः श्वेतस्त्रेतायामतिलोहितः

ਸਭ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਬਲ ਹੀ ਸਰਵਭੌਮ ਤੇ ਮਹਾਂ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿਚ ਮਹਾਬਲ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫੈਦ ਹੈ, ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿਚ ਅਤਿ ਲਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ।

Verse 125

लुब्धाः क्रूराः खला मूढाः स्ते नाश्चैवातिकामिनः । ते सर्वे प्राप्य गोकर्णं स्नात्वा तीर्थजलेषु च

ਲੋਭੀ, ਕ੍ਰੂਰ, ਦੁਸ਼ਟ, ਮੂੜ੍ਹ, ਚੋਰ ਅਤੇ ਅਤਿਕਾਮੀ ਭੀ—ਜਦ ਗੋਕਰਣ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਵਿਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਤਾਂ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 130

यत्किंचिद्वा कृतं कर्म तदनंतफलप्रदम् । व्यतीपातादियोगेषु रविसंक्रमणेषु च

ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਕਰਮ ਉਥੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵ੍ਯਤੀਪਾਤ ਆਦਿ ਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਰਵਿ-ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ।

Verse 135

गोकर्णं शिवलोकस्य नृणां सोपानपद्धतिः । शृणु राजन्नहमपि गोकर्णा दधुनागतः

ਗੋਕਰਣ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੀੜ੍ਹੀ-ਮਾਰਗ ਹੈ। ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ—ਮੈਂ ਭੀ ਹੁਣੇ ਹੀ ਗੋਕਰਣ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 140

लब्ध्वा च जन्मसाफल्यं प्रयाताः सर्वतोदिशम् । अमुनाद्य नरेंद्रेण जनकेन यियक्षुणा

ਮਨੁੱਖ-ਜਨਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ—ਅਤੇ ਇਸੇ ਰਾਜਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, (ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ)।

Verse 141

निमंत्रितोऽहं संप्राप्तो गोकर्णाच्छिवमंदिरात् । प्रत्यागमं किमप्यंग दृष्ट्वाश्चर्यमहं पथि । महानंदेन मनसा कृतार्थोऽस्मि महीपते

ਨਿਮੰਤਰਣ ਪਾ ਕੇ ਮੈਂ ਗੋਕਰਣ ਦੇ ਸ਼ਿਵ-ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਆਇਆ। ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਰਾਹ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ ਅੰਗ, ਮੈਂ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖਿਆ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।