Mantra 2
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic Adhvaryu lineage; individual ṛṣi not explicitly marked in the provided excerpt).
Devata: Aditi; Viṣṇu; Bhūpati/Bhuvanapati/Bhūtānāṃ Pati (lordship aspects).
Chandas: Yajus (prose formula; not metrical in the strict ṛc-sense).
Samhita Patha (Devanagari)
अदि॑त्यै॒ व्युन्द॑नमसि॒ । विष्णो॑ स्तु॒पोऽस्यूर्ण॑म्म्रदसं त्वा स्तृणामि स्वास॒स्थां दे॒वेभ्यो॒ भुव॑पतये॒ स्वाहा॒ । भुव॑नपतये॒ स्वाहा॑ । भू॒तानां॒ पत॑ये॒ स्वाहा॑ ॥
Transliteration
ádit-yai vyúndanam asi | víṣṇo stupó ’sy ū́rṇam-mradasaṃ tvā str̥ṇāmi svāsásthāṃ devébhyo bhúva-pataye svā́hā | bhúvana-pataye svā́hā | bhūtánāṃ pátaye svā́hā ||
Translation
ਅਦਿਤੀ ਲਈ ਤੂੰ ਵ੍ਯੁੰਦਨ—ਫੈਲਣ ਵਾਲਾ ਆਵਰਨ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਸਤੁਪ (ਸ਼ਿਖਾ) ਹੈਂ। ਊਨ ਨਾਲ ਮ੍ਰਿਦੁ ਹੋਏ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਵਿਛਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਸੁਸਥਿਰ ਆਸਨ ਬਣੇ ਇਸ ਲਈ। ਭੂਪਤਏ ਸ੍ਵਾਹਾ! ਭੁਵਨਪਤਏ ਸ੍ਵਾਹਾ! ਭੂਤਾਨਾਂ ਪਤਏ ਸ੍ਵਾਹਾ!
Padapatha (Word Analysis)
अदि॑त्यै । व्युन्द॑नम् । असि । विष्णो॑ इति । स्तु॒पः । असि । ऊर्ण॑म्-म्रदसम् । त्वा । स्तृणामि । सु-अस॒स्थाम् । दे॒वेभ्यः॒ । भुव॑-पतये । स्वाहा॒ । भुव॑न- पतये । स्वाहा॑ । भू॒तानाम् । पतये । स्वाहा॑ ।
Word by Word
अदित्यैto Aditi
अदित्यै:
सम्प्रदान
TypeNoun (Proper/Deity)
Rootअदिति
व्युन्दनम्(thou art) a spreading/covering (layer)
व्युन्दनम्:
कर्म (असि इत्यस्य विधेय/नाम)
TypeNoun
Rootव्युन्दन (प्रातिपदिक; व्युन्द्/व्युन्दन- ‘आच्छादन/विस्तरण’)
असिthou art / is
असि:
—
TypeVerb
Rootअस्
विष्णोO Viṣṇu
विष्णो:
सम्बोधन
TypeNoun (Deity)
Rootविष्णु
स्तुपः(thou art) the stupa/altar-mound
स्तुपः:
कर्म (असि इत्यस्य विधेय/नाम)
TypeNoun
Rootस्तुप (प्रातिपदिक)
असिthou art / is
असि:
—
TypeVerb
Rootअस्
ऊर्णम्wool / woollen covering
ऊर्णम्:
कर्म (असि इत्यस्य विधेय/नाम)
TypeNoun
Rootऊर्ण (प्रातिपदिक)
म्रदसम्soft, tender
म्रदसम्:
कर्म (विधेय-विशेषण)
TypeNoun/Adjective
Rootम्रदस (प्रातिपदिक; ‘मृदुता/कोमलता’)
त्वाthee
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
स्तृणामिI spread / strew
स्तृणामि:
—
TypeVerb
Rootस्तॄ
स्वासस्थाम्well-seated, firmly placed
स्वासस्थाम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वासस्थ (प्रातिपदिक; स्व-आस-स्थ ‘well-seated/firmly placed’)
देवेभ्यःto the gods
देवेभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव
भुवपतयेto the lord of beings/world
भुवपतये:
सम्प्रदान
TypeNoun (Title)
Rootभुवपति (भुवन् + पति)
स्वाहाsvāhā (oblation-call)
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा
भुवनपतयेto the lord of the worlds
भुवनपतये:
सम्प्रदान
TypeNoun (Title)
Rootभुवनपति (भुवन + पति)
स्वाहाsvāhā
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा
भूतानाम्of beings/creatures
भूतानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
पतयेto the lord
पतये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootपति
स्वाहाsvāhā
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा
Entities Mentioned
A
AditiV
ViṣṇuB
BhūpatiB
BhuvanapatiB
Bhūtānāṃ PatiRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes