Shukla Yajur Veda — Adhyaya 15, Mantra 26
Rishi: Bhṛgu/Āṅgirasa-associated tradition (implied by internal mention of Bhṛgus)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒यमि॒ह प्र॑थ॒मो धा॑यि धा॒तृभि॒र्होता॒ यजि॑ष्ठो अध्व॒रेष्वीड्य॑: । यमप्न॑वानो॒ भृग॑वो विरुरु॒चुर्वने॑षु चि॒त्रं वि॒भ्वं॒ वि॒शे-वि॑शे
Transliteration
ayám ihá prathamó dhā́yi dhātṛ́bhir hó̄tā yájiṣṭho adhvaréṣv ī́ḍyaḥ | yám apnávāno bhṛ́gavo virurucúr váneṣu citráṃ vibhváṃ víśe-víśe
Translation
ਇਹ ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ—ਹੋਤ੍ਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਧਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣਯੋਗ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਭ੍ਰਿਗੂਆਂ ਨੇ ਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਚਮਕਾਇਆ—ਅਦਭੁਤ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ—ਹਰ ਵਿਸ਼ ਅਤੇ ਹਰ ਜਨ ਲਈ।
Padapatha (Word Analysis)
अ॒यम् । इ॒ह । प्र॒थ॒मः । धा॑यि । धा॒तृभिः॑ । होता॑ । यजि॑ष्ठः । अ॒ध्व॒रेषु॑ । ईड्यः॑ । यम् । अ॒प्न॒वानः । भृग॑वः । वि॒रु॒रु॒चुः । वने॑षु । चि॒त्रम् । वि॒भ्वम् । वि॒शे-वि॑शे
Word by Word
अयम्this (one)
अयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
प्रथमःfirst
प्रथमः:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
धायिwas established/was placed
धायि:
—
TypeVerb
Rootधा (डुधाञ् धारण-पोषणयोः) अथवा धा (स्थापन) — कर्मणि
धातृभिःby the establishers/ordainers
धातृभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootधातृ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √धा + तृच्)
होताthe Hotṛ (invoking priest)
होता:
Kartā
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
यजिष्ठःmost fit to worship / best sacrificer
यजिष्ठः:
Kartā
TypeAdjective
Rootयजिष्ठ (यज्-धातोः श्रेष्ठार्थे इष्ठन्-प्रत्ययान्त विशेषण)
अध्वरेषुin the sacrifices
अध्वरेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक)
ईड्यःpraiseworthy / to be invoked
ईड्यः:
Kartā
TypeAdjective
Rootईड्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ईड्/ईळ् ‘स्तुतौ’ + यत्)
यम्whom
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अप्नवानःattaining (wealth)/prospering
अप्नवानः:
Kartā
TypeAdjective/Participle
Rootअप्नवत् (प्रातिपदिक; ‘अप्नस्’/‘अप्न’ = wealth, attainment) — वर्तमानकाले कृदन्त (शतृ/शानच्)
भृगवःthe Bhṛgus
भृगवः:
Kartā
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक)
विरुरुचुःshone forth / became radiant
विरुरुचुः:
—
TypeVerb
Root√रुच् (दीप्तौ) उपसर्गः वि-
वनेषुin the woods
वनेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
चित्रम्bright/wondrous
चित्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
विभ्वम्all-pervading/mighty
विभ्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविभ्व (प्रातिपदिक)
विशेfor a clan/people
विशे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक; ‘clan/settlement’)
विशेfor (each) clan
विशे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniB
Bhṛgu (ṛṣi-lineage)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes