विष्णोः स्तुतिः—शिवसतीरक्षावचनम् (Viṣṇu’s Hymn and the Petition for Śiva–Satī’s Protection)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । कृत्वा दक्षस्तुतादानं यौतकं विविधं ददौ । हराय सुप्रसन्नश्च द्विजेभ्यो विविधं धनम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਜਹੇਜ਼ ਦਿੱਤਾ। ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਵੀ ਅਨੇਕ ਭੇਟਾਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਨ ਵੰਡਿਆ।

Verse 2

अथ शंभु मुदागत्य समुत्थाय कृतांजलिः । सार्द्धं कमलया चेदमुवाच गरुडध्वजः

ਤਦ ਸ਼ੰਭੂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆਏ। ਗਰੁੜਧਵਜ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਮਲਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 3

विष्णुरुवाच । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । त्वं पिता जगतां तात सती माताखिलस्य च

ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਕਰੁਣਾ-ਸਾਗਰ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹੋ, ਹੇ ਤਾਤ; ਅਤੇ ਸਤੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ।

Verse 4

युवां लीलावतारौ द्वे सतां क्षेमाय सर्वदा । खलानां निग्रहार्थाय श्रुतिरेषा सनातनी

ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਲੀਲਾ-ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਹੋ—ਸਦਾ ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਖੇਮ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਨਿਗ੍ਰਹ ਲਈ; ਇਹੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੀ ਸਨਾਤਨ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।

Verse 5

स्निग्धनीलांजनश्यामशोभया शोभसे हर । दाक्षायण्या यथा चाहं प्रतिलोमेन पद्मया

ਹੇ ਹਰਾ! ਤੂੰ ਮਸ੍ਰਿਣ ਨੀਲਾਂਜਨ-ਸ਼ਿਆਮ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੀ; ਅਤੇ ਉਲਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਦਮਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਵੀ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦਿਪਤ ਹੈ।

Verse 6

देवानां वा नृणां रक्षां कुरु सत्याऽनया सताम् । संसारसारिणां शम्भो मंगलं सर्वदा तथा

ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ! ਸਤੀ ਦੇ ਇਸ ਸਤ੍ਯ ਵਚਨ/ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਮੰਗਲ-ਖੇਮ ਬਖ਼ਸ਼।

Verse 7

य एनां साभिलाषो वै दृष्ट्वा श्रुत्वाथवा भवेत् । तं हन्यास्सर्वभूतेश विज्ञप्तिरिति मे प्रभो

ਹੇ ਸਰਬਭੂਤੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੋ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਕਰੋ—ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ।

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचो विष्णोर्विहस्य परमेश्वरः । एवमस्त्विति सर्वज्ञः प्रोवाच मधुसूदनम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਮੁਸਕੁਰਾਏ। ਸਰਵਜ್ಞ ਨੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਏਵਮਸਤੁ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।”

Verse 9

स्वस्थानं हरिरागत्य स्थित आसीन्मुनीश्वर । उत्सवं कारयामास जुगोप चरितं च तत्

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ; ਉਸ ਨੇ ਉਤਸਵ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਾਕਿਆ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ।

Verse 10

अहं देवीं समागत्य गृह्योक्तविधिनाऽखिलम् । अग्निकार्यं यथोद्दिष्टमकार्षं च सुविस्तरम्

ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਗ੍ਰਿਹ੍ਯ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਸੀ, ਅਗਨੀ-ਕਾਰਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ।

Verse 11

ततश्शिवा शिवश्चैव यथाविधि प्रहृष्टवत् । अग्नेः प्रदक्षिणं चक्रे मदाचार्यद्विजाज्ञया

ਫਿਰ ਸ਼ਿਵਾ (ਸਤੀ) ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੇਰੇ ਆਚਾਰ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 12

तदा महोत्सवस्तत्राद्भुतोभूद्द्विजसत्तम । सर्वेषां सुखदं वाद्यं गीतनृत्यपुरस्सरम्

ਤਦੋਂ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਥੇ ਅਦਭੁਤ ਮਹੋਤਸਵ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੰਗਲ ਵਾਜੇ ਵੱਜੇ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਗੀਤ ਤੇ ਨਾਚ ਹੋਏ।

Verse 13

तदानीमद्भुतं तत्र चरितं समभूदति । सुविस्मयकरं तात तच्छृणु त्वं वदामि ते

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਸੁਣ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 14

दुर्ज्ञेया शांभवी माया तया संमोहितं जगत् । सचराचरमत्यंतं सदेवासुरमानुषम्

ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਮਾਇਆ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਗੋਚਰ ਹੈ। ਉਸੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਰ ਅਚਰ ਸਭ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਤ—ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 15

योऽहं शंभुं मोहयितुं पुरैच्छं कपटेन ह । मां च तं शंकरस्तात मोहयामास लीलया

ਮੈਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਪਟ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 16

इच्छेत्परापकारं यस्स तस्यैव भवेद्ध्रुवम् । इति मत्वाऽपकारं नो कुर्यादन्यस्य पूरुषः

ਜੋ ਦੂਜੇ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੁਕਸਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਅਹਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 17

प्रदक्षिणां प्रकुर्वंत्या वह्नेस्सत्याः पदद्वयम् । आविर्बभूव वसनात्तदद्राक्षमहं मुने

ਹੇ ਮੁਨੇ, ਜਦੋਂ ਸਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ—ਇਹ ਮੈਂ ਆਪ ਵੇਖਿਆ।

Verse 18

मदनाविष्टचेताश्च भूत्वांगानि व्यलोकयम् । अहं सत्या द्विजश्रेष्ठ शिवमायाविमोहितः

ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ—ਸਤੀ—ਮਦਨ (ਕਾਮ) ਦੇ ਆਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਚਿੱਤ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 19

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सतीविवाहशिवलीलावर्णनं नामैकोनविंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਸਤੀ ਦੇ ਵਿਵਾਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਉੱਨੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 20

अहमेवं तथा दृष्ट्वा दक्षजां च पतिव्रताम् । स्मराविष्टमना वक्त्रं द्रष्टुकामोभवं मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਉਸ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਾਮਦੇਵ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 21

न शंभोर्लज्जया वक्त्रं प्रत्यक्षं च विलोकितम् । न च सा लज्जयाविष्टा करोति प्रगटं मुखम्

ਲੱਜਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਮੁਖ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮੁਖ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ।

Verse 22

ततस्तद्दर्शनार्थाय सदुपायं विचारयन् । धूम्रघोरेण कामार्तोऽकार्षं तच्च ततः परम्

ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਉਪਾਅ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਕਾਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮੈਂ ਧੂਮਰਘੋਰ ਨਾਮਕ ਉਪਾਅ ਕੀਤਾ।

Verse 23

आर्द्रेंधनानि भूरीणि क्षिप्त्वा तत्र विभावसौ । स्वल्पाज्याहुतिविन्यासादार्द्रद्रव्योद्भवस्तथा

ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗਿੱਲੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਘਿਓ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਆਹੂਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਗਿੱਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਧੂੰਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 24

प्रादुर्भूतस्ततो धूमो भूयांस्तत्र समंततः । तादृग् येन तमो भूतं वेदीभूमिविनिर्मितम्

ਤਦ ਉੱਥੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧੂੰਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਵੇਦੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।

Verse 25

ततो धूमाकुले नेत्रे महेशः परमेश्वरः । हस्ताभ्यां छादयामास बहुलीलाकरः प्रभुः

ਤਦ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਢੱਕ ਲਈਆਂ।

Verse 26

ततो वस्त्रं समुत्क्षिप्य सतीवक्त्रमहं मुने । अवेक्षं किल कामार्तः प्रहृष्टेनांतरात्मना

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਤਦ ਕੱਪੜਾ ਹਟਾ ਕੇ ਮੈਂ ਸਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦੇਖਿਆ; ਕਾਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੇਰੀ ਅੰਤਰ ਆਤਮਾ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ।

Verse 27

मुहुर्मुहुरहं तात पश्यामि स्म सतीमुखम् । अथेन्द्रियविकारं च प्राप्तवानस्मि सोऽवशः

ਹੇ ਤਾਤ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਤੀ ਦਾ ਮੁਖ ਨਿਹਾਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ ਬੇਵਸ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਰ ਮੈਨੂੰ ਆ ਘੇਰਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਅਾਕੁਲ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 28

मम रेतः प्रचस्कंद ततस्तद्वीक्षणाद्द्रुतम् । चतुर्बिन्दुमित भूमौ तुषारचयसंनिभम्

“ਮੇਰਾ ਰੇਤਸ ਸਖਲਿਤ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਜਮ ਗਿਆ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਚਾਰ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਮਾਪ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਪਾਲੇ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗਾ ਦਿੱਸਿਆ।”

Verse 29

ततोहं शंकितो मौनी तत्क्षणं विस्मितो मुने । आच्छादयेस्म तद्रेतो यथा कश्चिद्बुबोध न

ਫਿਰ ਮੈਂ, ਮੌਨੀ ਅਤੇ ਸੰਯਮੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਹਿਮ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਲ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਹੈਰਾਨ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਰੇਤਸ ਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 30

अथ तद्भगवाञ्छंभुर्ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा । रेतोवस्कंदनात्तस्य कोपादेतदुवाच ह

ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ; ਉਸ ਬੀਰਜ-ਵਿਸਰਜਨ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।

Verse 31

रुद्र उवाच । किमेतद्विहितं पाप त्वया कर्म विगर्हितम् । विवाहे मम कांताया वक्त्रं दृष्टं न रागतः

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਪਾਪੀ! ਤੂੰ ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕਰਮ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ? ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਉਸਦਾ ਮੁਖ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਕਾਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।

Verse 32

त्वं वेत्सि शंकरेणैतत्कर्म ज्ञातं न किंचन । त्रैलोक्येपि न मेऽज्ञातं गूढं तस्मात्कथं विधे

ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਇਹ ਕਰਮ ਪਤਾ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਅਗਿਆਤ ਨਹੀਂ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਅਗਿਆਤ ਨਹੀਂ; ਤਾਂ ਹੇ ਵਿਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ)! ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਅਗਿਆਤ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 33

यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु जंगमं स्थावरं तथा । तस्याहं मध्यगो मूढ तैलं यद्वत्तिलांति कम्

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਚਲ—ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੈਂ, ਇਹ ਮੋਹਿਤ, ਤਿਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਤੇਲ ਵਾਂਗ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 34

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा प्रिय विष्णुर्मां तदा विष्णुवचः स्मरन् । इयेष हंतुं ब्रह्माणं शूलमुद्यम्य शंकरः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਵਾਏ। ਤਦ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ।

Verse 35

शभुंनोद्यमिते शूले मां च हंतुं द्विजोत्तम । मरीचिप्रमुखास्ते वै हाहाकारं च चक्रिरे

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ! ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਉਚਕਾਇਆ, ਤਾਂ ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਡਰ ਨਾਲ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 36

ततो देवगणास्सर्वे मुनयश्चाखिलास्तथा । तुष्टुवुश्शंकरं तत्र प्रज्वलंतं भयातुराः

ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ, ਉੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 37

देवा ऊचुः । देव देव महादेव शरणागतवत्सल । ब्रह्माणं रक्ष रक्षेश कृपां कुरु महेश्वर

ਦੇਵ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ਰਨਾਗਤ-ਵਤਸਲ! ਹੇ ਰੱਖੇਸ਼, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ।

Verse 38

जगत्पिता महेश त्वं जगन्माता सती मता । हरिब्रह्मादयस्सर्वे तव दासास्सुरप्रभो

ਹੇ ਮਹੇਸ਼, ਤੂੰ ਜਗਤ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸਤੀ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਭ ਤੇਰੇ ਦਾਸ ਹਨ।

Verse 39

अद्भुताकृतिलीलस्त्वं तव मायाद्भुता प्रभो । तया विमोहितं सर्वं विना त्वद्भक्तिमीश्वर

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੀ ਲੀਲਾ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਵੀ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਹੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਉਸ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸਭ ਮੋਹਿਤ ਹਨ—ਤੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ।

Verse 40

ब्रह्मोवाच । इत्थं बहुतरं दीना निर्जरा मुनयश्च ते । तुष्टुवुर्देवदेवेशं क्रोधाविष्टं महेश्वरम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਨ ਹੋਏ ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਦੇਵ-ਦੇਵੇਸ਼ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 41

दक्षो मैवं मैवमिति पाणिमुद्यम्य शंकितः । वारयामास भूतेशं क्षिप्रमेत्य पुरोगतः

ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਕਸ਼ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਭੂਤੇਸ਼ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਹੱਥ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬੋਲਿਆ—“ਇਹ ਨਾ ਕਰੋ, ਇਹ ਨਾ ਕਰੋ”—ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲੱਗਾ।

Verse 42

अथाग्रे संगतं वीक्ष्य तदा दक्षं महेश्वरः । प्रत्युवाचाप्रियमिदं संस्मरन्प्रार्थनां हरेः

ਤਦ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ—ਹਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀ ਬੇਨਤੀ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ—ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਯ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 43

महेश्वर उवाच । विष्णुना मेतिभक्तेन यदिदानीमुदीरितम् । मयाप्यंगीकृतं कर्तुं तदिहैव प्रजापते

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ! ਮੇਰੇ ਅਤਿ-ਭਗਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਹੁਣੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰ ਕੇ ਵਿਖਾਵਾਂਗਾ।

Verse 44

सतीं यस्याभिलाषस्सन् वीक्षेत वध तं प्रभो । इति विष्णुवचस्सत्यं विधिं हत्वा करोम्यहम्

‘ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੋ ਕੋਈ ਸਤੀ ਨੂੰ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਵੇਖੇ, ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਕਰੋ।’—ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਇਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨ ਕੇ ਮੈਂ ਵਿਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਵਧ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 45

साभिलाषः कथं ब्रह्मा सतीं समवलोकयत् । अभवत्त्यक्तरेतास्तु ततो हन्मि कृतागसम्

ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ? ਰੇਤਸ-ਤਿਆਗ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਉਹ ਦੋਸ਼ੀ ਬਣਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 46

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तवति देवेश महेशे क्रोधसंकुले । चकंपिरे जनाः सर्वे सदेवमुनिमानुषाः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਤਦ ਦੇਵ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਤ ਸਭ ਜੀਵ ਕੰਬ ਉੱਠੇ।

Verse 47

हाहाकारो महानासीदौदासीन्यं च सर्वशः । अभूवम्बिकलोऽतीव तदाहं तद्विमोहकः

ਫਿਰ ਵੱਡਾ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਘੋਰ ਉਦਾਸੀ ਛਾ ਗਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 48

अथ विष्णुर्महेशातिप्रियः कार्यविचक्षणः । तमेवंवादिनं रुद्रं तुष्टाव प्रणतस्सुधीः

ਫਿਰ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 49

स्तुत्वा च विविधैः स्तोत्रैश्शंकरं भक्तवत्सलम् । इदमूचे वारयंस्तं क्षिप्रं भूत्वा पुरस्सरः

ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਅਨੇਕਾਂ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 50

विष्णुरुवाच । विधिन्न जहि भूतेश स्रष्टारं जगतां प्रभुम् । अयं शरणगस्तेद्य शरणागतवत्सलः

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਭੂਤੇਸ਼! ਵਿਧੀ, ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋ। ਅੱਜ ਉਹ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੂ ਹੈਂ।

Verse 51

अहं तेऽतिप्रियो भक्तो भक्तराज इतीरितः । विज्ञप्तिं हृदि मे मत्त्वा कृपां कुरु ममोपरि

ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਭਗਤ ਹਾਂ, ‘ਭਗਤ-ਰਾਜ’ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ। ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ।

Verse 52

अन्यच्च शृणु मे नाथ वचनं हेतुगर्भितम् । तन्मनुष्व महेशान कृपां कृत्वा ममोपरि

ਹੇ ਨਾਥ, ਮੇਰੀ ਹੋਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸੁਣੋ ਜੋ ਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ।

Verse 53

प्रजास्स्रष्टुमयं शंभो प्रादुर्भूतश्चतुर्मुखः । अस्मिन्हते प्रजास्रष्टा नास्त्यन्यः प्राकृतोऽधुना

ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ! ਪ੍ਰਜਾ ਰਚਣ ਲਈ ਇਹ ਚਤੁਰਮੁਖ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਜਾ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।

Verse 54

सृष्टिस्थित्यंतकर्माणि करिष्यामः पुनः पुनः । त्रयो देवा वयं नाथ शिवरूप त्वदाज्ञया

ਹੇ ਨਾਥ, ਸ਼ਿਵ-ਰੂਪ! ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਦੇਵ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨਾ ਅਤੇ ਲਯ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗੇ।

Verse 55

एतस्मिन्निहते शम्भो कस्त्वत्कर्म करिष्यति । तस्मान्न वध्यो भवता सृष्टिकृल्लयकृद्विभो

ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ! ਜੇ ਇਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਕਾਰਜ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਭੂ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਲਯ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਇਸ ਦਾ ਵਧ ਨਾ ਕਰ।

Verse 56

अनेनैव सती कन्या दक्षस्य च शिवा विभो । सदुपायेन वै भार्या भवदर्थे प्रकल्पिता

ਹੇ ਵਿਭੋ, ਇਸੇ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਭਾ ਧੀ ਸਤੀ ਨੂੰ ਯੋਗ ਯੋਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਤੇਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਲਈ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਵਾਸਤੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 57

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य महेशस्तु विज्ञप्तिं विष्णुना कृताम् । प्रत्युवाचाखिलांस्तांश्च श्रावयंश्च दृढव्रतः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਵ੍ਰਤੀ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਚਨ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 58

महेश उवाच । देव देव रमेशान विष्णो मत्प्राणवल्लभ । न निवारय मां तात वधादस्य खलस्त्वयम्

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਰਮੇਸ਼ਾਨ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰੇ ਹੋ; ਹੇ ਤਾਤ, ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਦੇ ਵਧ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਰੋਕ—ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

Verse 59

पूरयिष्यामि विज्ञप्तिं पूर्वान्तेंगीकृतां मया । महापापकरं दुष्टं हन्म्येनं चतुराननम्

ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਚਤੁਰਾਨਨ ਦੁਸ਼ਟ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਵਧ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 60

अहमेव प्रजास्स्रक्ष्ये सर्वाः स्थिरचरा अपि । अन्यं स्रक्ष्ये सृष्टिकरमथवाहं स्वतेजसा

ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾ—ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ—ਉਤਪੰਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਰਚ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 61

हत्वैनं विधिमेवाहं स्वपणं पूरयन् कृतम् । स्रष्टारमेकं स्रक्ष्यामि न निवारय मेश माम्

ਇਸ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕੀਤਾ ਸੰਕਲਪ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਬਣਾਵਾਂਗਾ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਰੋਕੋ, ਮੈਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਾਓ।

Verse 62

ब्रह्मोवाच । इति तस्य वचश्श्रुत्वा गिरीश स्याह चाच्युतः । स्मितप्रभिन्नहृदयः पुनर्मैवमितीरयन्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ। ਮ੍ਰਿਦੁ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਪਿਘਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬੋਲੇ—“ਇੰਝ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਹੋ।”

Verse 63

अच्युत उवाच । प्रतिज्ञापूरणं योग्यं परस्मिन्पुरुषेस्ति वै । विचारयस्व वध्येश भवत्यात्मनि न प्रभो

ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ। ਹੇ ਯਜ੍ਞੇਸ਼, ਵਿਚਾਰ ਕਰ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੋਸ਼ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੈ।

Verse 64

त्रयो देवा वयं शंभो त्वदात्मानः परा नहि । एकरूपा न भिन्नाश्च तत्त्वतस्सुविचारय

ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਦੇਵ ਤੇਰੇ ਹੀ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਹਾਂ; ਤੈਥੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ। ਤੱਤ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਇਕ-ਰੂਪ ਹਾਂ, ਭਿੰਨ ਨਹੀਂ—ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ।

Verse 65

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा विष्णोस्स्वातिप्रियस्य सः । शंभुरूचे पुनस्तं वै ख्यापयन्नात्मनो गतिम्

ਫਿਰ ਸ੍ਵਾਤੀ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਿਯ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗਤੀ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਨੋਰਥ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 66

शम्भुरुवाच । हे विष्णो सर्वभक्तेश कथमात्मा विधिर्मम । लक्ष्यते भिन्न एवायं प्रत्यक्षेणाग्रतः स्थितः

ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸਭ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ! ਮੇਰਾ ਹੀ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਵੱਖਰਾ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ।

Verse 67

ब्रह्मोवाच । इत्याज्ञप्तो महेशेन सर्वेषां पुरतस्तदा । इदमूचे महादेवं तोषयन् गरुडध्वजः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤਦ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਹੇਸ਼ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ, ਗਰੁੜਧਵਜ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 68

विष्णुरुवाच । न ब्रह्मा भवतो भिन्नो न त्वं तस्मात्सदाशिव । न वाहं भवतो भिन्नो न मत्त्वं परमेश्वर

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ! ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋ। ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ! ਨਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹਾਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋ।

Verse 69

सर्वं जानासि सर्वज्ञ परमेश सदाशिव । मन्मुखादखिलान्सर्वं संश्रावयितुमिच्छसि

ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਸਦਾਸ਼ਿਵ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼! ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ; ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਸੁਣ ਸਕਣ।

Verse 70

त्वदाज्ञया वदामीश शृण्वंतु निखिलास्सुराः । मुनयश्चापरे शैवं तत्त्वं संधार्य स्वं मनः

ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਹੇ ਈਸ਼! ਮੈਂ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਸੁਣਨ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ—ਸ਼ੈਵ ਤੱਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਤੇ ਸੰਯਤ ਰੱਖ ਕੇ।

Verse 71

प्रधानस्याऽप्रधानस्य भागाभागस्य रूपिणः । ज्योतिर्मयस्य भागास्ते वयं देवाः प्रभोस्त्रयः

ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਧਾਨ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਭਾਗ ਅਤੇ ਅਭਾਗ ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਯੰ-ਜ੍ਯੋਤਿਰਮਯ ਹੈ—ਅਸੀਂ ਤਿੰਨ ਦੇਵ ਉਸੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹਾਂ।

Verse 72

कस्त्वं कोहं च को ब्रह्मा तवैव परमात्मनः । अंशत्रयमिदं भिन्नं सृष्टिस्थित्यंतकारणम्

ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ! ਤੂੰ ਕੌਣ, ਮੈਂ ਕੌਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੌਣ? ਇਹ ਤ੍ਰਿਯਾ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਕਾਰਣ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 73

चिंतयस्वात्मनात्मानं स्वलीलाधृतविग्रहः । एकस्त्वं ब्रह्म सगुणो ह्यंशभूता वयं त्रयः

ਹੇ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਬੋਧ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ। ਤੂੰ ਹੀ ਇਕੋ ਸਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ; ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਤੇਰੇ ਅੰਸ਼ ਮਾਤਰ ਹਾਂ।

Verse 74

शिरोग्रीवादिभेदेन यथैकस्यैव वर्ष्मणः । अंगानि ते तथेशस्य तस्य भगत्रयं हर

ਜਿਵੇਂ ਇਕੋ ਦੇਹ ਦੇ ਸਿਰ, ਗਰਦਨ ਆਦਿ ਭੇਦਾਂ ਨਾਲ ਅੰਗ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੇ ਹਰ, ਉਸ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਭੀ ਅੰਗ (ਪੱਖ) ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦਾ ਭਗਤ੍ਰਯ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 75

यज्ज्योतिरभ्रं स्वपुरं पुराणं कूटस्थमव्यक्तमनंतरूपम् । नित्यं च दीर्घादिविशेषणाद्यैर्हीनं शिवस्त्वं तत एव सर्वम्

ਤੂੰ ਹੀ ਉਹ ਨਿਰਮਲ, ਨਿਰਮੇਘ ਜੋਤ ਹੈਂ—ਆਪਣਾ ਹੀ ਪਰਮ ਧਾਮ—ਪੁਰਾਤਨ, ਕੂਟਸਥ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ। ਤੂੰ ਨਿਤ੍ਯ ਹੈਂ ਅਤੇ ‘ਦੀਰਘ’ ਆਦਿ ਸੀਮਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈਂ। ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।

Verse 76

ब्रह्मोवाच एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य महादेवो मुनीश्वर । बभूव सुप्रसन्नश्च न जघान स मां ततः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ; ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ।