दक्षस्य दुहितृविवाहवर्णनम् / The Marriages of Dakṣa’s Daughters (Genealogical Allocation)
ਅਧਿਆਇ 14 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੱਖ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਆ ਕੇ ਦੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਦੱਖ ਦੀਆਂ ਸੱਠ ਧੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧੀਆਂ ਧਰਮ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਸੋਮ/ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾ-ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਸੰਤਾਨੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਾ/ਸਤੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਕ੍ਰਮ ਬਾਰੇ ਕਲਪ-ਭੇਦ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਧੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜਗਦੰਬਿਕਾ (ਸ਼ਿਵਾ/ਸਤੀ) ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਯਜ್ಞ-ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ੈਵ ਪਹਿਚਾਣ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ ਦੀ ਪੇਸ਼ਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नन्तरे देवमुने लोकपितामह । तत्रागममहं प्रीत्या ज्ञात्वा तच्चरितं द्रुतम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵਮੁਨੀ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ! ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਚਰਿਤ੍ਰ ਛੇਤੀ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 2
असांत्वयमहं दक्षं पूर्ववत्सुविचक्षणः । अकार्षं तेन सुस्नेहं तव सुप्रीतिमावहन्
ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੁਝਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਦੱਖ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਨੇਹ ਵਧਾ ਕੇ ਤੇਰੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।
Verse 3
स्वात्मजं मुनिवर्यं त्वां सुप्रीत्या देववल्लभम् । समाश्वास्य समादाय प्रत्यपद्ये स्वधाम ह
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਆਤਮਜ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ! ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਰਤ ਆਇਆ।
Verse 4
ततः प्रजापतिर्दक्षोऽनुनीतो मे निजस्त्रियाम् । जनयामास दुहितॄस्सुभगाः षष्टिसंमिताः
ਤਦੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਮਨਾਏ ਗਏ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਸੱਠ ਸ਼ੁਭ-ਲੱਛਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
Verse 5
तासां विवाहकृतवान्धर्मादिभिरतंद्रितः । तदेव शृणु सुप्रीत्या प्रवदामि मुनीश्वर
ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਆਦਿ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਵਿਧੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਟੱਲ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਏ। ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਹੁਣ ਉਸੇ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 6
ददौ दश सुता दक्षो धर्माय विधिवन्मुने । त्रयोदश कश्यपाय मुनये त्रिनवेंदवे
ਹੇ ਮੁਨੇ, ਦਕਸ਼ ਨੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਦਸ ਧੀਆਂ ਧਰਮ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਤੇਰਾਂ ਧੀਆਂ ਮੁਨੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਅਤੇ ਸਤਾਈ ਧੀਆਂ ਸੋਮ—ਚੰਦਰਦੇਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀਆਂ।
Verse 7
भूतांगिरः कृशाश्वेभ्यो द्वेद्वे पुत्री प्रदत्तवान् । तार्क्ष्याय चापरः कन्या प्रसूतिप्रसवैर्यतः
ਭੂਤਾਂਗਿਰਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼੍ਵਾਂ ਨੂੰ ਦੋ-ਦੋ ਧੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੋਰ ਇੱਕ ਕਨਿਆ ਨੂੰ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
Verse 8
त्रिलोकाः पूरितास्तन्नो वर्ण्यते व्यासतो भयात्
ਉਸ (ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ) ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਭਰ ਗਏ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇਪਣ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
Verse 9
केचिद्वदंति तां ज्येष्ठां मध्यमां चापरे शिवाम् । सर्वानन्तरजां केचित्कल्पभेदात्त्रयं च सत
ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸ ਮੰਗਲਮਈ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਜੇਠੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸ਼ਿਵਾ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੰਮੀ। ਕਲਪ-ਭੇਦ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਕਥਨ ਸੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 10
अनंतरं सुतोत्पत्तेः सपत्नीकः प्रजापतिः । दक्षो दधौ सुप्रीत्मा तां मनसा जगदम्बिकाम्
ਫਿਰ ਧੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਹੋਣ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 11
अतः प्रेम्णा च तुष्टाव गिरा गद्गदया हि सः । भूयोभूयो नमस्कृत्य सांजलिर्विनयान्वितः
ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਗਦਗਦ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ; ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।
Verse 12
सन्तुष्टा सा तदा देवी विचारं मनसीति च । चक्रेऽवतारं वीरिण्यां कुर्यां पणविपूर्तये
ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀ—‘ਨਿਯਤ ਦਿਵ੍ਯ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਮੈਂ ਵੀਰ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਾਂਗੀ।’
Verse 13
अथ सोवास मनसि दक्षस्य जगदम्बिका । विललास तदातीव स दक्षो मुनिसत्तम
ਤਦੋਂ ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਸਤੀ, ਦਕਸ਼ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੋਈ, ਉੱਥੇ ਅਤਿ ਲੀਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ; ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਨਾਲ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਅੰਤਰ ਮਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 14
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सती खण्डे सतीजन्म बाललीलावर्णनंनाम चतुर्दशोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸਤੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਸਤੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਾਲ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਚੌਦਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 15
आविर्बभूवुश्चिह्नानि दोहदस्याखिलानि वै
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੋਹਦ (ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਲਾਲਸਾ) ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ।
Verse 17
कुलस्य संपदश्चैव श्रुतेश्चित्तसमुन्नतेः । व्यधत्त सुक्रिया दक्षः प्रीत्या पुंसवनादिकाः
ਕੁਲ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਵਿਧੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪੁੰਸਵਨ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ।
Verse 18
उत्सवोतीव संजातस्तदा तेषु च कर्मसु । वित्तं ददौ द्विजातिभ्यो यथाकामं प्रजापतिः
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ ਵਰਗਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ (ਦਕਸ਼) ਨੇ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ॥
Verse 19
अथ तस्मिन्नवसरे सर्वे हर्यादयस्सुराः । ज्ञात्वा गर्भगतां देवीं वीरिण्यास्ते मुदं ययुः
ਫਿਰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਹਰੀ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਦੇਵੀ ਵੀਰੀਣੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ—ਸ਼ਿਵ-ਇੱਛਾ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਕਟਾਵੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ॥
Verse 20
तत्रागत्य च सर्वे ते तुष्टुवुर्जगदम्बिकाम् । लोकोपकारकरिणीं प्रणम्य च मुहुर्मुहुः
ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਜਗਦੰਬਿਕਾ, ਵਿਸ਼ਵ-ਮਾਤਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਲੋਕ-ਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 21
कृत्वा ततस्ते बहुधा प्रशंसां हृष्टमानसाः । दक्षप्रजापतेश्चैव वीरिण्यास्स्वगृहं ययुः
ਫਿਰ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਕਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀਰੀਣੀ ਦੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 22
गतेषु नवमासेषु कारयित्वा च लौकिकीम् । गतिं शिवा च पूर्णे सा दशमे मासि नारद
ਨੌ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੇ ਸ਼ਿਵਾ (ਸਤੀ) ਨੇ ਲੋਕਿਕ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਚਲਾਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਹ ਨਿਯਤ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।
Verse 23
आविर्बभूव पुरतो मातुस्सद्यस्तदा मुने । मुहूर्ते सुखदे चन्द्रग्रहतारानुकूलके
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਉਸੇ ਪਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਉਸ ਸੁਖਦ ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ, ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸਨ।
Verse 24
तस्यां तु जातमात्रायां सुप्रीतोऽसौ प्रजापतिः । सैव देवीति तां मेने दृष्ट्वा तां तेजसोल्बणाम्
ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ (ਦਕਸ਼) ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦੇਵੀ ਹੀ ਮੰਨ ਲਿਆ।
Verse 25
तदाभूत्पुष्पसद्वृष्टिर्मेघाश्च ववृषुर्जलम् । दिशश्शांता द्रुतं तस्यां जातायां च मुनीश्वर
ਤਦੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਖਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਜਲ ਵਰਸਾਇਆ। ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈਆਂ।
Verse 26
अवादयंत त्रिदशाश्शुभवाद्यानि खे गताः । जज्ज्वलुश्चाग्नयश्शांताः सर्वमासीत्सुमंगलम्
ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਹਰਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਵਾਜੇ ਵਜਾਏ। ਅੱਗਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਗਮਗਾਈਆਂ; ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 27
वीरिणोसंभवां दृष्ट्वा दक्षस्तां जगदम्बिकाम् । नमस्कृत्य करौ बद्ध्वा बहु तुष्टाव भक्तितः
ਵੀਰੀਣਾ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਸਤੁਤਿ-ਗਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 28
दक्ष उवाच । महेशानि नमस्तुभ्यं जगदम्बे सनातनि । कृपां कुरु महादेवि सत्ये सत्यस्वरूपिणि
ਦਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ, ਹੇ ਜਗਦੰਬੇ ਸਨਾਤਨੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਹੇ ਸਤ੍ਯ, ਸਤ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪিণੀ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ।
Verse 29
शिवा शांता महामाया योगनिद्रा जगन्मयी । या प्रोच्यते वेदविद्भिर्नमामि त्वां हितावहाम्
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਸ਼ਿਵਾ, ਹੇ ਸ਼ਾਂਤਾ, ਹੇ ਮਹਾਮਾਇਆ, ਹੇ ਯੋਗਨਿਦਰਾ, ਹੇ ਜਗਨਮਈ। ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਦਾ ਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 30
यया धाता जगत्सृष्टौ नियुक्तस्तां पुराकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्
ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਜਗਤ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ—ਉਸ ਪਰਮ ਜਗਤ-ਧਾਤ੍ਰੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ/ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
Verse 31
यया विष्णुर्जगत्स्थित्यै नियुक्तस्तां सदाकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्
ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜਗਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਉਹੀ ਕਰਤੱਬ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਪਰਮ ਜਗਤ-ਧਾਤ੍ਰੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ/ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
Verse 32
यया रुद्रो जगन्नाशे नियुक्तस्तां सदाकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्
ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਜਗਤ-ਲਯ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਉਹ ਮਹਾਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਪਰਮ ਜਗਤ-ਧਾਤ੍ਰੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ/ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
Verse 33
रजस्सत्त्वतमोरूपां सर्वकार्यकरीं सदा । त्रिदेवजननीं देवीं त्वां नमामि च तां शिवाम्
ਰਜ, ਸਤ੍ਤ ਅਤੇ ਤਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਸਦਾ ਸਭ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਤ੍ਰਿਦੇਵਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਵਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 34
यस्त्वां विचिंतयेद्देवीं विद्याविद्यात्मिकां पराम् । तस्य भुक्तिश्च मुक्तिश्च सदा करतले स्थिता
ਜੋ ਭਗਤ ਤੁਹਾਨੂੰ—ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਅਵਿਦਿਆ-ਸਰੂਪ ਪਰਮ ਦੇਵੀ—ਨਿਰੰਤਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਸਦਾ ਕਰਤਲ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।
Verse 35
यस्त्वां प्रत्यक्षतो देवि शिवां पश्यति पावनीम् । तस्यावश्यं भवेन्मुक्तिर्विद्याविद्याप्रकाशिका
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ—ਪਾਵਨ ਸ਼ਿਵਾ-ਸਰੂਪ—ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੋਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਅਵਿਦਿਆ ਦੋਵੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕਾ ਹੋ।
Verse 36
ये स्तुवंति जगन्मातर्भवानीमंबिकेति च । जगन्मयीति दुर्गेति सर्वं तेषां भविष्यति
ਜੋ ਜਗਤ-ਮਾਤਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ “ਭਵਾਨੀ”, “ਅੰਬਿਕਾ”, “ਜਗਨਮਈ” ਅਤੇ “ਦੁਰਗਾ” ਆਖ ਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਕੰਮ ਮਾਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 37
ब्रह्मोवाच । इति स्तुता जगन्माता शिवा दक्षेण धीमता । तथोवाच तदा दक्षं यथा माता शृणोति न
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਦਕਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਗਤ-ਮਾਤਾ ਸ਼ਿਵਾ (ਸਤੀ) ਨੇ ਤਦ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ; ਪਰ ਉਹ ਮਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਇਉਂ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਨਾ ਸਕਿਆ।
Verse 38
सर्वं मुमोह तथ्यं च तथा दक्षः शृणोतु तत् । नान्यस्तथा शिवा प्राह नानोतिः परमेश्वरी
ਦਕਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸੱਚ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਸ਼ਿਵਾ ਨੇ ਆਖਿਆ— “ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ।”
Verse 39
देव्युवाच । अहमाराधिता पूर्वं सुतार्थं ते प्रजापते । ईप्सितं तव सिद्धं तु तपो धारय संप्रति
ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ! ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਤੇਰਾ ਇੱਛਿਤ ਉਦੇਸ਼ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰ।
Verse 40
ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा तदा देवी दक्षं च निजमायया । आस्थाय शैशवं भावं जनन्यंते रुरोद सा
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਤਦ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਬਾਲਿਕਾ-ਭਾਵ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ।
Verse 41
अथ तद्रोदनं श्रुत्वा स्त्रियो वाक्यं ससंभ्रमाः । आगतास्तत्र सुप्रीत्या दास्योपि च ससंभ्रमाः
ਫਿਰ ਉਹ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ, ਪਰ ਪਿਆਰ ਸਮੇਤ, ਓਥੇ ਤੁਰੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ; ਦਾਸੀਆਂ ਵੀ ਉਤਨੀ ਹੀ ਹੜਬੜਾਹਟ ਨਾਲ ਦੌੜ ਆਈਆਂ।
Verse 42
दृष्ट्वासिक्नीसुतारूपं ननन्दुस्सर्वयोषितः । सर्वे पौरजनाश्चापि चक्रुर्जयरवं तदा
ਅਸਿਕਨੀ ਦੀ ਧੀ ਸਤੀਦੇਵੀ ਦਾ ਤੇਜਸਵੀ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ‘ਜੈ ਜੈ’ ਦਾ ਉੱਚਾ ਜੈਕਾਰਾ ਕੀਤਾ।
Verse 43
उत्सवश्च महानासीद्गानवाद्यपुरस्सरम् । दक्षोसिक्नी मुदं लेभे शुभं दृष्ट्वा सुताननम्
ਗਾਇਨ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਉਤਸਵ ਹੋਇਆ। ਧੀ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਮੁਖ ਵੇਖ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਅਤੇ ਅਸਿਕਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
Verse 44
दक्षः श्रुतिकुलाचारं चक्रे च विधिवत्तदा । दानं ददौ द्विजातिभ्योन्येभ्यश्च द्रविणं तथा
ਤਦੋਂ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਵੇਦ-ਸੰਮਤ ਅਤੇ ਕੁਲ-ਆਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀਵਤ ਰੀਤਾਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀਆਂ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਧਨ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦਿੱਤੀ।
Verse 45
बभूव सर्वतो गानं नर्तनं च यथोचितम् । नेदुर्वाद्यानि बहुशस्सुमंगलपुरस्सरम्
ਤਦੋਂ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਯਥੋਚਿਤ ਗਾਇਨ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਵਾਜੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਗੂੰਜੇ, ਸੁਮੰਗਲਤਾ ਦੇ ਅਗੇਤ ਬਣ ਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣੇ।
Verse 46
अथ हर्यादयो देवास्सर्वे सानुचरास्तदा । मुनिवृन्दैः समागत्योत्सवं चक्रुर्यथाविधि
ਫਿਰ ਹਰੀ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਆਪਣੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਮੁਨੀ-ਵ੍ਰਿੰਦਾਂ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆਏ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਤਸਵ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 47
दृष्ट्वा दक्षसुतामंबां जगतः परमेश्वरीम् । नेमुः सविनयास्सर्वे तुष्टुवुश्च शुभैस्तवैः
ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਅੰਬਾ—ਜਗਤ ਦੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ—ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।
Verse 48
ऊचुस्सर्वे प्रमुदिता गिरं जयजयात्मिकाम् । प्रशशंसुर्मुदा दक्षं वीरिणीं च विशेषतः
ਤਦ ਸਭ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ‘ਜੈ ਜੈ’ ਦੀ ਜੈਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਹੱਸ-ਖੇਡ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਦੀ, ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵੀਰਿਣੀ ਦੀ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।
Verse 49
तदोमेति नाम चक्रे तस्या दक्षस्तदाज्ञया । प्रशस्तायास्सर्वगुणसत्त्वादपि मुदान्वितः
ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਓਮਾ’ ਰੱਖਿਆ। ਸਭ ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਉਸ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਹੱਸ-ਖੇਡ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 50
नामान्यन्यानि तस्यास्तु पश्चाज्जातानि लोकतः । महामंगलदान्येव दुःखघ्नानि विशेषतः
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਨਾਮ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਏ। ਉਹ ਨਾਮ ਮਹਾਨ ਮੰਗਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ‑ਸ਼ੋਕ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
Verse 51
दक्षस्तदा हरिं नत्वा मां सर्वानमरानपि । मुनीनपि करौ बद्ध्वा स्तुत्वा चानर्च भक्तितः
ਤਦੋਂ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 52
अथ विष्ण्वादयस्सर्वे सुप्रशस्याजनंदनम् । प्रीत्या ययुस्वधामानि संस्मरन् सशिवं शिवम्
ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ—ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੇਤ ਮੰਗਲਮਯ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
Verse 53
अतस्तां च सुतां माता सुसंस्कृत्य यथोचितम् । शिशुपानेन विधिना तस्यै स्तन्यादिकं ददौ
ਇਸ ਲਈ ਮਾਂ ਨੇ ਧੀ ਦੇ ਯਥੋਚਿਤ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਸ਼ੁ-ਪਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ।
Verse 54
पालिता साथ वीरिण्या दक्षेण च महात्मना । ववृधे शुक्लपक्षस्य यथा शशिकलान्वहम्
ਵੀਰੀਣੀ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਧੀ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਵਧਣ ਲੱਗੀ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 55
तस्यां तु सद्गुणास्सर्वे विविशुर्द्विजसत्तम । शैशवेपि यथा चन्द्रे कलास्सर्वा मनोहराः
ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸਦਗੁਣ ਆ ਵੱਸੇ—ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਮਨਮੋਹਕ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 56
आचरन्निजभावेन सखीमध्यगता यदा । तदा लिलेख भर्गस्य प्रतिमामन्वहं मुहुः
ਜਦੋਂ ਸਤੀ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਦੀ ਸੀ, ਤਦ ਉਹ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਮੁੜ ਮੁੜ ਭਰਗ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
Verse 57
यदा जगौ सुगीतानि शिवा बाल्योचितानि सा । तदा स्थाणुं हरं रुद्रं सस्मार स्मरशासनम्
ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵਾ (ਸਤੀ) ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸੁਹਾਉਣੇ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤ ਗਾਂਦੀ ਸੀ, ਤਦ ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸਥਾਣੂ—ਹਰ—ਰੁਦ੍ਰ, ਸਮਰਸ਼ਾਸਨ (ਕਾਮ-ਦਮਨ) ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਸੀ।
Verse 58
ववृधेतीव दंपत्योः प्रत्यहं करुणातुला । तस्या बाल्येपि भक्तायास्तयोर्नित्यं मुहुर्मुहुः
ਉਸ ਦੰਪਤੀ ਦੀ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹਰ ਦਿਨ ਜਿਵੇਂ ਵਧਦੀ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਭਗਤੀ ਵਾਲੀ ਉਸ ਕੁੜੀ ਲਈ ਉਹ ਨਿੱਤ, ਮੁੜ ਮੁੜ, ਕੋਮਲ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 59
सर्वबालागुणा क्रांतां सदा स्वालयकारिणीम् । तोषयामास पितरौ नित्यंनित्यं मुहुर्मुहुः
ਉੱਤਮ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲੱਗੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਉਹ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਨਿੱਤ, ਮੁੜ ਮੁੜ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।
Frequently Asked Questions
A genealogical event: Dakṣa generates sixty daughters and formally distributes them in marriage to Dharma, Kaśyapa, Soma (Candra), and other recipients—establishing the progenitive framework by which the three worlds become populated.
The chapter uses lineage and marriage as a symbolic cosmology: generative Śakti is apportioned into ordered channels (dharma/ṛta), while simultaneously marking Jagadambikā (Satī/Śivā) as a transcendent focal point beyond mere ritual genealogy.
Śivā/Satī is explicitly linked with Jagadambikā, and the text acknowledges kalpa-dependent variants in her placement (eldest/middle/otherwise), indicating a Purāṇic multi-recensional cosmology rather than a single fixed ordering.