वैवाहिकानुष्ठानसमापनं दानप्रशंसा च / Completion of Wedding Rites and Praise of Gifts (Dāna)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । ततश्चाहं मुनिगणैश्शेषकृत्यं शिवाज्ञया । अकार्षं नारद प्रीत्या शिवाशिवविवाहतः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮੁਨੀ-ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਬਾਕੀ ਰਹੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸ਼ਿਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਗਲ ਵਿਵਾਹ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ।

Verse 2

तयोश्शिरोऽभिषेकश्च बभूवादरतस्ततः । ध्रुवस्यदर्शनं विप्राः कारयामासुरादरात

ਫਿਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਤਦ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਵੱਡੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ।

Verse 3

हृदयालम्भनं कर्म बभूव तदनन्तरम् । स्वस्तिपाठश्च विप्रेन्द्र महोत्सवपुरस्सरः

ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹੋਤਸਵ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਜੋਂ ਸਵਸਤੀ-ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 4

शिवाशिरसि सिन्दूरं ददौ शम्भुर्द्विजाज्ञया । तदानीं गिरिजाभिख्याद्भुतावर्ण्या बभूव ह

ਦਵਿਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸਿੰਦੂਰ ਧਰਿਆ। ਉਸੇ ਪਲ ਗਿਰਿਜਾ ਅਦਭੁਤ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠੀ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਗਈ।

Verse 5

ततो विप्राज्ञया तौ द्वावेकासनसमास्थितौ । लेभाते परमां शोभां भक्तचित्त मुदावहाम्

ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਸ਼ੋਭਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 6

ततः स्वस्थानमागत्य संस्रवप्राशनं मुदा । चक्रतुस्तौ निदेशान्मेऽद्भुतलीलाकरौ मुने

ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਆ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਸ੍ਰਵ (ਪ੍ਰਸਾਦ-ਸ਼ੇਸ਼) ਦਾ ਪਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 7

इत्थं निवृत्ते विधिवद्याज्ञे वैवाहिके शिवः । ब्रह्मणे पूर्णपात्रं मे ददौ लोककृते प्रभुः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਯੱਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮੇਰੀ ਓਰੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆ ਪਾਤਰ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ।

Verse 8

गोदानं विधिवच्छम्भुराचार्याय ददौ ततः । महादानानि च प्रीत्या यानि मङ्गलदानि वै

ਤਦੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਗੋ-ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਿ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮਹਾ-ਦਾਨ—ਉਹ ਮੰਗਲਦਾਇਕ ਦਾਨ ਵੀ—ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ।

Verse 9

ततश्शतसुवर्णं च विप्रेभ्यस्स ददौ पृथक् । बहुभ्यो रत्नकोटीश्च नानाद्रव्याण्यनेकशः

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਸੌ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਦਾਨ ਕੀਤੇ। ਅਤੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਬਹੁਤ ਅਧਿਕ ਦਿੱਤੇ।

Verse 10

तदानीममरास्सर्वे परे जीवाश्चराचराः । मुमुदुश्चेतसातीव जयध्वनिः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਚਰ-ਅਚਰ ਜੀਵ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ‘ਜੈ’ ਦਾ ਗੂੰਜਦਾ ਨਾਦ ਉੱਠਿਆ।

Verse 11

मङ्गलध्वनिगानश्च बभूव बहु सर्वतः । वाद्यध्वनिरभूद्रम्यो सर्वानन्दप्रवर्द्धनः

ਸਰਬੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਧ ਮੰਗਲ-ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਉਤਸਵ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਉੱਠੀਆਂ। ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਗੂੰਜ ਨੇ ਸਭ ਦਾ ਆਨੰਦ ਵਧਾਇਆ।

Verse 12

हरिर्मयाथ देवाश्च मुनयश्चापरेऽखिलाः । गिरिमामन्त्र्य सुप्रीत्या स्वस्थानम्प्रययुर्द्रुतम्

ਤਦ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ), ਮੈਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਤੇ ਮੁਨੀ—ਗਿਰਿਰਾਜ (ਹਿਮਾਲਿਆ) ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ—ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 13

तदानीं शैलनगरे स्त्रियश्च मुदिता वरम् । शिवाशिवौ समानीय ययुः कुह वरालयम्

ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਹਾੜੀ ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਿਵਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਲਿਆਈਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਰਾਲਯ (ਵਿਆਹ-ਨਿਵਾਸ) ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈਆਂ।

Verse 14

लौकिकाचारमाजह्रुस्ताः स्त्रियस्तत्र चादृताः । महोत्साहो बभूवाथ सर्वतः प्रमुदावहः

ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਲੋਕਿਕ ਆਚਾਰ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਨਮਾਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਹਾਨ ਉਤਸ਼ਾਹ ਉੱਠਿਆ, ਜੋ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 15

अथ तास्तौ समानीय दम्पती जनशंकरौ । वासालयम्महादिव्यं भवाचारं व्यधुर्मुदा

ਤਦ ਜਨ-ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਸ਼ਿਵ–ਪਾਰਵਤੀ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅਤਿ ਦਿਵ੍ਯ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਅਨੁਕੂਲ ਪਵਿੱਤਰ ਆਚਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 16

अथो समीपमागत्य शैलेन्द्रनगरस्त्रियः । निर्वृत्य मङ्गलं कर्म प्रापयन्दम्पती गृहम्

ਫਿਰ ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰ-ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇੜੇ ਆਈਆਂ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਗਲ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।

Verse 17

कृत्वा जयध्वनिं चक्रुर्ग्रन्थिनिर्मोचनादिकम् । सस्मितास्सकटाक्षाश्च पुलकाञ्चितविग्रहाः

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੈ-ਧੁਨੀ ਉਚਾਰੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀ-ਵਿਮੋਚਨ ਆਦਿ ਮੰਗਲ ਆਚਾਰ ਕੀਤੇ। ਮੁਸਕਰਾਂਦੀਆਂ, ਕਟਾਖ਼ਸ਼ ਬਦਲਦੀਆਂ, ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਦੇਹ ਨਾਲ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਝੂਮ ਉਠੀਆਂ।

Verse 18

वासगेहं सम्प्रविश्य मुमुहुः कामिनीवराः । प्रसंशन्त्यस्स्वभाग्यानि पश्यन्तः परमेश्वरम्

ਨਿਵਾਸ-ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।

Verse 19

महासुरूपवेषश्च सर्व लावण्यसंयुतम् । नवीनयौवनस्थञ्च कामिनीचित्तमोहनम्

ਉਹ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਲਾਵਣ੍ਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਨਵੇਂ ਯੌਵਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਉਹ ਕਾਮਿਨੀਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 20

ईषद्धास्यप्रसन्नास्यं सकटाक्षं सुसुन्दरम् । सुसूक्ष्मवासो बिभ्राणं नानारत्न विभूषितम्

ਉਹ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਮੰਦ ਹਾਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ, ਨੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੋਹਰ ਕਟਾਖ਼; ਬਹੁਤ ਸੁੱਖਮ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਨਾਨਾ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਸਨ।

Verse 21

तदानीन्दिव्यनार्यश्च षोडशारं समाययुः । तौ दम्पती च संद्रष्टुं महादरपुरस्सरम्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਰੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ-ਕੋਣੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਮਹਾਨ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਸ਼ੋਭਾ-ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਦੰਪਤੀ—ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ—ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗਈਆਂ।

Verse 22

सरस्वती च लक्ष्मीश्च सावित्री जाह्नवी तथा । अदितिश्च शची चैव लोपामुद्राप्यरुन्धती

ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਾਵਿਤਰੀ ਤੇ ਜਾਹਨਵੀ; ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਚੀ ਵੀ—ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਵੀ (ਹਾਜ਼ਰ/ਸਮਰਨਯੋਗ)।

Verse 23

अहल्या तुलसी स्वाहा रोहिणी च वसुन्धरा । शतरूपा च संज्ञा च रतिरेतास्सुरस्त्रियः

ਅਹਲਿਆ, ਤੁਲਸੀ, ਸਵਾਹਾ, ਰੋਹਿਣੀ ਅਤੇ ਵਸੁੰਧਰਾ; ਸ਼ਤਰੂਪਾ, ਸੰਜ्ञਾ ਅਤੇ ਰਤੀ—ਇਹ ਦੇਵ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ (ਇੱਥੇ) ਗਿਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

Verse 24

देवकन्या नागकन्या मुनिकन्या मनोहराः । तत्र या याः स्थितास्तासां सङ्ख्यां कर्तुं च कः क्षमः

ਉੱਥੇ ਦੇਵ-ਕਨਿਆਵਾਂ, ਨਾਗ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਮੁਨੀ-ਕਨਿਆਵਾਂ—ਸਭ ਮਨਮੋਹਣੀਆਂ—ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਕੌਣ ਹੈ?

Verse 25

ताभी रत्नासने दत्ते तत्रोवास शिवो मुदा । तमूचुः क्रमतो देव्यस्सुहास मधुरं वचः

ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਦੇਵੀਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 26

सरस्वत्युवाच । प्राप्ता सती महादेवाधुना प्राणाधिका मुदा । दृष्ट्वा प्रियास्यञ्चन्द्राभं सन्तापन्त्यज कामुक

ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੁਣ ਸਤੀ ਮਹਾਦੇਵ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਕਾਮੁਕ, ਪ੍ਰਿਆ ਦਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਮੁਖ ਵੇਖ ਕੇ ਸੰਤਾਪ ਛੱਡ ਦੇ।”

Verse 27

कालं गमय कालेश सतीसंश्लेषपूर्वकम् । विश्लेषस्ते न भविता सर्वकालं ममाश्रिता

ਹੇ ਕਾਲੇਸ਼, ਸਤੀ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ। ਤੇਰਾ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿ ਕੇ ਤੇਰੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲਵਾਂਗੀ।

Verse 28

लक्ष्मीरुवाच । लज्जां विहाय देवेश सतीं कृत्वा स्ववक्षसि । तिष्ठ ताम्प्रति का लज्जा प्राणा यान्ति यया विना

ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਲੱਜਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੋ। ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਹੜੀ ਲੱਜਾ? ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 29

सावित्र्युवाच । भोजयित्वा सती शम्भो शीघ्रं त्वं भुंक्ष्व मा खिद । तदाचम्य सकर्पूरन्तांबूलं देहि सादरम्

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਸਤੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਭੋਜਨ ਕਰ, ਉਦਾਸ ਨਾ ਹੋ। ਫਿਰ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਕਪੂਰ ਵਾਲਾ ਤਾਮਬੂਲ ਆਦਰ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ।

Verse 30

जाह्नव्युवाच । स्वर्णकांतिकरां धृत्वा केशान्मार्जय योषितः । कामिन्यास्स्वामिसौभाग्यसुखं नातः परं भवेत्

ਜਾਹਨਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਹੱਥ (ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੰਗੀ/ਗਹਿਣੇ) ਨਾਲ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੇਸ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਸੰਵਾਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਿਆ ਪਤਨੀ ਲਈ ਪਤੀ ਦੇ ਸੌਭਾਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਨਹੀਂ।

Verse 31

अदितिरुवाच । भोजनान्ते शिवः शम्भुं मुखं शुद्ध्यर्थमादरात् । जलं देहि महाप्रीत्या दम्पतिप्रेम दुर्लभम्

ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਿਵਾ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਮੁਖ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਮੰਗਦੀ ਹੈ—“ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਜਲ ਦਿਓ”; ਦੰਪਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਐਸਾ ਦੁਲਭ ਹੈ।

Verse 32

शच्युवाच । कृत्वा विलापं यद्धेतोः शिवां कृत्वा च वक्षसि । यो बभ्रामानिशं मोहात् का लज्जा ते प्रियाम्प्रति

ਸ਼ਚੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕਿਸ ਲਈ ਤੂੰ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਿਵਾ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਵੀ; ਫਿਰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ—ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਆ ਵੱਲ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਲਾਜ ਜਾਂ ਸੰਕੋਚ ਹੈ?

Verse 33

लोपामुद्रोवाच । व्यवहारोऽस्ति च स्त्रीणां भुक्त्वा वासगृहे शिव । दत्त्वा शिवायै ताम्बूलं शयनं कर्तुमर्हसि

ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਰੀਤ ਹੈ: ਘਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੂੰ ਤੰਬੂਲ ਭੇਟ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਸ਼ਯਨ ਲਈ ਜਾਣਾ ਉਚਿਤ ਹੈ।

Verse 34

अरुन्धत्युवाच । मया दत्तां सतीमेनां तुभ्यन्दातुमनीप्सिताम् । विविधं बोधयित्वेमां सुरतिं कर्तुमर्हसि

ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੈਂ ਇਸ ਸਤੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਨੂੰ ਇੱਛੁਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨਾਲ ਦਾਂਪਤ੍ਯ ਮਿਲਾਪ ਕਰ।

Verse 35

अहल्योवाच । वृद्धावस्थाम्परित्यज्य ह्यतीव तरुणो भव । येन मेनानुमन्येत त्वां सुतार्पितमानसा

ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਬੁਢਾਪਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਵਾਨ ਹੋ ਜਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਨਾ—ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਧੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ—ਤੈਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਵੇ।

Verse 36

तुलस्युवाच । सती त्वया परित्यक्ता कामो दग्धः पुरा कृतः । कथन्तदा वसिष्ठश्च प्रभो प्रस्थापितोऽधुना

ਤੁਲਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਤੀ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਤਾਂ ਹੇ ਮਾਲਕ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ?

Verse 37

स्वाहोवाच । स्थिरो भव महादेव स्त्रीणां वचसि साम्प्रतम् । विवाहे व्यवहारोऽस्ति पुरन्ध्रीणां प्रगल्भता

ਸ੍ਵਾਹਾ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਰਹੋ। ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਵਿਹਾਰ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਬੋਲਚਾਲ ਤੇ ਕਰਤੂਤ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 38

रोहिण्युवाच । कामम्पूरय पार्वत्याः कामशास्त्रविशारद । कुरु पारं स्वयं कामी कामिनीकामसागरम्

ਰੋਹਿਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਕਾਮਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ। ਤੂੰ ਆਪ ਕਾਮੀ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਕਾਮਿਨੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦੇ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇ।

Verse 39

वसुन्धरोवाच । जानासि भावं भावज्ञ कामार्तानां च योषिताम् । न च स्वं स्वामिनं शम्भो ईश्वरं पाति सन्ततम्

ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਭਾਵ-ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਕਾਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਚੰਚਲ ਮਨ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਸਦਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 40

शतरूपोवाच । भोगं दिव्यं विना भुक्त्वा न हि तुष्येत्क्षुधातुरः । येन तुष्टिर्भवेच्छंभो तत्कर्तुमुचितं स्त्रियाः

ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਖਾ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵੀ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪਦਾ ਮਨੁੱਖ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇਂ, ਔਰਤ ਲਈ ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ।

Verse 41

संज्ञोवाच । तूर्णं प्रस्थापय प्रीत्या पार्वत्या सह शङ्करम् । रत्नप्रदीपन्ताम्बूलं तल्पं निर्माय निर्जने

ਸੰਜ्ञਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਕਰੋ। ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਤੇ ਸੇਜ ਤਿਆਰ ਕਰੋ, ਰਤਨ ਵਰਗੇ ਦੀਵੇ ਸਜਾਓ ਅਤੇ ਤਾਮਬੂਲ ਤਿਆਰ ਰੱਖੋ।

Verse 42

ब्रह्मोवाच । स्त्रीणान्तद्वचनं श्रुत्वा ता उवाच शिवः स्वयम् । निर्विकारश्च भगवान्योगीन्द्राणां गुरोर्गुरुः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹਨਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਵੈੰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਭਗਵਾਨ, ਯੋਗੀੰਦਰਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਵੀ ਗੁਰੂ ਹੈ।

Verse 43

शंकर उवाच । देव्यो न ब्रूत वचनमेवंभूतं ममान्तिकम् । जगतां मातरः साध्व्यः पुत्रे चपलता कथम्

ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵਿਓ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਐਸੇ ਬਚਨ ਨਾ ਬੋਲੋ। ਤੁਸੀਂ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਸਾਧਵੀ ਮਾਤਾਵਾਂ ਹੋ; ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲ ਚੰਚਲਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

Verse 44

ब्रह्मोवाच । शङ्करस्य वचः श्रुत्वा लज्जितास्सुरयोषितः । बभूवुः सम्भ्रमात्तूष्णीं चित्रपुत्तलिका यथा

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਲੱਜਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰ ਦੀਆਂ ਪੁਤਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 45

भुक्त्वा मिष्टान्नमाचम्य महेशो हृष्टमानसः । सकर्पूरं च तांबूलं बुभुजे भार्य या सह

ਮਿੱਠਾ ਅੰਨ ਭੋਗ ਕੇ ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ-ਚਿੱਤ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭਾਰਿਆ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨਾਲ ਕਪੂਰ-ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ ਤਾਮਬੂਲ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕੀਤਾ।

Verse 50

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीय पार्वतीखण्डे परिहासवर्णनंनाम पञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਾਰਵਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਪਰਿਹਾਸ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਪੰਜਾਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।