HomeRamayanaBala KandaSarga 64Shloka 4
Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

रम्भा

प्रलोभनम् — Rambhā’s Temptation and Viśvāmitra’s Curse

एवमुक्तस्तया राम रम्भया भीतया तदा।।1.64.4।।तामुवाच सहस्राक्षो वेपमानां कृताञ्जलिम्।

evam uktas tayā rāma rambhayā bhītayā tadā || 1.64.4 ||

tām uvāca sahasrākṣo vepamānāṃ kṛtāñjalim |

ਹੇ ਰਾਮ, ਡਰੀ ਹੋਈ ਰੰਭਾ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਸਹਸ੍ਰਨੇਤ੍ਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਅੰਜਲੀ ਜੋੜੀ ਖੜੀ ਉਸਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

एवम्thus
एवम्:
Prakara (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार-अव्यय (thus)
उक्तःhaving been addressed
उक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि (having been spoken to/addressed)
तयाby her
तया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
रामO Rāma
राम:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
रम्भयाby Rambhā
रम्भया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootरम्भा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
भीतयाfrightened
भीतया:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभीत (प्रातिपदिक; √भी + क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् (रम्भया)
तदाthen
तदा:
Kaala (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; काल-अव्यय (then)
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
सहस्राक्षःSahasrākṣa (Indra)
सहस्राक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसहस्राक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (Indra)
वेपमानाम्trembling
वेपमानाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवेप् (धातु) + शानच् (कृत्)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शानच्-वर्तमानकाले कृदन्त (trembling); विशेषणम् (ताम्)
कृताञ्जलिम्with folded palms
कृताञ्जलिम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत-अञ्जलि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (कृतः अञ्जलिः यस्या: = with folded hands); विशेषणम् (ताम्)

'Lord of the devatas! this mighty ascetic Viswamitra is a terrible person. He will ceratinly release on his dreadful anger (curse me). O Lord! this is my apprehension. You should excuse me'.

R
Rāma
I
Indra (Sahasrākṣa)
R
Rambhā

FAQs

The verse frames governance and command: a superior responds to a subordinate’s fear, implying a duty to counsel and direct responsibly.

After Rambhā expresses fear of Viśvāmitra’s anger, Indra begins instructing her on how to proceed with his plan.

Rambhā’s reverence and self-control (folded hands despite fear) are foregrounded.