Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

अनसूयोपदेशः तथा सीताया स्वयंवरकथा

Anasuya’s Counsel and Sita’s Swayamvara Narrative

ततोऽनसूया संहृष्टा श्रुत्वोक्तं सीतया वचः।शिरस्याघ्राय चोवाच मैथिलीं हर्षयन्त्युत।।2.118.13।।

tato ’nasūyā saṅhṛṣṭā śrutvoktaṃ sītayā vacaḥ |

śirasy āghrāya covāca maithilīṃ harṣayanty uta ||2.118.13||

ਤਦੋਂ ਸੀਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ ਅਤੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਹਿਰਦਾ ਹರ್ಷਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੋਲੀ।

ततःthen/thereafter
ततः:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formदेश/कालवाचक-अव्यय (thereafter)
अनसूयाAnasuya
अनसूया:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअनसूया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
संहृष्टाrejoiced
संहृष्टा:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम्-हृष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (PPP, क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘प्रहृष्टा’
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
उक्तम्spoken
उक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (PPP, क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; ‘भाषितम्’
सीतयाby Sita
सीतया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
वचःwords
वचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
शिरसिon the head/forehead
शिरसि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
आघ्रायhaving kissed/smelled
आघ्राय:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-घ्रा (धातु)
Formल्यप्/क्त्वा-समकक्ष अव्ययकृदन्त (gerund); ‘आघ्राणं कृत्वा/चुम्बित्वा’
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
मैथिलीम्to Maithili (Sita)
मैथिलीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमैथिली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
हर्षयन्तीgladdening (her)
हर्षयन्ती:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootहृष् (धातु) + णिच् (causative) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कृदन्तः (present active participle, शतृ), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रयोजनार्थकः—‘हर्षं जनयन्ती’
उतindeed/also
उत:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/also)

Thereafter hearing Sita's words, Anasuya affectionately kissed her forehead and saidthis in order to make her happy:

A
Anasūyā
S
Sītā

FAQs

Affectionate encouragement and respectful care for a virtuous guest—Dharma expressed as compassion and benevolent speech.

After Sītā speaks respectfully, Anasūyā is pleased and responds tenderly, preparing to bless and console her.

Anasūyā’s maternal kindness and graciousness toward a dharmic woman (Sītā).