Adhyaya 42

Verse 1

भीष्म उवाच । श्रुतः पद्मोद्भवो ब्रह्मन्विस्तरेण त्वयेरितः । समासाद्भवमाहात्म्यमुत्पत्तिं च गुहस्य च

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਖੋਂ ਸੁਣ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਗੁਹ (ਕਾਰ্তਿਕੇਯ) ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਦੱਸੋ।

Verse 2

श्रोतुमिच्छामि ते ब्रह्मन्यथाभूतः कृतं च यत् । तारकश्च कथं भूतो दानवो बलवत्तरः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜੋ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਹ ਕੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਤਾਰਕ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਦਾਨਵ।

Verse 3

कार्त्तिकेयेन स ब्रह्मन्कथं ध्वस्तो महासुरः । कथं रुद्रेण मुनयः प्रेषिता मंदरं गिरिम्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਉਹ ਮਹਾਸੁਰ ਕਾਰ্তਿਕੇਯ ਦੁਆਰਾ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ? ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੁਨੀ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਭੇਜੇ ਗਏ?

Verse 4

कथं लब्धा उमा तत्र रुद्रेण परमेष्ठिना । एतदाख्याहि मे सर्वं यथाभूतं महामुने

ਉੱਥੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਮਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ! ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾ ਦਿਓ।

Verse 5

पुलस्त्य उवाच । कश्यपेन पुरा प्रोक्ता दितिर्दैत्यारणिः शुभा । वज्रसारमयैश्चांगैः पुत्रो देवि भविष्यति

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਮਾਤਾ ਦਿਤੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜ੍ਰ-ਸਾਰ ਵਰਗੇ ਕਠੋਰ ਹੋਣਗੇ।

Verse 6

वज्रांगो नाम पुत्रस्तु भविता धर्मवत्सलः । सा च लब्धवरा देवी सुषुवे वज्रदुश्छिदम्

ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਜ੍ਰਾਂਗ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗਾ। ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਉਹ ਦੇਵੀ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗਾ ਅਟੁੱਟ ਵਜ੍ਰਦੁਸ਼ਛਿਦ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 7

स जातमात्र एवाभूत्सर्वशास्त्रार्थपारगः । उवाच मातरं भक्त्या मातः किं करवाण्यहम्

ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਪਾਰੰਗਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?”

Verse 8

तस्योवाच ततो हृष्टा दितिर्दैत्याधिपस्य तु । बहवो मे हताः पुत्राः सहस्राक्षेण पुत्रक

ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦਿਤੀ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰਕਾ, ਸਹਸ੍ਰਾਕਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਮੇਰੇ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।”

Verse 9

तेषामपचितिं कर्तुं गच्छ शक्रवधाय तु । बाढमित्येव तां चोक्त्वा जगाम त्रिदिवं बलात्

“ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਪਚਿਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਵੀ ਜਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਠੀਕ ਹੈ,” ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਦਿਵ (ਸਵਰਗ) ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 10

बध्वा ततः सहस्राक्षं पाशेनामोघवर्चसा । मातुरंतिकमागच्छद्व्याधः क्षुद्रमृगं यथा

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅਮੋਘ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਸਹਸ੍ਰਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ। ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਛੋਟਾ ਮ੍ਰਿਗ ਫੜ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਮਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ।

Verse 11

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा कश्यपश्च महातपाः । आगतौ तत्र यत्रास्तां मातापुत्रावभीतकौ

ਇਸੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਅਤੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਮੁਨੀ ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਡਰ ਮਾਤਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 12

दृष्ट्वा तु तावुवाचेदं ब्रह्मा कश्यप एव च । मुंचैनं पुत्र देवेंद्रं किमनेन प्रयोजनम्

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ—ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਵੀ—ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਹੇ ਇੰਦਰਦੇਵ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ?”

Verse 13

अवमानो वधः प्रोक्तः पुत्र संभावितस्य तु । अस्मद्वाक्येन यो मुक्तस्त्वद्धस्तान्मृत एव सः

ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਅਪਮਾਨ ਨੂੰ ਮੌਤ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਛੁੱਟ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਜੋ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਪੈ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਰਿਆ ਹੀ ਸਮਝੋ।

Verse 14

परस्य गौरवान्मुक्तः शत्रूणां शत्रुराहवे । सजीवन्नेव हि मृतो दिवसे दिवसे पुनः

ਦੂਜੇ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮਰਿਆ ਸਮਾਨ ਹੈ—ਹਰ ਦਿਨ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

एतच्छ्रुत्वा तु वज्रांगः प्रणतो वाक्यमब्रवीत् । न मे कृत्यमनेनास्ति मातुराज्ञा कृता हि मे

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਜ੍ਰਾਂਗ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰਾ ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਮਾਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।”

Verse 16

त्वं सुरासुरनाथो वै मान्यश्च प्रपितामहः । करिष्ये त्वद्वचो देव एष मुक्तः शतक्रतुः

ਤੂੰ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਹੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ, ਤੂੰ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈਂ। ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਹ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 17

तपसेमेरतिर्देवनिर्विघ्नंतच्चमेभवेत् । त्वत्प्रसादेन भगवन्नित्युक्त्वा विरराम ह

“ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਨ ਅਡੋਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਹੋਵੇ; ਤੇ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 18

तस्मिंस्तूष्णीं स्थिते दैत्ये प्रोवाचेदं पितामहः । ब्रह्मोवाच । तपस्त्वं कुरु मापन्नः सोस्मच्छासनसंस्थितः

ਜਦੋਂ ਦੈਤ ਚੁੱਪ ਖੜਾ ਰਿਹਾ, ਤਦ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੈਤ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ; ਨਿਰਾਸ ਨਾ ਹੋ। ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਹੇਠ ਸਥਿਰ ਰਹਿ।”

Verse 19

अनया चित्तशुद्ध्या हि पर्याप्तं जन्मनः फलम् । इत्युक्त्वा पद्मजः कन्यां ससर्जायतलोचनाम्

“ਇਸ ਚਿੱਤ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਨਾਲ ਹੀ ਜਨਮ ਦਾ ਫਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪਦਮਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਦੀਰਘ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਇਕ ਕੁਮਾਰੀ ਰਚੀ।

Verse 20

तामस्मै प्रददौ देवः पत्न्यर्थे पद्मसंभवः । वरांगीति च नामास्याः कृत्वा यातः पितापहः

ਪਦਮਸੰਭਵ ਦੇਵ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਲਈ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ “ਵਰਾਂਗੀ” ਰੱਖ ਕੇ, ਪਾਪਨਾਸਕ ਪਿਤਾ ਉਥੋਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 21

वज्रांगोपि तया सार्द्धं जगाम तपसे वनम् । ऊर्द्ध्वबाहुस्स दैत्येंद्रो चरद्वर्षसहस्रकम्

ਵਜ੍ਰਾਂਗ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 22

कालं कमलपत्राक्षः शुद्धबुद्धिर्महातपाः । तावच्चाधोमुखः कालं तावत्पंचाग्निमध्यगः

ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਓਹਨਾ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮੂੰਹ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਰਿਹਾ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਮਿਆਂ ਲਈ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 23

निराहारो घोरतपास्तपोराशिरजायत । ततः सोंतर्जले चक्रे वासं वर्षसहस्रकम्

ਅਹਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਹ ਘੋਰ ਤਪ ਦਾ ਹੀ ਢੇਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ।

Verse 24

जलांतरं प्रविष्टस्य तस्य पत्नी महाव्रता । तस्यैव तीरे सरसः स्थिताऽसौ मौनमाश्रिता

ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ—ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ—ਉਸੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਰਹੀ, ਮੌਨ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ।

Verse 25

निराहारं तपो घोरं प्रविवेश महाद्युतिः । तस्यां तपसि वर्तंत्यामिंद्रश्चक्रे विभीषिकाम्

ਉਹ ਮਹਾਦੀਪਤੀ ਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਅਹਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਘੋਰ ਤਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਭਯਾਨਕ ਵਿਭੀਸ਼ਿਕਾ ਰਚੀ।

Verse 26

गत्वा तु मर्कटाकारस्तदाश्रमपदं महत् । ब्रसीं चकर्ष बलवान्गंधाद्यर्चाकरंडकम्

ਫਿਰ ਉਹ ਬੰਦਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਪੂਜਾ-ਸਾਮਗਰੀ ਵਾਲੀ ਅਰਚਨਾ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ।

Verse 27

ततस्तु सिंहरूपेण भीषयामास भामिनीम् । ततो भुजंगरूपेणाप्यदशच्चरणद्वयम्

ਫਿਰ ਉਹ ਸਿੰਹ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲੱਗਾ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੱਪ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਡੱਸ ਲਿਆ।

Verse 28

तपोबलवशात्सा तु नवध्यत्वं जगाम ह । भीषिकाभिरनेकाभिः क्लेशयन्पाकशासनः

ਪਰ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਵੱਧ ਹੋ ਗਈ; ਅਤੇ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ (ਇੰਦਰ) ਉਸ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦੇਂਦਾ ਹੋਇਆ ਅਨੇਕ ਭਯਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 29

विरराम यदा नैव वज्रांगमहिषी तदा । शैलस्यदुष्टतां मत्वा शापं दातुं समुद्यता

ਜਦੋਂ ਵਜ੍ਰਾਂਗ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤਦ ਵੀ ਰੁਕੀ ਨਹੀਂ, ਤਦ ਪਹਾੜ ਦੀ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਸਮਝ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲਈ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ।

Verse 30

तां शापाभिमुखीं दृष्ट्वा शैलः पुरुषविग्रहः । उवाच तां वरारोहां वरांगीं भीतलोचनः

ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕੀਤੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ੈਲ ਪੁਰਖ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਚਾਲ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 31

शैल उवाच । नाहं महाव्रते दुष्टः सेव्योहं सर्वदेहिनाम् । विप्रियं ते करोत्येष रुषितः पाकशासनः

ਸ਼ੈਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਵ੍ਰਤੀ! ਮੈਂ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹਾਂ। ਇਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ (ਇੰਦਰ) ਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਪ੍ਰਿਯ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

Verse 32

एतस्मिन्नंतरे जातः कालो वर्षसहस्रकः । तस्मिन्ज्ञात्वा तु भगवान्काले कमलसंभवः

ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਮਲ-ਜਨਮ ਧੰਨ ਭਗਵਾਨ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਤਦ ਅਨੁਕੂਲ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 33

तुष्टः प्रोवाच वज्रांगं तदागत्य जलाशयम् । ब्रह्मोवाच । ददामि सर्वकामं त उत्तिष्ठ दितिनंदन

ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਵਜ੍ਰਾਂਗ ਜਲਾਸਯ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਇਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਉੱਠ, ਹੇ ਦਿਤੀ-ਨੰਦਨ!”

Verse 34

एवमुक्तस्तदोत्थाय स दैत्येंद्रस्तपोनिधिः । उवाच प्रांजलिर्वाक्यं सर्वलोकपितामहम्

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਤਪ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਇੰਦਰ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 35

वज्रांग उवाच । आसुरो मास्तु मे भावः संतु लोका ममाक्षयाः । तपस्यभिरतिर्मेऽस्तु शरीरस्यास्य वर्तनम्

ਵਜ੍ਰਾਂਗ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਆਸੁਰੀ ਭਾਵ ਨਾ ਰਹੇ। ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰਹਿਣ। ਮੈਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।”

Verse 36

एवमस्त्विति तं देवो जगाम स्वकमालयम् । वज्रांगोपि समाप्ते तु तपसि स्थिरसंयमः

"ਐਵੰ ਅਸਤੁ" ਕਹਿ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਧਾਮ ਕਮਲ-ਆਸਨ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਵਜ੍ਰਾਂਗ ਵੀ—ਤਪ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ—ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹਿਆ।

Verse 37

संगंतुमिच्छन्स्वां भार्यां न ददर्शाश्रमे स्वके । क्षुधाविष्टः स शैलस्य गहनं प्रविवेश ह

ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਿਆ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 38

आदातुं फलमूलानि स च तस्मिन्व्यलोकयत् । रुदन्तीं स्वां प्रियां दीनां तरुप्रच्छादिताननाम्

ਫਲ ਤੇ ਮੂਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਜਾਂਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਦੁਖੀ ਤੇ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ—ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਓਟ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਸੀ।

Verse 39

तां विलोक्य ततो दैत्यः प्रोवाच परिसांत्वयन् । वज्रांग उवाच । केन तेऽपकृतं भद्रे यमलोकं यियासुना

ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੈਤ ਨੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਵਜ੍ਰਾਂਗ ਬੋਲਾ: “ਭਦ੍ਰੇ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਦੁਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਯਮਲੋਕ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?”

Verse 40

कं वा कामं प्रयच्छामि शीघ्रं प्रब्रूहि मानिनि । वरांग्युवाच । त्रासितास्म्यपविद्धास्मि ताडिता पीडितास्मि च

“ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂ? ਜਲਦੀ ਦੱਸ, ਹੇ ਅਭਿਮਾਨਿਨੀ।” ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਬੋਲੀ: “ਮੈਂ ਡਰਾਈ ਗਈ ਹਾਂ, ਤਿਆਗੀ ਗਈ ਹਾਂ, ਮਾਰੀ ਗਈ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹਾਂ।”

Verse 41

रौद्रेण देवराजेन नष्टनाथेव भूरिशः । दुःखस्यांतमपश्यंती प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिता

ਦੇਵਰਾਜ ਦੇ ਰੌਦ੍ਰ ਪ੍ਰਕੋਪ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰੱਖਿਆਹੀਣ ਨਾਰੀ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ; ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅੰਤ ਨਾਂ ਵੇਖਦੀ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਨਿਸਚਯ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 42

पुत्रं मे तारकं देहि तस्माद्दुःखमहार्णवात् । एवमुक्तस्तु दैत्येंद्रः कोपव्याकुललोचनः

“ਮੈਨੂੰ ਤਾਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇਹ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੁੱਖ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।” ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਇੰਦਰ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, (ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ)।

Verse 43

शक्तोपि देवराजस्य प्रतिकर्तुं महासुरः । तप एव पुनश्चर्तुं व्यवस्यत महाबलः

ਦੇਵਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਮਹਾਸੁਰ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀ ਨਿਸਚਯ ਕੀਤਾ।

Verse 44

ज्ञात्वा तस्य तु संकल्पं ब्रह्मा क्रूरतरं पुनः । आजगाम त्वरायुक्तो यत्रासौ दितिनंदनः

ਉਸ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਹੋਰ ਵੀ ਕਠੋਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਥਾਂ ਦੌੜੇ ਜਿੱਥੇ ਦਿਤੀ ਦਾ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

Verse 45

ब्रह्मोवाच । किमर्थं पुत्र भूयस्त्वं कर्तुं नियममुद्यतः । तदहं ते पुनर्दद्मि कांक्षितं पुत्रमोजसा

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਨਿਯਮ-ਵ੍ਰਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਹੈਂ? ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਉਹੀ ਇੱਛਿਤ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 46

वज्रांग उवाच । उत्थितेन मया दृष्टा समाधानात्त्वदाज्ञया । त्रासितेंद्रेण मामाह सा वरांगी सुतार्थिनी

ਵਜ੍ਰਾਂਗ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਦ ਮੈਂ ਉੱਠਿਆ, ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਮਾਧੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਡਰਾਏ ਹੋਏ ਕਾਰਨ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਮੈਨੂੰ ਬੋਲੀ।”

Verse 47

पुत्रं मे तारकं देहि तुष्टो मे त्वं पितामह । ब्रह्मोवाच । अलं ते तपसा वीर मा क्लेशे दुस्तरे विश

“ਮੈਨੂੰ ਤਾਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ; ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵੀਰ, ਤੇਰਾ ਤਪ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ; ਅਸਹਿ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕਠਿਨ ਕਲੇਸ਼-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈ।”

Verse 48

पुत्रस्तु तारको नाम भविष्यति महाबलः । देवसीमंतिनीनां तु धम्मिल्लक विमोक्षकः

ਅਤੇ ਤਾਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗਾ—ਮਹਾਂ ਬਲਵਾਨ—ਜੋ ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਜੂੜਿਆਂ ਦੇ ਗੂੰਝੇ (ਧੰਮਿਲਕ) ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 49

इत्युक्तो दैत्यनाथस्तु प्रणम्य प्रपितामहम् । गत्वा तां नंदयामास महिषीं कर्शितांतराम्

ਇਉਂ ਸੁਣ ਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਥ ਆਪਣੇ ਪਰਪਿਤਾਮਹ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉੱਥੋਂ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਸ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 50

तौ दंपती कृतार्थौ तु जग्मतुः स्वाश्रमं तदा । आहितं तु तदा गर्भं वरांगी वरवर्णिनी

ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਸੁਹਣੇ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਵਰਾਂਗੀ ਨੇ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 51

पूर्णं वर्षसहस्रं तु दधारोदर एव हि । ततो वर्षसहस्रांते वरांगी सा प्रसूयत

ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸਵ ਕੀਤਾ।

Verse 52

जायमाने तु दैत्ये तु तस्मिन्लोकभयंकरे । चचाल सर्वा पृथिवी प्रोद्भूताश्च महार्णवाः

ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭਯਾਨਕ ਦੈਤ ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉਠੀ ਅਤੇ ਮਹਾਸਾਗਰ ਉੱਛਲ ਕੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਏ।

Verse 53

चेलुर्धराधराश्चापि ववुर्वाताश्च भीषणाः । जेपुर्जप्यं मुनिवरा नेदुर्व्यालमृगा अपि

ਪਹਾੜ ਵੀ ਡੋਲ ਉਠੇ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਵਾਵਾਂ ਵੱਗਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਮੁਨਿਵਰ ਜਪਯੋਗ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਸੱਪ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਚੀਖ ਪਏ।

Verse 54

जहौ कांतिश्चंद्रसूर्यौ नीहारच्छादिता दिशः । जाते महासुरे तस्मिन्सर्वे चापि महासुराः

ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਮੰਦ ਪੈ ਗਈ, ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਸੁਰ ਜਨਮਿਆ, ਤਦ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਮਹਾਸੁਰ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 55

आजग्मुर्हर्षितास्तत्र तथा चासुरयोषितः । जगुर्हर्षसमाविष्टा ननृतुश्चाप्सरोगणाः

ਉੱਥੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵੀ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 56

ततो महोत्सवे जाते दानवानां महाद्युते । विषण्णमनसो देवाः सहेंद्रा अभवंस्तदा

ਤਦੋਂ, ਹੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਜਦੋਂ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਾ ਮਨੋਂ ਵਿਸ਼ਾਦੀ ਹੋ ਗਏ।

Verse 57

वरांगी तु सुतं दृष्ट्वा हर्षेणापूरिता तदा । बहुमेने च दैत्येंद्रो विजातं तं तदा तया

ਤਦੋਂ ਵਰਾਂਗੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ; ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਜਣੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ।

Verse 58

जातमात्रस्तु दैत्येंद्रस्तारकश्चोग्रविक्रमः । अभिषिक्तो सुरैर्मुख्यैः कुजंभमहिषादिभिः

ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਤਾਰਕ—ਉਗ੍ਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਇੰਦਰ—ਕੁਜੰਭ, ਮਹਿਸ਼ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕਿਤ (ਰਾਜਾ) ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 59

सर्वासुरमहाराज्ये पृथिवीतुलनक्षमे । स तु प्राप्तमहाराज्यस्तारको नृपसत्तम

ਸਾਰੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਾਰਾਜ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਤੋਲਣਯੋਗ ਸੀ—ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ, ਤਾਰਕ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਰਾਜਸੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ।

Verse 60

उवाच दानवश्रेष्ठो युक्तियुक्तमिदं वचः । तारक उवाच । शृणुध्वमसुराः सर्वे वाक्यं मम महाबलाः

ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਇਹ ਯੁਕਤਿ-ਯੁਕਤ ਬਚਨ ਕਹੇ। ਤਾਰਕ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਅਸੁਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।”

Verse 61

वंशक्षयकरा देवाः सर्वेषामेव दानवाः । अस्माकं जातिधर्मेण विरूढं वैरमक्षयम्

ਦੇਵਤਾ ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਸਾਰੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਹੀ। ਸਾਡੀ ਜਾਤਿ-ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਅਮਰ ਵੈਰ ਉੱਗ ਆਇਆ ਹੈ।

Verse 62

वयं तपश्चरिष्यामः सुराणां निग्रहाय तु । स्वबाहुबलमाश्रित्य सर्व एव न संशयः

ਅਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗੇ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਾਹੂ-ਬਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਇਹ ਕਰਾਂਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 63

तच्छ्रुत्वा संमतं कृत्वा पारियात्रं ययौ गिरिं । निराहारः पंचतपाः पत्रभुग्वारिभोजनः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਪਾਰਿਆਤ੍ਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਿਹਾ—ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਆਹਾਰ ਬਣਾਂਦਾ।

Verse 64

शतंशतं समानां तु तपांस्येतान्यथाकरोत् । एवं तु कर्शिते देहे तपोराशित्वमागते

ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਤਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 65

ब्रह्मागत्याह दैत्येंद्रं वरं वरय सुव्रत । स वव्रे सर्वभूतेभ्यो न मे मृत्युर्भवेदिति

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਏ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਵਰ ਮੰਗ।” ਉਸ ਨੇ ਵਰ ਮੰਗਿਆ: “ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।”

Verse 66

तमुवाच ततो ब्रह्मा देहिनां मरणं ध्रुवम् । यतस्ततोपि वरय मृत्युं यस्मान्न शंकसे

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦ ਤੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਹੀ ਵਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣ।’

Verse 67

ततः संचिंत्य दैत्येंद्रः शिशोर्वै सप्तवासरात् । वव्रे महासुरो मृत्युं मोहितो ह्यवलेपतः

ਤਦ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਇੰਦਰ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪਿਆ, ਉਸ ਮਹਾਸੁਰ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਬਾਲਕ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣ ਲਿਆ।

Verse 68

जगामोमित्युदाहृत्य ब्रह्मा दैत्यो निजं गृहम् । अथाह मंत्रिणस्तूर्णं बलं मे संप्रयुज्यताम्

‘ਓਮ, ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ’ ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਮਕ ਦੈਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ‘ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੀ ਸੈਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।’

Verse 69

यदि वो मत्प्रियं कार्यं निग्राह्याः सुरसत्तमाः । निगृहीतेषु मे प्रीतिर्जायते चातुलाऽसुराः

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਤਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕੋ। ਜਦ ਉਹ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਅਤੁੱਲ ਆਨੰਦ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।

Verse 70

तारकस्य वचः श्रुत्वा ग्रसनो नाम दानवः । सेनानीर्दैत्यराजस्य सज्जं चक्रे बलं च तत्

ਤਾਰਕ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਗ੍ਰਸਨ ਨਾਮਕ ਦਾਨਵ—ਦੈਤ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ—ਨੇ ਉਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 71

आहत्य भेरीं गंभीरां दैत्यानाहूय सत्वरः । दशकोटीश्वरा दैत्या दैत्यानां चंडविक्रमाः

ਗੰਭੀਰ ਧੁਨ ਵਾਲੀ ਭੇਰੀ ਵਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ—ਦਸ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਦੈਤ।

Verse 72

तेषामग्रेसरो जंभः कुजंभोनंतरोऽसुरः । महिषः कुंजरो मेघः कालनेमिर्निमिस्तथा

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਗੇਵਾਨ ਜੰਭ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੁਰ ਕੁਜੰਭ। ਫਿਰ ਮਹਿਸ਼, ਕੁੰਜਰ, ਮੇਘ, ਕਾਲਨੇਮੀ ਅਤੇ ਨਿਮੀ ਵੀ ਸਨ।

Verse 73

मंथनो जंभकः शुम्भो दैत्येंद्रा दशनायकाः । अन्ये च शतशस्तत्र पृथिवीतुलनक्षमाः

ਮੰਥਨ, ਜੰਭਕ, ਸ਼ੁੰਭ—ਇਹ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਕੁੱਲ ਦਸ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸਨ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸੈਂਕੜੇ ਉੱਥੇ ਸਨ, ਜੋ ਬਲ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੁਲ ਸਮਰੱਥ ਸਨ।

Verse 74

गरुडानां सहस्रेण चक्राष्टकविभूषितः । सकूबरपरीवारश्चतुर्योजनविस्तृतः

ਹਜ਼ਾਰ ਗਰੁੜਾਂ ਨਾਲ, ਅੱਠ ਚੱਕਰ-ਮੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਅਤੇ ਕੂਬਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ—ਉਹ ਚਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।

Verse 75

स्यंदनस्तारकस्यासीत्व्याघ्रसिंहखरार्वभिः । युक्ता रथास्तु ग्रसन जंभकौ जंभकुंभिनां

ਤਾਰਕ ਦਾ ਸਯੰਦਨ ਰਥ ਬੱਘਾਂ, ਸਿੰਹਾਂ, ਗਧਿਆਂ ਅਤੇ ਊਠਾਂ ਨਾਲ ਜੁਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਜੰਭ ਤੇ ਕੁੰਭ ਦੈਤਾਂ ਲਈ ਰਥ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਸਨ ਅਤੇ ਜੰਭਕ ਨਾਮਕ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 76

मेघस्य द्वीपिभिर्युक्तः कूष्मांडैः कालनेमिनः । पर्वताभश्चतुर्दंष्ट्रो निमेश्चैव महागजः

ਮੇਘ ਦੈਤ ਚਿਤਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ; ਕਾਲਨੇਮਿ ਕੂਸ਼ਮਾਂਡਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਚਤੁਰਦੰਸ਼ਟ੍ਰ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਿਮੇਸ਼ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਗਜ ਸੀ।

Verse 77

शतहस्ततुरंगस्थो मंथनो नाम दैत्यराट् । जंभकस्तूष्ट्रमारूढो गिरींद्राभं महाबलः

ਮੰਥਨ ਨਾਮ ਦਾ ਦੈਤ-ਰਾਜਾ ਸੌ ਹੱਥਾਂ ਵਰਗੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸੀ। ਅਤੇ ਜੰਭਕ—ਮਹਾਬਲੀ, ਗਿਰੀਂਦ੍ਰ ਵਰਗਾ—ਊਂਟ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 78

शुंभो मेषं समारूढोऽन्येप्येवं चित्रवाहनाः । प्रचंडाश्चित्रवर्माणः कुंडलोष्णीषभूषिताः

ਸ਼ੁੰਭ ਮੇਢੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸੀ; ਹੋਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਦਭੁਤ ਵਾਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸਨ, ਚਿੱਤਰਲੇ ਕਵਚ ਪਹਿਨੇ, ਅਤੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਤੇ ਉਸ਼ਨੀਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ।

Verse 79

तद्बलं दैत्यसिंहस्य भीमरूपं व्यजायत । प्रमत्तमत्तमातंगतुरंगरथसंकुलम्

ਤਦ ਉਸ ਦੈਤ-ਸਿੰਹ ਦੀ ਸੈਨਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਉੱਤੇਜਿਤ, ਮੱਤੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਠਸਾ-ਠਸ ਭਰੀ ਹੋਈ।

Verse 80

प्रतस्थेऽमरयुद्धाय बहुपत्तिपताकिकम् । एतस्मिन्नंतरे वायुर्देवदूतोऽसुरालये

ਉਹ ਅਮਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਚਲ ਪਿਆ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਤੇ ਧੁਜਾਂ-ਪਤਾਕਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ। ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਯੁ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੂਤ—ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 81

दृष्ट्वा तद्दानवबलं जगामेंद्रस्य शंसितुं । स गत्वा तु सभां दिव्यां महेंद्रस्य महात्मनः

ਉਹ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਸੈਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲ ਪਿਆ। ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 82

शशंस मध्ये देवानां तत्कार्यं समुपस्थितम् । तच्छ्रुत्वा देवराजस्तु निमीलितविलोचनः

ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਰਜ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲੋੜੀਂਦਾ ਕੰਮ ਹੁਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਰਾਜ ਨੇਤਰ ਮੂੰਦ ਕੇ ਹੀ ਰਹੇ।

Verse 83

बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं काले महाभुजः । इंद्र उवाच । संप्राप्नोति विमर्दोयं देवानां दानवैः सह

ਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਮਹਾਬਾਹੁ ਇੰਦਰ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਟੱਕਰ ਹੁਣ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ।”

Verse 84

कार्यं किमत्र तद्ब्रूहि नीत्युपायोपबृंहितम् । एतच्छ्रुत्वा तु वचनं महेंद्रस्य गिरां पतिः

“ਇਥੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਇਸ ਕਾਰਜ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸੋ—ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਉਪਾਯਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਰਿਆ ਹੋਇਆ।” ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਕਪਤੀ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ)…

Verse 85

इत्युवाच महाभागो बृहस्पतिरुदारधीः । बृहस्पतिरुवाच । सामपूर्वा श्रुता नीतिश्चतुरंगापताकिनी

ਇਉਂ ਮਹਾਭਾਗ, ਉਦਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਬੋਲੇ: “ਸਾਮ (ਸਮਾਧਾਨ) ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਨੀਤੀ ਸਿੱਖੀ ਗਈ ਹੈ—ਚਤੁਰੰਗ ਸੈਨਾ ਵਾਂਗ ਸਜੀ, ਧਵਜ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ।”

Verse 86

जिगीषतां सुरश्रेष्ठ स्थितिरेषा सनातनी । सामभेदस्तथा दानं दंडश्चांगचतुष्टयम्

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸਨਾਤਨ ਨੀਤੀ ਹੈ—ਸਾਂਤਵਨਾ, ਭੇਦ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਦੰਡ; ਇਹ ਚਾਰ ਅੰਗੀ ਉਪਾਯ ਹਨ।

Verse 87

न सांत्वगोचरे लुब्धानभेद्यास्त्वेकधर्मिणः । न दानमत्त्र संसिद्ध्यै प्रसह्यैवापहारिणाम्

ਲੋਭੀ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ; ਜੋ ਇਕੋ ਸਵਾਰਥੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜਦੇ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਜੋ ਜ਼ਬਰ ਨਾਲ ਲੁੱਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦਾਨ ਵੀ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 88

एकोभ्युपायो दंडोऽत्र भवतां यदि रोचते । एवमुक्तः सहस्राक्ष एवमेतदुवाच ह

ਇੱਥੇ ਇਕੋ ਹੀ ਉਪਾਯ ਹੈ—ਦੰਡ—ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਹੀ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 89

कर्त्तव्यतां च संचिंत्य प्रोवाचामरसंसदि । इंद्र उवाच । अवधानेन मे वाचं शृणुध्वं नाकवासिनः

ਜੋ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬਚਨ ਕਿਹਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸਵਰਗ-ਵਾਸਿਓ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।

Verse 90

भवंतो यज्ञभोक्तारो दिव्यात्मानो हि सान्वयाः । स्वे महिम्नि स्थिता नित्यं जगतः पालने रताः

ਤੁਸੀਂ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਭੋਗਤਾ ਹੋ—ਦਿਵ੍ਯ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਸਮੇਤ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪਾਲਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਲੱਗੇ ਹੋ।

Verse 91

क्रियतां समरोद्योगः सैन्यं संयोज्यतां मम । आह्रियंतां च शस्त्राणि पूज्यंतां शस्त्रदेवताः

ਯੁੱਧ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ; ਮੇਰੀ ਸੈਨਾ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 92

वाहनानि विमानानि योजयद्ध्वं ममेश्वराः । यमं सेनापतिं कृत्वा शीघ्रमेव दिवौकसः

ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭੂਓ, ਮੇਰੇ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਵਿਮਾਨ ਜੋਤ ਦਿਓ। ਯਮ ਨੂੰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣਾ ਕੇ, ਹੇ ਸੁਰਲੋਕ ਵਾਸਿਓ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੋ।

Verse 93

इत्युक्तास्समनह्यंत देवानां ये प्रधानतः । वाजिनामयुतेनाजौ हेमघंटा परिष्कृतम्

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਉਹ ਸਜ-ਧਜ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੈਨਾ ਸਜੀ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 94

नानाश्चर्यगुणोपेतं संप्राप्तं देवदानवैः । रथं मातलिना युक्तं देवराजस्य दुर्जयम्

ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਦਾ ਰਥ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਜੋਤਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਜਿਤ ਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ।

Verse 95

यमो महिषमास्थाय सेनाग्रे समवर्त्तत । चंडकिंकरवृंदेन सर्वतः परिवारितः

ਯਮ ਮਹਿਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਚੰਡ ਕਿੰਕਰਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 96

कल्पकालोद्गतज्वाला पूरितोम्बरगोचरः । हुताशनस्त्वजारूढः शक्तिहस्तो व्यवस्थितः

ਕਲਪਾਂਤ ਦੀਆਂ ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦਹਕਦਾ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਭਰਦਾ, ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਅਗਨਿਦੇਵ ਅਜਾ (ਬੱਕਰੀ) ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲਾ) ਧਾਰ ਕੇ, ਤਤਪਰ ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 97

पवनोऽङकुशहस्तश्च विस्तारित महाजवः । भुजगेंद्रसमारूढो जलेशो भगवान्स्वयम्

ਪਵਨ ਦੇਵ ਅੰਕੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਾਜਵ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰਿਤ, ਭੁਜਗੇਂਦ੍ਰ (ਨਾਗਰਾਜ) ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋਇਆ; ਜਲੇਸ਼ ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਸੀ।

Verse 98

नरयुक्ते रथे देवो राक्षसेशो वियच्चरः । तीक्ष्णखड्गयुतो भीमः समरे समवस्थितः

ਨਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁਤੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਦੇਵ ਰਾਕਸ਼ਸੇਸ਼, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਣ ਵਾਲਾ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤੀਖੇ ਖਡਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 99

महासिंहरथे देवो धनाध्यक्षो गदायुधः । चंद्रादित्यावश्विनौ च चतुरंगबलान्विताः

ਮਹਾਂ ਸਿੰਹ-ਰਥ ਉੱਤੇ ਧਨਾਧ್ಯಕ್ಷ ਦੇਵ, ਗਦਾ ਆਯੁਧ ਧਾਰ ਕੇ, ਵਿਦਮਾਨ ਸੀ; ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯ, ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਚਤੁਰੰਗ ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ।

Verse 100

सेनान्यो देवराजस्य दुर्जया भुवनत्रये । कोटयस्तास्त्रयस्त्रिंशद्देवदेवनिकायिनाम्

ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੈ ਸਨ; ਦੇਵਦੇਵਾਂ ਦੇ ਨਿਕਾਯਾਂ ਦੀਆਂ ਉਹ ਸੈਨਾਵਾਂ ਤੈਂਤੀ ਕਰੋੜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨ।

Verse 101

हिमाचलाभे सितचारुचामरे सुवर्णपद्मामलसुंदरस्रजि । कृताभिरामो ज्वलकुंकुमांकुरे कपोललीलालिकदंबसंकुले

ਉਹ ਹਿਮਾਲੇ ਵਰਗਾ ਧਵਲ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ; ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਚਿੱਟਾ ਚੌਰ ਸੀ। ਸੁਵਰਨ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਮਨੋਹਰ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਗੱਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਜਗਮਗ ਕੇਸਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਸੁਗੰਧ ਵੱਲ ਖੇਡਦੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਮੰਡਰਾ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 102

स्थितस्तदैरावणनाम कुंजरे महामनाश्चित्रविभूषणांबरः । विशालवज्रः सुवितानभूषितः प्रकीर्णकेयूरभुजंगमंडलः

ਫਿਰ ਉਹ ਐਰਾਵਣ ਨਾਮਕ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ—ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਅਦਭੁਤ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਿਆ, ਸੁੰਦਰ ਛਤਰੀ-ਵਿਤਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਛਿੱਟੇ-ਛਿੱਟੇ ਕੜੇ ਤੇ ਸੱਪ-ਸਮਾਨ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 103

सहस्रदृग्वंदितपादपल्लवस्त्रिविष्टपे शोभत पाकशासनः । तुरंग मातंग कुलौघसंकुला सितातपत्त्रद्ध्वजशालिनी च

ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸੁਰਗ) ਵਿੱਚ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ ਇੰਦਰ ਸ਼ੋਭਿਆ—ਹਜ਼ਾਰ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੇ ਦੇ ਵੰਦਿਤ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ। ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਝੁੰਡ ਇਕੱਠੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿੱਟੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਤੇ ਧਵਜਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 104

बभूव सा दुर्जयपत्तिसंतता विभाति नानायुधयोधदुस्तरा । ततोश्विनौ च मरुतः ससाध्याः सपुरंदराः

ਤਦ ਇੱਕ ਅਜੈਯ ਸੈਨਾ-ਪਰੰਪਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਤੇ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਦੁਸ਼ਕਰ ਸੀ। ਫਿਰ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਮਰੁਤਗਣ, ਸਾਧ੍ਯ ਅਤੇ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 105

यक्षराक्षसगंधर्वा दिव्य नानास्त्रपाणयः । जघ्नुर्दैत्येश्वरं सर्वे संभूय तु महाबलाः

ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ—ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਨਾ ਅਸਤ੍ਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇ—ਸਭ ਮਹਾਬਲੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਗਿਰਾਇਆ।

Verse 106

न चैवास्त्राण्यसज्जंत गात्रे वज्राचलोपमे । अथो रथादवप्लुत्य तारको दानवाधिपः

ਉਸ ਦੇ ਵਜ੍ਰ-ਪਹਾੜ ਸਮਾਨ ਦੇਹ ਉੱਤੇ ਅਸਤ੍ਰ ਕਤਈ ਅਸਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਤਦ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਤਾਰਕ ਰਥ ਤੋਂ ਕੂਦ ਪਿਆ।

Verse 107

जघान कोटिशो देवान्करपार्ष्णिभिरेव च । हतशेषाणि सैन्यानि देवानां विप्र दुद्रुवुः

ਉਸ ਨੇ ਕੇਵਲ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਐੜੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬਚੇ-ਖੁਚੇ ਦੇਵ-ਸੈਨਿਕ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਏ।

Verse 108

दिशो भीतानि संत्यज्य रणोपकरणानि च । दृष्ट्वा तान्विद्रुतान्देवांस्तारको वाक्यमब्रवीत्

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਡਰ ਨਾਲ ਭੱਜਦੇ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਛੱਡਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਰਕ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 109

मा वधिष्ठ सुरान्दैत्या वज्रांगाय च मंदिरे । शीघ्रमानीय दर्श्यंतां बद्धान्पश्यत्वयं सुरान्

“ਹੇ ਦੈਤ੍ਯੋ, ਵਜ੍ਰਾਂਗ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਲਿਆਓ ਤੇ ਵਿਖਾਓ—ਵਜ੍ਰਾਂਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੇ।”

Verse 110

लोकपालांस्ततो दैत्यो बद्ध्वा चेंद्रमुखान्रणे । सरुद्रान्सुदृढैः पाशैः पशुपालः पशूनिव

ਫਿਰ ਉਸ ਦੈਤ ਨੇ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬੱਝ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਅਤਿ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੋਪਾਲ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 111

स भूयो रथमास्थाय जगाम स्वकमालयं । सिद्धगंधर्वसंघुष्टं विपुलाचलमस्तकम्

ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ—ਵਿਸਾਲ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤ-ਸੁਰ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ।