Adhyaya 27

Verse 1

भीष्म उवाच । तटाकारामकूपेषु वापीषु नलिनीषु च । विधिं वदस्व मे ब्रह्मन्देवतायतनेषु च

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਮੈਨੂੰ ਤਲਾਬਾਂ, ਕੂਆਂ, ਵਾਪੀਆਂ (ਸੀੜ੍ਹੀਦਾਰ ਕੂਆਂ) ਅਤੇ ਨਲਿਨੀਆਂ (ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰਾਂ) ਬਾਰੇ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਯਤਨਾਂ (ਮੰਦਰਾਂ) ਬਾਰੇ ਵੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸੋ।

Verse 2

के तत्र ऋत्विजो विप्रा वेदी वा कीदृशी भवेत् । दक्षिणाबलयः कालः स्थानमाचार्य एव च

ਉੱਥੇ ਰਿਤਵਿਜ ਪੰਡਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੌਣ ਹੋਣ? ਵੇਦੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ? ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਤੇ ਬਲਿ-ਆਦਿ ਉਪਕਰਨ ਕੀ ਹੋਣ? ਯੋਗ ਕਾਲ ਤੇ ਸਥਾਨ ਕਿਹੜਾ, ਅਤੇ ਅਚਾਰ੍ਯ ਕੌਣ ਹੋਵੇ?

Verse 3

द्रव्याणि कानि शस्तानि सर्वमाचक्ष्व सुव्रत । पुलस्त्य उवाच । शृणु राजन्महाबाहो तटाकादिषु यो विधिः

“ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।” ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਹਾਬਾਹੋ! ਸੁਣੋ—ਤਲਾਬ ਆਦਿ ਲਈ ਜੋ ਵਿਧੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ।”

Verse 4

पुराणेष्वितिहासोयं पठ्यते राजसत्तम । प्राप्य पक्षं शुभं शुक्लं संप्राप्ते चोत्तरायणे

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤਦ ਪਾਠਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਯਣ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਉੱਤਰ ਗਤੀ, ਆਰੰਭ ਹੋਵੇ।

Verse 5

पुण्येह्नि विप्रैः कथिते कृत्वा ब्राह्मणवाचनम् । अशुभैर्वर्जिते देशे तटाकस्य समीपतः

ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਠ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ, ਅਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਤਲਾਬ ਦੇ ਨੇੜੇ (ਇਹ ਕਰਮ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 6

चतुर्हस्तां समां वेदीं चतुरश्रां चतुर्मुखीम् । तथा षोडशहस्तः स्यान्मंडपश्च चतुर्मुखः

ਚਾਰ ਹੱਥ ਮਾਪ ਦੀ ਸਮਤਲ ਵੇਦੀ ਬਣਾਈਏ—ਚੌਰਸ, ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੀ; ਅਤੇ ਮੰਡਪ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹੱਥ ਮਾਪ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ।

Verse 7

वेद्यास्तु परितो गर्तारत्निमात्रास्त्रिमेखलाः । नव सप्ताथ वा पंच ऋजुवक्त्रा नृपात्मज

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਪੁੱਤਰ! ਵੇਦੀ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਹੱਥ ਮਾਪ ਦੇ ਗੜ੍ਹੇ ਹੋਣ, ਤਿੰਨ ਘੇਰਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ; ਉਹ ਨੌਂ, ਜਾਂ ਸੱਤ, ਜਾਂ ਪੰਜ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਹਾਨੇ ਸਿੱਧੇ ਹੋਣ।

Verse 8

वितस्तिमात्रा योनिः स्यात्षट्सप्तांगुलि विस्तृता । गर्ताश्च हस्तमात्राः स्युस्त्रिपर्वोच्छ्रितमेखलाः

ਯੋਨੀ ਇੱਕ ਵਿਤਸਤੀ ਮਾਪ ਦੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਛੇ ਜਾਂ ਸੱਤ ਅੰਗੁਲ ਚੌੜੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਗੜ੍ਹੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਮਾਪ ਦੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਮੇਖਲਾਵਾਂ ਤਿੰਨ ਪਰਵਾਂ (ਉਂਗਲ ਦੇ ਜੋੜਾਂ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਉੱਠੀਆਂ ਹੋਣ।

Verse 9

सर्वतस्तु सवर्णाः स्युः पताकाध्वजसंयुताः । अश्वत्थोदुंबरप्लक्षवटशाखाकृतानि तु

ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉਹ ਇਕੋ ਵਰਣ ਦੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪਤਾਕਾਂ ਤੇ ਧਵਜਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਅਸ਼ਵੱਥ, ਉਦੁੰਬਰ, ਪਲਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਵਟ ਦੇ ਵ੍ਰਿਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਾਏ ਜਾਣ।

Verse 10

मंडपस्य प्रतिदिशं द्वाराण्येतानि कारयेत् । शुभास्तत्राष्टहोतारो द्वारपालास्तथाष्ट वै

ਮੰਡਪ ਦੀ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਇਹ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਣਵਾਏ ਜਾਣ। ਉੱਥੇ ਅੱਠ ਸ਼ੁਭ ਹੋਤ੍ਰ (ਆਹਵਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯਾਜਕ) ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

Verse 11

अष्टौ तु जापकाः कार्या ब्राह्मणा वेदपारगाः । सर्वलक्षणसंपूर्णान्मंत्रज्ञान्विजितेंद्रियान्

ਅੱਠ ਜਾਪਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ—ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਜੋ ਸਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ, ਮੰਤਰ-ਜਾਣੂ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ।

Verse 12

कुलशीलसमायुक्तान्स्थापयेद्वै द्विजोत्तमान् । प्रतिगर्तेषु कलशा यज्ञोपकरणानि च

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਚੰਗੀ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ੀਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮਾਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾਏ; ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਸ਼ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਉਪਕਰਣ ਰੱਖੇ ਜਾਣ।

Verse 13

व्यजने चासनं शुभ्रं ताम्रपात्रं सुविस्तरम् । ततस्त्वनेकवर्णास्युर्बलयः प्रतिदैवतम्

ਵਿਆਜਨ (ਪੱਖਾ) ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟਾ ਆਸਨ, ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ ਤਾਮ੍ਰ-ਪਾਤ੍ਰ। ਫਿਰ ਹਰ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਅਨੇਕ ਵਰਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਲੀਆਂ (ਉਪਾਸਨਾ-ਭਾਗ) ਹੋਣ।

Verse 14

आचार्यः प्रक्षिपेद्भूमावनुमंत्र्य विचक्षणः । अरत्निमात्रो यूपः स्यात्क्षीरवृक्षविनिर्मितः

ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਨੁਮਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਆਚਾਰਯ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾੜੇ। ਯੂਪ ਕੇਵਲ ਇਕ ਹੱਥ-ਭਰ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਦੁੱਧ-ਰਸ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਖ਼ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 15

यजमानप्रमाणो वा संस्थाप्यो भूतिमिच्छता । हेमालंकारिणः कार्याः पंचविंशति ऋत्विजः

ਜਾਂ ਜੋ ਭੂਤੀ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇ। ਪੱਚੀ ਰਿਤਵਿਜ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 16

कुंडलानि च हैमानि केयूरकटकानि च । तथांगुलिपवित्राणि वासांसि विविधानि च

ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੁੰਡਲ, ਕੇਯੂਰ ਅਤੇ ਕੜੇ, ਅਤੇ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਛੱਲੇ; ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ (ਦਾਨ ਲਈ) ਕਹੇ ਗਏ।

Verse 17

दद्यात्समानि सर्वेषामाचार्ये द्विगुणं स्मृतम् । दद्याच्छयनसंयुक्तमात्मनश्चापि यत्प्रियम्

ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਆਚਾਰਯ ਲਈ ਦਾਨ ਦੋਗੁਣਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਯਨ ਸਹਿਤ ਸਾਜੋ-ਸਾਮਾਨ ਵੀ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋਵੇ ਉਹ ਵੀ ਅਰਪੇ।

Verse 18

सौवर्णौ कूर्ममकरौ राजतौ मत्स्यडुण्डुभौ । ताम्रौ कुंभीरमंडूका वायसः शिंशुमारकः

ਦੋ ਸੁਵਰਨ ਦੇ—ਕੱਛੂਆ ਅਤੇ ਮਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ; ਦੋ ਰਜਤ ਦੇ—ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਡੁੰਡੁਭ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ। ਦੋ ਤਾਂਬੇ ਦੇ—ਕੁੰਭੀਰ ਅਤੇ ਮੰਡੂਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ; ਅਤੇ ਕਾਂ-ਰੰਗ ਧਾਤ ਦਾ ਇਕ—ਸ਼ਿੰਸ਼ੁਮਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ।

Verse 19

एवमासाद्य तत्सर्वमादावेव विशांपते । शुक्लमाल्याम्बरधरः शुक्लंगंधानुलेपनः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਨੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋਇਆ।

Verse 20

सर्वौषध्युदकैः सर्वैः स्नापितो वेदपारगैः । यजमानः सपत्नीकः पुत्रपौत्रसमन्वितः

ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤਾਂ ਨੇ ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਰਚੇ ਜਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਯਜਮਾਨ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 21

पश्चिमद्वारमासाद्य प्रविशेद्यागमंडपम् । ततो मंगलशब्देन भेरीणां निःस्वनेन च

ਪੱਛਮੀ ਦੁਆਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਯਾਗ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਮੰਗਲ ਧੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਭੇਰੀਆਂ ਦੇ ਗੂੰਜਦੇ ਨਾਦ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 22

रजसा मंडलं कुर्यात्पंचवर्णेन तत्त्ववित् । षोडशारं ततश्चक्रं पद्मगर्भं चतुर्मुखम्

ਤੱਤਵਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਰਜਸ (ਲਾਲ ਰੰਗ) ਨਾਲ ਪੰਜ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਗੋਲ ਮੰਡਲ ਬਣਾਵੇ। ਫਿਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਪਦਮ-ਗਰਭ, ਚਤੁਰਮੁਖ ਰੂਪ ਰਚੇ।

Verse 23

चतुरश्रं तु परितो वृत्तं मध्ये सुशोभनम् । वेद्याश्चोपरितः कृत्वा ग्रहान्लोकपतींस्ततः

ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਚੌਕੋਰ ਬਣਾਵੇ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁੰਦਰ ਗੋਲ ਰਚੇ। ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਸਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇ।

Verse 24

संन्यसेन्मंत्रतः सर्वान्प्रतिदिक्षु विचक्षणः । कलशं स्थापयेन्मध्ये वारुणं मंत्रमाश्रितम्

ਵਿਚੱਖਣ ਸਾਧਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਅਰਪਣ-ਸਾਮਗਰੀ ਨੂੰ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਰਖੇ; ਫਿਰ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ-ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਜਲ-ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 25

ब्रह्माणं च शिवं विष्णुं तत्रैव स्थापयेद्बुधः । विनायकं च विन्यस्य कमलामंबिकां तथा

ਉੱਥੇ ਹੀ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਵਿਨਾਇਕ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਕਮਲਾ ਅਤੇ ਅੰਬਿਕਾ ਨੂੰ ਭੀ ਤਥਾਵਤ ਰਖੇ।

Verse 26

शांत्यर्थं सर्वलोकानां भूतग्रामं न्यसेत्ततः । पुष्पभक्ष्यफलैर्युक्तमेवं कृत्वाधिवासनम्

ਫਿਰ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਭੂਤ-ਗ੍ਰਾਮ (ਸਭ ਜੀਵ-ਸਮੂਹ) ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਿਵਾਸਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰੇ।

Verse 27

कुंभांश्च रत्नगर्भांस्तान्वासोभिः परिवेष्टयेत् । पुष्पगंधैरलंकृत्य द्वारपालान्समंततः

ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕੁੰਭਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਲਪੇਟੇ; ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਚਾਰੀਂ ਓਰ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ।

Verse 28

यजद्ध्वमिति तान्ब्रूयादाचार्यमभिपूजयेत् । बह्वृचौ पूर्वतः स्थाप्यौ दक्षिणेन यजुर्विदौ

ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹੇ, “ਯਜ ਕਰੋ,” ਅਤੇ ਆਚਾਰਯ ਦਾ ਯਥਾਵਤ ਪੂਜਨ ਕਰੇ। ਬਹ੍ਵ੍ਰਿਚ (਋ਗਵੇਦ-ਵੇਤਾ) ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਖੜੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਯਜੁਰਵੇਦ-ਵੇਤਾ ਦੱਖਣ ਵੱਲ।

Verse 29

सामगौ पश्चिमे स्थाप्यावुत्तरेण अथर्वणौ । उदङ्मुखो दक्षिणतो यजमान उपाविशेत्

ਦੋਵੇਂ ਸਾਮ-ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਬਿਠਾ ਕੇ ਅਤੇ ਅਥਰਵਣ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਯਜਮਾਨ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਉੱਤਰ-ਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੇ।

Verse 30

यजध्वमिति तान्ब्रूयाद्याजकान्पुनरेव तान् । उत्कृष्टमंत्रजाप्येन तिष्ठध्वमिति जापकान्

ਉਹ ਯਾਜਕ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਖੇ, “ਯਜ੍ਞ ਕਰੋ,” ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਜਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹੇ, “ਉੱਤਮ ਜਾਪ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਰਹੋ।”

Verse 31

एवमादिश्य तान्सर्वान्संधुक्ष्याग्निं समंत्रवित् । जुहुयादाहुतीर्मंत्रैराज्यं च समिधस्तथा

ਇਉਂ ਸਭ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ੍ਯਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ—ਘੀ ਅਤੇ ਸਮਿਧਾਂ ਵੀ ਅਰਪੇ।

Verse 32

ऋत्विग्भिश्चैव होतव्यं वारुणैरेव सर्वतः । ग्रहेभ्यो विधिवद्धुत्वा तथेंद्रायेश्वराय च

ਆਹੁਤੀ ਰਿਤ੍ਵਿਕ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਰੁਣ-ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਰਪਿਤ ਹੋਵੇ। ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀਵਤ ਹਵਨ ਕਰ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 33

मरुद्भ्यो लोकपालेभ्यो विधिवद्विश्वकर्मणे । शान्तिसूक्तं च रौद्रं च पावमानं च मंगलम्

ਮਰੁਤਾਂ, ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਵਿਧੀਵਤ ਅਰਪਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਸ਼ਾਂਤੀ-ਸੂਕਤ, ਰੌਦ੍ਰ-ਸਤੁਤੀ, ਪਾਵਮਾਨ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਦਾ ਪਾਠ/ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 34

जपेच्च पौरुषं सूक्तं पूर्वतो बह्वृचः पृथक् । शाक्रं रौद्रं च सौम्यं च कौश्मांडं जातवेदसम्

ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪੌਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਬਹ੍ਵ੍ਰਿਚ (਋ਗਵੇਦੀ ਪਾਠਕ) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਕ੍ਰ, ਰੌਦ੍ਰ, ਸੌਮ੍ਯ, ਕੌਸ਼ਮਾਂਡ ਅਤੇ ਜਾਤਵੇਦਸ ਵਾਲੇ ਸੂਕਤ ਪਾਠ ਕਰੇ।

Verse 35

सौरं सूक्तं जपेयुस्ते दक्षिणेन यजुर्विदः । वैराजं पौरुषं सूक्तं सौपर्णं रुद्रसंहितम्

ਦੱਖਣੀ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸੌਰ ਸੂਕਤ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਰਾਜ ਅਤੇ ਪੌਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ, ਸੌਪਰਨ ਸੂਕਤ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਵੀ ਪਾਠ ਕਰਨ।

Verse 36

शैशवं पंचनिधनं गायत्रं ज्येष्ठसाम च । वामदेव्यं बृहत्साम रौरवं च रथंतरम्

‘ਸ਼ੈਸ਼ਵ’, ‘ਪੰਚਨਿਧਨ’, ‘ਗਾਇਤ੍ਰ’, ਅਤੇ ‘ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ-ਸਾਮ’; ‘ਵਾਮਦੇਵ੍ਯ’, ‘ਬ੍ਰਿਹਤ੍-ਸਾਮ’, ‘ਰੌਰਵ’, ਅਤੇ ‘ਰਥੰਤਰ’ ਵੀ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਾਮ-ਗਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।

Verse 37

गवां व्रतं विकीर्णं च रक्षोघ्नं च यमं तथा । गायेयुः सामगा राजन्पश्चिमद्वारमाश्रिताः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੱਛਮੀ ਦੁਆਰ ਉੱਤੇ ਠਹਿਰੇ ਸਾਮਗਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ‘ਗੋਵ੍ਰਤ’, ‘ਵਿਕੀਰਨ’, ‘ਰਕ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨ’ ਅਤੇ ‘ਯਮ’ ਵਾਲੇ ਸਾਮ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ।

Verse 38

आथर्वणाश्चोत्तरतः शांतिकं पौष्टिकं तथा । जपेयुर्मनसा देवमाश्रिता वरुणं प्रभुम्

ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਆਥਰਵਣ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸ਼ਾਂਤਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਕਰਮ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਜਪਣ, ਪ੍ਰਭੂ ਵਰੁਣ ਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ।

Verse 39

पूर्वे द्युरभितो रात्रावेवं कृत्वाधिवासनम् । गजाश्वरथवल्मीक संगमाद्व्रजगोकुलात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਤ ਭਰ ਤੋਂ ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੱਕ ਪੂਰਵ ਅਧਿਵਾਸਨ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਗਜ, ਅਸ਼ਵ, ਰਥ ਅਤੇ ਵਾਲਮੀਕ ਨਾਮਕ ਸੰਗਮ-ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ, ਵ੍ਰਜ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 40

मृदमादाय कुंभेषु प्रक्षिपेदोषधीस्तथा । रोचनां च ससिद्धार्थां गंधान्गुग्गुलुमेव च

ਮਿੱਟੀ ਲੈ ਕੇ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈਏ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵੀ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ। ਨਾਲ ਹੀ ਰੋਚਨਾ, ਸਫੈਦ ਸਰੋਂ ਦੇ ਦਾਣੇ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵ ਅਤੇ ਗੁੱਗਲ ਦਾ ਰਾਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 41

स्नापनं तस्य कर्त्तव्यं पंचगव्यसमन्वितं । पूर्वं कर्तुर्महामंत्रैरेवं कृत्वा विधानतः

ਉਸ ਦਾ ਸਨਾਨ-ਸੰਸਕਾਰ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਸਮੇਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਤਾਰ (ਆਚਾਰ੍ਯ) ਦੇ ਮਹਾਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਇਸੇ ਰੀਤ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 42

अतिवाह्य क्षपामेवं विधियुक्तेन कर्मणा । ततः प्रभाते विमले संजाते तु शतं गवां

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀਯੁਕਤ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਤ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭਾਤ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਸੌ ਗਾਂਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ।

Verse 43

ब्राह्मणेभ्यः प्रदातव्यमष्टषष्ट्यथवा पुनः । पंचाशद्वाथ षट्त्रिंशत्पंचविंशति वा पुनः

ਇਹ ਦਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਕਦੇ ਅਠਾਹਠ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਪੰਜਾਹ; ਜਾਂ ਛੱਤੀ, ਜਾਂ ਮੁੜ ਪੱਚੀ (ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ)।

Verse 44

ततश्चावसरप्राप्ते शुद्धे लग्ने सुशोभने । वेदशब्दैः सगंधर्वैर्वाद्यैश्च विविधैः पुनः

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲਗਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਅਵਸਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਮੁੜ ਵੇਦ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ।

Verse 45

कनकालंकृतां कृत्वा जले गामवतारयेत् । सामगाय च सा देया ब्राह्मणाय विशांपते

ਗਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਹੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਪਤੀ, ਉਹ ਗਾਂ ਸਾਮਵੇਦ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 46

पात्रीमादाय सौवर्णी पंचरत्नसमन्विताम् । ततो निक्षिप्य मकरान्मत्स्यादींश्चैव सर्वशः

ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਮਗਰਮੱਛ, ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜਲਚਰ ਜੀਵ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖੇ।

Verse 47

धृतां चतुर्भिर्विप्रैश्च वेदवेदांगपारगैः । महानदीजलोपेतां दध्यक्षतविभूषिताम्

ਉਹ ਚਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧਾਰੀ ਗਈ—ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ—ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਤੇ ਅਖੰਡ ਚਾਵਲਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ।

Verse 48

उत्तराभिमुखां न्युब्जां जलमध्ये तु कारयेत् । आथर्वणेन सुस्नातां पुनर्मायां तथैव च

ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਵਾ ਕੇ ਜਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਉਂਹਾ (ਡੁਬੋ ਕੇ) ਰਖਵਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਆਥਰਵਣ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵੀ ਓਸੇ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੁੜ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 49

आपोहिष्ठेति मंत्रेण क्षिप्त्वागत्य च मंडपं । पूजयित्वा सदस्यान्वै बलिं दद्यात्समंततः

“ਆਪੋਹਿਸ਼ਠਾ…” ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਕੇ ਜਲ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਫਿਰ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਆਵੇ। ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਦੱਸਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 50

पुनर्दिनानि होतव्यं चत्वारि राजसत्तम । चतुर्थीकर्म कर्त्तव्यं देयं तत्रापि शक्तितः

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਫਿਰ ਚਾਰ ਦਿਨ ਤੱਕ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਨਿਯਤ ਚਤੁਰਥੀ-ਕਰਮ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਥੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।

Verse 51

कृत्वा तु यज्ञपात्राणि यज्ञोपकरणानि च । ऋत्विग्भ्यस्तु समं दद्यान्मंडपं विभजेत्पुनः

ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯਜ੍ਞ-ਉਪਕਰਣ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ, ਰਿਤ੍ਵਿਕ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸਮਾਨ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੰਡਪ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਿਭਾਗ ਕਰੇ।

Verse 52

हेमपात्रीं च शय्यां च विप्राय च निवेदयेत् । ततः सहस्रं विप्राणामथवाऽष्टशतं तथा

ਵਿਪ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ—ਅਥਵਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਸੌ ਨੂੰ—ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 53

भोजनीयं यथाशक्ति पंचाशद्वाथ विंशतिः । एवमेष पुराणेषु तटाकविधिरुच्यते

ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਏ—ਪੰਜਾਹ ਨੂੰ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵੀਹ ਨੂੰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤਟਾਕ (ਤਲਾਬ) ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 54

कूपवापीषु सर्वासु तथा पुष्करिणीषु च । एष एव विधिर्दृष्टः प्रतिष्ठासु तथैव च

ਸਭ ਕੂਆਂ ਤੇ ਬਾਵੜੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਦਿੱਖਦੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ (ਪ੍ਰਾਣ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ) ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਇਹੋ ਹੀ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੈ।

Verse 55

मंत्रतस्तु विशेषः स्यात्प्रासादोद्यानभूमिषु । अयं त्वशक्तावर्धेन विधिर्दृष्टः स्वयंभुवा

ਪਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ, ਉਪਵਨਾਂ ਅਤੇ ਭੂਮੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੇਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਤਾਂ, ਅਸਮਰਥ ਲਈ ਛੂਟ ਸਮੇਤ, ਸਵਯੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 56

स्वल्पेष्वेकाग्निवत्कार्यो वित्तशाठ्यविवर्जितैः । प्रावृट्काले स्थितं तोयमग्निष्टोमसमं स्मृतम्

ਜੋ ਧਨ ਸੰਬੰਧੀ ਛਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਮ ਕਰਣ—ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਰਖਾ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਜਲ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 57

शरत्कालस्थितं यत्स्यात्तदुक्तफलदायकम् । वाजपेयातिरात्राभ्यां हेमंते शिशिरे स्थितम्

ਸ਼ਰਦ-ਰਿਤੁ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਕਹੇ ਹੋਏ ਫਲ ਨੂੰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੇਮੰਤ ਤੇ ਸ਼ਿਸਿਰ (ਸਰਦੀ ਦੇ ਰਿਤੂਆਂ) ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵਾਜਪੇਯ ਅਤੇ ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ ਯਜ੍ਞਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 58

अश्वमेधसमं प्राहुर्वसंतसमये स्थितम् । ग्रीष्मेपि यत्स्थितं तोयं राजसूयाद्विशिष्यते

ਵਸੰਤ-ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਜਲ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਜਲ ਗ੍ਰੀਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਤੋਂ ਭੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 59

एतान्महाराज विशेषधर्मान्करोति चोर्व्यामतिशुद्धबुद्धिः । स याति ब्रह्मालयमेव शुद्धः कल्पाननेकान्दिवि मोदते च

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਜੋ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਤਿ-ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਰਮ ਆਚਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 60

अनेकलोकान्विचरन्स्वरादीन्भुक्त्वा परार्धद्वयमङ्गनाभिः । सहैव विष्णोः परमं पदं यत्प्राप्नोति तद्योगबलेन भूयः

ਸਵਰਗ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦੋ ਪਰਾਰਧਾਂ ਤੱਕ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਉਹ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਉਸ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।