Adhyaya 22

Verse 1

भीष्म उवाच । भूर्लोकोथ भुवर्लोकः स्वर्लोकोथ महर्जनः । तपः सत्यं च सप्तैते देवलोकाः प्रकीर्त्तिताः

ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਭੂਰਲੋਕ, ਫਿਰ ਭੁਵਰਲੋਕ, ਸਵਰਲੋਕ ਅਤੇ ਮਹਰਲੋਕ; ਅਤੇ ਤਪੋਲੋਕ ਤੇ ਸਤ੍ਯਲੋਕ—ਇਹ ਸੱਤਾਂ ਹੀ ਦੇਵਲੋਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

Verse 2

पर्यायेण तु सर्वेषामाधिपत्यं कथं भवेत् । इहलोके शुभं रूपमायुरारोग्यमेव च

ਪਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ? ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਨਿਰੋਗਤਾ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ?

Verse 3

लक्ष्मीश्च विपुला ब्रह्मन्कथं स्यात्सुरपूजित । पुलस्त्य उवाच । पुरा हुताशनः सार्द्धं मारुतेन महीतले

“ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਮਹਾਨ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਿਵੇਂ ਵਿਪੁਲ ਹੋਵੇ?” ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀਦੇਵ ਵਾਯੁਦੇਵ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀਤਲ ਉੱਤੇ…”

Verse 4

आदिष्टः पुरुहूतेन विनाशाय सुरद्विषाम् । निर्दग्धेषु ततस्तेन दानवेषु सहस्रशः

ਪੁਰੁਹੂਤ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦੇਵਦ੍ਰੋਹੀਆਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 5

तारकः कमलाक्षश्च कालदंष्ट्रः परावसुः । विरोचनस्तु संह्रादः प्रयातास्ते तदा वसन्

ਤਾਰਕ, ਕਮਲਾਕਸ਼, ਕਾਲਦੰਸ਼ਟ੍ਰ, ਪਰਾਵਸੁ; ਅਤੇ ਵਿਰੋਚਨ ਤੇ ਸੰਹ੍ਰਾਦ—ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਏ।

Verse 6

अंतःसमुद्रमाविश्य सन्निवेशमकुर्वत । अशक्ता इति तेप्यग्निमारुताभ्यामुपेक्षिताः

ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸ ਗਏ; ਪਰ ਅਸਮਰੱਥ ਸਮਝੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਪਵਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 7

ततः प्रभृति वै देवान्मानुषान्स भुजंगमान् । संपीड्य च मुनीन्सर्वान्प्रविशंति पुनर्जलम्

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 8

एवं युगसहस्राणि ते वीराः सप्त पंच च । जलदुर्गबलाद्राजन्पीडयंति जगत्त्रयम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਬੀਰ—ਆਪਣੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਤਾਕਤ ਦੇ ਸਹਾਰੇ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ।

Verse 9

ततः पुनरथो वह्निमारुतावमराधिपः । आदिदेशाचिरादंबु निधिरेष विशोष्यताम्

ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਪਵਨ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ: "ਜਲਦੀ ਕਰੋ, ਇਸ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।"

Verse 10

यस्मादस्मद्द्विषां चैष शरणं वरुणालयः । तस्माद्भवद्भ्यामद्यैव शोषमेष प्रणीयताम्

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਰੁਣ-ਨਿਵਾਸ ਸਾਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪਨਾਹਗਾਹ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅੱਜ ਹੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 11

तावूचतुस्ततः शक्रं मयशम्बरसूदनम् । अधर्म एष देवेंद्र सागरस्य विनाशनम्

ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ), ਮਯ ਅਤੇ ਸ਼ੰਬਰ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: “ਹੇ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ, ਇਹ ਅਧਰਮ ਹੈ—ਸਾਗਰ ਦਾ ਇਹ ਵਿਨਾਸ਼।”

Verse 12

यस्माज्जीवनिकायस्य महतः संक्षयो भवेत् । तस्मादुपायमन्यं तु समाश्रय पुरंदर

ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਮੂਹ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਯ ਅਪਣਾ, ਹੇ ਪੁਰੰਦਰ।

Verse 13

यस्य योजनमात्रेपि जीवकोटि शतानि च । निवसंति सुरश्रेष्ठ स कथं नाशमर्हति

ਹੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਯੋਜਨ-ਵਿਆਪਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਰੋੜ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ਼ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 14

एवमुक्तः सुरेंद्रस्तु क्रोधसंरक्तलोचनः । उवाचेदं वचो रोषादमरावग्निमारुतौ

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਸੁਰੇਂਦ੍ਰ ਇੰਦਰ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਰੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਮਰਾਵ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਮਾਰੁਤ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 15

न धर्माधर्मसंयोगं प्राप्नुवंत्यमराः क्वचित् । भवंतौ तु विशेषेण महात्मानौ च तिष्ठतः

ਅਮਰ ਦੇਵਤਾ ਕਦੇ ਵੀ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ; ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਹੋ ਕੇ ਅਡੋਲ ਟਿਕੇ ਹੋ।

Verse 16

ममाज्ञा न कृता यस्मान्मारुतेन समं त्वया । मुंनिव्रतपरो भूत्वा परिगृह्य कलेवरम्

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਅਤੇ ਮਾਰੁਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਵਰਤਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਮੁਨੀ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ, ਇਕ ਦੇਹ-ਰੂਪ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ।

Verse 17

धर्मार्थशास्त्ररहितां योनिं प्रति विभावसो । तस्मादेकेन वपुषा मुनिरूपेण मानुषे

ਇਸ ਲਈ ਵਿਭਾਵਸੁ (ਅਗਨੀ) ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖੀ ਯੋਨੀ ਵੱਲ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਇਕ ਹੀ ਵਪੁ ਨਾਲ ਮੁਨੀ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 18

मारुतेन समं लोके तव जन्म भविष्यति । यदा तु मानुषत्वेपि त्वया गंडूषशोषितः

ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਮਾਰੁਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੂੰ ਇਕ ਗੰਡੂਸ਼ (ਮੂੰਹ ਭਰ ਪਾਣੀ) ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦੇਵੇਂਗਾ…

Verse 19

भविष्यत्युदधिर्वह्ने तदा देवत्वमाप्स्यसि । इतींद्रशापात्पतितौ तत्क्षणात्तौ महीतले

ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣੇਂਗਾ; ਤਦ ਤੂੰ ਦੇਵਤਾ-ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸੇ ਖ਼ਣ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 20

अवाप्तवंतौ देहे च कुंभाज्जन्म ततोभवत् । मित्रावरुणयोर्वीर्याद्वसिष्ठश्चात्मजोभवत्

ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਹਧਾਰੀ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਘੜੇ ਤੋਂ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਵੀਰਯ ਤੋਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਤਮਜ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਿਆ।

Verse 21

ततोगस्त्य उग्रतपा बभूव मुनिसत्तमः । अस्माद्भ्रातुः स वै भ्राता वसिष्ठस्यानुजो मुनिः

ਤਦੋਂ ਉਗ੍ਰ ਤਪ ਵਾਲੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਗਸਤ੍ਯ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇਸ ਭਰਾ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਮੁਨੀ ਜਨਮੇ ਜੋ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸਨ।

Verse 22

भीष्म उवाच । कथं च मित्रावरुणौ पितरावस्य तौ स्मृतौ । जन्म कुंभादगस्त्यस्य यथाभूत्तद्वदाधुना

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਪਿਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਅਤੇ ਅਗਸਤ੍ਯ ਦਾ ਕੁੰਭ ਤੋਂ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਤਿਵੇਂ ਦੱਸੋ।

Verse 23

पुलस्त्य उवाच । पुरा पुराणपुरुषः कदाचिद्गंधमादने । भूत्वा धर्मसुतो विष्णुश्चचार विपुलं तपः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼ ਇਕ ਵਾਰ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਤੇ ਆਏ। ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 24

तपसा चास्य भीतेन विघ्नार्थे प्रेषितावुभौ । शक्रेण माधवानंगावप्सरोगणसंयुतौ

ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਧਵ ਅਤੇ ਅਨੰਗ ਨੂੰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਭੇਜਿਆ।

Verse 25

यदा च गीतवाद्येन भावहावादिना हरिः । न काममाधवाभ्यां च मोहं नेतुमशक्यत

ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ, ਭਾਵ-ਭੰਗਿਮਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹਾਵ-ਭਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਵੀ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਹਰੀ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ,

Verse 26

तदा काममधुस्त्रीणां विषादमभजद्गणः । संक्षोभायत तस्तेषामूरुदेशान्नराग्रजः

ਤਦ ਕਾਮ-ਮਧੁਰ ਨਾਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਟੋਲੀ ਵਿਸਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ; ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਪੁਰਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੰਘਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਖਲਬਲੀਤ ਹੋ ਉਠਿਆ।

Verse 27

नारीमुत्पादयामास त्रैलोक्यस्यापि मोहिनीम् । संमोहितास्तया देवास्तौ तु चैव सुरावुभौ

ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨਾਰੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ—ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਮੋਹਿਨੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਦੇਵਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੁਰ-ਪੁਰਖ ਭੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਗਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 28

अप्सराणां समक्षं हि देवानामब्रवीद्धरिः । उर्वशीति च नाम्नेयं लोके ख्यातिं गमिष्यति

ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਹਰਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਰਵਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ।”

Verse 29

ततः कामयमानेन मित्रेणाहूयतोर्वशी । प्रोक्ता मां रमयस्वेति बाढमित्यब्रवीच्च सा

ਫਿਰ ਕਾਮ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਉਸ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਰਮਾਓ,” ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਠੀਕ ਹੈ।”

Verse 30

गच्छंती तु ततः सूर्यलोकमिंदीवरेक्षणा । वरुणेन वृता पश्चाद्वचनं तमभाषत

ਫਿਰ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਉਹ ਨਾਰੀ ਉੱਥੋਂ ਸੂਰਯ-ਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 31

मित्रेणाहं वृता पूर्वं मम सूर्यः पतिः प्रभो । उवाच वरुणश्चित्तं मयि संन्यस्य गम्यताम्

ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵਰਿਆ ਸੀ; ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸੂਰਜ ਹੈ। ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਆਪਣਾ ਚਿੱਤ (ਸੰਕਲਪ) ਮੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ।’

Verse 32

गतायां बाढमित्युक्त्वा मित्रः शापमदादथ । अद्यैव मानुषे लोके गच्छ सोमसुतात्मजम्

ਉਹ ਚਲੀ ਗਈ ਤਾਂ ਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਠੀਕ ਹੈ,’ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: ‘ਅੱਜ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾ—ਸੋਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ।’

Verse 33

भजस्वेति यतो मिथ्या धर्म एष त्वया कृतः । जलकुंभे ततो वीर्यं मित्रेण वरुणेन च

‘ਮੇਰੀ ਭਜਨਾ ਕਰ’ ਕਹਿ ਕੇ ਤੂੰ ਜੋ ਧਰਮ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਝੂਠਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨੇ ਤੇਰਾ ਵੀਰਯ ਜਲ-ਕੁੰਭ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।

Verse 34

प्रक्षिप्तमथ संजातौ द्वावेव मुनिसत्तमौ । निमिर्नाम नृपः स्त्रीभिः पुरा द्यूतमदीव्यत

ਫਿਰ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਹੀ ਉੱਤਮ ਮੁਨੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਨਿਮੀ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਸਿਆਂ ਦਾ ਜੂਆ ਖੇਡਦਾ ਸੀ।

Verse 35

तदंतरेभ्याजगाम वसिष्ठो ब्रह्मसंभवः । तस्य पूजामकुर्वाणं शशाप स मुनिर्नृपम्

ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਜਨਮ ਵਸਿਸ਼ਠ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਜਾ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 36

विदेहस्त्वं भवस्वेति शप्तस्तेनाप्यसौ मुनिः । अन्योन्यशापादुभयोर्विशरीरे तु तेजसी

“ਤੂੰ ਵਿਦੇਹ—ਦੇਹ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾ,” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਿਆ। ਪਰਸਪਰ ਸ਼ਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਤਪੋ-ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਗਈ।

Verse 37

जग्मतुश्शापनाशाय ब्रह्माणं जगतः पतिम् । अथ ब्रह्मसमादेशाल्लोचनेष्ववसन्निमिः

ਸ਼ਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਗਤ ਦੇ ਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਗਏ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਨਿਮੀ (ਆਪਣੀਆਂ) ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 38

निमेषाः स्युश्चलोकानां तद्विश्रामाय पार्थिव । वसिष्ठोप्यभवत्तस्मिञ्जलकुंभे च पूर्ववत्

“ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਲਕ ਝਪਕਣਾ ਹੀ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਦੇ ਛਿਨ ਹਨ। ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਜਲ-ਕੁੰਭ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।”

Verse 39

ततो जातश्चतुर्बाहुः साक्षसूत्रकमंडलुः । अगस्त्य इति शांतात्मा बभूव ऋषिसत्तमः

ਤਦੋਂ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਅਤੇ ਕਮੰਡਲੁ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕ ਮਹਾਤਮਾ ਜਨਮਿਆ। ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਉਹ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨਾਮ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਇਆ।

Verse 40

मलयस्यैकदेशे तु वैखानस विधानतः । सभार्यः संवृतो विप्रैस्तपश्चक्रे सुदुष्करम्

ਮਲਯ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਇਕ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਵੈਖਾਨਸ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 41

ततः कालेन महता तारकादिनिपीडितम् । जगद्वीक्ष्यसकोपेन पीतवान्वरुणालयम्

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਤਾਰਕ ਆਦਿਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਆਲਯ—ਸਮੁੰਦਰ—ਨੂੰ ਹੀ ਪੀ ਲਿਆ।

Verse 42

ततोस्य वरदास्सर्वे बभूवुः शंकरादयः । ब्रह्माविष्णुश्च भगवान्वरदानाय जग्मतुः

ਤਦੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਆਦਿਕ ਸਭ ਉਸ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਗਏ; ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੀ ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 43

वरं वृणीश्व भद्रं ते यश्चाभीष्टोत्र वै मुने । अगस्त्य उवाच । यावद्ब्रह्मसहस्राणां पंचविंशतिकोटयः

“ਵਰ ਮੰਗੋ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ।” ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਦ ਤੱਕ ਪੱਚੀ ਕਰੋੜ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ (ਯੁਗਾਂ) ਤੱਕ …”

Verse 44

वैमानिको भविष्यामि दक्षिणांबरवर्त्मनि । मद्विमानोदयात्कुर्याद्यः कश्चित्पूजनं मम

ਮੈਂ ਦੱਖਣੀ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਮਾਨੀ (ਦੇਵ-ਯਾਤਰੀ) ਹੋਵਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਵਿਮਾਨ ਦੇ ਉਦਯ/ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਜੋ ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਫਲ ਪਾਵੇਗਾ।

Verse 45

स सप्तलोकाधिपतिः पर्यायेण भविष्यति । यस्त्वाश्रमं पुष्करे तु मन्नाम्ना परिकीर्तयेत्

ਉਹ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣੇਗਾ—ਜੋ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਜਾਂ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇ।

Verse 46

स चैव पुण्यतां यातु वर एष वृतो मया । श्राद्धं येऽत्र करिष्यंति पिंडपूर्वं तु भक्तितः

ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਵਰ ਮੈਂ ਚੁਣਿਆ ਹੈ: ਜੋ ਇੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਮਨੋਰਥ ਆਤਮਿਕ ਫਲ ਪਾਵਣਗੇ।

Verse 47

तेषां पितृगणास्सर्वे मया सह दिवि स्थिताः । एतत्कालं वसिष्यंति एष एव वरो मम

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿਤ੍ਰਗਣ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਹ ਓਥੇ ਵੱਸਣਗੇ—ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਵਰ ਹੈ।

Verse 48

एवमस्त्विति तेप्युक्त्वा जग्मुर्देवा यथागतम् । तस्मादर्घः प्रदातव्यो ह्यगस्त्याय सदा बुधैः

“ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਲੌਟ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਸਦਾ ਅਰਘ੍ਯ (ਜਲ-ਅਰਪਣ) ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 49

भीष्म उवाच । कथमर्घप्रदानं च कर्तव्यं तस्य वै मुनेः । विधानं यदगस्त्यस्य पूजने तद्वदस्व मे

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਲਈ ਅਰਘ੍ਯ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਜੋ ਵਿਧਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 50

पुलस्त्य उवाच । प्रत्यूष समये विद्वान्कुर्यादस्योदये निशि । स्नानं शुक्लतिलैस्तद्वच्छुक्लमाल्यांबरो गृही

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਦਵਾਨ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਉਦਯ ਹੋਣ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਸ਼ੁਕਲ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਕਲ ਮਾਲਾ ਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ।

Verse 51

स्थापयेदव्रणं कुंभं माल्यवस्त्रविभूषितम् । पंचरत्नसमायुक्तं घृतपात्रेणसंयुतम्

ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕਲਸ਼ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ, ਜੋ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਵੇ; ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਘੀ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋਵੇ।

Verse 52

अंगुष्ठमात्रं पुरुषं तथैव सुवर्णमध्यायतबाहुदंडम् । चतुर्भुजं कुंभमुखे निधाय धान्यानि सप्ताचलसंयुतानि

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਮਾਪ ਜਿਤਨਾ ਪੁਰੁਸ਼-ਰੂਪ ਬਣਾਏ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੱਧ ਭਾਗ ਸੁਵਰਨ ਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਹੋਣ; ਉਸ ਚਤੁਰਭੁਜ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਕਲਸ਼ ਦੇ ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ ਧਾਨ੍ਯ ਵੀ ਰੱਖੇ।

Verse 53

सकांस्यपात्राक्षतशुक्लयुक्तं मंत्रेण दद्याद्द्विजपुंगवाय । उत्क्षिप्य कुंभोपरिदीर्घबाहुमनन्यचेता यमदिङ्मुखस्थम्

ਮੰਤਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਅੱਖਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ੁਕਲ ਭੇਟਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ ਕਲਸ਼ ਦੇ ਉਪਰ ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਕਰਕੇ, ਯਮ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ—ਦੱਖਣ—ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰੇ।

Verse 54

श्वेतां च दद्याद्यदिशक्तिरस्ति रौप्यैः खुरैर्हेममुखीं सवत्सां । धेनुं नरः क्षीरवतीं प्रणम्य स्रग्वस्त्रघंटाभराणां द्विजाय

ਜਿੰਨੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਵੇ, ਉਤਨੀ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫੈਦ ਗਾਂ ਬਛੜੇ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਖੁਰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਅਤੇ ਮੁਖ ਸੁਵਰਨ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ। ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਾਲਾ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਘੰਟੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਉਸ ਧੇਨੂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 55

आसप्तरात्रादुदये नृपास्य दातव्यमेतत्सकलं नरेण । यावत्समास्सप्तदशाथ वा स्युरथोर्द्ध्वमप्यत्र वदंति केचित्

ਸੂਰਜੋਦਯ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਤਵ੍ਯ ਸਤਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਤੱਕ।

Verse 56

काशपुष्पप्रतीकाश अग्निमारुतसंभव । मित्रावरुणयोः पुत्र कुंभयोने नमोस्तु ते

ਕਾਸ਼ਾ ਘਾਹ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ, ਅੱਗ ਤੇ ਪਵਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ; ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਘੜੇ-ਜਨਮੇ ਅਗਸਤ੍ਯ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।

Verse 57

प्रत्यब्दं च फलत्यागमेवं कुर्वन्नसीदति । होमं कृत्वा ततः पश्चाद्वर्तयेन्मानवः फलम्

ਹਰ ਸਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ। ਹੋਮ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਯੋਗ ਫਲ ਭੋਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 58

अनेनविधिना यस्तु पुमानर्घं निवेदयेत् अर्घ्य । इमं लोकमवाप्नोति रूपारोग्यफलप्रदम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਅਤੇ ਨਿਰੋਗਤਾ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 59

द्वितीयेन भुवर्लोकं स्वर्लोकं च ततः परम् । सप्तैव लोकानाप्नोति सप्तार्घान्यः प्रयच्छति

ਦੂਜੇ ਅਰਘ੍ਯ ਨਾਲ ਭੁਵਰਲੋਕ ਅਤੇ ਸ੍ਵਰਲੋਕ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸੱਤ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 60

इति पठति शृणोति यो हि सम्यक्चरितमगस्त्यसमर्चनं च पश्येत् । मतिमपि च ददाति सोपि विष्णोर्भवनगतः परिपूज्यतेमरौघैः

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਜਾਂ ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਜੋ ਕੇਵਲ ਮਨੋਂ ਸਹਿਮਤੀ ਤੇ ਸਮਝ ਵੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 61

भीष्म उवाच । सौभाग्यारोग्यफलदममित्रक्षयकारकम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं यच्च तन्मे ब्रूहि महामते

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸੋ ਜੋ ਸੁਭਾਗ ਅਤੇ ਆਰੋਗਤਾ ਦੇ ਫਲ ਦੇਵੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 62

पुलस्त्य उवाच । यदुमाया पुरा देव उवाचांधकसूदनः । कथासु संप्रवृत्तासु धर्म्यासु ललितासु च

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਅੰਧਕਸੂਦਨ ਨੇ ਯਦੁਮਾਇਆ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਧਰਮਮਈ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕਥਾਵਾਰਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।

Verse 63

तदिदानीं प्रवक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् । गौर्युवाच । दत्तः शापो हि सावित्र्या मह्यं लक्ष्म्यै सुरेश्वर

“ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਗੌਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

Verse 64

यथा लक्ष्मीप्रधानत्वमहं यामि तथा वद । शंकर उवाच । शुणुष्वावहिता देवि तथैवान्यत्स्वयंकृतम्

“ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ, ਅਰਥਾਤ ਧਨ-ਸੌਭਾਗ ਦੀ ਉੱਚਤਾ, ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ।” ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਉਹ ਵੀ ਕਹਾਂਗਾ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।”

Verse 65

नराणामथ नारीणामाराधनमनुत्तमम् । नभस्ये वाथ वैशाखे पुण्ये मार्गशिरस्यथ

ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਅਰਾਧਨਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਨਭੱਸ੍ਯ (ਭਾਦ੍ਰਪਦ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਵੈਸ਼ਾਖ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।

Verse 66

शुक्लपक्षे तृतीयायां स्नातः स गौरसर्षपैः । गोरोचनं सगोमूत्रं गोदुग्धं च घृतं तथा

ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ ਪੀਲੇ ਸਰੋਂ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਗੌਰਸਰਸਪ ਨਾਲ; ਫਿਰ ਗੋਰੋਚਨਾ, ਗੋਮੂਤਰ, ਗੋਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘੀ ਵੀ ਸਹਿਤ ਲਏ/ਤਿਆਰ ਕਰੇ।

Verse 67

दधिचंदनसंमिश्रं ललाटे तिलकं न्यसेत् । सौभाग्यारोग्यकृद्यस्मात्सदा च ललिताप्रियम्

ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤਿਲਕ ਧਰੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਅਤੇ ਆਰੋਗ੍ਯ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 68

प्रतिपक्षं तृतीयायां पुमान्वापि सुवासिनी । धारयेद्रक्तवस्त्राणि कुसुमानि सितानि च

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ, ਪੁਰਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੁਵਾਸਿਨੀ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ ਵੀ ਧਾਰੇ/ਸਜਾਏ।

Verse 69

विधवा शुक्लवस्त्रं वै त्वेकमेव हि धारयेत् । कुमारी शुक्ल सूक्ष्मे च परिदध्यात्तु वाससी

ਵਿਧਵਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੇਵਲ ਇਕੋ ਚਿੱਟਾ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ। ਕੁਮਾਰੀ ਤਾਂ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਸੁਖਮ (ਨਾਜ਼ੁਕ) ਦੋ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ।

Verse 70

देवीं च पंचगव्येन ततः क्षीरेण केवलं । स्नापयेन्मधुना तद्वत्पुष्पगंधोदकेन तु

ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਕੇਵਲ ਸ਼ੁੱਧ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਧੁ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਵੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ।

Verse 71

पूजयेच्छुक्लपुष्पैस्तु फलैर्नानाविधैरपि । धान्यलाजादिलवणगुडक्षीरघृतान्वितैः

ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਨ, ਲਾਜ਼ (ਭੁੰਨੇ ਚੌਲ) ਆਦਿ, ਲੂਣ, ਗੁੜ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘੀ ਸਮੇਤ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 72

शुक्लाक्षततिलैरर्चा कार्या देवि सदा त्वया । पादयोरर्चनं कुर्यात्प्रतिपक्षं वरानने

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਚਿੱਟੇ ਅਖੰਡ ਚੌਲ (ਅਕਸ਼ਤ) ਅਤੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਹਰ ਪੱਖ (ਪੰਦਰਵੇਂ ਦਿਨ) ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 73

वरदायै नमः पादौ तथा गुल्फौ श्रियै नमः । अशोकायै नमो जंघे पार्वत्यै जानुनी तथा

ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਦਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਗਿੱਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੋਕਾ ਨੂੰ ਨਮੋ, ਅਤੇ ਘੁੱਟਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 74

ऊरू मांगल्यकारिण्यै वामदेव्यै तथा कटिम् । पद्मोदरायै जठरं नमः कंठे श्रियै नमः

ਜੰਘਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਲ-ਕਾਰিণੀ ਮੰਨ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ; ਕਮਰ ਨੂੰ ਵਾਮਦੇਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਠਰ ਨੂੰ ਪਦਮੋਦਰਾ ਨੂੰ ਨਮੋ; ਅਤੇ ਕੰਠ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 75

करौ सौभाग्यदायिन्यै बाहू च सुमुखश्रियै । मुखं दर्पविनाशिन्यै स्मरदायै स्मितं पुनः

ਉਸ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨ ਕੇ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ; ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨ ਕੇ। ਮੁਖ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨ ਕੇ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ।

Verse 76

गौर्यै नमस्तथानासामुत्पलायै च लोचने । तुष्ट्यै ललाटमलकं कात्यायन्यै नमः शिरः

ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਨਾਸਿਕਾ ਰੂਪ; ਉਤਪਲਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਦੋਵੇਂ ਨੇਤਰ ਰੂਪ। ਤੁਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਲਲਾਟ ਅਤੇ ਕੇਸ਼-ਲਟ ਰੂਪ; ਅਤੇ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਸ਼ਿਰ ਰੂਪ।

Verse 77

नमो गोर्य्यै नमः पुष्ट्यै नमः कांत्यै नमः श्रियै । रंभायै ललितायै च वामदेव्यै नमो नमः

ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਪੁਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਕਾਂਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਰੰਭਾ ਅਤੇ ਲਲਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਵਾਮਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 78

एवं संपूज्य विधिवदग्रतः पद्ममालिखेत् । पत्रैः षोडशभिर्युक्तं क्रमेणैव सकर्णिकम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਪੂਜਨ ਕਰਕੇ, ਪੂਜਾ-ਸਥਾਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਮਲ ਬਣਾਵੇ; ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਮੱਧ ਕರ್ಣਿਕਾ ਸਮੇਤ।

Verse 79

पूर्वेण विन्यसेद्गौरीमपर्णां च ततः परम् । भवानीं दक्षिणे तद्वद्रुद्राणीं च ततः परम्

ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਅਪਰਣਾ ਨੂੰ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਭਵਾਨੀ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 80

विन्यसेत्पश्चिमे भागे सौम्यां मदनवासिनीम् । वायव्ये पाटलामुग्रामुत्तरेण तथा उमाम्

ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੌਮਿਆ ਅਤੇ ਮਦਨਵਾਸਿਨੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਾਟਲਾ ਅਤੇ ਉਗ੍ਰਾ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਉਮਾ ਨੂੰ (ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ)।

Verse 81

साध्यां पथ्यां तथा सौम्यां मंगलां कुमदां सतीम् । भद्रां च मध्ये संस्थाप्य ललितां कर्णिकोपरि

ਸਾਧਿਆ, ਪਥਿਆ, ਸੌਮਿਆ, ਮੰਗਲਾ, ਕੁਮਦਾ, ਸਤੀ ਅਤੇ ਭਦਰਾ ਨੂੰ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਕਮਲ ਦੀ ਕਰਨਿਕਾ (ਬੀਜ-ਕੋਸ਼) ਉੱਤੇ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 82

कुसुमैरक्षताद्भिर्वा नमस्कारेण विन्यसेत् । गीतमंगलघोषं च कारयित्वा सुवासिनीम्

ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਚਾਵਲਾਂ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵੀ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਸੁਵਾਸਿਨੀ (ਸੁਹਾਗਣ) ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਗੀਤ ਤੇ ਮੰਗਲ-ਘੋਸ਼ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਕਰਮ ਕਰੇ।

Verse 83

पूजयेद्रक्तवासोभी रक्तमाल्यानुलेपनैः । सिंदूरं स्नानचूर्णं च तासां शिरसि पातयेत्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਲਾਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਅਨੁਲੇਪਨ ਨਾਲ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸਿੰਦੂਰ ਅਤੇ ਸਨਾਨ-ਚੂਰਨ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 84

सिंदूरं कुंकुमं स्नानमतीवेष्टं यतस्ततः । तथोपदेष्टारमपि पूजयेद्यत्नतो गुरुम्

ਸਿੰਦੂਰ, ਕੁੰਕੁਮ, ਸਨਾਨ-ਕਰਮ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ—ਆਚਾਰਯ ਦੀ ਵੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 85

न पूज्यते गुरुर्यत्र सर्वास्तत्राफलाः क्रियाः । जप्यैश्च पूजयेद्गौरीमुत्पलैरसितैः सदा

ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉੱਥੇ ਸਭ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਦਾ ਜਪ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ-ਕਾਲੇ ਉਤਪਲ (ਕਮਲ) ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਗੌਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 86

बंधुजीवैः प्रिये पूज्या कार्तिके मासि यत्नतः । जातीपुष्पैर्मार्गशिरे पौषे पीतैः कुरंटकैः

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਬੰਧੂਜੀਵ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ (ਚੰਬੇਲੀ) ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਪੌਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੀਲੇ ਕੁਰੰਟਕ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ।

Verse 87

कुंदैः कुमुदपुष्पैश्च देवीं माघेपि पूजयेत् । सिंदुवारेण जात्या वा फाल्गुनेप्यर्चयेन्नरः

ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕੁੰਦ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਫਾਲਗੁਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸਿੰਦੂਵਾਰ (ਨਿਰਗੁੰਡੀ) ਜਾਂ ਜਾਤੀ (ਚੰਬੇਲੀ) ਨਾਲ ਭੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 88

चैत्रे तु मल्लिकाशोकैर्वैशाखे गंधपाटलैः । ज्येष्ठे कमलमंदारैराषाढे च जलांबुजैः

ਚੈਤਰ ਵਿੱਚ ਮੱਲਿਕਾ (ਚੰਬੇਲੀ) ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ; ਵੈਸ਼ਾਖ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਾਟਲ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ; ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਅਤੇ ਮੰਦਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਆਸ਼ਾਢ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਜਨਮ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 89

मंदारैरथ मालत्या श्रावणे पूजयेत्सदा । गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधिसर्पिः कुशोदकम्

ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮੰਦਾਰ ਅਤੇ ਮਾਲਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭੇਟਾਂ ਵਜੋਂ ਗੋਮੂਤਰ, ਗੋਬਰ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਘੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ-ਜਲ ਵਰਤੇ।

Verse 90

बिल्वपत्रार्ककुसुमांबुज गोशृंगवारि च । पंचगव्यं च बिल्वं च प्राशयेत्क्रमशः सदा

ਸਦਾ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਿਲਵ ਪੱਤੇ, ਅਰਕ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਕਮਲ, ਗੋ-ਸਿੰਗ ਤੋਂ ਢਾਲਿਆ ਪਾਣੀ, ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਅਤੇ ਬਿਲਵ (ਫਲ/ਤਿਆਰੀ) ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਲਈ ਦੇਵੇ।

Verse 91

एतद्भाद्रपदादौ तु प्राशनं समुदाहृतम् । प्रतिपक्षं च मिथुनं तृतीयायां वरानने

ਇਹ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ-ਵਿਧੀ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਯੁਗਲ ਲਈ ਤੀਜ (ਤ੍ਰਿਤੀਆ) ਨੂੰ ਇਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 92

भोजयित्वार्चयेद्भक्त्या वस्त्रमाल्यानुलेपनैः । पुंसः पीतांबरे दद्यात्स्त्रियाः कौशेयवाससी

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵਸਤ੍ਰ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਅਨੁਲੇਪਨ (ਚੰਦਨ ਆਦਿ) ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੌਸ਼ੇਯ (ਰੇਸ਼ਮੀ) ਪਹਿਰਾਵਾ।

Verse 93

निष्पाव जीरलवणमिक्षुदंड गुडान्वितम् । स्त्रियै दद्यात्फलं पुंसः सुवर्णोत्पलसंयुतम्

ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਪਾਵ (ਫਲੀਆਂ), ਜੀਰਾ, ਲੂਣ, ਗੰਨੇ ਦਾ ਡੰਡਾ ਅਤੇ ਗੁੜ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਦੇਵੇ। ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਫਲ ਦੇਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁਵਰਨ ਕਮਲ ਵੀ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋਵੇ।

Verse 94

यथा न देवि देवस्त्वां संपरित्यज्य गच्छति । तथा मामुद्धराशेष दुःखसंसारसागरात्

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ (ਪ੍ਰਭੂ) ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਅਸ਼ੇਸ਼ ਦੁੱਖ-ਭਰੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਧਾਰ ਲੈ।

Verse 95

कुमुदा विमला नंदा भवानी वसुधा शिवा । ललिता कमला गौरी सती रम्भाथ पार्वती

“(ਉਹ) ਕੁਮੁਦਾ, ਵਿਮਲਾ, ਨੰਦਾ, ਭਵਾਨੀ, ਵਸੁਧਾ, ਸ਼ਿਵਾ; ਲਲਿਤਾ, ਕਮਲਾ, ਗੌਰੀ, ਸਤੀ, ਰੰਭਾ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ (ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)।”

Verse 96

नभस्यादिषु मासेषु प्रीयतामित्युदीरयेत् । व्रतांते शयनं दद्यात्सुवर्णकमलान्वितम्

ਨਭਸ (ਭਾਦ੍ਰਪਦ) ਆਦਿ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ—“ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।” ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸੁਵਰਨ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸ਼ਯਨ (ਪਲੰਗ) ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 97

मिथुनानि चतुर्विशद्द्वादशाथ समर्चयेत् । अष्टावष्टाथवा भूयश्चतुर्मासेथ वार्चयेत्

ਯੁਗਲ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਚੌਵੀ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ; ਜਾਂ ਫਿਰ ਅੱਠ; ਅਥਵਾ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 98

पूर्वं दत्वाथ गुरवे पश्चादन्यान्समर्चयेत् । उक्तानन्ततृतीयैषा सदानंतफलप्रदा

ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ-ਪੂਜਨ ਕਰੇ। ਇਹ ਅਨੰਤ-ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਦਾ ਵਰਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 99

सर्वपापहरा देवी सौभाग्यारोग्यवर्धिनी । न चैनं वित्तशाठ्येन कदाचिदपि लंघयेत्

ਦੇਵੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਸੁਭਾਗ ਅਤੇ ਆਰੋਗਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਧਨ ਸੰਬੰਧੀ ਛਲ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਤ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 100

नरो वा यदि वा नारी सोपवासव्रतं चरेत् । गर्भिणी सूतिका नक्तं कुमारी वाथ रोगिणी

ਨਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾਰੀ, ਉਪਵਾਸ ਸਮੇਤ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰੇ। ਪਰ ਗਰਭਵਤੀ, ਪ੍ਰਸੂਤਾ, ਕੁਆਰੀ ਜਾਂ ਰੋਗੀ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਨਿਭਾਏ।

Verse 101

यदाऽशुद्धा तदान्येन कारयेत्प्रयता स्वयम् । इमामनंतफलदां यस्तृतीयां समाचरेत्

ਜੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਪ ਸੰਯਮ ਧਾਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਾਵੇ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਤੀਜੇ ਵਰਤ/ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 102

कल्पकोटिशतं साग्रं शिवलोके महीयते । वित्तहीनोपि कुर्वीत यावद्वर्षमुपोषणम्

ਸੌ ਕਰੋੜ ਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਵਰਤ ਅਵਸ਼੍ਯ ਕਰੇ।

Verse 103

पुष्पमंत्रविधाने सोपि तत्फलमाप्नुयात् । नारी वा कुरुते या तु आत्मनः शुभमिच्छती

ਫੁੱਲ-ਮੰਤਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਨਾਰੀ ਆਪਣੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਹ ਲਾਭ ਪਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 104

जन्मपौरुषमाप्नोति गौर्यनुग्रहकारितम् । इति पठति शृणोति वा य इत्थं गिरितनयाव्रतमिंद्रलोकसंस्थः

ਉਹ ਜਨਮ ਦੀ ਉੱਚਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਪੁਰਖਾਰਥੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੌਰੀ ਦੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—ਗਿਰਿਤਨਯਾ ਦਾ ਇਹ ਵਰਤ—ਉਹ ਇੰਦਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 105

मतिमपि च ददाति योपि देवैरमरवधूजनकिन्नरैः स पूज्यः । अन्यामपि प्रवक्ष्यामि तृतीयां पापनाशिनीम्

ਜੋ ਵੀ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਮਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਇੱਕ—ਤੀਜੀ—ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 106

रसकल्याणिनीमेतां पुराकल्पभवा विदुः । माघेमासि तु संप्राप्य तृतीयां शुक्लपक्षतः

ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ‘ਰਸਕਲਿਆਣਿਨੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਹੈ, ਪੂਰਵ ਕਲਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 107

प्रातर्गंधेन पयसा तिलैः स्नानं समाचरेत् । स्नापयेन्मधुना देवीं तथैवेक्षुरसेन तु

ਸਵੇਰੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਧੁ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਵੀ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰੇ।

Verse 108

गंधोदकेन च पुनः पूजनं कुंकुमेन तु । दक्षिणांगानि संपूज्य ततो वामानि पूजयेत्

ਫਿਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸੰਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਤਦੋਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 109

ललितायै पदं देव्यै वामगुल्फौ ततोर्चयेत् । जंघे जानु तथा शांत्यै तथैवोरुं श्रियै नमः

ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਲਲਿਤਾ’ ਲਈ ਪੂਜੇ; ਫਿਰ ਖੱਬੇ ਗਿੱਟਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਅਤੇ ਘੁੱਟਣਿਆਂ ਨੂੰ ‘ਸ਼ਾਂਤੀ’ ਲਈ ਪੂਜੇ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਘਾਂ ਨੂੰ ‘ਸ਼੍ਰੀ’ ਲਈ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 110

मदालसायै च कटिममलायै तथोदरम् । स्तनौ मदनवासिन्यै कुमुदायै च कंधराम्

ਮਦਾਲਸਾ ਲਈ ਕਮਰ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀ; ਅਮਲਾ ਲਈ ਉਦਰ; ਮਦਨਵਾਸਿਨੀ ਲਈ ਸਤਨ; ਅਤੇ ਕੁਮੁਦਾ ਲਈ ਗਰਦਨ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ।

Verse 111

भुजं भुजाग्रं माधव्यै कमलायै सुखस्मिते । भ्रूललाटं च रुद्राण्यै शंकरायै तथालकं

ਉਸ ਨੇ ਭੁਜਾ ਅਤੇ ਭੁਜਾਗ੍ਰ ਮਾਧਵੀ ਅਤੇ ਕਮਲਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਨੂੰ ਅਰਪੇ; ਸੁਖਸਮਿਤਾ ਨੂੰ ਮ੍ਰਦੁ ਹਾਸ; ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੂੰ ਭ੍ਰੂ ਅਤੇ ਲਲਾਟ; ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰਾ ਨੂੰ ਕੇਸ਼-ਲਟਾਂ ਭੀ ਸੌਂਪੀਆਂ।

Verse 112

मदनायै ललाटं तु मोहनायै पुनर्भ्रुवौ । नेत्रे चंद्रार्धधारिण्यै तुष्ट्यै च वदनं पुनः

ਉਸ ਨੇ ਲਲਾਟ ਮਦਨਾ ਨੂੰ ਅਰਪਿਆ; ਭ੍ਰੂ ਮੁੜ ਮੋਹਨਾ ਨੂੰ; ਅੱਖਾਂ ਅਰਧਚੰਦ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਦਨ ਤੁਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ।

Verse 113

उत्कंठिन्यै नमः कंठममृतायै नमस्तनुम् । रंभायै च महाबाहू विशोकायै नमः करौ

ਉਤਕੰਠਿਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਮੇਰਾ ਕੰਠ ਅਰਪਿਤ ਹੋਵੇ। ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਮੇਰਾ ਤਨ ਅਰਪਿਤ ਹੋਵੇ। ਰੰਭਾ ਨੂੰ—ਮੇਰੀਆਂ ਦੋ ਮਹਾਬਾਹਾਂ ਅਰਪਿਤ ਹੋਣ। ਵਿਸ਼ੋਕਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਮੇਰੇ ਦੋ ਕਰ ਅਰਪਿਤ ਹੋਣ।

Verse 114

हृदयं मन्मथाह्वायै पाटलायै तथोदरं । कटिं सुरतवासिन्यै तथोरू पंकजश्रियै

ਹਿਰਦਾ ਮਨਮਥਾਹਵਾ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹੈ; ਉਦਰ ਪਾਟਲਾ ਨੂੰ ਭੀ; ਕਟਿ ਸੁਰਤਵਾਸਿਨੀ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਊਰੂ ਪੰਕਜਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਅਰਪੇ ਗਏ।

Verse 115

जानुजंघे नमो गौर्यै गुल्फौ शांत्यै तथार्चयेत् । धराधरायै पादौ तु विश्वकायै नमः शिरः

ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਜਾਨੂ ਅਤੇ ਜੰਘਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਗੁਲਫਾਂ ਦੀ ਭੀ। ਪੈਰ ਧਰਾਧਰਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਸਿਰ ਵਿਸ਼ਵਕਾਇਆ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਨਿਵਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 116

नमो भवान्यै कामिन्यै वासुदेव्यै जगच्छ्रियै । आनंददायै नंदायै सुभद्रायै नमोनमः

ਭਵਾਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਪ੍ਰਿਯਾ ਕਾਮਿਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਜਗਤ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਸੁਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਨੰਦਾ ਅਤੇ ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਨੂੰ—ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 117

एवं संपूज्य विधिवद्द्विजदांपत्यमर्चयेत् । भोजयित्त्वा तथान्नेन मधुरेण विमत्सरः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਯਥਾ-ਰੀਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੰਪਤੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 118

समोदकं वारिकुंभं शुक्लांबरयुगद्वयं । दत्त्वा सुवर्णकमलं गंधमाल्यैरथार्चयेत्

ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਲ-ਕੁੰਭ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਮਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 119

प्रीयतामत्र कुमुदा गृह्णीयाल्लवणव्रतम् । अनेन विधिना देवीं मासिमासि सदार्चयेत्

ਇੱਥੇ ਕੁਮੁਦਾ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ; ਲਵਣ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰੇ। ਇਸੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਮਹੀਨੇ ਦਰ ਮਹੀਨੇ, ਨਿੱਤ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਟੱਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 120

लवणं वर्जयेन्माघे फाल्गुने च गुडं पुनः । नवनीतं तथा चैत्रे वर्ज्यं मधु च माधवे

ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਲਵਣ ਤਿਆਗੇ; ਫਾਲਗੁਨ ਵਿੱਚ ਗੁੜ ਤਿਆਗੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੈਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵਨੀਤ (ਮੱਖਣ) ਵਰਜਿਤ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਮਾਧਵ (ਵੈਸ਼ਾਖ) ਵਿੱਚ ਮਧੁ (ਸ਼ਹਿਦ) ਤਿਆਗੇ।

Verse 121

पानीयं ज्येष्ठमासे तु तथाषाढे च जीरकं । श्रावणे वर्जयेत्क्षीरं दधि भाद्रपदे तथा

ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੁਰ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਆਸਾੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜੀਰਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਭਾਦਰਪਦ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ ਤੋਂ ਵੀ।

Verse 122

घृतमाश्वयुजे तद्वदूर्जे वर्ज्यं च माक्षिकं । धान्याकं मार्गशीर्षे तु पौषे वर्ज्या च शर्करा

ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਘੀ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਊਰਜ (ਕਾਰਤਿਕ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਦ ਵੀ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਾਨਿਆਕ (ਅਨਾਜ ਦੀ ਤਿਆਰੀ) ਤੋਂ ਬਚੇ, ਅਤੇ ਪੌਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕਰ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੇ।

Verse 123

व्रतांते करकं पूर्णमेतेषां मासिमासि च । दद्याद्विकालवेलायां भक्ष्यपात्रेण संयुतं

ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਸਮਾਪਨ ਤੇ—ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਲਈ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਵੀ—ਉਚਿਤ (ਰਿਤੁਅਲ) ਵੇਲੇ ਪੂਰਾ ਭਰਿਆ ਕਰਕ (ਜਲ-ਘੜਾ) ਦਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਭੋਗ-ਅਰਪਣ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ-ਪਾਤਰ ਵੀ ਦੇਵੇ।

Verse 124

लड्डुकास्सेवकाश्चैव संयावमथ पूरिका । नारिका घृतपूर्णाश्च पिष्टपूर्णा च नंदिकी

ਲੱਡੂ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾ, ਤਥਾ ਸੰਯਾਵ ਅਤੇ ਪੂਰੀਕਾ; ਨਾਰਿਕਾ ਮਿਠਾਈਆਂ, ਘੀ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਪੇਸਟਰੀਆਂ, ਆਟੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕੇਕ, ਅਤੇ ਨੰਦਿਕੀ ਵੀ—(ਇਹ ਸਭ ਭੋਗ ਲਈ ਤਿਆਰ/ਅਰਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ)।

Verse 125

क्षीरशाकं च दध्यन्नं पिंडशाकं तथैव च । माघादौ क्रमशो दद्यादेतानि करकोपरि

ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਦਾਨ/ਅਰਪਣ ਕਰੇ: ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪਕਿਆ ਸਾਗ, ਦਹੀਂ-ਅੰਨ (ਦਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਚੌਲ), ਅਤੇ ਗੇਂਦ-ਆਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ਾਕ-ਤਿਆਰੀ ਵੀ—ਇਹ ਸਭ ਛੋਟੇ ਘੜੇ (ਕਰਕ) ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ।

Verse 126

कुमुदा माधवी रंभा सुभद्रा च शिवा जया । ललिता कमलानंगा मंगला रति लालसा

ਕੁਮੁਦਾ, ਮਾਧਵੀ, ਰੰਭਾ, ਸੁਭਦਰਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਤੇ ਜਯਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਲਿਤਾ, ਕਮਲਾ, ਅਨੰਗਾ, ਮੰਗਲਾ, ਰਤੀ ਅਤੇ ਲਾਲਸਾ।

Verse 127

क्रमान्माघादिमासेषु प्रीयतामिति कीर्तयेत् । सर्वत्र पंचगव्यं च प्राशनं समुदाहृतं

ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਘ ਆਦਿ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ “ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ” ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ। ਹਰ ਥਾਂ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਦਾ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਵੀ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 128

उपवासी भवेन्नित्यमशक्तौ नक्तमिष्यते । कुर्यादेवमिदं नारी रसकल्याणिनी व्रतं

ਉਹ ਨਿਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ; ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਜਨ (ਨਕਤ) ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰੀ ‘ਰਸਕਲਿਆਣਿਨੀ’ ਨਾਮਕ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਕਰੇ।

Verse 129

पुनर्माघे च संप्राप्ते शर्करा कलशोपरि । कृत्वा तु कांचनीं गौरीं पंचरत्नसमन्वितां

ਅਤੇ ਜਦ ਮਾਘ ਮਹੀਨਾ ਫਿਰ ਆਵੇ, ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕਲਸ਼ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੋਨੇ ਦੀ ਗੌਰੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਵੇ।

Verse 130

स्वकीयांगुष्ठमात्रं च साक्षसूत्रकमंडलुं । चतुर्भुजामिंदुयुतां सितनेत्रपटावृतां

ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿਤਨੀ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜਪਮਾਲਾ ਅਤੇ ਕਮੰਡਲੁ ਧਾਰੇ; ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਸਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਅਤੇ ਸੁਫੈਦ ਨੇਤਰ ਪਟ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ।

Verse 131

तद्वद्गोमिथुनं चैव सुवर्णस्य सितांबरं । सवस्त्रं भाजनं दद्याद्भवानी प्रीयतामिति

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਚਿੱਟਾ ਅੰਬਰ (ਵਸਤ੍ਰ) ਭੇਟ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਕਪੜੇ ਸਮੇਤ ਪਾਤਰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ—“ਭਵਾਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।”

Verse 132

अनेनविधिना यस्तु रसकल्याणिनीव्रतं । कुर्याच्च सर्वपापेभ्यस्तत्क्षणादेव मुच्यते

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨਿਯਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸਕਲਿਆਣਿਨੀ ਵਰਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਉਸੇ ਖ਼ਸ਼ਣ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 133

भवानां च सहस्रं तु न दुःखी जायते क्वचित् । अग्निष्टोमसहस्रेण यत्फलं तदवाप्नुयात्

ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵੀ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 134

नारी वा कुरुते या तु कुमारी वा वरानने । विधवा च वराकी वा सापि तत्फलभागिनी

ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਕੁਆਰੀ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਤੇ ਬੇਚਾਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕਰੇ—ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਫਲ (ਪੁੰਨ) ਦੀ ਭਾਗੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

Verse 135

सौभाग्यारोग्यसंपन्ना गौरीलोके महीयते । इति पठति य इत्थं यः शृणोति प्रसंगात् । सकलकलुषमुक्तः पार्वतीलोकमेति

ਸੌਭਾਗ ਅਤੇ ਆਰੋਗ੍ਯ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਗੌਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਚਾਨਕ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 136

मतिमपि च विधत्ते यो नराणां प्रियार्थं । विबुधपतिजनानां लोकगः स्यादमोघः । तथैवान्यां प्रवक्ष्यामि तृतीयां पापनाशिनीम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਹਿਤ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਲਾਹ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਪਤੀ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪੁੰਨ ਵਿੱਚ ਅਮੋਘ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਹੁਣ ਹੋਰ—ਤੀਜੀ, ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀ ਵਿਧੀ—ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 137

नाम्ना च लोकविख्यातामग्र्यानंदकरीमिमां । यदा शुक्लतृतीयायामषाढर्क्षं भवेत्क्वचित्

ਇਹ ਵਰਤ ਨਾਮ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ ਕਦੇ ਆਸ਼ਾਢ ਨਕਸ਼ਤਰ ਆ ਪਵੇ, ਤਦ ਇਹ ਆਚਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 138

ब्रह्मर्क्षं वाथ च मघा हस्तो मूलमथापि वा । दर्भगंधोदकैः स्नानं तदा सम्यक्समाचरेत्

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾਰਕਸ਼, ਜਾਂ ਮਘਾ, ਜਾਂ ਹਸਤ, ਜਾਂ ਮੂਲ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਦರ್ಭਾ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 139

शुक्लमाल्यांबरधरः शुक्लगंधानुलेपनः । भवानीमर्चयेद्भक्त्या शुक्लपुष्पैः सुगंधिभिः

ਚਿੱਟੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਚਿੱਟੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਅੰਗ ਮਲ ਕੇ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਵਾਨੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 140

महादेवं च सकलमुपविष्टं महासने । वासुदेव्यै नमः पादौ शंकरायै नमो हरेः

ਅਤੇ (ਉਸ ਨੇ) ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ—ਸਾਰੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ—ਮਹਾਨ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। (ਉਸ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ:) “ਵਾਸੁਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸ਼ੰਕਰਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।”

Verse 141

जंघेशोकविनाशिन्यै मानदायै नमः प्रभोः । रंभायै पूजयेदूरू शिवाय च पिनाकिने

ਜੰਘਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਨਦਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਊਰੂਆਂ ਨੂੰ ਰੰਭਾ ਰੂਪ ਜਾਣ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਪਿਨਾਕ ਧਨੁ ਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।

Verse 142

आनंदिन्यै कटिं देव्याः शूलिनश्शूलपाणये । माधव्यै च तथा नाभिमथ शंभोर्भवाय वै

ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਮਰ ਆਨੰਦਿਨੀ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਭੀ ਮਾਧਵੀ ਨੂੰ—ਅਰਥਾਤ ਸ਼ੰਭੂ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਹੀ।

Verse 143

स्तनौ चानंदकारिण्यै शंकरस्येंदुधारिणे । उत्कंठिन्यै नमः कंठं नीलकंठाय वै हरेः

ਆਨੰਦਕਾਰিণੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਤਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਚੰਦਰਧਾਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਉਤਕੰਠਿਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਕੰਠ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਨੀਲਕੰਠ ਹਰੇ (ਪ੍ਰਭੂ) ਨੂੰ ਹੀ।

Verse 144

करावुत्पलधारिण्यै रुद्राय जगतः प्रभो । बाहू च परिरंभिण्यै नृत्यप्रीताय वै हरेः

ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਰੁਦ੍ਰ! ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪਲ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਪਰਿਰੰਭਿਣੀ, ਜੋ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਅਲਿੰਗਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 145

देव्या मुखं विलासिन्यै वृषभाय पुनर्विभोः । स्मितं च स्मरणीयायै विश्ववक्त्राय वै विभोः

ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੁਖ ਵਿਲਾਸਿਨੀ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਫਿਰ, ਹੇ ਵਿਭੋ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੂੰ। ਉਸ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਮੁਸਕਾਨ ਸ੍ਮਰਣੀਯਾ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਹੇ ਵਿਭੋ, ਵਿਸ਼ਵ-ਵਕਤ੍ਰ—ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਹੀ।

Verse 146

नेत्रे मंदारवासिन्यै विश्वधाम्ने त्रिशूलिनः । भ्रुवौ नृत्यप्रियायै च शंभोर्वै पाशशूलिने

ਨੇਤਰ ਮੰਦਾਰ-ਨਿਵਾਸਿਨੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਅਰਪੇ; ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਵਿਸ਼ਵ-ਧਾਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ। ਭੌਂਹਾਂ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ-ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ—ਅਰਥਾਤ ਪਾਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਲ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ—ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 147

देव्या ललाटमिंद्राण्यै वृषवाहाय वै विभोः । स्वाहायै मकुटं देव्या विभो गंगाधराय वै

ਦੇਵੀ ਦਾ ਲਲਾਟ-ਤਿਲਕ ਇੰਦ੍ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਅਰਪਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਵਾਹਨ ਮਹਾਨ ਵਿਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੀ। ਦੇਵੀ ਦਾ ਮਕੁਟ ਸ੍ਵਾਹਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਗੰਗਾਧਰ ਵਿਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਭੀ ਅਰਪਿਆ ਗਿਆ।

Verse 148

विश्वकायौ विश्वभुजौ विश्वपादमुखौ शिवौ । प्रसन्नवरदौ वंदे पार्वतीपरमेश्वरौ

ਮੈਂ ਪਾਰਵਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਿਵ—ਨੂੰ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਅਤੇ ਮੁਖ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਹਨ; ਜੋ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਦਾਤੇ ਹਨ।

Verse 149

एवं संपूज्य विधिवदग्रतः शिवयोः पुनः । पद्मोत्पलानि रजसा नानावर्णेन कारयेत्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੇ ਅੱਗੇ, ਨਾਨਾ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਰੰਗੀਲੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਪਦਮ ਅਤੇ ਉਤਪਲ (ਕਮਲ-ਫੁੱਲ) ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰੇ।

Verse 150

शंखचक्रे सकटके स्वस्तिकं शुभकारकम् । यावंतः पांसवस्तत्र रजसः पतिता भुवि

ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਸ਼ੁਭ-ਕਾਰਕ, ਮੰਗਲਮਈ ਸਵਸਤਿਕ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਰਜ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਹਨ—

Verse 151

तावद्वर्षसहस्राणि शिवलोके महीयते । चत्वारि घृतपात्राणि सहिरण्यानि शक्तितः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨੇ ਸਮੇਤ ਘੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 152

दत्वा द्विजाय करकमुदकेन समन्वितम् । प्रतिपक्षं चतुर्मासं यावदेतान्निवेदयेत्

ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਕਰਕਮ (ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ) ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਦੌਰਾਨ ਹਰ ਪੱਖ (ਪੰਦਰਵੇਂ ਦਿਨ) ਇਹ ਭੇਟਾਂ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਦਾ ਰਹੇ।

Verse 153

ततस्तु चतुरो मासान्पूर्ववत्करकोपरि । चत्वारि घृतपात्राणि तिलपात्राण्यंनंतरं

ਫਿਰ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਪਾਤ੍ਰ ਦੇ ਉਪਰ ਘੀ ਦੇ ਚਾਰ ਕਟੋਰੇ ਰਖੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿਲ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵੀ ਰਖੇ।

Verse 154

गंधोदकं पुष्पवारि चंदनं कुङ्कुमोदकं । अपक्वं दधिदुग्धं च गोशृंगोदकमेव च

ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਜਲ, ਚੰਦਨ-ਜਲ ਅਤੇ ਕੇਸਰ-ਜਲ; ਅਤੇ ਕੱਚਾ (ਤਾਜ਼ਾ) ਦਹੀਂ ਤੇ ਦੁੱਧ, ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗ ਦਾ ਜਲ ਵੀ—ਇਹ ਸਭ ਵਰਤਣੇ ਹਨ।

Verse 155

अब्दोदकं तथा वारिकुष्ठचूर्णान्वितं पुनः । उशीरसलिलं चैव यवचूर्णोदकं पुनः

ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਜਲ: ਕੁਸ਼ਠ-ਚੂਰਨ ਮਿਲਿਆ ਜਲ; ਉਸੀਰ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਜੌ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਜਲ ਵੀ।

Verse 156

तिलोदकं च संप्राश्यस्वपेन्मार्गशिरादिषु । मासेषु पक्षद्वितयं प्राशनं समुदाहृतम्

ਤਿਲ ਮਿਲਿਆ ਜਲ (ਤਿਲੋਦਕ) ਪੀ ਕੇ, ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਆਦਿ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਯਨ ਕਰੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੱਖਾਂ ਤੱਕ ਤਿਲੋਦਕ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 157

सर्वत्रशुक्लपुष्पाणिप्रशस्तानिसदार्चने । दानकाले च सर्वत्र मंत्रमेतमुदीरयेत्

ਸਦਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫ਼ੈਦ ਫੁੱਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹਨ; ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 158

गौरी मे प्रीयतां नित्यमघनाशाय मंगला । सौभाग्यायास्तु ललिता भवानी सर्वसिद्धये

ਗੌਰੀ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹੇ; ਮੰਗਲਾ ਮੇਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇ। ਲਲਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਸੁਭਾਗ ਬਖ਼ਸ਼ੇ; ਭਵਾਨੀ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 159

संवत्सरांते लवणं गुडकुंकुमसंयुतम् । चंदनेनयुतं कुंभं सहस्वर्णांबुजेन च

ਸੰਵਤਸਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਲੂਣ (ਦਾਨ) ਕਰੇ; ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੁੰਭ, ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਵਰਨ ਕਮਲ ਸਮੇਤ (ਅਰਪਣ) ਕਰੇ।

Verse 160

उमायाः प्रीतये हैमं तद्विदिक्षुफलैर्युतम् । सास्तरावरणां शय्यां सविश्रामां निवेदयेत्

ਉਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ, ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੁਵਰਨ ਸ਼ਯਿਆ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਬਿਸਤਰਾ, ਚਾਦਰਾਂ ਅਤੇ ਢੱਕਣ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਲਈ ਸੁਸਜਿਤ ਕਰ ਕੇ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ।

Verse 161

सपत्नीकाय विप्राय गौरी मे प्रीयतामिति । आत्मानंदकरीं नाम प्राप्नुयात्संपदं नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਹੇ—“ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਗੌਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ”—ਉਹ ‘ਆਤਮਾਨੰਦਕਰੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਸੰਪੱਤਾ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 162

आयुरानंदसंपन्नो न क्वचिच्छोकमाप्नुयात् । नारी वा कुरुते या तु कुमारी विधवा तथा

ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਇਹ ਫਲ ਉਸ ਹਰ ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰੇ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਵੀ।

Verse 163

सापि तत्फलमाप्नोति देव्यनुग्रहलालिता । प्रतिपक्षमुपोष्यैवं मंत्रार्चनविधानतः

ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਲਾਡਲੀ ਬਣੀ ਹੋਈ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੱਖ-ਪੱਖ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ-ਅਰਚਨ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 164

रुद्राणां लोकमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम् । इमां यः शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वापि भक्तितः

ਜੋ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਧਾਮ ਜਿੱਥੋਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 165

शक्रलोकं स गत्वा तु पूज्यते कल्पसंस्थितः । शंकर उवाच । एवंविधा भवति चेन्नारी व्रतपरायणा

ਉਹ ਸ਼ਕ੍ਰਲੋਕ (ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਵਰਗ) ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ, ਇੱਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਪਰਾਇਣ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 166

सावित्री तु वराकी सा तस्याः शापस्तु कीदृशः । न काचिद्गणना चास्ति यतस्त्रैलोक्यसुंदरी

ਪਰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ—ਉਹ ਬੇਚਾਰੀ—ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ? ਉਸ ਦੀ ਮਾਪ-ਤੋਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਤੁੱਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ।

Verse 167

सा पूर्वस्यापि वन्द्या च लक्ष्मीर्विष्णुप्रतिग्रहात् । मया पूर्वं तवार्थाय दक्षयज्ञस्तु नाशितः

ਉਹ ਪੂਰਵ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਭੀ ਵੰਦਨੀਯ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਣ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਐਸੀ ਮਾਨਯੋਗ ਬਣੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਹੀ ਹਿਤ ਲਈ ਮੈਂ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 168

लक्ष्म्यर्थं विष्णुना चापि वारिधिर्मथितः पुरा । आज्ञाकरौ भवत्योश्च मा कुरुष्व भयं क्वचित्

ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਭੀ ਮਥਿਆ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਅਨੁਗਤ ਰਹੋ—ਕਦੇ ਵੀ ਭੈ ਨਾ ਕਰੋ।

Verse 169

सावित्र्या मानना कार्या कुपितायाः प्रसादनम् । मया च विष्णुना चैव ब्रह्मणा मानमीप्सुना

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੱਲੋਂ ਭੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ, ਜੋ ਮਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

Verse 170

गमिष्ये ब्रह्मसदनं त्वं च तिष्ठ वरानने । एवमुक्त्वा गतो रुद्रो गौरी तत्र व्यवस्थिता

“ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਗੌਰੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹੀ।

Verse 171

कृतं युगं समग्रं च यज्ञे तस्मिन्हुताशनः । वहंस्तु हव्यं देवानां प्रीणयानो जगत्त्रयम्

ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਅਗਨੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹਵਿ ਵਾਹ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਆਪਣੀ ਪੂਰਨਤਾ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਵਲ ਹੋਇਆ।

Verse 172

भोजनं द्विजमुख्येषु भोगान्विद्याधरे गणे । कामावाप्तिं मनुष्येषु सर्वमेव ददौ प्रभुः

ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਤੀ—ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 173

रुद्रेणोक्तस्तदा विष्णुर्धर्मांस्ते त्वं प्रकीर्त्तय । गौरीधर्मान्सरस्वत्या व्रतं यत्परिकीर्तितम्

ਤਦ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਉਹ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ—ਗੌਰੀ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਉਹ ਵਰਤ, ਜੋ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 174

इत्येवमुक्ते रुद्रेण विष्णुः प्रोवाच सादरम् । नाहं धर्मं ख्यापयिष्ये स्वकीयं शंकराधुना

ਇਉਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉਪਰੰਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 175

भवानाख्यातु माहात्म्यं मदीयं सुरसत्तम । त्वया वै कथितं पूर्वं कृते वै पापसंक्षयः

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਪਾਵਨ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਥਨ ਨਾਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 176

भविष्यति न संदेहो भवान्पूतो भविष्यति । भीष्म उवाच । मधुरा गीर्भवेत्केन व्रतेन मुनिसत्तम

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਤੁਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਿਹੜੇ ਵਰਤ ਨਾਲ ਬਾਣੀ ਮਧੁਰ ਬਣਦੀ ਹੈ?

Verse 177

तथैव जनसौभाग्यं मतिर्विद्यासु कौशलम् । अभेदश्चापि दांपत्ये संगो बंधुजनेन च

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖਿਆਤਿ, ਤੀਖੀ ਬੁੱਧੀ, ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ, ਦਾਂਪਤ੍ਯ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤੀ, ਅਤੇ ਬੰਧੂ-ਜਨਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 178

आयुश्च विपुलं पुंसां तन्मे कथय सत्तम । पुलस्त्य उवाच । सम्यक्पृष्टं त्वया राजन्शृणु सारस्वतं व्रतम्

ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਯੁ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਹੇ ਸਤਪੁਰਖ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ; ਸਾਰਸਵਤ ਵਰਤ ਸੁਣ।

Verse 179

यस्य संकीर्तनादेव देवी तुष्येत्सरस्वती । यावद्भक्तः स्तवं कुर्यादेतद्व्रतमनुत्तमम्

ਜਿਸ ਦੇ ਸੰਕੀਰਤਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜਦ ਤੱਕ ਭਕਤ ਸਤਵ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਰਹੇ, ਇਹ ਵਰਤ ਅਨੁੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 180

प्राग्वासरादौ संपूज्य दिव्यं स्तवं समारभेत् । अथवा रविवारेण ग्रहताराबलेन च

ਦਿਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਤਵ ਦਾ ਪਾਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇ; ਜਾਂ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ, ਗ੍ਰਹ-ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਬਲ (ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਭਾਵ) ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 181

पायसं भोजयेद्विप्रान्कुर्याद्ब्राह्मणवाचनम् । शुक्लवस्त्राणि दत्त्वा च सहिरण्यानि शक्तितः

ਖੀਰ ਪਾਯਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਏ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਕਰਵਾਏ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਸੋਨਾ ਭੇਟ ਕਰੇ।

Verse 182

गायत्रीं पूजयेद्भक्त्या शुक्लमाल्यानुलेपनैः । यथा न देवि भगवान्ब्रह्मा लोकपितामहः

ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਚਿੱਟੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਲੇਪ ਅਰਪਣ ਕਰੇ—ਜਿਵੇਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਤੇ ਪਿਤਾ, ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 183

त्वां परित्यज्य तिष्ठेच्च तथा भव वरप्रदा । वेदशास्त्राणि धर्माणि नृत्यगीतादिकं च यत्

ਜੇ ਕੋਈ ਤੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਵੀ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਹੇ ਵਰਦਾਇਨੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼। ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਧਰਮ ਦੇ ਕਰਤੱਬ, ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ-ਗੀਤ ਆਦਿਕ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ (ਉਸ ਲਈ) ਸਿਧ ਹੋਵੇ।

Verse 184

न विहीनं त्वया देवि तथा मे संतु सिद्धयः । लक्ष्मीर्मेधा धरा पुष्टिर्गौरी तुष्टिर्जया मतिः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣਾ ਨਾ ਰਹਾਂ; ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ—ਮੈਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਮੇਧਾ, ਧਰਾ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਗੌਰੀ-ਕਿਰਪਾ, ਤ੍ਰਿਪਤੀ, ਜਯ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਮਤਿ ਬਖ਼ਸ਼।

Verse 185

एताभिः पाहि चाष्टाभिमूर्तिभिर्मां सरस्वति । एवं संपूज्य गायत्रीं वीणाकमलधारिणीम्

ਹੇ ਸਰਸਵਤੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਮੂਰਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀਣਾ ਅਤੇ ਕਮਲ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ (ਅੱਗੇ ਕਰਮ ਕਰੇ)।

Verse 186

शुक्लपुष्पाक्षतैर्भक्त्या सकमंडलु पुस्तकाम् । मौनव्रतेन भुंजीत सायंप्रातश्च धर्मवित्

ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣੂ ਭਗਤਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫੈਦ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਅੱਖਤ (ਚਾਵਲ) ਨਾਲ, ਕਮੰਡਲੁ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਸਮੇਤ, ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਮੌਨ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਭੋਜਨ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰੇ।

Verse 187

पंचम्यां प्रतिपक्षं च गां च विप्राय शोभनाम् । तथैव तंडुलप्रस्थं घृतपात्रेण संयुतम्

ਪੰਚਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੀ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਮਾਪ ਦੇ ਚਾਵਲ ਵੀ ਦੇਵੇ।

Verse 188

क्षीरं दद्याद्धिरण्यं च गायत्री प्रीयतामिति । संध्यायां च तथा मौनमेतत्कुर्वन्समाचरेत्

ਦੂਧ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੇ—“ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।” ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਵੀ ਮੌਨ ਧਾਰੇ; ਇਹ ਕਰਦਿਆਂ ਨਿਯਤ ਆਚਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰੇ।

Verse 189

न रात्र्यां भोजनं कुर्याद्यावन्मासास्त्रयोदश । समाप्ते तु व्रते दद्याद्भोजनं शुक्लतंडुलैः

ਤੇਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰੇ। ਵ੍ਰਤ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਸਫੈਦ ਚਾਵਲਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 190

दिव्यां वितानं घंटां च सितनेत्रपटान्विताम् । चंदनं वस्त्रयुग्मं च दध्यन्नं सुरसं पुनः

ਦਿਵ੍ਯ ਛਤ੍ਰ-ਵਿਤਾਨ ਅਤੇ ਘੰਟੀ, ਸਫੈਦ ਨੇਤਰ-ਪਟ (ਪਰਦਾ) ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਚੰਦਨ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਦਹੀਂ-ਅੰਨ (ਦਧ੍ਯੰਨ) ਭੇਟ ਕਰੇ।

Verse 191

अथोपदेष्टारमपि भक्त्या संपूजयेद्गुरुम् । वित्तशाठ्येनरहितो वस्त्रमाल्यानुलेपनैः

ਫਿਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਭੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜੋ; ਧਨ ਸੰਬੰਧੀ ਛਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਅਰਪਣ ਕਰੋ।

Verse 192

अनेन विधिना यस्तु कुर्यात्सारस्वतं व्रतम् । सौभाग्यमतियुक्तस्तु सूक्ष्मकंठश्च जायते

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰਸਵਤ ਵਰਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਤੀਖੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਕੰਠ—ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸੁਰੀਲੀ ਵਾਣੀ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 193

सरस्वत्याः प्रसादेन ब्रह्मलोके महीयते । नारी वा कुरुते या तु सापि तत्फलभागिनी

ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਨਾਰੀ ਇਹ ਕਰੇ, ਉਹ ਭੀ ਉਸੇ ਫਲ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ।

Verse 194

ब्रह्मलोके वसेद्राजन्यावत्कल्पायुत त्रयम् । सारस्वतं व्रतं यस्तु शृणुयादपि वा पठेत्

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਕੋਈ ਸਾਰਸਵਤ ਵਰਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੇ—ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਪਾਠ ਕਰੇ—ਉਹ ਤਿੰਨ ਅਯੁਤ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਸੇਗਾ।