Adhyaya 17

Verse 1

भीष्म उवाच । तस्मिन्यज्ञे किमाश्चर्यं तदासीद्द्विजसत्तम । कथं रुद्रः स्थितस्तत्र विष्णुश्चापि सुरोत्तमः

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ? ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਕਿਵੇਂ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੀ ਕਿਵੇਂ (ਉਪਸਥਿਤ) ਸੀ?

Verse 2

गायत्र्या किं कृतं तत्र पत्नीत्वे स्थितया तया । आभीरैः किं सुवृत्तज्ञैर्ज्ञात्वा तैश्च कृतं मुने

ਉੱਥੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨੇ, ਜਦ ਉਹ ਪਤਨੀ-ਪਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਗਈ, ਕੀ ਕੀਤਾ? ਅਤੇ ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ-ਜਾਣੂ ਆਭੀਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕੀ ਕਰਮ ਕੀਤਾ?

Verse 3

एतद्वृत्तं समाचक्ष्व यथावृत्तं यथाकृतम् । आभीरैर्ब्रह्मणा चापि ममैतत्कौतुकं महत्

ਇਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਭੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਭ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ।

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । तस्मिन्यज्ञे यदाश्चर्यं वृत्तमासीन्नराधिप । कथयिष्यामि तत्सर्वं शृणुष्वैकमना नृप

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਉਸ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਾਂਗਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

Verse 5

रुद्रस्तु महदाश्चर्यं कृतवान्वै सदो गतः । निंद्यरूपधरो देवस्तत्रायाद्द्विजसन्निधौ

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇਕ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਾ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉੱਥੋਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ। ਨਿੰਦਣਯ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਉਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 6

विष्णुना न कृतं किंचित्प्राधान्ये स यतः स्थितः । नाशं तु गोपकन्याया ज्ञात्वा गोपकुमारकाः

ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਭੀ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਧਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸਥਿਤ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਗੋਪਕਨਿਆ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਗੋਪਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ…

Verse 7

गोप्यश्च तास्तथा सर्वा आगता ब्रह्मणोंतिकम् । दृष्ट्वा तां मेखलाबद्धां यज्ञसीमव्यस्थिताम्

ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਮਰਬੰਦ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਵੇਖ ਕੇ,

Verse 8

हा पुत्रीति तदा माता पिता हा पुत्रिकेति च । स्वसेति बान्धवाः सर्वे सख्यः सख्येन हा सखि

ਤਦ ਮਾਂ ਨੇ ਚੀਕ ਮਾਰੀ, “ਹਾਏ ਮੇਰੀ ਧੀ!” ਅਤੇ ਪਿਉ ਨੇ, “ਹਾਏ ਮੇਰੀ ਨਿੱਕੀ ਧੀ!” ਸਾਰੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਰੋਏ, “ਭੈਣ!” ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬੋਲੀਅਾਂ, “ਹਾਏ ਸਖੀ, ਪਿਆਰੀ ਸਖੀ!”

Verse 9

केन त्वमिह चानीता अलक्तांका तु संदरी । शाटीं निवृत्तां कृत्वा तु केन युक्ता च कंबली

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਲਾਲ ਲਾਖ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਲਿਆਇਆ? ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਚਾਦਰ ਉਤਾਰ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕੰਬਲ ਕੌਣ ਪਹਿਨਾ ਗਿਆ?

Verse 10

केन चेयं जटा पुत्रि रक्तसूत्रावकल्पिता । एवंविधानि वाक्यानि श्रुत्वोवाच स्वयं हरिः

“ਧੀਏ, ਇਹ ਜਟਾ ਲਾਲ ਸੂਤ ਨਾਲ ਕਿਸ ਨੇ ਗੂੰਥੀ ਹੈ?” ਐਸੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਵੈੰ ਹਰਿ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 11

इह चास्माभिरानीता पत्न्यर्थं विनियोजिता । ब्रह्मणालंबिता बाला प्रलापं मा कृथास्त्विह

ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਬਾਲਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਵਿਅਰਥ ਪ੍ਰਲਾਪ ਨਾ ਕਰ।

Verse 12

पुण्या चैषा सुभाग्या च सर्वेषां कुलनंदिनी । पुण्या चेन्न भवत्येषा कथमागच्छते सदः

ਇਹ ਪੁੰਨਵਤੀ ਹੈ, ਸੁਭਾਗੀ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੁੰਨਵਾਨ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਦਾ ਇਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ?

Verse 13

एवं ज्ञात्वा महाभाग न त्वं शोचितुमर्हसि । कन्यैषा ते महाभागा प्राप्ता देवं विरिंचनम्

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਤੇਰੀ ਇਹ ਪੁੰਨਵਤੀ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇਵ ਵਿਰਿੰਚਨ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

Verse 14

योगिनो योगयुक्ता ये ब्राह्मणा वेदपारगाः । न लभंते प्रार्थयन्तस्तां गतिं दुहिता गता

ਜੋ ਯੋਗੀ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਗਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ—ਪਰ ਧੀ ਨੇ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ।

Verse 15

धर्मवंतं सदाचारं भवंतं धर्मवत्सलम् । मया ज्ञात्वा ततः कन्या दत्ता चैषा विरंचये

ਤੈਨੂੰ ਧਰਮਵਾਨ, ਸਦਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਕੁੜੀ ਵਿਰੰਚਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 16

अनया तारितो गच्छ दिव्यान्लोकान्महोदयान् । युष्माकं च कुले चापि देवकार्यार्थसिद्धये

ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਤਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੂੰ ਦਿਵ੍ਯ, ਮਹਾਨ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਵੇ।

Verse 17

अवतारं करिष्येहं सा क्रीडा तु भविष्यति । यदा नंदप्रभृतयो ह्यवतारं धरातले

ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਇੱਥੇ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਾਂਗਾ; ਉਹ ਮੇਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਹੋਵੇਗੀ—ਜਦੋਂ ਨੰਦ ਆਦਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਅਵਤਰਨ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 18

करिष्यंति तदा चाहं वसिष्ये तेषु मध्यतः । युष्माकं कन्यकाः सर्वा वसिष्यंति मया सह

ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਾਂਗਾ; ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸਭ ਕੁੜੀਆਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕੱਠੀਆਂ ਵੱਸਣਗੀਆਂ।

Verse 19

तत्र दोषो न भविता न द्वेषो न च मत्सरः । करिष्यंति तदा गोपा भयं च न मनुष्यकाः

ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਉੱਠੇਗਾ—ਨਾ ਵੈਰ, ਨਾ ਈਰਖਾ। ਤਦ ਗੋਪ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿਣਗੇ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਨਿਰਭੈ ਹੋਣਗੇ।

Verse 20

न चास्या भविता दोषः कर्मणानेन कर्हिचित् । श्रुत्वा वाक्यं तदा विष्णोः प्रणिपत्य ययुस्तदा

ਇਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਤਦ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਓਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 21

एवमेष वरो देव यो दत्तो भविता हि मे । अवतारः कुलेस्माकं कर्तव्यो धर्मसाधनः

“ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦੇਵ! ਜੋ ਵਰ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਫਲ ਦੇਵੇਗਾ। ਧਰਮ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਲਈ ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਣਾ ਹੋਵੇ।”

Verse 22

भवतो दर्शनादेव भवामः स्वर्गवासिनः । शुभदा कन्यका चैषा तारिणी मे कुलैः सह

ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਸਵਰਗ ਦੇ ਵਾਸੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਕੁਮਾਰੀ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਮੂਹ ਕੁਲ ਸਮੇਤ ਮੈਨੂੰ ਤਾਰ ਦੇਵੇਗੀ।

Verse 23

एवं भवतु देवेश वरदानं विभो तव । अनुनीतास्तदा गोपाः स्वयं देवेन विष्णुना

“ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਹੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਤੇਰਾ ਵਰਦਾਨ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈੰ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 24

ब्रह्मणाप्येवमेवं तु वामहस्तेन भाषितम् । त्रपान्विता दर्शने तु बंधूनां वरवर्णिनी

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਇਉਂ ਹੀ ਕਿਹਾ। ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਲਾਜ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਸਗਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 25

कैरहं तु समाख्याता येनेमं देशमागताः । दृष्ट्वा तु तांस्ततः प्राह गायत्री गोपकन्यका

“ਮੈਨੂੰ ‘ਕੈਰਹਾ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਹੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗੋਪਕਨਿਆ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨੇ ਤਦ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 26

वामहस्तेन तान्सर्वान्प्राणिपातपुरःसरम् । अत्र चाहं स्थिता मातर्ब्रह्माणं समुपागता

ਵਾਮ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਆਈ, ਨਮਸਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਸੀ। ਹੁਣ, ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜੀ ਹਾਂ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹਾਂ।

Verse 27

भर्ता लब्धो मया देवः सर्वस्याद्यो जगत्पतिः । नाहं शोच्या भवत्या तु न पित्रा न च बांधवैः

ਮੈਂ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਸਭ ਦਾ ਆਦਿ, ਜਗਤ ਦਾ ਪਤੀ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਵਾਮੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਦਇਆਯੋਗ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ, ਨਾ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ, ਨਾ ਹੀ ਬੰਧੂਆਂ ਵੱਲੋਂ।

Verse 28

सखीगणश्च मे यातु भगिन्यो दारकैः सह । सर्वेषां कुशलं वाच्यं स्थितास्मि सह दैवतैः

ਮੇਰੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ। ਸਭ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਕੁਸ਼ਲ-ਖ਼ਬਰ ਕਹਿ ਦੇਣਾ: ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹਾਂ।

Verse 29

गतेषु तेषु सर्वेषु गायत्री सा सुमध्यमा । ब्रह्मणा सहिता रेजे यज्ञवाटं गता सती

ਜਦ ਉਹ ਸਭ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਹ ਸੁਮਧਿਆ ਗਾਇਤ੍ਰੀ—ਸਤੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ-ਵਾਟਿਕਾ ਨੂੰ ਗਈ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠੀ।

Verse 30

याचितो ब्राह्मणैर्ब्रह्मा वरान्नो देहि चेप्सितान् । यथेप्सितं वरं तेषां तदा ब्रह्माप्ययच्छत

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ—“ਸਾਨੂੰ ਮਨਚਾਹੇ ਵਰ ਦਿਓ”—ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਵਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 31

तया देव्या च गायत्र्या दत्तं तच्चानुमोदितम् । सा तु यज्ञे स्थिता साध्वी देवतानां समीपगा

ਉਹ ਅਰਪਣ ਦੇਵੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਯਥਾਵਤ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਰਹੀ।

Verse 32

दिव्यंवर्षशतं साग्रं स यज्ञो ववृधे तदा । यज्ञवाटं कपर्दी तु भिक्षार्थं समुपागतः

ਪੂਰੇ ਸੌ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਉਹ ਯਜ्ञ ਤਦ ਵਧਦਾ ਹੀ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਕਪੜਦੀ—ਜਟਾਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ—ਭਿੱਖਿਆ ਲਈ ਯਜ੍ਞ-ਵਾਟ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 33

बृहत्कपालं संगृह्य पंचमुण्डैरलंकृतः । ऋत्विग्भिश्च सदस्यैश्च दूरात्तिष्ठन्जुगुप्सितः

ਵੱਡਾ ਕਪਾਲ-ਪਾਤ੍ਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਪੰਜ ਮੂੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦੂਰ ਖੜਾ ਰਿਹਾ—ਰਿਤ੍ਵਿਕਾਂ ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਸਦੱਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਰਸਕਾਰਿਆ ਗਿਆ।

Verse 34

कथं त्वमिह संप्राप्तो निंदितो वेदवादिभिः । एवं प्रोत्सार्यमाणोपि निंद्यमानः स तैर्द्विजैः

“ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਵੇਦ-ਵਾਦੀ ਤੈਨੂੰ ਨਿੰਦਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੂਰ ਹਟਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਵੀ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਆ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 35

उवाच तान्द्विजान्सर्वान्स्मितं कृत्वा महेश्वरः । अत्र पैतामहे यज्ञे सर्वेषां तोषदायिनि

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦਵਿਜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇੱਥੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਦਿ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—…”

Verse 36

कश्चिदुत्सार्य तेनैव ऋतेमां द्विजसत्तमाः । उक्तः स तैः कपर्दी तु भुक्त्वा चान्नं ततो व्रज

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ—ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਪੜਦੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਇੱਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾ।”

Verse 37

कपर्दिना च ते उक्ता भुक्त्वा यास्यामि भो द्विजाः । एवमुक्त्वा निषण्णः स कपालं न्यस्य चाग्रतः

ਕਪੜਦੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੱਗੇ ਖੋਪੜੀ-ਪਾਤ੍ਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।

Verse 38

तेषां निरीक्ष्य तत्कर्म चक्रे कौटिल्यमीश्वरः । मुक्त्वा कपालं भूमौ तु तान्द्विजानवलोकयन्

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਕ ਚਤੁਰ ਉਪਾਇ ਕੀਤਾ; ਖੋਪੜੀ-ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਕੇ ਉਹ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 39

उवाच पुष्करं यामि स्नानार्थं द्विजसत्तमाः । तूर्णं गच्छेति तैरुक्तः स गतः परमेश्वरः

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੈਂ ਸਨਾਨ ਲਈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਲਦੀ ਜਾ!” ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 40

वियत्स्थितः कौतुकेन मोहयित्वा दिवौकसः । स्नानार्थं पुष्करं याते कपर्दिनि द्विजातयः

ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕੌਤੁਕ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਪੜਦੀ (ਸ਼ਿਵ) ਸਨਾਨ ਲਈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਗਿਆ, ਤਦ ਦਵਿਜਾਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਗਏ।

Verse 41

कथं होमोत्र क्रियते कपाले सदसि स्थिते । कपालांतान्यशौचानि पुरा प्राह प्रजापतिः

ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆਂ ਕਪਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕਪਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ (ਕਪਾਲ-ਅੰਤ) ਵਸਤੂਆਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹਨ।

Verse 42

विप्रोभ्यधात्सदस्येकः कपालमुत्क्षिपाम्यहं । उद्धृतं तु सदस्येन प्रक्षिप्तं पाणिना स्वयम्

ਤਦ ਸਭਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਦੱਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਾ: “ਮੈਂ ਇਹ ਕਪਾਲ ਉਛਾਲ ਕੇ ਸੁੱਟਾਂਗਾ।” ਪਰ ਉਸੇ ਸਦੱਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 43

तावदन्यत्स्थितं तत्र पुनरेव समुद्धृतम् । एवं द्वितीयं तृतीयं विंशतिस्त्रिंशदप्यहो

ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਰ ਕੁਝ ਫਿਰ ਤੋਂ ਹੀ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੀ ਵਾਰ, ਤੀਜੀ ਵਾਰ—ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ, ਵੀਹ ਤੀਹ ਵਾਰ ਤੱਕ ਇਹੀ ਹੋਇਆ।

Verse 44

पंचाशच्च शतं चैव सहस्रमयुतं तथा । एवं नांतः कपालानां प्राप्यते द्विजसत्तमैः

ਪੰਜਾਹ, ਸੌ, ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਵੀ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਸ਼ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਪਾਲਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ; ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ।

Verse 45

नत्वा कपर्दिनं देवं शरणं समुपागताः । पुष्करारण्यमासाद्य जप्यैश्च वैदिकैर्भृशम्

ਕਪર્દਿਨ ਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਅਰਣ੍ਯ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੈਦਿਕ ਜਪ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰੋਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 46

तुष्टुवुः सहिताः सर्वे तावत्तुष्टो हरः स्वयम् । ततः सदर्शनं प्रादाद्द्विजानां भक्तितः शिवः

ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਤਦ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਆਪ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ੁਭ ਦਰਸ਼ਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 47

उवाच तांस्ततो देवो भक्तिनम्रान्द्विजोत्तमान् । पुरोडाशस्य निष्पत्तिः कपालं न विना भवेत्

ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਿਮਰ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਦਵਿਜੋਤਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਪੁਰੋਡਾਸ਼ ਅਰਪਣ ਦੀ ਯਥਾਵਤ ਤਿਆਰੀ ਕਪਾਲ (ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਯਜ੍ਞ-ਪਾਤ੍ਰ) ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।”

Verse 48

कुरुध्वं वचनं विप्राः भागः स्विष्टकृतो मम । एवं कृते कृतं सर्वं मदीयं शासनं भवेत्

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਪਾਲੋ: ਮੇਰਾ ਨਿਯਤ ਭਾਗ ਸਵੀਸ਼ਟਕ੍ਰਿਤ—ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਆਹੁਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 49

तथेत्यूचुर्द्विजाश्शंभुं कुर्मो वै तव शासनम् । कपालपाणिराहेशो भगवंतं पितामहम्

“ਤਥਾਸਤੁ,” ਦਵਿਜਾਂ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਕਰਾਂਗੇ।” ਤਦ ਕਪਾਲਪਾਣੀ, ਮਹੇਸ਼, ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 50

वरं वरय भो ब्रह्मन्हृदि यत्ते प्रियं स्थितम् । सर्वं तव प्रदास्यामि अदेयं नास्ति मे प्रभो

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ—ਜੋ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਦੇਯ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।

Verse 51

ब्रह्मोवाच । न ते वरं ग्रहीष्यामि दीक्षितोहं सदः स्थितः । सर्वकामप्रदश्चाहं यो मां प्रार्थयते त्विह

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਵਰ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਾਂ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।

Verse 52

एवं वदंतं वरदं क्रतौ तस्मिन्पितामहम् । तथेति चोक्त्वा रुद्रः स वरमस्मादयाचत

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਵਰਦਾਤਾ ਪਿਤਾਮਹ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ‘ਤਥੇਤਿ’ ਕਹਿ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਰ ਮੰਗਿਆ।

Verse 53

ततो मन्वंतरेतीते पुनरेव प्रभुः स्वयम् । ब्रह्मोत्तरं कृतं स्थानं स्वयं देवेन शंभुना

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਮਨਵੰਤਰ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਹੀ—ਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ—ਨੇ ‘ਬ੍ਰਹਮੋੱਤਰ’ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 54

चतुर्ष्वपि हि वेदेषु परिनिष्ठां गतो हि यः । तस्मिन्काले तदा देवो नगरस्यावलोकने

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਜੋ ਚਾਰਾਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਨਿਸ਼ਠਾ, ਅੰਤਿਮ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵ ਨੇ ਫਿਰ ਨਗਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 55

संभाषणे द्विजानां तु कौतुकेन सदो गतः । तेनैवोन्मत्तवेषेण हुतशेषे महेश्वरः

ਕੌਤੁਕ ਵਸ਼ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਾਲੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਉਨਮੱਤ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 56

प्रविष्टो ब्रह्मणः सद्म दृष्टो देवैर्द्विजोत्तमैः । प्रहसंति च केप्येनं केचिन्निर्भर्त्सयंति च

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸਿਆ; ਕੋਈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੱਸੇ, ਤੇ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟ-ਫਟਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 57

अपरे पांसुभिः सिञ्चन्त्युन्मत्तं तं तथा द्विजाः । लोष्टैश्च लगुडैश्चान्ये शुष्मिणो बलगर्विताः

ਕੁਝ ਦਵਿਜ ਉਸ ਉਨਮੱਤ ਨੂੰ ਧੂੜ ਛਿੜਕ ਕੇ ਤੰਗ ਕਰਦੇ; ਹੋਰ ਕ੍ਰੋਧੀ ਤੇ ਬਲ-ਗਰਵਿਤ ਲੋਕ ਢੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਲਾਠੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ।

Verse 58

प्रहरन्ति स्मोपहासं कुर्वाणा हस्तसंविदम् । ततोन्ये वटवस्तत्र जटास्वागृह्य चांतिकम्

ਹੱਸਦੇ ਤੇ ਮਖੌਲ ਕਰਦੇ ਉਹ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ। ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਮੁੰਡੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਟਾਂ ਫੜ ਕੇ ਨੇੜੇ ਘਸੀਟ ਲਿਆਏ।

Verse 59

पृच्छंति व्रतचर्यां तां केनैषा ते निदर्शिता । अत्र वामास्त्रियः संति तासामर्थे त्वमागतः

ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਵ੍ਰਤ-ਚਰਿਆ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ: “ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਦਿਖਾਈ? ਇੱਥੇ ਵਾਮ-ਮਾਰਗ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਹਨ; ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਆਇਆ ਹੈਂ।”

Verse 60

केनैषा दर्शिता चर्या गुरुणा पापदर्शिना । येनचोन्मत्तवद्वाक्यं वदन्मध्ये प्रधावसि

ਇਹ ਚਰਿਆ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਦਿਖਾਈ—ਪਾਪਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਨੇ? ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਉਨਮੱਤ ਵਾਂਗ ਬੋਲਦਾ ਹੋਇਆ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੌੜਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 61

शिश्नं मे ब्रह्मणो रूपं भगं चापि जनार्दनः । उप्यमानमिदं बीजं लोकः क्लिश्नाति चान्यथा

“ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਯੋਨੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਬੀਜ ਬੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ।”

Verse 62

मयायं जनितः पुत्रो जनितोनेन चाप्यहम् । महादेवकृते सृष्टिः सृष्टा भार्या हिमालये

“ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂ ਭੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਰਚੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਹਿਮਾਲੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਤਨੀ ਭੀ ਰਚੀ ਗਈ।”

Verse 63

उमादत्ता तु रुद्रस्य कस्य सा तनया वद । मूढा यूयं न जानीथ वदतां भगवांस्तु वः

“ਉਮਾਦੱਤਾ—ਉਹ ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਤੁਸੀਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਇਸ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪ ਬੋਲ ਕੇ ਸਮਝਾਵੇ।”

Verse 64

ब्रह्मणा न कृता चर्या दर्शिता नैव विष्णुना । गिरिशेनापि देवेन ब्रह्मवध्या कृतेन तु

ਇਹ ਵਰਤ ਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਦੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ; ਨਾ ਹੀ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇਵ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ—ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 65

कथंस्विद्गर्हसे देवं वध्योस्माकं त्वमद्य वै । एवं तैर्हन्यमानस्तु ब्राह्मणैस्तत्र शंकरः

“ਤੂੰ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਅੱਜ ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਵਧਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ।” ਇਉਂ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿ ਲਿਆ।

Verse 66

स्मितं कृत्वाब्रवीत्सर्वान्ब्राह्मणान्नृपसत्तम । किं मां न वित्थ भो विप्रा उन्मत्तं नष्टचेतनम्

ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ—ਮੈਂ ਜੋ ਉਨਮੱਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਚੇਤਨਾ ਭਟਕ ਗਈ ਹੈ?”

Verse 67

यूयं कारुणिकाः सर्वे मित्रभावे व्यवस्थिताः । वदमानमिदं छद्म ब्रह्मरूपधरं हरम्

ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦਇਆਲੂ ਹੋ, ਮਿੱਤਰ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋ। ਸੁਣੋ ਇਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ—ਕਿਵੇਂ ਹਰਿ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਛਲ-ਵੇਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 68

मायया तस्य देवस्य मोहितास्ते द्विजोत्तमाः । कपर्दिनं निजघ्नुस्ते पाणिपादैश्च मुष्टिभिः

ਉਸ ਦੇਵ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ ਕਪਾਰਦਿਨ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ; ਹੱਥਾਂ, ਪੈਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਟਿਆ।

Verse 69

दंडैश्चापि च कीलैश्च उन्मत्तवेषधारिणम् । पीड्यमानस्ततस्तैस्तु द्विजैः कोपमथागमत्

ਡੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਕੀਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਉਨਮੱਤ ਦੇ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੀੜਿਆ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੜਫਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕ੍ਰੋਧ ਉੱਠ ਆਇਆ।

Verse 70

ततो देवेन ते शप्ता यूयं वेदविवर्जिताः । ऊर्ध्वजटाः क्रतुभ्रष्टाः परदारोपसेविनः

ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਤੁਸੀਂ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਰਹੋਗੇ; ਉੱਚੀਆਂ ਜਟਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ, ਅਤੇ ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਵੋਗੇ।”

Verse 71

वेश्यायां तु रता द्यूते पितृमातृविवर्जिताः । न पुत्रः पैतृकं वित्तं विद्यां वापि गमिष्यति

ਪਰ ਜੋ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਜੂਏ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ, ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਦੇ ਆਦਰ ਤੋਂ ਵੰਝੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਪਿਤ੍ਰਕ ਧਨ ਪਾਏਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 72

सर्वे च मोहिताः संतु सर्वेंद्रियविवर्जिताः । रौद्रीं भिक्षां समश्नंतु परपिंडोपजीविनः

“ਸਾਰੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸਭ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਰਹਿਣ; ਭਿਆਨਕ ਭਿੱਖਿਆ ਹੀ ਖਾਣ, ਪਰਾਏ ਟੁਕੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਵਾਲੇ ਬਣਨ।”

Verse 73

आत्मानं वर्तयंतश्च निर्ममा धर्मवर्जिताः । कृपार्पिता तु यैर्विप्रैरुन्मत्ते मयि सांप्रतम्

ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣਾ ਹੀ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੰਝੇ; ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਇਸ ਉਨਮੱਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਰੁਣਾ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 74

तेषां धनं च पुत्राश्च दासीदासमजाविकम् । कुलोत्पन्नाश्च वै नार्यो मयि तुष्टे भवन्विह

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧਨ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ, ਦਾਸੀਆਂ ਤੇ ਦਾਸ, ਬੱਕਰੀਆਂ ਤੇ ਭੇਡਾਂ, ਅਤੇ ਸੁਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 75

एवं शापं वरं चैव दत्वांतर्द्धानमीश्वरः । गतो द्विजागते देवे मत्वा तं शंकरं प्रभुम्

ਇਉਂ ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਵਰ ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਵੇਸ ਵਿੱਚ ਆਏ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਉਥੋਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 76

अन्विष्यंतोपि यत्नेन न चापश्यंत ते यदा । तदा नियमसंपन्नाः पुष्करारण्यमागताः

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਭੀ ਖੋਜਿਆ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਨਾ ਦਿੱਸਿਆ, ਤਦ ਨਿਯਮ-ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਅਰਣ੍ਯ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 77

स्नात्वा ज्येष्ठसरो विप्रा जेपुस्ते शतरुद्रियम् । जाप्यावसाने देवस्तानशीररगिराऽब्रवीत्

ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ-ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ‘ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ’ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਜਪ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 78

अनृतं न मया प्रोक्तं स्वैरेष्वपि कुतः पुनः । आगते निग्रहे क्षेमं भूयोपि करवाण्यहम्

ਮੈਂ ਅਸੱਤ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ; ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲਾਂ? ਦੰਡ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਮੁੜ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 79

शांता दांता द्विजा ये तु भक्तिमंतो मयि स्थिराः । न तेषां छिद्यते वेदो न धनं नापि संततिः

ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ, ਦਮਿਤ, ਭਕਤੀਮਾਨ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਦ੍ਵਿਜ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਾ ਵੇਦ ਛਿਨਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਧਨ, ਨਾ ਹੀ ਸੰਤਾਨ।

Verse 80

अग्निहोत्ररता ये च भक्तिमंतो जनार्दने । पूजयंति च ब्रह्माणं तेजोराशिं दिवाकरम्

ਜੋ ਅਗ્નਿਹੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਜਦੇ ਹਨ—ਦਿਵਾਕਰ ਸੂਰਜ, ਤੇਜ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਸ਼ੀ।

Verse 81

नाशुभं विद्यते तेषां येषां साम्ये स्थिता मतिः । एतावदुक्त्वा वचनं तूष्णीं भूतस्तु सोऽभवत्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ। ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮੌਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 82

लब्ध्वा वरं सप्रसादं देवदेवान्महेश्वरात् । आजग्मुः सहितास्सर्वे यत्र देवः पितामहः

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਭੇ ਇਕੱਠੇ ਉਸ ਥਾਂ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 83

विरिञ्चिं संहिताजाप्यैस्तोषयंतोऽग्रतः स्थिताः । तुष्टस्तानब्रवीद्ब्रह्मा मत्तोपि व्रियतां वरः

ਵਿਰਿੰਚਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਸੰਹਿਤਾ-ਜਾਪ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਵਰ ਚੁਣ ਲਵੋ।”

Verse 84

ब्रह्मणस्तेनवाक्येन हृष्टाः सर्वे द्विजोत्तमाः । को वरो याच्यतां विप्राः परितुष्टे पितामहे

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭੇ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। “ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਪਿਤਾਮਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈ—ਜੋ ਵਰ ਚਾਹੋ ਮੰਗ ਲਵੋ।”

Verse 85

अग्निहोत्राणि वेदाश्च शास्त्राणि विविधानि च । सांतानिकाश्च ये लोका वरदानाद्भवंतु नः

ਅਗ્નਿਹੋਤ੍ਰ ਦੇ ਯਜ੍ਞ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ—ਅਤੇ ਜੋ ਲੋਕ ‘ਸਾਂਤਾਨਿਕ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣ।

Verse 86

एवं प्रजल्पतां तत्र विप्राणां कोपमाविशत् । के यूयं केत्र प्रवरा वयं श्रेष्ठास्तथापरे

ਉਥੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦਿਆਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਆ ਘੇਰਿਆ: “ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਵਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਂ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।”

Verse 87

नेतिनेति तथा विप्रा द्विजांस्तांस्तत्र संस्थितान् । ब्रह्मोवाचाभिसंप्रेक्ष्य ब्राह्मणान्क्रोधपूरितान्

“ਨੇਤੀ ਨੇਤੀ—ਇਹ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਹੀਂ” ਕਹਿੰਦੇ ਕਹਿੰਦੇ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਉਥੇ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 88

यस्माद्यूयं त्रिभिर्भागैः सभायां बाह्यतः स्थिताः । तस्मादामूलिको गुल्मो ह्येको भवतु वो द्विजाः

ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਸਭਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਰਹੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕੋ ਗੁੱਛਾ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਜੜ੍ਹੋਂ ਉਖੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਬੇਜੜ੍ਹ।

Verse 89

उदासीनाः स्थिता ये तु उदासीना भवंतु ते । सायुधाबद्धनिस्त्रिंशा योद्धुकामा व्यवस्थिताः

ਜੋ ਉਦਾਸੀਨ ਹੋ ਕੇ ਖੜੇ ਹਨ—ਉਹ ਉਦਾਸੀਨ ਹੀ ਰਹਿਣ। ਪਰ ਜੋ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹਨ, ਕਮਰ ਨਾਲ ਤਲਵਾਰਾਂ ਬੰਨ੍ਹੇ, ਉਹ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਹਨ।

Verse 90

कौशिकीति गणो नाम तृतीयो भवतु द्विजाः । त्रिधाबद्धमिदं स्थानं सर्वं युष्मद्भविष्यति

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਤੀਜਾ ਭਾਗ ‘ਕੌਸ਼ਿਕੀ’ ਨਾਮਕ ਗਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ। ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 91

बाह्यतो लोकशब्देन प्रोच्यमानाः प्रजास्त्विह । अविज्ञेयमिदं स्थानं विष्णुः पालयिता ध्रुवम्

ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ‘ਲੋਕ’ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਧਾਮ ਅਗੋਚਰ ਹੈ। ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਇਸ ਦਾ ਅਟੱਲ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 92

मया दत्तं चिरस्थायि अभंगं च भविष्यति । एवमुक्त्वा तदा ब्रह्मा समाप्तिं तामवैक्षत

ਜੋ ਮੈਂ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਚਿਰਕਾਲ ਤੱਕ ਟਿਕੇਗਾ ਅਤੇ ਅਭੰਗ ਰਹੇਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਦ ਉਸ ਨਿਸਚੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵੱਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।

Verse 93

ब्राह्मणाः सहितास्ते तु क्रोधामर्षसमन्विताः । अतिथिं भोजयानाश्च वेदाभ्यासरतास्तु ते

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਅਮਰਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਤਿਥੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 94

एतच्च परमं क्षेत्रं पुष्करं ब्रह्मसंज्ञितम् । तत्रस्था ये द्विजाः शांता वसंति क्षेत्रवासिनः

ਇਹੀ ਪਰਮ ਖੇਤਰ ਹੈ—ਪੁਸ਼ਕਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤ ਦ੍ਵਿਜ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਹਨ।

Verse 95

न तेषां दुर्लभं किंचिद्ब्रह्मलोके भविष्यति । कोकामुखे कुरुक्षेत्रे नैमिषे ऋषिसंगमे

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੀ ਵਸਤੂ ਦੁਰਲਭ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ—ਚਾਹੇ ਕੋਕਾਮੁਖ ਹੋਵੇ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ-ਸੰਗਤ।

Verse 96

वाराणस्यां प्रभासे च तथा बदरिकाश्रमे । गंगाद्वारे प्रयागे च गंगासागरसंगमे

ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਬਦਰੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ; ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਉਸ ਸੰਗਮ ਵਿੱਚ—

Verse 97

रुद्रकोट्यां विरूपाक्षे मित्रस्यापि तथा वने । तीर्थेष्वेतेषु सर्वेषु सिद्धिर्या द्वादशाब्दिका

ਰੁਦ੍ਰਕੋਟੀ ਵਿੱਚ, ਵਿਰੂਪਾਕਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ-ਫਲ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 98

प्राप्यते मानवैर्लोके षण्मासाद्राजसत्तम । पुष्करे तु न संदेहो ब्रह्मचर्यमना यदि

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਜੇ ਮਨ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋਵੇ।

Verse 99

तीर्थानां परमं तीर्थं क्षेत्राणामपि चोत्तमम् । सदा तु पूजितं पूज्यैर्भक्तियुक्तैः पितामहे

ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ! ਇਹ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਭਕਤੀ-ਯੁਕਤ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਸਦਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 100

अतः परं प्रवक्ष्यामि सावित्र्या ब्रह्मणा सह । वादो यथानुभूतस्तु परिहासकृतो महान्

ਹੁਣ ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮਹਾਨ ਸੰਵਾਦ, ਜਿਵੇਂ ਅਨੁਭਵ ਹੋਇਆ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹਾਸ-ਪਰਿਹਾਸ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਸੀ।

Verse 101

सावित्रीगमने सर्वा आगता देवयोषितः । भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्ना विष्णुपत्नी यशस्विनी

ਜਦੋਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਚਲ ਪਈ, ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵ-ਯੋਸ਼ਿਤਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਖਿਆਤੀ ਦੇ ਗਰਭੋਂ ਜਨਮੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ-ਪਤਨੀ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਵੀ ਸੀ।

Verse 102

आमन्त्रिता सदा लक्ष्मीस्तत्रायाता त्वरान्विता । मदिरा च महाभागा योगनिद्रा विभूतिदा

ਸੱਦਾ ਬੁਲਾਵੇ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਆ ਗਈ। ਮਹਾਭਾਗਾ ਮਦਿਰਾ ਵੀ ਆਈ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ ਵੀ।

Verse 103

श्रीः कमलालयाभूतिः कीर्तिः श्रद्धा मनस्विनी । पुष्टितुष्टिप्रदा या तु देव्या एताः समागताः

ਸ਼੍ਰੀ, ਕਮਲ-ਨਿਵਾਸੀ ਕਮਲਾ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸ਼ਰਧਾ—ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਵੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 104

सती या दक्षतनया उमेति पार्वती शुभा । त्रैलोक्यसुंदरी देवी स्त्रीणां सौभाग्यदायिनी

ਜੋ ਸਤੀ ਸੀ, ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ—ਉਹੀ ਉਮਾ ਨਾਮੀ ਸ਼ੁਭ ਪਾਰਵਤੀ ਹੈ; ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਹਾਗ ਤੇ ਭਾਗ੍ਯ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 105

जया च विजया चैव मधुच्छंदामरावती । सुप्रिया जनकांता च सावित्र्या मंदिरे शुभे

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਯਾ ਤੇ ਵਿਜਯਾ, ਮਧੁੱਛੰਦਾ ਅਤੇ ਅਮਰਾਵਤੀ; ਸੁਪ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਜਨਕਾਂਤਾ ਭੀ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ।

Verse 106

गौर्या सह समायातास्सुवेषा भरणान्विताः । पुलोमदुहिता चैव शक्राणी च सहाप्सराः

ਗੌਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਆਏ—ਸੁੰਦਰ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ; ਪੁਲੋਮਾ ਦੀ ਧੀ ਵੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰਾਣੀ (ਇੰਦ੍ਰਾਣੀ) ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ।

Verse 107

स्वाहा चापि स्वधाऽऽयाता धूमोर्णा च वरानना । यक्षी तु राक्षसी चैव गौरी चैव महाधना

ਸਵਾਹਾ ਅਤੇ ਸਵਧਾ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ; ਧੂਮੋਰਨਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਵਰਾਨਨਾ; ਯਕ੍ਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ ਵੀ; ਅਤੇ ਗੌਰੀ ਭੀ, ਅਤਿ ਧਨਵਾਨ।

Verse 108

मनोजवा वायुपत्नी ऋद्धिश्च धनदप्रिया । देवकन्यास्तथाऽऽयाता दानव्यो दनुवल्लभाः

ਮਨੋਜਵਾ—ਵਾਯੁ ਦੀ ਪਤਨੀ—ਅਤੇ ਰਿੱਧੀ, ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ; ਦੇਵਕਨਿਆਵਾਂ ਵੀ ਆਈਆਂ, ਅਤੇ ਦਾਨੁ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀਆਂ ਦਾਨਵੀਆਂ ਵੀ।

Verse 109

सप्तर्षीणां महापत्न्य ऋषीणां च वरांगनाः । एवं भगिन्यो दुहिता विद्याधरीगणास्तथा

ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰੀਆਂ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੈਣਾਂ ਤੇ ਧੀਆਂ, ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ (ਉੱਥੇ ਹਨ)।

Verse 110

राक्षस्यः पितृकन्याश्च तथान्या लोकमातरः । वधूभिः सस्नुषाभिश्च सावित्री गंतुमिच्छति

ਰਾਖ਼ਸੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ‘ਲੋਕ-ਮਾਤਾਵਾਂ’—ਆਪਣੀਆਂ ਵਧੂਆਂ ਤੇ ਸਨੁਹਾਂ ਸਮੇਤ—ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 111

अदित्याद्यास्तथा सर्वा दक्षकन्यास्समागताः । ताभिः परिवृता साध्वी ब्रह्माणी कमलालया

ਅਦਿਤੀ ਆਦਿ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਧੀਆਂ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਕਮਲ-ਨਿਵਾਸੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ) ਉੱਥੇ ਵਿਦਮਾਨ ਸੀ।

Verse 112

काचिन्मोदकमादाय काचिच्छूर्पं वरानना । फलपूरितमादाय प्रयाता ब्रह्मणोंतिकम्

ਕੋਈ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਮੋਦਕ ਲੈ ਆਈ, ਕੋਈ ਛਾਜ਼ ਲੈ ਆਈ। ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭੇਟਾਂ ਭਰ ਕੇ, ਉਹ ਚੱਲ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪਹੁੰਚੀਆਂ।

Verse 113

आढकीः सह निष्पावा गृहीत्वान्यास्तथापरा । दाडिमानि विचित्राणि मातुलिंगानि शोभना

ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਆਢਕੀ ਦਾਲ ਨਿਸ਼ਪਾਵਾ ਸਮੇਤ ਲੈ ਲਈ। ਤਦੋਂ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦਾਢ਼ਮ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਮਾਤੁਲਿੰਗ (ਸਿਟਰੋਨ) ਵੀ ਲਿਆਈਆਂ।

Verse 114

करीराणि तथा चान्या गृहीत्वा कमलानि च । कौसुंभकं जीरकं च खर्जूरमपरा तथा

ਕੋਈ ਕਰੀਰ ਦੇ ਫਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਲੈ ਆਈ, ਨਾਲ ਹੀ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ। ਹੋਰ ਨੇ ਕੌਸੁੰਭ (ਕੁਸੁੰਭ) ਫੁੱਲ, ਜੀਰਾ ਅਤੇ ਖਜੂਰ ਵੀ ਲਿਆਏ।

Verse 115

उत्तमान्यपरादाय नालिकेराणि सर्वशः । द्राक्षयापूरितं काचित्पात्रं शृंगाटकं तथा

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉੱਤਮ ਭੇਟਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ—ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਾਰੀਅਲ, ਦ੍ਰਾਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇਕ ਪਾਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੰਘਾੜੇ ਵੀ।

Verse 116

कर्पूराणि विचित्राणि जंबूकानि शुभानि च । अक्षोटामलकान्गृह्य जंबीराणि तथापरा

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਭਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਕਪੂਰ, ਸ਼ੁਭ ਬੇਰ, ਅਤੇ ਅਖਰੋਟ ਤੇ ਆਂਵਲੇ ਲੈ ਕੇ; ਦੂਜੀ ਨੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਬੀਰ (ਨਿੰਬੂ/ਸਿਤਰੋਂ) ਵੀ ਚੁੱਕੇ।

Verse 117

बिल्वानि परिपक्वानि चिपिटानि वरानना । कार्पासतूलिकाश्चान्या वस्त्रं कौसुंभकं तथा

ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਨਾਰੀ, ਪੱਕੇ ਬੇਲ-ਫਲ ਅਤੇ ਚਿਪਟੀ ਰੋਟੀਆਂ ਸਨ; ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਦੀ ਰੂਈ ਅਤੇ ਕੇਸਰੀ ਰੰਗਿਆ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਸੀ।

Verse 118

एवमाद्यानि चान्यानि कृत्वा शूर्पे वराननाः । सावित्र्या सहिताः सर्वाः संप्राप्ताः सहसा शुभाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿ ਕਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੀਤਾਂ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਸ਼ੁਭ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ—ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਸਮੇਤ—ਅਚਾਨਕ ਸ਼ੂर्प (ਛਾਜ) ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ।

Verse 119

सावित्रीमागतां दृष्ट्वा भीतस्तत्र पुरंदरः । अधोमुखः स्थितो ब्रह्मा किमेषा मां वदिष्यति

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਥੇ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਡਰ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਮੂੰਹ ਨੀਵਾਂ ਕਰ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਸੋਚਦੇ, “ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਕਹੇਗੀ?”

Verse 120

त्रपान्वितौ विष्णुरुद्रौ सर्वे चान्ये द्विजातयः । सभासदस्तथा भीतास्तथा चान्ये दिवौकसः

ਵਿਸ਼్ణੁ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਲਾਜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ; ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦ੍ਵਿਜਾਤ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਸਨ। ਸਭਾ ਦੇ ਸਦੱਸ ਵੀ ਡਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਲੋਕੀ ਜੀਵ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹੇ ਹੀ ਕੰਬ ਉਠੇ।

Verse 121

पुत्राः पौत्रा भागिनेया मातुला भ्रातरस्तथा । ऋभवो नाम ये देवा देवानामपि देवताः

ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤਰੇ, ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਮੇ ਅਤੇ ਭਰਾ ਵੀ; ਅਤੇ ‘਋ਭੁ’ ਨਾਮ ਦੇ ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 122

वैलक्ष्येवस्थिताः सर्वे सावित्री किं वदिष्यति । ब्रह्मपार्श्वे स्थिता तत्र किंतु वै गोपकन्यका

ਸਾਰੇ ਜਣੇ ਲਾਜੀ ਹੋਏ ਜਿਹੇ ਖੜੇ ਸਨ—ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਕੀਹ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਸੀ? ਪਰ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਾਸੇ ਖੜੀ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਇੱਕ ਗੋਪਕਨਿਆ ਸੀ।

Verse 123

मौनीभूता तु शृण्वाना सर्वेषां वदतां गिरः । अद्ध्वर्युणा समाहूता नागता वरवर्णिनी

ਉਹ ਮੌਨ ਹੋ ਗਈ, ਸਭ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣਦੀ ਰਹੀ। ਅਧਵਰਯੁ ਨੇ ਬੁਲਾਇਆ, ਪਰ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਆਈ ਨਹੀਂ।

Verse 124

शक्रेणान्याहृताभीरा दत्ता सा विष्णुना स्वयम् । अनुमोदिता च रुद्रेण पित्राऽदत्ता स्वयं तथा

ਉਹ ਅਭੀਰਾ ਇਸਤਰੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆਇਆ ਸੀ, ਵਿਸ਼్ణੁ ਨੇ ਆਪ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤੀ; ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਵੀ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 125

कथं सा भविता यज्ञे समाप्तिं वा व्रजेत्कथम् । एवं चिंतयतां तेषां प्रविष्टा कमलालया

“ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇਗਾ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਕਮਲਾਲਯਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਉਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।

Verse 126

वृतो ब्रह्मासदस्यैस्तु ऋत्विग्भिर्दैवतैस्तथा । हूयंते चाग्नयस्तत्र ब्राह्मणैर्वैदपारगैः

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪਣੀ ਸਭਾ ਦੇ ਸਦੱਸਾਂ, ਰਿਤਵਿਜ਼ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ; ਉਥੇ ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀਆਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰ ਕੇ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 127

पत्नीशालास्थिता गोपी सैणशृंगा समेखला । क्षौमवस्त्रपरीधाना ध्यायंती परमं पदम्

ਪਤਨੀਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਉਹ ਗੋਪੀ—ਸਿੰਗ ਦਾ ਅਲੰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਮਰਬੰਦ ਧਾਰੇ, ਅਤੇ ਖੌਮ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ—ਪਰਮ ਪਦ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 128

पतिव्रता पतिप्राणा प्राधान्ये च निवेशिता । रूपान्विता विशालाक्षी तेजसा भास्करोपमा

ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸੀ, ਪਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਸਮਝਦੀ ਸੀ; ਗੌਰਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ; ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ।

Verse 129

द्योतयंती सदस्तत्र सूर्यस्येव यथा प्रभा । ज्वलमानं तथा वह्निं श्रयंते ऋत्विजस्तथा

ਉਥੇ ਉਹ ਸਭਾ ਨੂੰ ਐਸਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਤਵਿਜ਼ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜ੍ਵਲੰਤ ਯਜ੍ਞਾਗਨੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।

Verse 130

पशूनामिह गृह्णाना भागं स्वस्व चरोर्मुदा । यज्ञभागार्थिनो देवा विलंबाद्ब्रुवते तदा

ਇੱਥੇ ਉਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਹਵਿ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਲੈਂਦੇ ਸਨ; ਯਜ੍ਞ-ਭਾਗ ਦੇ ਅਰਥੀ ਦੇਵਤਾ ਦੇਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤਦ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ।

Verse 131

कालहीनं न कर्तव्यं कृतं न फलदं यतः । वेदेष्वेवमधीकारो दृष्टः सर्वैर्मनीषिभिः

ਅਕਾਲ ਵੇਲੇ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਮਨੀਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।

Verse 132

प्रावर्ग्ये क्रियमाणे तु ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । क्षीरद्वयेन संयुक्त शृतेनाध्वर्युणा तथा

ਜਦੋਂ ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਾਵਰਗ੍ਯ ਕਰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਅਧਵਰ੍ਯੁ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵੀ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਬਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹਵਿ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 133

उपहूतेनागते न चाहूतेषु द्विजन्मसु । क्रियमाणे तथा भक्ष्ये दृष्ट्वा देवी रुषान्विता

ਬੁਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਅਤਿਥੀ ਨਾ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਨਾ-ਬੁਲਾਏ ਦਵਿਜ ਮੌਜੂਦ ਸਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।

Verse 134

उवाच देवी ब्रह्माणं सदोमध्ये तु मौनिनम् । किमेतद्युज्यते देव कर्तुमेतद्विचेष्टितम्

ਸਭਾ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮੌਨ ਬੈਠੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨਾ ਕਿਵੇਂ ਯੋਗ ਹੈ?”

Verse 135

मां परित्यज्य यत्कामात्कृतवानसि किल्बिषम् । न तुल्या पादरजसा ममैषा या शिरः कृता

ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗਿਆ ਅਤੇ ਪਾਪ ਕੀਤਾ। ਤੂੰ ਜਿਸ ਸਿਰ ਨੂੰ ਨਿਵਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਦੇ ਸਮਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 136

यद्वदंति जनास्सर्वे संगताः सदसि स्थिताः । आज्ञामीश्वरभूतानां तां कुरुष्व यदीच्छसि

ਸਭ ਲੋਕ ਜੋ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠੇ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ—ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ ਤਾਂ ਉਹੀ ਹੁਕਮ ਕਰ; ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ-ਸਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਾਂਗ ਹੈ।

Verse 137

भवता रूपलोभेन कृतं लोकविगर्हितम् । पुत्रेषु न कृता लज्जा पौत्रेषु च न ते प्रभो

ਰੂਪ ਦੇ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਤ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਨਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅੱਗੇ ਲਾਜ ਆਈ, ਨਾ ਪੌਤਰਾਂ ਅੱਗੇ।

Verse 138

कामकारकृतं मन्य एतत्कर्मविगर्हितम् । पितामहोसि देवानामृषीणां प्रपितामहः

ਮੈਂ ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਕਾਮ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ ਹੈਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ।

Verse 139

कथं न ते त्रपा जाता आत्मनः पश्यतस्तनुम् । लोकमध्ये कृतं हास्यमहं चापकृता प्रभो

ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਲਾਜ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਆਈ? ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਹਾਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਅਪਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ।

Verse 140

यद्येष ते स्थिरो भावस्तिष्ठ देव नमोस्तुते । अहं कथं सखीनां तु दर्शयिष्यामि वै मुखम्

ਜੇ ਤੇਰਾ ਇਹ ਨਿਸਚਯ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਦੇਵ, ਠਹਿਰ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਆਪਣਾ ਮੁਖ ਕਿਵੇਂ ਵਿਖਾਵਾਂ?

Verse 141

भर्त्रा मे विधृता पत्नी कथमेतदहं वदे । ब्रह्मोवाच । ऋत्विग्भिस्त्वरितश्चाहं दीक्षाकालादनंतरम्

“ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ ਹੀ ਹਟਾ ਲਿਆ—ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਆਖਾਂ?” ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਫਿਰ ਰਿਤਵਿਕਾਂ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਦੀਕਸ਼ਾ-ਕਾਲ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।”

Verse 142

पत्नीं विना न होमोत्र शीघ्रं पत्नीमिहानय । शक्रेणैषा समानीता दत्तेयं मम विष्णुना

ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇੱਥੇ ਹੋਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਜਲਦੀ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ। ਇਹ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 143

गृहीता च मया सुभ्रु क्षमस्वैतं मया कृतम् । न चापराधं भूयोन्यं करिष्ये तव सुव्रते

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭੌਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ। ਅਤੇ ਹੇ ਉੱਤਮ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਫਿਰ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 144

पादयोः पतितस्तेहं क्षमस्वेह नमोस्तुते । पुलस्त्य उवाच । एवमुक्ता तदा क्रुद्धा ब्रह्माणं शप्तुमुद्यता

“ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ।

Verse 145

यदि मेस्ति तपस्तप्तं गुरवो यदि तोषिताः । सर्वब्रह्मसमूहेषु स्थानेषु विविधेषु च

ਜੇ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤਪ ਤਪਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਗੁਰੂਜਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੁੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋਵੇ।

Verse 146

नैव ते ब्राह्मणाः पूजां करिष्यंति कदाचन । ॠते तु कार्तिकीमेकां पूजां सांवत्सरीं तव

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਦੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ; ਕੇਵਲ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਇਕੋ ਵਰਤ-ਪੂਜਾ—ਤੇਰੀ ਸਾਲਾਨਾ ਪੂਜਾ—ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 147

करिष्यंति द्विजाः सर्वे मर्त्या नान्यत्र भूतले । एतद्ब्रह्माणमुक्त्वाह शतक्रतुमुपस्थितम्

ਸਾਰੇ ਦਵਿਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਰਤਭਾਵ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨਗੇ, ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 148

भोभोः शक्र त्वयानीता आभीरी ब्रह्मणोंतिकम् । यस्मात्ते क्षुद्रकं कर्म तस्मात्वं लप्स्यसे फलम्

ਹੇ ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ! ਤੂੰ ਇਸ ਆਭੀਰੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਇਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਕਰਮ ਨੀਚ ਤੇ ਤੁੱਛ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਉਸ ਦਾ ਯੋਗ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪਾਵੇਂਗਾ।

Verse 149

यदा संग्राममध्ये त्वं स्थाता शक्र भविष्यसि । तदा त्वं शत्रुभिर्बद्धो नीतः परमिकां दशाम्

ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੂੰ, ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਡਟੇਂਗਾ, ਤਦੋਂ ਵੈਰੀ ਤੈਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਠਿਨ ਦਸ਼ਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣਗੇ।

Verse 150

अकिंचनो नष्टसत्वः शत्रूणां नगरे स्थितः । पराभवं महत्प्राप्य न चिरादेव मोक्ष्यसे

ਨਿਰਧਨ ਤੇ ਹਿੰਮਤ-ਹਾਰਿਆ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਵੱਡੀ ਪਰਾਜਯ ਭੋਗ ਕੇ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਂਗਾ।

Verse 151

शक्रं शप्त्वा तदा देवी विष्णुं वाक्यमथाब्रवीत् । भृगुवाक्येन ते जन्म यदा मर्त्ये भविष्यति

ਤਦ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ: “ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ…”

Verse 152

भार्यावियोगजं दुःखं तदा त्वं तत्र भोक्ष्यसे । हृता ते शत्रुणा पत्नी परे पारो महोदधेः

ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਪਤਨੀ-ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਦੁੱਖ ਭੋਗੇਂਗਾ। ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ।

Verse 153

न च त्वं ज्ञास्यसे नीतां शोकोपहतचेतनः । भ्रात्रा सह परं कष्टामापदं प्राप्य दुःखितः

ਅਤੇ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣੇਂਗਾ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਚਿੱਤ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਵਿਪਤਾ ਪਾ ਕੇ ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਰਹੇਂਗਾ।

Verse 154

यदा यदुकुले जातः कृष्णसंज्ञो भविष्यसि । पशूनां दासतां प्राप्य चिरकालं भ्रमिष्यसि

ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਯਦੁ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਤਦ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿਚ ਦਾਸਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਟਕਦਾ ਰਹੇਂਗਾ।

Verse 155

तदाह रुद्रं कुपिता यदा दारुवने स्थितः । तदा त ॠषयः क्रुद्धाः शापं दास्यंति वै हर

ਜਦ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾਰੁਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਰੁੱਸ ਗਏ ਅਤੇ ਹੇ ਹਰ! ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਏ।

Verse 156

भोभोः कापालिक क्षुद्र स्त्रीरस्माकं जिहीर्षसि । तदेतद्दर्पितं तेद्य भूमौ लिगं पतिष्यति

“ਹੇ ਹੇ, ਨੀਚ ਕਾਪਾਲਿਕ! ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਹਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਇਹ ਅਹੰਕਾਰੀ ਲਿੰਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਵੇਗਾ!”

Verse 157

विहीनः पौरुषेण त्वं मुनिशापाच्च पीडितः । गंगाद्वारे स्थिता पत्नी सा त्वामाश्वासयिष्यति

ਮਰਦਾਨਾ ਬਲ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਤੈਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਵੇਗੀ।

Verse 158

अग्ने त्वं सर्वभक्षोसि पूर्वं पुत्रेण मे कृतः । भृगुणा धर्मनित्येन कथं दग्धं दहाम्यहम्

ਹੇ ਅਗਨੀ! ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਭਸਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ—ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਅਡੋਲ ਭ੍ਰਿਗੁ—ਵੱਲੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਾੜਾਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੜ ਚੁੱਕਾ ਹੈ?

Verse 159

जातवेदस्स रुद्रस्त्वां रेतसा प्लावयिष्यति । अमेध्येषु च ते जिह्वा अधिकं प्रज्वलिष्यति

ਉਹ ਸਰਵਜ੍ਞ ਜਾਤਵੇਦਸ ਰੁਦ੍ਰ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਡੁਬੋ ਦੇਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੇਰੀ ਜੀਭ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਹਕੇਗੀ।

Verse 160

ब्राह्मणानृत्विजः सर्वान्सावित्री वै शशाप ह । प्रतिग्रहार्थाग्निहोत्रो वृथाटव्याश्रयास्तथा

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਤੁਹਾਡੇ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਤੇ ਯਜ੍ਞ ਕੇਵਲ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਦੇ ਲੋਭ ਲਈ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲਵੋ।”

Verse 161

सदा तीर्थानि क्षेत्राणि लोभादेव भजिष्यथ । परान्नेषु सदा तृप्ता अतृप्तास्स्वगृहेषु च

ਲੋਭ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਇਆ ਕਰੋਗੇ; ਪਰਾਏ ਅੰਨ ਨਾਲ ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹੋਗੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਹੀ ਰਹੋਗੇ।

Verse 162

अयाज्ययाजनं कृत्वा कुत्सितस्य प्रतिग्रहम् । वृथाधनार्जनं कृत्वा व्ययं चैव तथा वृथा

ਅਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਨੀਚ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਅਰਥ ਧਨ ਜੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਖਰਚ ਕਰ ਕੇ—

Verse 163

प्रेतानां तेन प्रेतत्वं भविष्यति न संशयः । एवं शक्रं तथा विष्णुं रुद्रं वै पावकं तथा

ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਪਾਵਕ (ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਵੀ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 164

ब्रह्माणं ब्राह्मणांश्चैव सर्वांस्तानाशपद्रुषा । शापं दत्वा तथा तेषां निष्क्रांता सदसस्तथा

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਸਭਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਈ।

Verse 165

ज्येष्ठं पुष्करमासाद्य तदा सा च व्यवस्थिता । लक्ष्मीं प्राह सतीं तां च शक्रभार्यां वराननाम्

ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਠਹਿਰੀ ਅਤੇ ਸਤੀ, ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਸੀ।

Verse 166

युवतीस्तास्तथोवाच नात्र स्थास्यामि संसदि । तत्र चाहं गमिष्यामि यत्र श्रोष्ये न च ध्वनिम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਇਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗੀ; ਮੈਂ ਉਸ ਥਾਂ ਜਾਵਾਂਗੀ ਜਿੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਧੁਨੀ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਨਾ ਦੇਵੇ।”

Verse 167

ततस्ताः प्रमदाः सर्वाः प्रयाताः स्वनिकेतनम् । सावित्री कुपिता तासामपि शापाय चोद्यता

ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮਦਾਵਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਈ।

Verse 168

यस्मान्मां तु परित्यज्य गतास्ता देवयोषितः । तासामपि तथा शापं प्रदास्ये कुपिता भृशम्

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੇਵ-ਯੋਸ਼ਿਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰਾਂਗੀ।

Verse 169

नैकत्रवासो लक्ष्म्यास्तु भविष्यति कदाचन । क्षुद्रा सा चलचित्ता च मूर्खेषु च वसिष्यति

ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ। ਉਹ ਛੋਟੀ ਸੋਚ ਵਾਲੀ, ਚੰਚਲ-ਚਿੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂਰਖਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 170

म्लेच्छेषु पार्वतीयेषु कुत्सिते कुत्सिते तथा । मूर्खेषु चावलिप्तेषु अभिशप्ते दुरात्मनि

ਮਲੇਛਾਂ ਵਿਚ, ਪਹਾੜੀ ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਿਚ, ਨਿੰਦਿਤਾਂ—ਫਿਰ ਨਿੰਦਿਤਾਂ ਵਿਚ; ਮੂਰਖਾਂ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਸ਼ਾਪਿਤਾਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ।

Verse 171

एवंविधे नरे स्यात्ते वसतिः शापकारिता । शापं दत्वा ततस्तस्या इंद्राणीमशपत्ततदा

“ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਤੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਹੀ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗਾ।” ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਇੰਦਰਾਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 172

ब्रह्महत्या गृहीतेंद्रे पत्यौ ते दुःखभागिनि । नहुषापहृते राज्ये दृष्ट्वा त्वां याचयिष्यति

ਹੇ ਦੁੱਖ-ਭਾਗਿਨੀ! ਜਦ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੇ ਜਕੜ ਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਨਹੁਸ਼ਾ ਰਾਜ ਛੀਨ ਲਵੇਗਾ, ਤਦ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰੇਗਾ।

Verse 173

अहमिंद्रः कथं चैषा नोपस्थास्यति बालिशा । सर्वान्देवान्हनिष्यामि न लप्स्येहं शचीं यदि

“ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਹਾਂ—ਇਹ ਮੂਰਖ ਇਸਤ੍ਰੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ? ਜੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਨਾ ਪਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।”

Verse 174

नष्टा त्वं च तदा त्रस्ता वाक्पतेर्दुःखिता गृहे । वसिष्यसे दुराचारे मम शापेन गर्विते

ਅਤੇ ਤਦ ਤੂੰ ਨਾਸ ਹੋਈ, ਡਰੀ ਹੋਈ, ਵਾਕਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵੱਸੇਂਗੀ। ਹੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਹੇ ਅਹੰਕਾਰੀ! ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਤੂੰ ਓਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰੇਂਗੀ।

Verse 175

देवभार्यासु सर्वासु तदा शापमयच्छत । न चापत्यकृतां प्रीतिमेताः सर्वा लभिष्यथ

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਪਤਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਤੁਸੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਤਾਨ-ਸੁਖ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਵੋਗੀਆਂ।”

Verse 176

दह्यमाना दिवारात्रौ वंध्याशब्देन दूषिताः । गौर्य्यप्येवं तदा शप्ता सावित्र्या वरवर्णिनी

ਦਿਨ ਰਾਤ ਸੜਦੀਆਂ, ‘ਬਾਂਝ’ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਤਦ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 177

रुदमाना तु सा दृष्टा विष्णुना च प्रसादिता । मा रोदीस्त्वं विशालाक्षि एह्यागच्छ सदा शुभे

ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਕੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ: “ਨਾ ਰੋ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ; ਆ, ਨੇੜੇ ਆ—ਹੇ ਸਦਾ ਸ਼ੁਭਾ ਦੇਵੀ।”

Verse 178

प्रविश्य च सभां देहि मेखलां क्षौमवाससी । गृहाण दीक्षां ब्रह्माणि पादौ च प्रणमामि ते

“ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਖਲਾ ਤੇ ਖੌਮ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇਹ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ, ਦੀਕਸ਼ਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 179

एवमुक्ताऽब्रवीदेनं न करोमि वचस्तव । तत्र चाहं गमिष्यामि यत्र श्रोष्ये न वै ध्वनिम्

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਥਾਂ ਜਾਵਾਂਗੀ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਧੁਨੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਂਗੀ।”

Verse 180

एतावदुक्त्वा सारुह्य तस्मात्स्थानद्गिरौ स्थिता । विष्णुस्तदग्रतः स्थित्वा बध्वा च करसंपुटं

ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉਸੇ ਥਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕ ਗਈ। ਤਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 181

तुष्टाव प्रणतो भूत्वा भक्त्या परमया स्थितः । विष्णुरुवाच । सर्वगा सर्वभूतेषु द्रष्टव्या सर्वतोद्भुता

ਉਸ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ, ਨਮ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਤਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਹੈ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ—ਹਰ ਥਾਂ ਦਰਸ਼ਨਯੋਗ ਹੈ, ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਹੈ।”

Verse 182

सदसच्चैव यत्किंचिद्दृश्यं तन्न विना त्वया । तथापि येषु स्थानेषु द्रष्टव्या सिद्धिमीप्सुभिः

ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠ—ਉਹ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਅਸਤੀਤਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਫਿਰ ਭੀ, ਜੋ ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਐਸੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਅਵਸ਼੍ਯ ਹੈ।

Verse 183

स्मर्तव्या भूमिकामैर्वा तत्प्रवक्ष्यामि तेग्रतः । सावित्री पुष्करे नाम तीर्थानां प्रवरे शुभे

ਜਾਂ ਜੋ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ (ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਪੜਾਅ) ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਨਯੋਗ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿੱਧਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਤੀਰਥ—ਸ਼ੁਭ, ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ।

Verse 184

वाराणस्यां विशालाक्षी नैमिषे लिंगधारिणी । प्रयागे ललितादेवी कामुका गंधमादने

ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ ਹੈ; ਨੈਮਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗਧਾਰিণੀ; ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਲਲਿਤਾਦੇਵੀ; ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਰਵਤ ਉੱਤੇ ਉਹ ਕਾਮੁਕਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 185

मानसे कुमुदा नाम विश्वकाया तथांबरे । गोमंते गोमती नाम मंदरे कामचारिणी

ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਤੇ ਉਹ ਕੁਮੁਦਾ ਕਹੀਦੀ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼੍ਵਕਾਇਆ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਗੋਮੰਤ ਪਰਬਤ ਤੇ ਗੋਮਤੀ, ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਚਲ ਉੱਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਹਰਨ ਵਾਲੀ ਕਾਮਚਾਰিণੀ ਹੈ।

Verse 186

मदोत्कटा चैत्ररथे जयंती हस्तिनापुरे । कान्यकुब्जे तथा गौरी रंभा मलयपर्वते

ਚੈਤਰਰਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਦੋਤਕਟਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜਯੰਤੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਨ੍ਯਕੁਬ੍ਜ ਵਿੱਚ ਗੌਰੀ, ਅਤੇ ਮਲਯ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਰੰਭਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ।

Verse 187

एकाम्रके कीर्तिमती विश्वा विश्वेश्वरी तथा । कर्णिके पुरुहस्तेति केदारे मार्गदायिका

ਏਕਾਮ੍ਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੀਰਤਿਮਤੀ ਕਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਕਰ੍ਣਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੁਰੁਹਸਤਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੇਦਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰਗਦਾਇਕਾ—ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੀ—ਹੈ।

Verse 188

नंदा हिमवतः पृष्टे गोकर्णे भद्रकालिका । स्थाण्वीश्वरे भवानी तु बिल्वके बिल्वपत्रिका

ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਪਿੱਛਲੇ (ਉੱਤਰੀ) ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਨੰਦਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਗੋਕਰ੍ਣ ਵਿੱਚ ਭਦ੍ਰਕਾਲਿਕਾ। ਸਥਾਣ੍ਵੀਸ਼੍ਵਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਵਾਨੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਬਿਲ੍ਵਕ ਵਿੱਚ ਬਿਲ੍ਵਪਤ੍ਰਿਕਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 189

श्रीशैले माधवीदेवी भद्रा भद्रेश्वरी तथा । जया वराहशैले तु कमला कमलालये

ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਧਵੀਦੇਵੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਭਦ੍ਰਾ ਤੇ ਭਦ੍ਰੇਸ਼੍ਵਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਵਰਾਹਸ਼ੈਲ ਉੱਤੇ ਉਹ ਜਯਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਮਲਾਲਯ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਮਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ।

Verse 190

रुद्रकोट्यां तु रुद्राणी काली कालंजरे तथा । महालिंगे तु कपिला कर्कोटे मंगलेश्वरी

ਰੁਦ੍ਰਕੋਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ ਹੈ; ਕਾਲੰਜਰ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਕਾਲੀ ਕਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਪਿਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਕੋਟ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲੇਸ਼ਵਰੀ।

Verse 191

शालिग्रामे महादेवी शिवलिंगे जलप्रिया । मायापुर्यां कुमारी तु संताने ललिता तथा

ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਦੇਵੀ ਹੈ; ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜਲਪ੍ਰਿਆ। ਮਾਯਾਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੁਮਾਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਲਲਿਤਾ ਹੈ।

Verse 192

उत्पलाक्षी सहस्राक्षे हिरण्याक्षे महोत्पला । गयायां मंगला नाम विमला पुरुषोत्तमे

ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਤ੍ਪਲਾਕ੍ਸ਼ੀ ਕਹੀਦੀ ਹੈ; ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਮਹੋਤ੍ਪਲਾ। ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੰਗਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ ਵਿੱਚ ਵਿਮਲਾ ਕਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 193

विपाशायाममोघाक्षी पाटला पुण्यवर्द्धने । नारायणी सुपार्श्वे तु त्रिकूटे भद्रसुंदरी

ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਉਹ ਅਮੋਘਾਕ੍ਸ਼ੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪੁਣ੍ਯਵਰ੍ੱਧਨ ਵਿੱਚ ਪਾਟਲਾ। ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼ਵ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਉਹ ਨਾਰਾਯਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਵਿੱਚ ਭਦ੍ਰਸੁੰਦਰੀ।

Verse 194

विपुले विपुला नाम कल्याणी मलयाचले । कोटवी कोटितीर्थे तु सुगंधा माधवीवने

ਵਿਪੁਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਪੁਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਮਲਯਾਚਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਕਲਿਆਣੀ। ਕੋਟਿਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੋਟਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਧਵੀ ਵਨ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧਾ।

Verse 195

कुब्जाम्रके त्रिसंध्या तु गंगाद्वारे हरिप्रिया । शिवकुंडे शिवानंदा नंदिनी देविकातटे

ਕੁਬਜਾਮ੍ਰਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤ੍ਰਿਸੰਧਿਆ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਪ੍ਰਿਆ; ਸ਼ਿਵਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਨੰਦਾ; ਅਤੇ ਦੇਵਿਕਾ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਨੰਦਿਨੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 196

रुक्मिणी द्वारवत्यां तु राधा वृंदावने तथा । देवकी मथुरायां तु पाताले परमेश्वरी

ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਮਿਣੀ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਰਾਧਾ; ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਕੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਵਸਦੀ ਹੈ।

Verse 197

चित्रकूटे तथा सीता विंध्ये विंध्यनिवासिनी । सह्याद्रावेकवीरा तु हरिश्चंद्रे तु चंद्रिका

ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੀਤਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਵਿਂਧ੍ਯ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਂਧ੍ਯਨਿਵਾਸਿਨੀ—ਵਿੰਧ੍ਯਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ। ਸਹ੍ਯਾਦ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਏਕਵੀਰਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ (ਪਹਾੜ/ਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 198

रमणा रामतीर्थे तु यमुनायां मृगावती । करवीरे महालक्ष्मी रुमादेवी विनायके

ਰਾਮਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਮਣਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਯਮੁਨਾ ਵਿੱਚ (ਉਹ) ਮ੍ਰਿਗਾਵਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਰਵੀਰ ਵਿੱਚ (ਉਹ) ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਿਨਾਇਕ ਵਿੱਚ (ਉਹ) ਰੁਮਾਦੇਵੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 199

अरोगा वैद्यनाथे तु महाकाले महेश्वरी । अभया पुष्पतीर्थे तु अमृता विंध्यकंदरे

ਵੈਦ੍ਯਨਾਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਰੋਗਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮਹਾਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ। ਪੁਸ਼ਪਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਅਭਯਾ; ਅਤੇ ਵਿਂਧ੍ਯ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਿਰਾਜਦੀ ਹੈ।

Verse 200

मांडव्ये मांडवी देवी स्वाहा माहेश्वरे पुरे । वेगले तु प्रचंडाथ चंडिकामरकंटके

ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਮਾਂਡਵੀ ਵਸਦੀ ਹੈ; ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਾਹਾ; ਵੇਗਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੰਡਾ; ਅਤੇ ਚੰਡਿਕਾਮਰਕੰਟਕ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।