Adhyaya 21
Kārttika-vrata Discipline: Purity Rules, Morning Bath Saṅkalpa, Tilaka Injunctions, and Food Prohibitions
ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ ਸੂਤ ਜੀ ਤੋਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਹੀਨਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ—ਆਸ਼ਵਿਨ ਪੂਰਨਿਮਾ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਉਦਬੋਧਿਨੀ/ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਤੱਕ—ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਚਾਰ-ਵਿਧੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਚ-ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਦਾਮੋਦਰ ਦਾ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ, ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਪ੍ਰਾਤಃਕਾਲੀਨ ਸਨਾਨ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਅਰਘ੍ਯ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਊਰਧ੍ਵ-ਪੁੰਡ੍ਰ ਤਿਲਕ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਤਿਲਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਗੇ ਤੁਲਸੀ-ਪੂਜਾ, ਪੁਰਾਣ-ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਹਾਰ-ਨਿਸ਼ੇਧ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਭੋਜਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮਤਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਜਾਗਰਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੁਣ੍ਯ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
शौनक उवाच । कथयस्व मुने सूत सर्वमासोत्तमस्य च । कार्तिकस्य विधिं सम्यङ्नियमान्वक्तुमर्हसि
ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੂਤ ਮੁਨੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ—ਸਭ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਤਮ—ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮ-ਸੰਯਮ ਪੂਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
Verse 2
सूत उवाच । आश्विनस्य द्विजश्रेष्ठ पौर्णमास्यां समाहितः । कार्तिकस्य व्रतं कुर्याद्यावदुद्बोधिनी भवेत्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਨ ਨੂੰ ਏਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਆਸ਼ਵਿਨ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਤੋਂ ਕਾਰਤਿਕ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਆਰੰਭ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਦਬੋਧਿਨੀ ਦੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਨਿਭਾਏ।
Verse 3
दिवा विप्र नरः कुर्यान्मलमूत्रमुदङ्मुखः । भवेन्मौनी च सर्वज्ञ रात्रौ चेद्दक्षिणामुखः
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਤਿਆਗੇ; ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੌਨੀ ਅਤੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 4
पथ्यंभसि च गोष्ठेषु श्मशाने वल्मिके द्विज । कुर्यादुत्सर्जनं नैव व्रती मूत्रपुरीषयोः
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪਥ੍ਯ (ਪੀਣਯੋਗ) ਜਲ ਵਿੱਚ, ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਵਲਮੀਕ (ਚਿਟੀ ਦੇ ਟੀਲੇ) ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਮੂਤਰ ਜਾਂ ਪਖਾਨਾ ਨਾ ਕਰੇ।
Verse 5
अत्युत्तमेषु स्थानेषु मलमूत्रं न कारयेत् । शुद्धां मृदं गृहीत्वाथ वामं प्रक्षालयेत्करम्
ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਨਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧ ਮਿੱਟੀ ਲੈ ਕੇ (ਸ਼ੌਚ ਲਈ) ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਧੋਵੇ।
Verse 6
अद्भिर्मृदापि शुद्ध्यर्थं पूर्वं विंशतिसंख्यया । एका लिंगे गुदे पंच तथा वामकरे दश
ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਜਲ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ (ਚਿਕਣੀ ਮਿੱਟੀ) ਨਾਲ ਵੀ ਵੀਹ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਸ਼ਾਲਨ ਕਰੇ: ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਇੱਕ, ਗੁਦਾ ਉੱਤੇ ਪੰਜ, ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਦਸ।
Verse 7
उभयोर्दश दातव्या पादयोश्च त्रिभिस्त्रिभिः । मुखशुद्धिं ततः कुर्य्यात्संकल्पं स्नपनस्य च
ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਦਸ ਦਸ ਵਾਰ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਵਾਰ। ਫਿਰ ਮੁਖ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਨਾਨ-ਵਿਧੀ ਲਈ ਸੰਕਲਪ ਕਰੇ।
Verse 8
हृदि दामोदरं ध्यात्वा इमं मंत्रं ततो वदेत् । कार्तिकेहं करिष्यामि प्रातःस्नानं जनार्द्दन
ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦਾਮੋਦਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ: “ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ! ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਤಃਕਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਾਂਗਾ।”
Verse 9
दामोदरस्य प्रीत्यर्थं राधया पापनाशनं । नमः पंकजनाभाय श्रीकृष्णजलशायिने
ਦਾਮੋਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਸਮੇਤ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨ ਵਾਸਤੇ: ਕਮਲ-ਨਾਭ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਲ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 10
नमस्ते राधया सार्द्धं गृहाणार्घं प्रसीद मे । स्नानं कुर्य्यात्ततो विप्र तिलकं तु यथाविधि
ਰਾਧਾ ਸਮੇਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੇਰਾ ਅਰਘ੍ਯ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ। ਫਿਰ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਤਦਨੰਤਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਲਕ ਲਗਾਏ।
Verse 11
ऊर्ध्वपुंड्रविहीनस्तु किंचित्कर्मकरोति यः । निष्फलं कर्म तत्सर्वं सत्यमेतन्मयोच्यते
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਊਰਧ੍ਵ-ਪੁੰਡ੍ਰ (ਵੈਸ਼ਨਵ ਤਿਲਕ) ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 12
यच्छरीरं मनुष्याणामूर्ध्वपुंड्रं विना कृतम् । तद्दर्शनं न कर्तव्यं दृष्ट्वा सूर्यं निरीक्षयेत्
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਊਰਧ੍ਵ-ਪੁੰਡ੍ਰ (ਵੈਸ਼ਨਵ ਤਿਲਕ) ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ; ਜੇ ਅਜਿਹਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਪੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 13
ऊर्ध्वपुंड्रं मृदा शुभ्रं ललाटे यस्य दृश्यते । चांडालोऽपि विशुद्धात्मा पूज्य एव न संशयः । अच्छिद्रमूर्ध्वपुंड्रं तु ये कुर्वंति नराधमाः
ਜਿਸ ਦੇ ਲਲਾਟ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਊਰਧ੍ਵ-ਪੁੰਡ੍ਰ ਤਿਲਕ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਂਡਾਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਅਛਿਦ੍ਰ (ਅਣਉਚਿਤ, ਬਿਨਾ ਵਿਛੋੜੇ) ਊਰਧ੍ਵ-ਪੁੰਡ੍ਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ…
Verse 14
तेषां ललाटे सततं शुनःपादो न संशयः । प्रातःकालोदितं कर्म्म समाप्य हरिवल्लभाम्
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਲਾਟ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਪੈਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਕੇ (ਫਿਰ) ਹਰਿ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਕੋਲ ਜਾਵੇ।
Verse 15
पूजयेद्भक्तितो विप्र तुलसीं पापनाशिनीम् । पौराणीं तु कथां श्रुत्वा श्रीहरेः स्थिरमानसः
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 16
ततो विप्रं व्रती भक्त्या पूजयेत्तं यथाविधि । परासनं परान्नं च परशय्यां परांगनाम्
ਤਦੋਂ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਭਗਤ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਆਸਨ, ਉੱਤਮ ਅੰਨ, ਉੱਤਮ ਸ਼ਯਿਆ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸੰਗਿਨੀ/ਸੇਵਿਕਾ ਅਰਪੇ।
Verse 17
सर्वदा वर्जयेद्विप्र कार्त्तिके च विशेषतः । सौवीरकं तथा माषानामिषं च तथा मधु
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਸਦਾ ਹੀ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ—ਸੌਵੀਰਕ (ਖਮੀਰੀ ਪਾਨੀਯ), ਮਾਸ਼ (ਉੜਦ), ਮਾਸ ਅਤੇ ਮਧੁ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 18
राजमाषादिकं नित्यं वर्जयेत्कार्तिके व्रती । जंबीरमामिषं चूर्णमन्नं पर्य्युषितं द्विज
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਕਾਰਤਿਕ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਦਾ ਰਾਜਮਾਸ਼ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਬਚੇ; ਅਤੇ ਨਿੰਬੂ, ਮਾਸ, ਚੂਰਨ (ਆਟਾ) ਅਤੇ ਰਾਤੋਂ ਪਿਆ ਅੰਨ ਵੀ ਤਿਆਗੇ।
Verse 19
धान्ये मसूरिका प्रोक्ता गवां दुग्धमनामिषम् । लवणं भूमिजं विप्र प्राण्यङ्गमामिषं खलु
ਅਨਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸੂਰ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਅਮਾਂਸ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਲੂਣ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਅੰਗ ਦਾ ਮਾਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਾਂਸ ਹੈ।
Verse 20
द्विजक्रीता रसाः सर्वे जलं चाल्पसरः स्थितम् । ब्रह्मचर्यं तुर्यकाले पत्रावल्यां च भोजनम्
ਸਾਰੇ ਰਸਦਾਰ ਪਾਨੀਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ; ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਰੋਵਰ/ਸੀਮਿਤ ਜਲਾਸ਼ਯ ਤੋਂ ਹੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਪਾਲੋ, ਦਿਨ ਦੇ ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵੇਲੇ ਭੋਜਨ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਪੱਤਲ ਉੱਤੇ ਹੀ ਅਹਾਰ ਕਰੋ।
Verse 21
इति श्रीपाद्मे महापुराणे सूतशौनकसंवादे ब्रह्मखंडे एकविंशोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਹ્મਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸੂਤ ਅਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਅੰਦਰ, ਇਕੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 22
लशुनं मूलकं शिग्रुं तथैव तुंबिकाफलम् । कपित्थं चैव वृंताकं कूष्मांडं कांस्यभोजनम्
ਲਸਣ, ਮੂਲੀ, ਸ਼ਿਗ੍ਰੁ (ਸਹਿਜਨਾ) ਅਤੇ ਤੂੰਬੀ ਦਾ ਫਲ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਪਿਤਥ (ਵੁੱਡ-ਐਪਲ), ਵੈਂਗਣ, ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ (ਐਸ਼-ਗੋਰਡ) ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ—ਇਹ ਸਭ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਹਨ।
Verse 23
द्विपाचितं सूतिकान्नं मत्स्यं शय्यां रजस्वलाम् । द्विस्त्रिश्चान्नं स्त्रियः संगं वर्जयेत्कार्तिकव्रती
ਕਾਰਤਿਕ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ ਦੋ ਵਾਰ ਪਕਾਇਆ ਭੋਜਨ, ਸੂਤਿਕਾ (ਜਣੇਪੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਅੰਨ, ਮੱਛੀ, ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ੈਯਾ, ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਕਾਇਆ ਅੰਨ, ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ-ਸੰਗ—ਇਹ ਸਭ ਤਿਆਗੇ।
Verse 24
धात्रीफलं गृही विप्र रवौ तत्सर्वदा त्यजेत् । कूष्मांडे धनहानिः स्यात्बृहत्यां न स्मरेद्धरिम्
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਧਾਤ੍ਰੀਫਲ (ਆਂਵਲਾ) ਸਦਾ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ ਖਾਣ ਨਾਲ ਧਨ-ਹਾਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਦੇ ਦਿਨ ਹਰਿ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਨਾ ਕਰੇ।
Verse 25
पटोले तु न वृद्धिः स्याद्बलहानिश्च मूलके । कलंकी जायते बिल्वे तिर्यग्योनिश्च निंबुके
ਪਟੋਲੇ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਮੂਲੀ ਨਾਲ ਬਲ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਿਲਵ ਖਾਣ ਨਾਲ ਕਲੰਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿੰਬ (ਨੀਮ) ਨਾਲ ਤਿਰਯਗਯੋਨੀ—ਪਸ਼ੂ ਜਨਮ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 26
ताले शरीरनाशः स्यान्नारिकेले च मूर्खता । तुंबी गोमांसतुल्या स्याद्गोवधं स्यात्कलिंदके
ਤਾਲ ਫਲ ਨਾਲ ਦੇਹ ਦਾ ਨਾਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਨਾਰੀਅਲ ਨਾਲ ਮੂਰਖਤਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਤੁੰਬੀ (ਲੌਕੀ) ਗੋਮਾਂਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਲਿੰਦਕ ਨਾਲ ਗੋਵਧ ਵਰਗਾ ਪਾਪ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 27
शिंबी पापकरा प्रोक्ता पूतिका ब्रह्मघातिका । वार्ताक्यां सुतनाशः स्याच्चिररोगी च माषके
ਸ਼ਿੰਬੀ ਨੂੰ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਪੂਤਿਕਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਘਾਤ ਵਰਗੀ ਨਾਸਕਾਰੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਾਰਤਾਕੀ ਖਾਣ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਸ਼ ਖਾਣ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਰੋਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
Verse 28
मांसे च बहुपापं स्याद्वर्जयेत्प्रतिपदादिषु । यत्किंचिद्वर्जयेद्योऽन्नं श्रीहरे प्रीतये द्विज
ਮਾਸ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਆਦਿ ਤਿਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਕਿਸੇ ਭੀ ਅੰਨ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 29
तत्पुनर्भूसुरे दत्वा व्रतांते तस्य भोजनम् । कार्तिकव्रतिनं विप्र यथोक्तकारिणं नरम्
ਫਿਰ ਉਹੀ ਦਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ—ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।
Verse 30
यमदूताः पलायंते सिंहं दृष्ट्वा यथा गजाः । श्रेष्ठं विष्णुव्रतं विप्र तत्तुल्या न शतं मखाः
ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਾਥੀ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਯਮਦੂਤ ਭੱਜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ-ਵ੍ਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਸੌ ਯਜ੍ਞ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ।
Verse 31
कृत्वा क्रतुं व्रजेत्स्वर्गं वैकुंठं कार्तिकव्रती । यत्किंचिद्दुष्कृतं विप्र मनोवाक्कायकर्मजम्
ਕ੍ਰਤੁ ਕਰ ਕੇ ਕਾਰਤਿਕ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ ਸਵਰਗ, ਅਤਿ ਵੈਕੁੰਠ ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਨ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਦੇਹ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਜੋ ਵੀ ਦੁਰਕ੍ਰਿਤ ਹੋਣ, ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 32
दृष्ट्वा तु विलयं याति कार्तिकव्रतिनं क्षणात् । कार्त्तिकव्रतिनः पुण्यं ब्रह्मा चैव चतुर्मुखः
ਪਰ ਕੇਵਲ ਕਾਰਤਿਕ-ਵ੍ਰਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਰਤਿਕ-ਵ੍ਰਤੀ ਦਾ ਪੁੰਨ ਤਾਂ ਚਤੁਰਮੁਖ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 33
न समर्थो भवेद्वक्तुं यथोक्तव्रतकारिणः । यत्कृत्वा कलुषं सर्वं व्रजेद्विप्र दशो दिशः
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਮਲਿਨਤਾ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 34
क्व गच्छामि क्व तिष्ठामि कार्त्तिकव्रतिनो भयात् । पौर्णमास्यां यथाशक्ति चान्नवस्त्रादिकं द्विज
‘ਕਾਰਤਿਕ-ਵ੍ਰਤੀਆਂ ਦੇ ਭਯ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਟਿਕਾਂ?’ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਨ, ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 35
दद्याद्वै श्रीहरेः प्रीत्यै ब्राह्मणानपि भोजयेत् । रात्रौ जागरणं कुर्यान्नृत्यगीतादिभिर्व्रती । य इदं शृणुयाद्भक्त्या तस्य पापं प्रणश्यति
ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦਾਨ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ। ਵ੍ਰਤੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਗੀਤ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ। ਜੋ ਇਹ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣੇ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।