Shloka 11

Kārttika-vrata Discipline: Purity Rules, Morning Bath Saṅkalpa, Tilaka Injunctions, and Food Prohibitions

Devanagari script

ऊर्ध्वपुंड्रविहीनस्तु किंचित्कर्मकरोति यः । निष्फलं कर्म तत्सर्वं सत्यमेतन्मयोच्यते

Transliteration

ūrdhvapuṃḍravihīnastu kiṃcitkarmakaroti yaḥ | niṣphalaṃ karma tatsarvaṃ satyametanmayocyate

Translation

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਊਰਧ੍ਵ-ਪੁੰਡ੍ਰ (ਵੈਸ਼ਨਵ ਤਿਲਕ) ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Word by Word

• ऊर्ध्वपुंड्रविहीनः: one devoid of ūrdhva-puṇḍra
• ऊर्ध्वपुंड्रविहीनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ऊर्ध्वपुण्ड्र (प्रातिपदिक) + विहीन (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन — विशेषण (devoid of ūrdhva-puṇḍra)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात) — विरोध/अवधारण (but/indeed)

• किंचित्: some/a little
• किंचित्: Visheshana (Quantifier)
• Type: Indeclinable
• Root: किंचित् (सर्वनाम/अव्यय)
• Form: अव्यय (परिमाणवाचक) — अल्पम् (a little/some)

• कर्म: action/deed
• कर्म: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — कर्म (deed)

• करोति: does
• करोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद — वर्तमान (does)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — सम्बन्धक (relative pronoun: who)

• निष्फलम्: fruitless
• निष्फलम्: Vidhaya-visheshana (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: निष्फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — विशेषण (fruitless)

• कर्म: the action
• कर्म: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — कर्तृस्थानी विषय (the action)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Determiner)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — विशेषण/निर्देशक (that)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Visheshana (Quantifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — विशेषण (all)

• सत्यम्: true
• सत्यम्: Vidhaya (Predicate)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — विधेय (true)

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — निर्देश (this)

• मया: by me
• मया: Kartr-karana (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन — कर्तृकरण (by me)

• उच्यते: is said
• उच्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + उद् (उपसर्ग)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद — कर्मणि प्रयोग (is said)

Speaker

Unspecified (narratorial/teacherly voice within the chapter context)

Verse Rasa

Primary Rasa: raudra

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: ऊर्ध्वपुंड्रविहीनस्तु = ऊर्ध्वपुण्ड्रविहीनः + तु (विसर्गसन्धि); किंचित्कर्म = किंचित् + कर्म (व्यञ्जनसन्धि); तत्सर्वम् = तत् + सर्वम् (व्यञ्जनसन्धि); एतन्मया = एतत् + मया (व्यञ्जनसन्धि).

FAQs

What is ūrdhva-puṇḍra in this verse?

Ūrdhva-puṇḍra refers to the vertical Vaishnava tilaka mark worn on the forehead (and often other parts of the body) as a sign of devotion and identity aligned with Viṣṇu/Nārāyaṇa.

Does the verse claim rituals are useless without tilaka?

Within this Vaishnava-leaning teaching, the verse asserts that actions and rites lack spiritual fruit when performed without the devotional marker (ūrdhva-puṇḍra), emphasizing sectarian discipline and visible commitment to Viṣṇu.

What ethical or spiritual lesson is emphasized here?

The verse stresses that outward practice should reflect inner allegiance and intention; religious action is presented as meaningful when aligned with a recognized devotional orientation, not merely performed as empty formality.