Adhyaya 53

Verse 1

सुकलोवाच । एवं धर्मं श्रुतं पूर्वं पुराणेषु तदा मया । पतिहीना कथं भोगं करिष्ये पापनिश्चया

ਸੁਕਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਪ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰੀ ਭੋਗ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?”

Verse 2

कांतेन तु विना तेन जीवं काये न धारये । विष्णुरुवाच । एवमुक्त्वा परं धर्मं पतिव्रतमनुत्तमम्

“ਉਸ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਧਾਰ ਸਕਦੀ।” ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਧਰਮ—ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦਾ ਅਨੁੱਤਮ ਵਰਤ—ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 3

तास्तु सख्यो वरा नार्यो हर्षेण महतान्विताः । श्रुत्वा धर्मं परं पुण्यं नारीणां गतिदायकम्

ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਖੀਆਂ—ਉੱਤਮ ਨਾਰੀਆਂ—ਮਹਾਨ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਪੁੰਨ ਧਰਮ ਸੁਣ ਲਿਆ ਸੀ।

Verse 4

स्तुवंति तां महाभागां सुकलां धर्मवत्सलाम् । ब्राह्मणाश्च सुराः सर्वे पुण्यस्त्रियो नरोत्तम

ਹੇ ਨਰੋਤਮ! ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਾ, ਅਤੇ ਪੁੰਨਵਾਨ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਨੇਹ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਹਾਭਾਗਾ ਸੁਕਲਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 5

तस्या ध्यानं प्रकुर्वंति पतिकामप्रभावतः । अत्यर्थं दृढतामिंद्र सुःविचिंत्य सुरेश्वरः

ਉਸ ਦੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਕਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲੋਕ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹੇ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਸੁਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤਿ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 6

सुकलायाः परं भावं सुविचार्यामरेश्वरः । चालये धैर्यमस्याश्च पतिस्नेहं न संशयः

ਸੁਕਲਾ ਦੇ ਪਰਮ ਭਾਵ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਅਮਰੇਸ਼ਵਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: “ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਧੀਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਡਗਮਗਾਵਾਂਗਾ—ਇਸ ਦੇ ਪਤਿ-ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 7

सस्मार मन्मथं देवं त्वरमाणः सुराधिपः । पुष्पचापं स संगृह्य मीनकेतुः समागतः

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਮਦੇਵ ਮੰਥਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ। ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰ ਕੇ ਮੀਨਕੇਤੁ (ਮੰਥਨ) ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 8

प्रियया च तया युक्तो रत्या दृष्टमहाबलः । बद्धांजलिपुटो भूत्वा सहस्राक्षमुवाच सः

ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਰਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਅੰਜਲੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਰਾਕਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

Verse 9

कस्मादहं त्वया नाथ अधुना संस्मृतो विभो । आदेशो दीयतां मेद्य सर्वभावेन मानद

ਹੇ ਨਾਥ, ਹੇ ਵਿਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣੇ ਕਿਉਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ? ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਦਿਓ, ਹੇ ਮਾਨਦ, ਪੂਰੇ ਮਨੋਭਾਵ ਨਾਲ।

Verse 10

इंद्र उवाच । सुकलेयं महाभागा पतिव्रतपरायणा । शृणुष्व कामदेव त्वं कुरु साहाय्यमुत्तमम्

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁਕਲੇਯਾ ਮਹਾਂਭਾਗਾ ਹੈ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ। ਹੇ ਕਾਮਦੇਵ, ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ।”

Verse 11

निष्कर्षय महाभागां सुकलां पुण्यमंगलाम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शक्रस्य तमथाब्रवीत्

“ਉਸ ਮਹਾਂਭਾਗਾ ਸੁਕਲਾ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲਿਆਓ, ਜੋ ਪੁੰਨਮਈ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ।” ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 12

एवमस्तु सहस्राक्ष करिष्यामि न संशयः । साहाय्यं देवदेवेश तव कौतुककारणात्

“ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖ! ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼! ਤੇਰੇ ਅਦਭੁਤ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੌਤੁਕ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 13

एवमुक्त्वा महातेजाः कंदर्पो मुनिदुर्जयः । देवाञ्जेतुं समर्थोऽहं समुनीनृषिसत्तमान्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਕੰਦರ್ಪ—ਮੁਨੀਆਂ ਲਈ ਭੀ ਅਜੈ—ਬੋਲਾ: “ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਮੁਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਜਿੱਤਣ ਸਮਰਥ ਹਾਂ।”

Verse 14

किं पुनः कामिनीं देव यस्या अंगे न वै बलम् । कामिनीनामहं देव अंगेषु निवसाम्यहम्

“ਫਿਰ ਕਾਮ-ਵਿਆਕੁਲ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਤਾਂ ਕੀ ਗੱਲ, ਹੇ ਦੇਵ! ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਦੇਵ! ਮੈਂ ਕਾਮਿਨੀਆਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਸਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 15

भाले कुचेषु नेत्रेषु कचाग्रेषु च सर्वदा । नाभौ कट्यां पृष्ठदेशे जघने योनिमंडले

ਮੱਥੇ, ਛਾਤੀਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ; ਧੁੰਨੀ, ਕਮਰ, ਪਿੱਠ, ਨੱਤਾਂ ਅਤੇ ਯੋਨੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ।

Verse 16

अधरे दंतभागेषु कक्षायां हि न संशयः । अंगेष्वेवं प्रत्यंगेषु सर्वत्र निवसाम्यहम्

ਹੇਠਲੇ ਬੁੱਲ੍ਹ, ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਕੱਛਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 17

नारी मम गृहं देव सदा तत्र वसाम्यहम् । तत्रस्थः पुरुषान्सर्वान्मारयामि न संशयः

ਹੇ ਦੇਵ! ਨਾਰੀ ਮੇਰਾ ਘਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਉੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

Verse 18

स्वभावेनाबलादेव संतप्ता मम मार्गणैः । पितरं मातरं दृष्ट्वा अन्यं स्वजनबांधवम्

ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਅਬਲਾ (ਕਮਜ਼ੋਰ) ਸੀ; ਦਰਅਸਲ, ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਤੜਫਦੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਕ-ਸਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ...

Verse 19

सुरूपं सगुणं देव मम बाणा हता सती । चलते नात्र संदेहो विपाकं नैव चिंतयेत्

ਹੇ ਦੇਵ, ਮੇਰੇ ਤੀਰ ਨੇ ਉਸ ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਵਿਚਲਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਅੰਤਮ ਨਤੀਜੇ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

Verse 20

योनिः स्पंदेत नारीणां स्तनाग्रौ च सुरेश्वर । नास्ति धैर्यं सुरेशान सुकलां नाशयाम्यहम्

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਯੋਨੀ ਅਤੇ ਸਤਨਾਂ ਦੇ ਅਗਰ ਕੰਬਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਾਨ, ਧੀਰਜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—ਮੈਂ ਸੁਕਲਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗੀ।

Verse 21

इंद्र उवाच । पुरुषोहं भविष्यामि रूपवान्गुणवान्धनी । कौतुकार्थमिमां नारीं चालयामि मनोभव

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਪੁਰਖ ਬਣਾਂਗਾ—ਸੁੰਦਰ, ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ। ਕੇਵਲ ਕੌਤੁਕ ਲਈ, ਹੇ ਮਨੋਭਵ (ਕਾਮ), ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਡੋਲਾਵਾਂਗਾ।

Verse 22

नैव कामान्न संत्रासान्न वा लोभान्न कारणात् । न वै मोहान्न वै क्रोधात्सत्यं सत्यं रतिप्रिय

ਨਾ ਕਾਮ ਤੋਂ, ਨਾ ਡਰ ਤੋਂ, ਨਾ ਲੋਭ ਤੋਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ; ਨਾ ਮੋਹ ਤੋਂ, ਨਾ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ—ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਰਤੀ-ਪ੍ਰਿਯ।

Verse 23

कथं मे दृश्यते तस्या महत्सत्यं पतिव्रतम् । निष्कर्षिष्य इतो गत्वा भवन्मोहोत्र कारणम्

ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਾਂ? ਇੱਥੋਂ ਜਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਮੋਹ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਖਿੱਚ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਾਂਗਾ।

Verse 24

एवं कामं च संदिश्य जगाम सुरराट्स्वयम् । आत्मविकृतिसंभूतो रूपवान्गुणवान्स्वयम्

ਇਉਂ ਕਾਮ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਲ ਪਿਆ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਬਣਿਆ।

Verse 25

सर्वाभरणशोभांगः सर्वभोगसमन्वितः । भोगलीलासमाकीर्णः सर्वदौदार्यसंयुतः

ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੈ। ਕ੍ਰੀੜਾ-ਰਸ ਦੇ ਵਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਦਾਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।

Verse 26

यत्र सा तिष्ठते देवी कृकलस्य प्रिया नृप । आत्मलीलां स्वरूपं च गुणं भावं प्रदर्शयेत्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਕਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਉਹ ਦੇਵੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ, ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 27

नैव पश्यति सा तं तु पुरुषं रूपसंपदम् । यत्रयत्र व्रजेत्सा हि तत्र तां पश्यते नृप

ਉਹ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਕਤਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ; ਪਰ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਥੇ-ਓਥੇ ਉਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

Verse 28

साभिलाषेण मनसा तामेवं परिपश्यति । कामचेष्टां सहस्राक्षोऽदर्शयत्सर्वभावकैः

ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਤਦ ਸਹਸ੍ਰਾਖਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਸਭ ਭਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਕਾਮ-ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ, ਪ੍ਰੇਮ-ਭੰਗਿਮਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 29

चतुष्पथे पथे तीर्थे यत्र देवी प्रयाति सा । तत्रतत्र सहस्राक्षस्तामेव परिपश्यति

ਚੌਰਾਹੇ ਉੱਤੇ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਘਾਟਾਂ ਤੇ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਦੇਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਕੇਵਲ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਤੱਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 30

इंद्रेण प्रेषिता दूती सुकलां प्रति सा गता । सुकलां सुमहाभागां प्रत्युवाच प्रहस्य वै

ਇੰਦਰ ਦੇ ਭੇਜੇ ਹੋਏ ਦੂਤੀ ਸੁਕਲਾ ਕੋਲ ਗਈ; ਅਤੇ ਹੱਸ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾ-ਭਾਗਵਾਨ ਸੁਕਲਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 31

अहो सत्यमहोधैर्यमहो कांतिरहो क्षमा । अस्या रूपेण संसारे नास्ति नारी वरानना

ਅਹੋ! ਕਿੰਨੀ ਸਚਾਈ, ਕਿੰਨਾ ਧੀਰਜ, ਕਿੰਨੀ ਕਾਂਤੀ, ਕਿੰਨੀ ਖ਼ਿਮਾ! ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਇਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਰਗੀ ਨਾਰੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।

Verse 32

का त्वं भवसि कल्याणि कस्य भार्या भविष्यसि । यस्य त्वं सगुणा भार्या स धन्यः पुण्यभाग्भुवि

ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇਂਗੀ? ਜਿਸ ਦੀ ਤੂੰ ਗੁਣਵਾਨ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇਂਗੀ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧੰਨ ਅਤੇ ਪੁੰਨ-ਭਾਗੀ ਹੈ।

Verse 33

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा तामुवाच मनस्विनी । वैश्यजात्यां समुत्पन्नो धर्मात्मा सत्यवत्सलः

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮਨ-ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸਤ੍ਰੀ ਬੋਲੀ: “ਉਹ ਵੈਸ਼੍ਯ ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ।”

Verse 34

तस्याहं हि प्रिया भार्या सत्यसंधस्य धीमतः । कृकलस्यापि वैश्यस्य सत्यमेव वदामि ते

ਮੈਂ ਉਸ ਸਤ੍ਯ-ਸੰਕਲਪੀ ਬੁੱਧਿਮਾਨ—ਵੈਸ਼੍ਯ ਕ੍ਰਿਕਲ—ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਪਤਨੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੱਚ ਹੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ।

Verse 35

मम भर्ता स धर्मात्मा तीर्थयात्रां गतः सुधीः । तस्मिन्गते महाभागे मम भर्तरि संप्रति

ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਹੈ; ਉਹ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਭਾਗ ਪਤੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਹੁਣ ਇਸ ਵੇਲੇ…

Verse 36

अतिक्रांताः शृणुष्व त्वं त्रयश्चैवापि वत्सराः । ततोहं दुःखिता जाता विना तेन महात्मना

ਸੁਣੋ, ਪੂਰੇ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹੇ ਲੰਘ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜ ਕੇ ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਈ।

Verse 37

एतत्ते सर्वमाख्यातमात्मवृत्तांतमेव ते । भवती पृच्छते मां का भविष्यति वदस्व मे

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ—ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਰਤਾਂਤ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈਂ, ‘ਉਹ ਅੱਗੇ ਕੀ ਬਣੇਗੀ?’ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 38

सुकलाया वचः श्रुत्वा दूत्या आभाषितं पुनः । मामेवं पृच्छसे भद्रे तत्ते सर्वं वदाम्यहम्

ਸੁਕਲਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੂਤੀ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿਆਂਗੀ।”

Verse 39

अहं तवांतिकं प्राप्ता कार्यार्थं वरवर्णिनि । श्रूयतामभिधास्यामि श्रुत्वा चैवाव धार्यताम्

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਉੱਤਮ ਰੂਪਵਤੀ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹਾਂ। ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਕਹਾਂਗੀ; ਅਤੇ ਸੁਣ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਲੈਣਾ।

Verse 40

गतस्ते निर्घृणो भर्ता त्वां त्यक्त्वा तु वरानने । किं करिष्यसि तेनापि प्रियाघातकरेण च

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਤੇਰਾ ਨਿਰਦਈ ਪਤੀ ਤੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਪ੍ਰਿਯ ਨੂੰ ਘਾਤ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕੀ ਕਰੇਂਗੀ?

Verse 41

यस्त्वां त्यक्त्वा गतः पापी साध्व्याचारसमन्विताम् । किं वा स ते गतो बाले तत्र जीवति वै मृतः

ਜੋ ਪਾਪੀ ਤੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਤੂੰ ਸਾਧਵੀ ਦੇ ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈਂ—ਹੇ ਬਾਲਿਕੇ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ? ਉੱਥੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਰ ਗਿਆ?

Verse 42

किं करिष्यति तेनैवं भवती खिद्यते वृथा । कस्मान्नाशयते चांगं दिव्यं हेमसमप्रभम्

ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈਂ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਲੈਂਦਾ?

Verse 43

बाल्ये वयसि संप्राप्ते मानवो न च विंदति । एकं सुखं महाभागे बालक्रीडां विना शुभे

ਜਦ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਆ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ—ਇੱਕੋ ਹੀ ਆਨੰਦ ਹੈ: ਬਾਲਕਾਂ ਵਾਲੀ ਖੇਡ।

Verse 44

वार्द्धके दुःखसंप्राप्तिर्जरा कायं प्रहिंसयेत् । तारुण्ये भुज्यते भोगः सुखात्सर्वो वरानने

ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਦੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜਰਾ ਦੇਹ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹਦੀ ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਭੋਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਸਭ ਸੁਖ ਦੀ ਹੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 45

यावत्तिष्ठति तारुण्यं तावद्भुंजंति मानवाः । सुखभोगादिकं सर्वं स्वेच्छया रमते नरः

ਜਦ ਤੱਕ ਜਵਾਨੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਰ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਖ-ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਰਮਦਾ ਹੈ।

Verse 46

यावत्तिष्ठति तारुण्यं तावद्भोगान्प्रभुंजते । वयस्यपि गते भद्रे तारुण्ये किं करिष्यति

ਜਦ ਤੱਕ ਜਵਾਨੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਜਦ ਬੁਢਾਪਾ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਜਵਾਨੀ ਕੀ ਕਰ ਸਕੇਗੀ?

Verse 47

संप्राप्ते वार्द्धके देवि किंचित्कार्यं न सिध्यति । स्थविरश्चिंतयेन्नित्यं सुखकार्यं न गच्छति

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਦ ਬੁਢਾਪਾ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਕੰਮ ਵੀ ਸਿਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਨਿੱਤ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਕਰਮਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ।

Verse 48

वयस्यपि गते बाले क्रियते सेतुबंधनम् । तादृशोयं भवेत्कायस्तारुण्ये तु गते शुभे

ਹੇ ਬਾਲੇ, ਬਚਪਨ ਲੰਘ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਸੇਤੂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਸ਼ੁਭ ਜਵਾਨੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੇਹ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਤਾਕਤਵਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

Verse 49

तस्माद्भुंक्ष्व सुखेनापि पिबस्व मधुमाधवीम् । कामाबाणा दहंत्यंगं तवेमे चारुलोचने

ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਧੁਰ ਮਾਧਵੀ ਮਦਿਰਾ ਪੀ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਕਾਮ ਦੇ ਬਾਣ ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਹੇ ਹਨ।

Verse 50

अयमेकः समायातः पुरुषो रूपवान्गुणी । अयं हि पुरुषव्याघ्रः सर्वज्ञो गुणवान्धनी

ਇਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ—ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਤੇ ਗੁਣੀ। ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਪੁਰਖ-ਵਿਆਘ੍ਰ ਹੈ: ਸਰਵਜ੍ਞ, ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ।

Verse 51

तवार्थे नित्यसंयुक्तः स्नेहेन वरवर्णिनि । सुकलोवाच । बाल्यं नास्त्यपि जीवस्य तारुण्यं नास्ति जीविते

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀਏ, ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਸੁਕਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੀਵ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਾਲਪਨ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਵਾਨੀ ਵੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 52

वृद्धत्वं नास्ति चैवास्य स्वयंसिद्धः सुसिद्धिदः । अमरो निर्जरो व्यापी सुसिद्धः सर्ववित्तमः

ਉਸ ਲਈ ਬੁਢਾਪਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਵਯੰ-ਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਅਮਰ, ਨਿਰਜਰ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ—ਉਹ ਪੂਰਨ ਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਪਰਮ ਜਾਣਨਹਾਰ।

Verse 53

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे । त्रिपंचाशत्तमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ, ਸੁਕਲਾ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ—ਇੱਥੇ ਤ੍ਰਿਪੰਚਾਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 54

यथा वार्द्धकिना कायस्तथा सूत्रेण मंदिरम् । अनेककाष्ठसंघातैर्नाना दारुसमुच्चयैः

ਜਿਵੇਂ ਵੱਢਈ ਮਾਪ-ਰੇਖਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਆਕਾਰ ਘੜਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੰਦਰ ਵੀ ਸੂਤਰ (ਮਾਪ-ਡੋਰੀ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਅਨੇਕ ਲੱਕੜਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਠ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ।

Verse 55

मृत्तिकयोदकेनापि समंतात्परिणामयेत् । लिपितं लेपकैः काष्ठं चित्रं भवति चित्रकैः

ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਰੂਪ ਘੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਲੇਪਕਾਰਾਂ ਦੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਕਾਠ ਚਿੱਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਚਿਤ੍ਰਮਈ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 56

प्रथमं रूपमायाति गृहं सूत्रेण सूत्रितम् । पुष्णंति च स्वयं तत्तु लेपनाद्वै दिने दिने

ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਤਰਾਂ (ਮਾਪ-ਧਾਗਿਆਂ) ਨਾਲ ਰੇਖਾਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਘਰ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਨਿੱਤ-ਨਿੱਤ ਲੇਪ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 57

वायुनांदोलितं नित्यं गृहं च मलिनायते । मध्यमो वर्तुतः कालो गृहस्य परिकथ्यते

ਜੋ ਘਰ ਸਦਾ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਝੁਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਲਾ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਘਰ ਲਈ ਐਸਾ ਸਮਾਂ ਮੱਧਮ (ਦਰਮਿਆਨਾ) ਕਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 58

रूपहानिर्भवेत्तस्य गृहस्वामी विलेपयेत् । स्वेच्छया च गृहस्वामी रूपवत्त्वं नयेद्गृहम्

ਜੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਘਟ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਘਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉਸ ਨੂੰ ਲੇਪ ਕਰਕੇ ਸੰਵਾਰੇ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਘਰਵਾਲਾ ਘਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਰੂਪਵਾਨ ਬਣਾਵੇ।

Verse 59

तारुण्यं तस्य गेहस्य दूतिके परिकथ्यते । काष्ठसंघैश्च जीर्णत्वं बहुकालैः प्रयाति सः

ਹੇ ਦੂਤੀ, ਉਸ ਘਰ ਦੀ ‘ਜਵਾਨੀ’ ਐਸੇ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਕਾਠ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਹੀ ਸੰਗ ਨਾਲ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਵਸ਼੍ਯ ਜੀਰਣਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 60

स्थानभ्रष्टाः प्रजायंते मूलाग्रे प्रचलंति ते । न सहेल्लेपनाभारमाधारेण प्रतिष्ठति

ਜੋ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨੀਚ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜੜ੍ਹ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਕੰਬਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਧਾਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲੇਪ ਦਾ ਭਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰ ਸਕਦੇ।

Verse 61

एतद्गृहस्य वार्द्धक्यं कथितं शृणु दूतिके । पतमानं गृहं दृष्ट्वा गृहस्वामी परित्यजेत्

ਇਸ ਘਰ ਦੀ ‘ਵਾਰਧਕ੍ਯ’—ਅਰਥਾਤ ਢਲਾਣ—ਇਉਂ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਸੁਣ, ਹੇ ਦੂਤੀ। ਜੋ ਘਰ ਡਿੱਗਦਾ ਵੇਖੇ, ਘਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ।

Verse 62

गृहमन्यं प्रवेशाय प्रयात्येव हि सत्वरम् । तथा बाल्यं च तारुण्यं नृणां वृद्धत्वमेव च

ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਬਾਲਪਨ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਛੇਤੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਬੁਢਾਪਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 63

स बाल्ये बालरूपश्च ज्ञानहीनं प्रकारयेत् । चित्रयेत्कायमेवापि वस्त्रालंकारभूषणैः

ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਹੀ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ-ਸਵਾਰਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 64

लेपनैश्चंदनैश्चान्यैस्तांबूलप्रभवादिभिः । कायस्तरुणतां याति अतिरूपो विजायते

ਲੇਪਾਂ, ਚੰਦਨ ਦੇ ਲੇਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥਾਂ—ਪਾਨ ਆਦਿ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ—ਸਰੀਰ ਤਰੁਣਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

Verse 65

बाह्याभ्यंतरमेवापि रसैः सर्वैः प्रपोषयेत् । तेन पोषणभावेन परिपुष्टः प्रजायते

ਬਾਹਰਲੇ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਨੂੰ ਸਭ ਰਸਾਂ/ਸਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਪੋਸ਼ਣ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਜੀਵ ਪੂਰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸ਼ਟ ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 66

जायते मांसवृद्धिस्तु रसैश्चापि नवोत्तमा । यांति विस्तरतां राजन्नंगान्याप्यायितान्यपि

ਰਸਾਂ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਮਾਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਉੱਤਮ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲੇ ਅੰਗ ਵੀ ਭਰਾਵਟ ਨਾਲ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 67

प्रत्यंगानि रसैश्चैव स्वंस्वं रूपं प्रयांति वै । दंताधरौ स्तनौ बाहू कटिपृष्ठमुरू उभे

ਅਤੇ ਰਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਿਅੰਗ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਦੰਦ ਤੇ ਹੋਠ, ਸਤਨ, ਬਾਂਹਾਂ, ਕਮਰ ਤੇ ਪਿੱਠ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਜੰਘਾਂ।

Verse 68

हस्तपादतलौ तद्वद्वृद्धित्वं प्रतिपेदिरे । उभाभ्यामपि तान्येव वृद्धिमायांति तानि वै

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲ ਵੀ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹੀ ਅੰਗ ਹੋਰ ਵਧਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 69

अंगानि रसमांसाभ्यां सुरूपाणि भवंति ते । तैः स्वरूपैर्भवेन्मर्त्यो रसबद्धश्च दूतिके

ਰਸ ਅਤੇ ਮਾਸ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹ ਅੰਗ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮਰਤ੍ਯ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਰਸ-ਆਸਕਤੀ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਦੂਤੀਕੇ।

Verse 70

सुरूपः कथ्यते मर्त्यो लोके केन प्रियो भवेत् । विष्ठामूत्रस्य वै कोशः काय एष च दूतिके

ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਿਹੜੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਦੂਤੀ, ਇਹ ਦੇਹ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਮੂਤਰ ਦੀ ਥੈਲੀ ਹੀ ਹੈ।

Verse 71

अपवित्रशरीरोयं सदा स्रवति निर्घृणः । तस्य किं वर्ण्यते रूपं जलबुद्बुदवच्छुभे

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਇਹ ਦੇਹ ਅੰਦਰੋਂ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਦਾ ਰਿਸਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਕੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰੀਏ, ਜਦ ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗ ਛਿਨਭੰਗੁਰ ਹੈ?

Verse 72

यावत्पंचाशद्वर्षाणि तावत्तिष्ठति वै दृढः । पश्चाच्च जायते हानिस्तस्यैवापि दिनेदिने

ਜਦ ਤੱਕ ਪੰਜਾਹ ਵਰ੍ਹੇ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਦਿਨ ਉਸ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੀ ਹਾਨੀ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

Verse 73

दंताः शिथिलतां यांति तथा लालायते मुखम् । चक्षुर्भ्यामपि पश्येन्न कर्णाभ्यां न शृणोति च

ਦੰਦ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੂੰਹੋਂ ਲਾਰ ਵਗਦੀ ਹੈ; ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ।

Verse 74

गतिं कर्तुं न शक्नोति हस्तपादैश्च दूतिके । अक्षमो जायते कायो जराकालेन पीडितः

ਹੇ ਦੂਤੀ, ਜਦ ਬੁਢਾਪੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੀੜਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਦੇਹ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਚਲ-ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

Verse 75

तद्रसः शोषमायाति जराग्नितापशोषितः । अक्षमो जायते दूति केन रूपत्वमिष्यते

ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਰਸ ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਝੁਲਸ ਕੇ। ਹੇ ਦੂਤੀ, ਜਦ ਸਮਰਥਾ ਹੀ ਨ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਰੂਪ-ਸੌੰਦਰਯ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 76

यथा जीर्णं गृहं याति क्षयमेवं न संशयः । तथा संक्षयमायाति वार्द्धके तु कलेवरम्

ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾ, ਜਰਜਰ ਘਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਖੰਡਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੇਹ ਵੀ ਅਟੱਲ ਤੌਰ ਤੇ ਘਟਦੀ ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

Verse 77

ममरूपं समायातं वर्णस्येवं दिने दिने । केनाहं रूपसंयुक्ता केन रूपत्वमिष्यते

ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਉਸੇ ਰੰਗ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੂਪ-ਸੰਯੁਕਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਇਹ ਰੂਪਤਾ ਕਾਇਮ ਰਹੇਗੀ?

Verse 78

यथा जीर्णं गृहं याति केनासौ पुरुषो बली । यस्यार्थमागता दूति भवती केन शंसति

ਉਹ ਬਲੀ ਪੁਰਖ ਕਿਵੇਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜਰਜਰ ਘਰ ਵੱਲ? ਹੇ ਦੂਤੀ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਤੂੰ ਕਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ?

Verse 79

किमु चैव त्वया दृष्टं ममांगे वद सांप्रतम् । तस्यांगादिह हीनं च दूति नास्त्यधिकं तथा

ਹੁਣੇ ਦੱਸ—ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵੇਖਿਆ? ਹੇ ਦੂਤੀ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਘਾਟ ਨਹੀਂ, ਨਾਹ ਹੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਹੈ।

Verse 80

यथा त्वं च तथासौवै तथाहं नात्र संशयः । कस्य रूपं न विद्येत रूपवान्नास्ति भूतले

ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਹੈ; ਅਤੇ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਕਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ? ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਭੀ ਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ।

Verse 81

उच्छ्रायाः पतनांताश्च नगास्तु गिरयः शुभे । कालेन पीडिता यांति तद्वद्भूताश्च नान्यथा

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੀ ਉੱਚੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਡਿੱਗਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਕਾਲ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਭੀ—ਹੋਰ ਕੋਈ ਗਤੀ ਨਹੀਂ।

Verse 82

अरूपो रूपवान्दिव्य आत्मा सर्वगतः शुचिः । स्थावरेष्वेव सर्वेषु जंगमेषु च दूतिके

ਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਭੀ ਉਹ ਰੂਪਵਾਨ ਹੈ—ਦਿਵ੍ਯ, ਆਤਮਾ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ; ਹੇ ਦੂਤੀ, ਸਭ ਅਚਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਭ ਚਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਉਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।

Verse 83

एको निवसते शुद्धो घटेष्वेकं यथोदकम् । घटनाशात्प्रयात्येकमेकत्वं त्वं न बुध्यसे

ਇੱਕੋ ਸ਼ੁੱਧ ਤੱਤ ਅਨੇਕ ਦੇਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਕੋ ਪਾਣੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਘੜਾ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਇਕੋ ਹੀ ਹੋ ਕੇ ‘ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ’ ਹੈ—ਪਰ ਤੂੰ ਇਸ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।

Verse 84

पिंडनाशादयं चात्मा एकरूपो विजायते । एकं रूपं मया दृष्टं संसारे वसता सदा

ਦੇਹ-ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਇਹ ਆਤਮਾ ਇਕ-ਰੂਪ, ਅਖੰਡ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੱਸਦਿਆਂ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਇਕ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।

Verse 85

एवं वद स्वतं ज्ञात्वा यस्यार्थमिह चागता । दर्शयस्व अपूर्वं मे यदि भोक्तुमिहेच्छसि

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਜਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਲ। ਜੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਭੋਗ ਕਰਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਅਪੂਰਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਖਾ।

Verse 86

व्याधिना पीड्यमानस्य कफेनापि वृतस्य च । अंगाद्विचलते शोणः स्थानभ्रष्टोभिजायते

ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਰੁਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਦੋਂ ਰਕਤ ਆਪਣੇ ਠਿਕਾਣੇ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 87

अंगसंधिषु सर्वासु पलत्वं चांतरं गतः । एकतो नाशमायाति स्वं हि रूपं परित्यजेत्

ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਭ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿੱਕਾਪਣ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਫੈਲ ਜਾਵੇ, ਤਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਇਕੋ ਵਾਰ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰੂਪ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ।

Verse 88

विष्ठात्वं जायते शीघ्रं कृमिभिश्च भवेत्किल । तद्वद्दुःखकरं वापि निजरूपं परित्यजेत्

ਇਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਿਸ਼ਠਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰੂਪ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 89

श्रूयतां जायते पश्चात्कृमिदुर्गंधसंकुलम् । जायंते तत्र वै यूकाः कृमयो वा न संशयः

ਸੁਣੋ: ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਦਬੂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜੂੰਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜੇ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 90

सकृमिः कुरुते स्फोटं कंडूं च परिदारुणाम् । व्यथामुत्पादयेद्यूका सर्वांगं परिचालयेत्

ਚਮੜੀ ਦੇ ਕੀੜੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਫੋੜੇ ਕੱਢਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਖੁਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੂੰਆਂ ਦਰਦ ਉਠਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹਿਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 91

नखाग्रैर्घृष्यमाणा सा कंडूः शांता प्रजायते । तद्वत्तैश्च शृणुष्वैव सुरतस्य न संशयः

ਜਦ ਖੁਜਲੀ ਨੂੰ ਨਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਥੰਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ—ਇਹ ਸੁਣੋ—ਸੰਭੋਗ ਦਾ ਸੁਖ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਘਸਾਉਣ/ਰਗੜ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 92

भुंजत्येव रसान्मर्त्यः सुभिक्षान्पिबते पुनः । वायुना तेन प्राणेन पाकस्थानं प्रणीयते

ਮਨੁੱਖ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੋਸ਼ਕ ਪਾਨੀ ਪੀਂਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਪਚਨ-ਸਥਾਨ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 93

यद्भक्तं प्राणिभिर्दूति पाकस्थानं गतं पुनः । सर्वं तत्पिहितं तत्र वायुर्वै पातयेन्मलम्

ਜੋ ਭੋਜਨ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਖਾਧਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਚਨ-ਸਥਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਸਭ ਢੱਕਿਆ ਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਹੀ ਮਲ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਡਿਗਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਧੱਕਦਾ ਹੈ।

Verse 94

सारभूतो रसस्तत्र तद्रक्तश्च प्रजायते । निर्मलः शुद्धवीर्यस्तु ब्रह्मस्थानं प्रयाति च

ਉੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰ ‘ਰਸ’ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਰਕਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਵੀਰਯ-ਸ਼ਕਤੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 95

आकृष्टः स समानेन नीतस्तेनापि वायुना । स्थानं न लभते वीर्यं चंचलत्वेन वर्तते

ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹੀ ਵਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਥਿਰ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤੇ ਜੀਵਨ-ਵੀਰਯ ਚੰਚਲਤਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 96

प्राणिनां हि कपालेषु कृमयः संति पंच वै । द्वावेतौ कर्णमूले तु नेत्रस्थाने ततः पुनः

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਪਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕ੍ਰਿਮੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦੋ ਕੰਨ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਨੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 97

कनिष्ठांगुलिमानेन रक्तपुच्छाश्च दूतिके । नवनीतस्य वर्णेन कृष्णपुच्छा न संशयः

ਹੇ ਦੂਤੀ, ਕਨਿੱਠੀ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਮਾਪ ਜਿਤਨੀ, ਉਸ ਦੀ ਪੁੱਛ ਲਾਲੀਮਾਯੁਕ ਹੈ; ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਮੱਖਣ ਦੇ ਵਰਣ ਵਰਗੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਪੁੱਛ ਕਾਲੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 98

तेषां नामापि भद्रे त्वं मत्तो निगदितं शृणु । पिंगली शृंखली नाम द्वौ कृमी कर्णमूलयोः

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਤੂੰ ਸੁਣ—ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ: ਕੰਨ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕ੍ਰਿਮੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਪਿੰਗਲੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਖਲੀ ਹਨ।

Verse 99

चपलः पिप्पलश्चैव द्वावेतौ नासिकाग्रयोः । शृंगली जंगली चान्यौ नेत्रयोरंतरस्थितौ

ਚਪਲ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲ—ਇਹ ਦੋ ਨਾਸਿਕਾ ਦੇ ਅਗੇਲੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਲੀ ਤੇ ਜੰਗਲੀ—ਹੋਰ ਦੋ—ਦੋਵਾਂ ਨੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।

Verse 100

कृमीणां शतपंचाशत्तादृग्भूता न संशयः । भालांतेवस्थिताः सर्वे राजिकायाः प्रमाणतः

ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਉਸ ਹੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਇਕ ਸੌ ਪੰਜਾਹ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸਭੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਇਕ ਰਾਈ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਿਤਨੇ ਮਾਪ ਦਾ ਹੈ।

Verse 101

कपालरोगिणः सर्वे विकुर्वंति न संशयः । केशद्वयं मुखे तस्य विद्यते शृणु दूतिके

ਖੋਪੜੀ-ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਭੇ ਵਿਗੜੇ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸੁਣ, ਹੇ ਦੂਤੀ: ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਦੋ ਵਾਲ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

Verse 102

प्राणिनां संक्षयं विद्धि तत्क्षणे हि न संशयः । स्वस्थाने संस्थितस्यापि प्राजापत्यस्य वै मुखे

ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਉਸੇ ਪਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਧਰਮ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਿ ਦੇ ਭੀ ਮੁਖ ਉੱਤੇ (ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ) ਆ ਖੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 103

तद्वीर्यं रसरूपेण पतते नात्र संशयः । मुखेन पिबते वीर्यं तेन मत्तः प्रजायते

ਉਹ ਵੀਰ੍ਯ ਰਸ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮੁਖ ਨਾਲ ਵੀਰ੍ਯ ਪੀਣ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੱਤ (ਮੋਹਿਤ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 104

तालुमध्यप्रदेशे च चंचलत्वेन वर्तते । इडा च पिंगला नाडी सुषुम्णाख्या च संस्थिता

ਤਾਲੂ ਦੇ ਮੱਧਲੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੰਚਲਤਾ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਇਡਾ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲਾ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ ਕਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

Verse 105

सुबलेनापि तस्यैव नाडिका जालपंजरे । कामकंडूर्भवेद्दूति सर्वेषां प्राणिनां किल

ਹੇ ਦੂਤੀ, ਥੋੜੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਜਾਲੀ-ਪਿੰਜਰੇ ਦੀ ਉਹੀ ਨਿੱਕੀ ਨਾਡਿਕਾ-ਝਿਰਕ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਕਾਮ ਦੀ ਖੁਜਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 106

पुंसश्च स्फुरते लिंगं नार्या योनिश्च दूतिके । स्त्रीपुंसौ संप्रमत्तौ तु व्रजतः संगमं ततः

ਹੇ ਦੂਤੀ, ਪੁਰਖ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਫੁਰਿਤ ਹੋ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਦੀ ਯੋਨੀ ਵੀ; ਫਿਰ ਕਾਮ-ਮੱਤੇ ਹੋਏ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੇ ਪੁਰਖ ਸੰਯੋਗ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 107

कायेन कायसंघृष्टिर्मैथुनेन हि जायते । क्षणमात्रं सुखं काये पुनः कंडूश्च तादृशी

ਮੈਥੁਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਹ ਦਾ ਦੇਹ ਨਾਲ ਘਰਸ਼ਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਖੁਜਲੀ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 108

सर्वत्र दृश्यते दूति भाव एवंविधः किल । व्रज त्वमात्मनः स्थानं नैवास्त्यत्र अपूर्वता

ਹੇ ਦੂਤੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਦਲਾਲੀ-ਭਾਵ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਵਾਪਸ ਜਾ; ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਅਨੋਖਾ ਨਹੀਂ।

Verse 109

अपूर्वं नास्ति मे किंचित्करोम्येव न संशयः

ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਪੂਰਵ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।