Adhyaya 28

Verse 1

ऋषय ऊचुः । विस्तरेण समाख्याहि जन्म तस्य महात्मनः । पृथोश्चैव महाभाग श्रोतुकामा वयं पुनः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ! ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰ; ਅਤੇ ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਪૃਥੂ ਦਾ ਵੀ। ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।”

Verse 2

राज्ञा तेन यथा दुग्धा इयं धात्री महात्मना । पुनर्देवैश्च पितृभिर्मुनिभस्तत्त्ववेदिभिः

ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਦੁਹ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਰਤਨ-ਧਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਵਾਏ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਤੱਤਵ-ਵੇਤਾ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ।

Verse 3

यथा दैत्यैश्च नागैश्च यथा यक्षैर्यथा द्रुमैः । शैलैश्चैव पिशाचैश्च गंधर्वैः पुण्यकर्मभिः

ਜਿਵੇਂ ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਨੇ; ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪਹਾੜਾਂ, ਪਿਸਾਚਾਂ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਵੀ (ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ)।

Verse 4

ब्राह्मणैश्च तथा सिद्धै राक्षसैर्भीमविक्रमैः । पूर्वमेव यथा दुग्धा अन्यैश्च सुमहात्मभिः

ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਹ (ਧਰਤੀ) ਦੁਹੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਤਥਾ ਸਿੱਧਾਂ ਦੁਆਰਾ; ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ।

Verse 5

तेषामेव हि सर्वेषां विशेषं पात्रधारणम् । क्षीरस्यापि विधिं ब्रूहि विशेषं च महामते

ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੇਦ ਸਮਝਾਓ। ਅਤੇ ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਦੁੱਧ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਯਮ ਵੀ ਦੱਸੋ।

Verse 6

वेनस्यापि नृपस्यैव पाणिरेव महात्मनः । ऋषिभिर्मथितः पूर्वं स कस्मादिह कारणात्

ਵੈਨ ਰਾਜਾ—ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ—ਦਾ ਹੱਥ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਥਿਆ ਸੀ। ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ?

Verse 7

क्रुद्धश्चैव महापुण्यैः सूतपुत्र वदस्व नः । विचित्रेयं कथा पुण्या सर्वपापप्रणाशिनी

ਹੇ ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ, ਅਸੀਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹਾਂ, ਤੱਥਾਪਿ ਆਪਣੇ ਮਹਾਪੁਣ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਕਹਿ ਸੁਣਾ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 8

श्रोतुकामा महाभाग तृप्तिर्नैव प्रजायते । सूत उवाच । वैन्यस्य हि पृथोश्चैव तस्य विस्तरमेव च

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਵੈਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪૃਥੂ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 9

जन्मवीर्यं तथा क्षेत्रं पौरुषं द्विजसत्तमाः । प्रवक्ष्यामि यथा सर्वं चरित्रं तस्य धीमतः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੈਂ ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਵੀਰਯ, ਉਸ ਦਾ ਖੇਤਰ/ਰਾਜ, ਉਸ ਦੀ ਪੌਰੁਸ਼ਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 10

शुश्रूषध्वं महाभागा मामेवं द्विजसत्तमाः । अभक्ताय न वक्तव्यमश्रद्धाय शठाय च

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮੋ, ਇਸੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਭਕਤੀਹੀਨ, ਸ਼ਰਧਾਹੀਨ ਅਤੇ ਛਲੀਆ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 11

सुमूर्खाय सुमोहाय कुशिष्याय तथैव च । श्रद्धाहीनाय कूटाय सर्वनाशाय मा द्विजाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਤਿ ਮੂਰਖ, ਅਤਿ ਮੋਹਿਤ, ਕੁਸ਼ਿਸ਼੍ਯ, ਸ਼ਰਧਾਹੀਨ, ਕੂਟ ਅਤੇ ਸਰਵਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿਓ।

Verse 12

अन्यथा पठते यो हि निरयं च प्रयाति हि । भवंतो भावसंयुक्ताः सत्यधर्मपरायणाः

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਗਲਤ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪਰਾਇਣ ਹੋ।

Verse 13

भवतामग्रतः सर्वं चरित्रं पापनाशनम् । संप्रवक्ष्याम्यशेषेण शृणुध्वं द्विजसत्तमाः

ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮੋ, ਸੁਣੋ।

Verse 14

स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धन्यं वेदैश्च संमितम् । रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं प्रवक्ष्यामि द्विजोत्तमाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋੱਤਮੋ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਸਵਰਗਦਾਇਕ, ਯਸ਼ਦਾਇਕ, ਆਯੁਸ਼੍ਯਵਰਧਕ, ਧਨ੍ਯਕਾਰੀ, ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਮਤ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 15

यश्चैनं कीर्तयेन्नित्यं पृथोर्वैन्यस्य विस्तरम् । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वा न स शोचेत्कृताकृतम्

ਜੋ ਕੋਈ ਵੇਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪૃਥੂ ਦੇ ਇਸ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਕੀਰਤਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ, ਉਹ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਅਣਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 16

सप्तजन्मार्जितं पापं श्रुतमात्रेण नश्यति । ब्राह्मणो वेदविद्वांश्च क्षत्रियो विजयी भवेत्

ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਪਾਪ ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਯ ਜੇਤੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

वैश्यो धनसमृद्धः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात् । एवं फलं समाप्नोति पठनाच्छ्रवणादपि

ਵੈਸ਼੍ਯ ਧਨ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 18

पृथोर्जन्मचरित्रं च पवित्रं पापनाशनम् । धर्मगोप्ता महाप्राज्ञो वेदशास्त्रार्थकोविदः

ਪૃਥੂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੀ ਕਥਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕ, ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਅਤੇ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸੀ।

Verse 19

अत्रिवंशसमुत्पन्नः पूर्वमत्रिसमः प्रभुः । स्रष्टा सर्वस्य धर्मस्य अंगो नाम प्रजापतिः

ਅਤ੍ਰੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤ੍ਰੀ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਸੀ—ਅੰਗ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਜੋ ਸਮੂਹ ਧਰਮ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਸਥਾਪਕ ਸੀ।

Verse 20

य आसीत्तस्य पुत्रो वै वेनो नाम प्रजापतिः । धर्ममेवं परित्यज्य सर्वदैव प्रवर्तते

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵੇਨ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੀ ਵਰਤਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 21

मृत्योः कन्या महाभागा सुनीथा नाम नामतः । तां तु अंगो महाभागः सुनीथामुपयेमिवान्

ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਦੀ ਮਹਾਭਾਗਾ ਧੀ ਸੁਨੀਥਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਮਹਾਭਾਗ ਅੰਗ ਨੇ ਉਸ ਸੁਨੀਥਾ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ।

Verse 22

तस्यामुत्पादयामास वेनं धर्मप्रणाशनम् । मातामहस्य दोषेण वेनः कालात्मजात्मजः

ਉਸ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਵੇਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਮਾਤਾਮਹ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਵੇਨ ਕਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਪੌਤਰਾ ਬਣਿਆ।

Verse 23

निजधर्मं परित्यज्य अधर्मनिरतोभवत् । कामाल्लोभान्महामोहात्पापमेव समाचरत्

ਆਪਣਾ ਨਿਯਤ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਕਾਮ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਮਹਾਮੋਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਪਾਪ ਹੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 24

वेदाचारमयं धर्मं परित्यज्य नराधिपः । अन्ववर्तत पापेन मदमत्सरमोहितः

ਵੇਦ-ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਨਰਾਧਿਪ ਪਾਪ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲ ਪਿਆ; ਅਹੰਕਾਰ, ਮਤਸਰ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 25

वेदाध्यायं विना लोके प्रावर्तंत तदा जनाः । निःस्वाध्यायवषट्काराः प्रजास्तस्मिन्प्रजापतौ

ਤਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਚਲਾਇਆ; ਉਸ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾ ਸਵਾਧਿਆਇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਯਜ્ઞ ਦੇ “ਵਸ਼ਟ” ਉਚਾਰਣ ਤੋਂ ਵੀ ਵੰਝੀ ਰਹੀ।

Verse 26

प्रवृत्तं न पपुः सोमं हुतं यज्ञेषु देवताः । इत्युवाच स दुष्टात्मा ब्राह्मणान्प्रति नित्यशः

“ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੋਮ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਚਿੱਤ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਨਿੱਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 27

नाध्येतव्यं न होतव्यं न देयं दानमेव च । न यष्टव्यं न होतव्यमिति तस्य प्रजापतेः

“ਨਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ, ਨਾ ਹੋਮ ਕਰਨਾ, ਨਾ ਦਾਨ ਦੇਣਾ—ਹਾਂ, ਦਾਤ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਯਜਨ ਕਰਨਾ, ਨਾ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ”—ਇਹੀ ਉਸ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 28

आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते । अहमिज्यश्च यष्टा च यज्ञश्चेति पुनः पुनः

ਜਦੋਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਕਠੋਰ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉੱਠੀ: “ਮੈਂ ਹੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਹੀ ਯਜਮਾਨ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਯਜ्ञ ਹਾਂ।”

Verse 29

मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि । इत्यब्रवीत्सदा वेनो ह्यहं विष्णुः सनातनः

“ਯਜ्ञ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਕਰਨੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਆਹੁਤੀਆਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਉਣੀਆਂ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਵੇਨੋ ਸਦਾ ਕਹਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ: “ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਸਨਾਤਨ ਵਿਸ਼ਣੁ ਹਾਂ।”

Verse 30

अहं ब्रह्मा अहं रुद्रो मित्र इंद्रः सदागतिः । अहमेव प्रभोक्ता च हव्यं कव्यं न संशयः

ਮੈਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਹੀ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਹਾਂ, ਸਦਾ ਆਸਰਾ। ਮੈਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਭੋਗਤਾ ਹਾਂ—ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਹਵ੍ਯ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕਵ੍ਯ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 31

अथ ते मुनयः क्रुद्धा वेनं प्रति महाबलाः । ऊचुस्ते संगताः सर्वे राजानं पापचेतनम्

ਤਦ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਮੁਨੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ; ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵੇਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਪਾਪ-ਚਿੱਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੋਲ ਉਚਾਰੇ।

Verse 32

ऋषय ऊचुः । राजा हि पृथिवीनाथः प्रजां पालयते सदा । धर्ममूर्तिः स राजेंद्र तस्माद्धर्मं हि रक्षयेत्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਾ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਨਾਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਿੰਦ੍ਰ, ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਰਤ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

Verse 33

वयं दीक्षां प्रवेक्ष्यामो यज्ञे द्वादशवार्षिकीम् । अधर्मं कुरु मा यागे नैष धर्मः सतां गतिः

ਅਸੀਂ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹਾਂ। ਯਾਗ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਨਾ ਕਰ; ਇਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਨਾਹ ਹੀ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ।

Verse 34

कुरु धर्मं महाराज सत्यं पुण्यं समाचर । प्रजाहं पालयिष्यामि इति ते समयः कृतः

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਧਰਮ ਕਰ; ਸਤ੍ਯ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ: ‘ਮੈਂ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।’

Verse 35

तांस्तथाब्रुवतः सर्वान्महर्षीनब्रवीत्तदा । वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिरिममर्थमनर्थकम्

ਜਦ ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਦੁਸ਼ਟ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਵੇਨ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਅਰਥਹੀਨ ਤੇ ਨਿਰਰਥਕ ਬਾਤ ਕਹਿ ਬੈਠਾ।

Verse 36

वेन उवाच । स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया । श्रुतवीर्यतपः सत्ये मया वा कः समो भुवि

ਵੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਧਰਮ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਿਸ ਦੀ ਸੁਣਾਂ? ਕੀਰਤੀ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ, ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਕੌਣ ਹੈ?”

Verse 37

प्रभवं सर्वभूतानां धर्माणां च विशेषतः । संमूढा न विदुर्नूनं भवंतो मां विचेतसः

ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ-ਸਰੋਤ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਵੀ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੋਹਿਤ ਤੇ ਅਵਿਵੇਕੀ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ।

Verse 38

इच्छन्दहेयं पृथिवीं प्लावयेयं जलैस्तथा । द्यां भुवं चैव रुंधेयं नात्र कार्या विचारणा

ਜੇ ਮੈਂ ਚਾਹਾਂ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵਾਂ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਡੁਬੋ ਵੀ ਦੇਵਾਂ। ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।”

Verse 39

यदा न शक्यते मोहादवलेपाच्च पार्थिव । अपनेतुं तदा वेनं ततः क्रुद्धा महर्षयः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦ ਮੋਹ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਾਰਨ ਵੇਨ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕਿਆ, ਤਦ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠੇ।

Verse 40

विस्फुरंतं तदा वेनं बलाद्गृह्य ततो रुषा । वेनस्य तस्य सव्योरुं ममंथुर्जातमन्यवः

ਤਦੋਂ ਜਦੋਂ ਵੇਨ ਤੜਫ਼ਦਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬਲਪੂਰਵਕ ਫੜ ਲਿਆ; ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਰੋਹ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਨੇ ਵੇਨ ਦੀ ਖੱਬੀ ਰਾਨ ਨੂੰ ਮਥਿਆ।

Verse 41

कृष्णांजनचयोपेतमतिह्रस्वं विलक्षणम् । दीर्घास्यं च विरूपाक्षं नीलकंचुकवर्चसम्

ਉਹ ਘਣੇ ਕਾਲੇ ਅੰਜਨ ਨਾਲ ਲਿਪਤ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਠਿੱਗਾ ਤੇ ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਲੰਮਾ ਮੂੰਹ, ਵਿਗੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਕੰਜੁਕ ਵਰਗੇ ਆਵਰਨ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 42

लंबोदरं व्यूढकर्णमतिभीतं दुरोदरम् । ददृशुस्ते महात्मानो निषीदेत्यब्रुवंस्ततः

ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਲੰਬੋਦਰ, ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਕੰਨ, ਬਹੁਤ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੇਟੋਂ ਸੁੱਕਾ; ਤਦ ਉਹ ਬੋਲੇ, “ਬੈਠ ਜਾ।”

Verse 43

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा निषसाद भयातुरः । पर्वतेषु वनेष्वेव तस्य वंशः प्रतिष्ठितः

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਇਆ ਉਹ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਕੇਵਲ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਈ।

Verse 44

निषादाश्च किराताश्च भिल्लानाहलकास्तथा । भ्रमराश्च पुलिंदाश्च ये चान्ये म्लेच्छजातयः

ਨਿਸ਼ਾਦ, ਕਿਰਾਤ, ਭਿੱਲ ਅਤੇ ਆਹਲਕ; ਭ੍ਰਮਰ ਅਤੇ ਪੁਲਿੰਦ ਵੀ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਭੀ ਜਾਤੀਆਂ ਮਲੇੱਛ ਕਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 45

पापाचारास्तु ते सर्वे तस्मादंगात्प्रजज्ञिरे । अथ ते ऋषयः सर्वे प्रसन्नमनसस्ततः

ਉਸ ਅੰਗ ਤੋਂ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਚਾਰੀ ਜਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 46

गतकल्मषमेवं तं जातं वेनं नृपोत्तमम् । ममंथुर्दक्षिणं पाणिं तस्यैव च महात्मनः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਕੇ ਵੇਨ—ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਜਨਮਿਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਮਥਿਆ।

Verse 47

मथिते तस्य पाणौ तु संजातं स्वेदमेव हि । पुनर्ममंथुस्ते विप्रा दक्षिणं पाणिमेव च

ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਮਥਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਸੀਨਾ ਉੱਠ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਹੀ ਮਥਿਆ।

Verse 48

सुकरात्पुरुषो जज्ञे द्वादशादित्यसन्निभः । तप्तकांचनवर्णांगो दिव्यमाल्यांबरावृतः

ਸੂਕਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਜਨਮਿਆ, ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਤਪੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਅੰਬਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 49

दिव्याभरणशोभांगो दिव्यगंधानुलेपनः । मुकुटेनार्कवर्णेन कुंडलाभ्यां विराजते

ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧੀ ਦੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਅਨੁਲੇਪਿਤ ਸੀ। ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦੇ ਮੁਕੁਟ ਅਤੇ ਦੋ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਸੀ।

Verse 50

महाकायो महाबाहू रूपेणाप्रतिमो भुवि । खड्गबाणधरो धन्वी कवची च महाप्रभुः

ਉਹ ਮਹਾਕਾਇ, ਮਹਾਬਾਹੂ ਸੀ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੁਲ। ਖੜਗ ਤੇ ਬਾਣ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਧਨੁਧਾਰੀ, ਕਵਚਧਾਰੀ—ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਸੀ।

Verse 51

सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वालंकारभूषणः । तेजसा रूपभावेन सुवर्णैश्च महामतिः

ਉਹ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸੀ, ਸਭ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ। ਤੇਜ, ਰੂਪ-ਭਾਵ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਾਮਤਿ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

Verse 52

दिवि इंद्रो यथा भाति भुवि वेनात्मजस्तथा । तस्मिञ्जाते महाभागे देवाश्च ऋषयोमलाः

ਜਿਵੇਂ ਦਿਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚਮਕਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਭਾਗ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।

Verse 53

उत्सवं चक्रिरे सर्वे वेनस्य तनयं प्रति । दीप्यमानः स्ववपुषा साक्षादग्निरिवोज्ज्वलः

ਸਭ ਨੇ ਵੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਿਪਦਿਪ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਅਗਨੀ ਵਾਂਗ ਉੱਜਵਲ ਚਮਕਿਆ।

Verse 54

आद्यमाजगवं नाम धनुर्गृह्य महावरम् । शरान्दिव्यांश्च रक्षार्थे कवचं च महाप्रभम्

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਜਗਵ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਵਰ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਣ ਅਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵੀ, ਸੁੰਦਰ ਕਵਚ ਵੀ ਧਾਰਿਆ।

Verse 55

जाते सति महाभागे पृथौ वीरे महात्मनि । संप्रह्रष्टानि भूतानि समस्तानि द्विजोत्तम

ਜਦ ਮਹਾਭਾਗੀ, ਵੀਰ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪૃਥੂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਸਮੂਹ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋ ਉਠੇ।

Verse 56

सर्वतीर्थानि तोयानि पुण्यानि विविधानि च । तस्याभिषेके विप्रेंद्राः सर्व एव प्रतस्थिरे

ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਣ੍ਯ ਤੋਏ, ਉਸ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰੋ, ਸਾਰੇ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਲਿਆਏ।

Verse 57

पितामहाद्या देवास्तु भूतानि विविधानि च । स्थावराणि चराण्येव अभ्यषिंचन्नराधिपम्

ਫਿਰ ਪਿਤਾਮਹ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰਾਣੀ—ਥਾਵਰ ਤੇ ਚਰ—ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਨਰਾਧਿਪ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।

Verse 58

महावीरं प्रजापालं पृथुमेव द्विजोत्तम । पृथुर्वैन्यो राजराज्ये अभिगम्य चराचरैः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮਹਾਵੀਰ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਕ ਕੇਵਲ ਪૃਥੂ ਹੀ ਸੀ। ਜਦ ਪૃਥੂ ਵੈਨ੍ਯੋ ਰਾਜਰਾਜ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਚਰਾਚਰ ਸਭ ਜੀਵ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਆਏ।

Verse 59

देवैर्विप्रैस्तथा सर्वैरभिषिक्तो महामनाः । राज्ञां समधिराज्ये वै पृथुर्वैन्यः प्रतापवान्

ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਮਨਾ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕੀਤਾ; ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਪૃਥੂ ਵੈਨ੍ਯੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਪਰਮਾਧਿਰਾਜ ਪਦ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 60

तस्य पित्रा प्रजाः सर्वाः कदा नैवानुरंजिताः । तेनानुरंजिताः सर्वा मुमुदिरे सुखेन वै

ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਜਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਚੇ ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਹੋਈ; ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਸਭ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੁਖ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਨਾਇਆ।

Verse 61

अनुरागात्तस्य वीरस्य नाम राजेत्यजायत । प्रयातस्य सुवीरस्य समुद्रस्य द्विजोत्तम

ਪ੍ਰੇਮ ਕਾਰਨ ਉਸ ਵੀਰ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਰਾਜਾ’ ਪੈ ਗਿਆ। ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ! ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ ਪ੍ਰਯਾਣ ਕਰਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਗਿਆ।

Verse 62

आपस्तस्तंभिरे सर्वा भयात्तस्य महात्मनः । दुर्गं मार्गं विलोप्यैव सुमार्गं पर्वता ददुः

ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਭਯ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜਲ ਥੰਮ ਗਏ। ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਕਰ ਮਾਰਗ ਮਿਟਾ ਕੇ ਸੁਗਮ ਰਾਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 63

ध्वजभंगं न चक्रुस्ते गिरयः सर्व एव ते । अकृष्टपच्या पृथिवी सर्वत्र कामधेनवः

ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਧਵਜ ਨੂੰ ਟੁੱਟਣ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਧਰਤੀ ਬਿਨਾ ਜੋਤੇ ਹੀ ਫਸਲ ਦੇਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਕਾਮਧੇਨੂ ਗਾਂਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

Verse 64

पर्जन्यः कामवर्षी च वेदयज्ञान्महोत्सवान् । कुर्वंति ब्राह्मणाः सर्वे क्षत्रियाश्च तथा परे

ਪర్జਨ੍ਯ ਦੇਵ ਇੱਛਾ-ਵਰਸ਼ੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਮਨਚਾਹਾ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ। ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਅ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੇਦ-ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਮਹੋਤਸਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 65

सर्वकामफला वृक्षास्तस्मिञ्छासति पार्थिवे । न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम्

ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਰੁੱਖ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫਲ ਧਾਰਦੇ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਅਕਾਲ ਸੀ, ਨਾ ਰੋਗ, ਨਾ ਹੀ ਅਕਾਲ ਮੌਤ।

Verse 66

सर्वे सुखेन जीवंति लोका धर्मपरायणाः । तस्मिञ्छासति दुर्धर्षे राजराजे महात्मनि

ਉਸ ਅਜੇਤੂ, ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਸਭ ਲੋਕ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਸਨ।

Verse 67

एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञे पैतामहे शुभे । सूत सूत्यां समुत्पन्नः सौम्येहनि महात्मनि

ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੁਭ ਪਿਤਾਮਹ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਹੇ ਸੂਤ, ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ—ਇੱਕ ਮ੍ਰਿਦੁ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਨੂੰ।

Verse 68

तस्मिन्नेव महायज्ञे जज्ञे प्राज्ञोऽथ मागधः । पृथोःस्तवार्थं तौ तत्र समाहूतौ महर्षिभिः

ਉਸੇ ਮਹਾਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਬਾਰਦ ਮਾਗਧ ਜਨਮਿਆ। ਰਾਜਾ ਪૃਥੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਲਈ, ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉੱਥੇ ਬੁਲਾਏ।

Verse 69

सूतस्य लक्षणं वक्ष्ये महापुण्यं द्विजोत्तमाः । शिखासूत्रेण संयुक्तो वेदाध्ययनतत्परः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਮੈਂ ਸੂਤ ਦੇ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯ ਲੱਛਣ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਉਹ ਸ਼ਿਖਾ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧ੍ਯਯਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 70

सर्वशास्त्रार्थवेत्तासावग्निहोत्रमुपासते । दानाध्ययनसंपन्नो ब्रह्माचारपरायणः

ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗ્નਿਹੋਤ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 71

देवानां ब्राह्मणानां च पूजनाभिरतः सदा । याचकस्तावकैः पुण्यैर्वेदमंत्रैर्यजेत्किल

ਉਹ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਯਾਚਕ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ ਕਰੇ।

Verse 72

ब्रह्माचारपरो नित्यं संबंधं ब्राह्मणैः सह । एवं स मागधो जज्ञे वेदाध्ययनवर्जितः

ਉਹ ਨਿੱਤ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਮਾਗਧ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਜਨਮਿਆ।

Verse 73

बंदिनश्चारणाः सर्वे ब्रह्माचारविवर्जिताः । ज्ञेयास्ते च महाभागाः स्तावकाः प्रभवंति ते

ਸਾਰੇ ਬੰਦਿਨ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਉਹ ਕੇਵਲ ਸਤੁਤੀਕਾਰ ਹੀ ਬਣ ਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 74

स्तवनार्थमुभौ सृष्टौ निपुणौ सूतमागधौ । तावूचुरृषयः सर्वे स्तूयतामेष पार्थिवः

ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਦੋ ਨਿਪੁਣ ਸੂਤ ਅਤੇ ਮਾਗਧ ਰਚੇ ਗਏ। ਤਦ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਪਾਰਥਿਵ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰੋ।”

Verse 75

कर्मैतदनुरूपं च यादृशोयं नराधिपः । तावूचतुस्तदा सर्वांस्तानृषीन्बंदिमागधौ

ਇਹ ਫਲ ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਇਹ ਨਰਾਧਿਪ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਭਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਭਾਟ ਅਤੇ ਮਾਗਧ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 76

आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयावः स्वकर्मभिः । न चास्य विद्वो वै कर्म न तथा लक्षणं यशः

ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਾਂਗੇ। ਪਰ ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਇਸ ਦਾ ਕਰਮ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਹ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਤੇ ਯਸ਼ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।

Verse 77

कर्मणा येन कुर्यावः स्तोत्रमस्य महात्मनः । जानीवस्तन्न विप्रेंद्रा अविज्ञातगुणस्य हि

ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਸਤੋਤਰ ਰਚੀਏ? ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ ਅਜੇ ਅਣਜਾਣ ਹਨ।

Verse 78

भविष्यैस्तैर्गुणैः पुण्यैः स्तोतव्योयं नरोत्तमः । कृतवान्यानि कर्माणि पृथुरेव महायशाः

ਇਹ ਨਰੋਤਮ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਪੁੰਨਮਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਸਤੁਤਿ-ਯੋਗ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਯਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਪૃਥੂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਸਲਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 79

ऊचुस्ते मुनयः सर्वे गुणान्दिव्यान्महात्मनः । सत्यवाञ्ज्ञानसंपन्नो बुद्धिमान्ख्यातविक्रमः

ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ: ਸਤ੍ਯਵਾਨ, ਗਿਆਨ-ਸੰਪੰਨ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ।

Verse 80

सदा शूरो गुणग्राही पुण्यवांस्त्यागवान्गुणी । धार्मिकः सत्यवादी च यज्ञानां याजकोत्तमः

ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰਾਹਕ, ਪੁੰਨਵਾਨ, ਤਿਆਗੀ ਅਤੇ ਗੁਣੀ; ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਵੀ—ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਯਾਜਕ ਹੈ।

Verse 81

प्रियवाक्सत्यवादी च धान्यवान्धनवान्गुणी । गुणज्ञः सगुणग्राही धर्मज्ञः सत्यवत्सलः

ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਹੈ; ਅਨਾਜ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਅਤੇ ਗੁਣੀ ਹੈ। ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ, ਸਤਗੁਣਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰਾਹਕ, ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣੂ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 82

सर्वगः सर्ववेत्ता च ब्रह्मण्यो वेदवित्सुधीः । प्रज्ञावान्सुस्वरश्चैव वेदवेदांगपारगः

ਉਹ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਨਿਸ਼ਠ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਧੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਜ્ઞਾਵਾਨ, ਮਧੁਰ ਸੁਰ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਹੈ।

Verse 83

धाता गोप्ता प्रजानां स विजयी समरांगणे । राजसूयादिकानां तु यज्ञानां राजसत्तमः

ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਧਾਤਾ ਤੇ ਗੋਪਤਾ ਹੈ, ਸਮਰਾਂਗਣ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇਤਾ ਹੈ। ਰਾਜਸੂਯ ਆਦਿ ਯਜਨਾਂ ਲਈ ਯੋਗ—ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ।

Verse 84

आहर्ता भूतले चैकः सर्वधर्मसमन्वितः । एते गुणा अस्य चांगे भविष्यंति महात्मनः

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਇਕੋ ਅਦੁੱਤੀ ਆਗੂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ।

Verse 85

ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु कुर्वाणौ सूतमागधौ । गुणैश्चैव भविष्यैश्च स्तोत्रं तस्य महात्मनः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ—ਸੂਤ ਅਤੇ ਮਾਗਧ—ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਰਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।

Verse 86

तदा प्रभृति वै लोकास्तवैस्तुष्टा महामते । पुरतश्च भविष्यंति दातारः स्तावनैर्गुणैः

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਦਾਤਾ ਬਣ ਕੇ ਆਉਣਗੇ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ।

Verse 87

ततः प्रभृति लोकेस्मिन्स्तवेषु द्विजसत्तमाः । आशीर्वादाः प्रयुज्यंते तेषां द्रविणमुत्तमम्

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸੱਤਮ, ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 88

सूताय मागधायैव बंदिने च महोदयम् । चारणाय ततः प्रादात्तैलंगं देशमुत्तमम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੂਤ, ਮਾਗਧ ਅਤੇ ਬੰਦਿਨ ਨੂੰ ਮਹੋਦਯ ਦਾ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ; ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਨੂੰ ਤੈਲੰਗ (ਤੇਲਿੰਗ) ਦੀ ਉੱਤਮ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।

Verse 89

पृथुः प्रसादाद्धर्मात्मा हैहयं देशमेव च । रेवातीरे पुरं कृत्वा स्वनाम्ना नृपनंदनः

ਧਰਮਾਤਮਾ ਪૃਥੁ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੈਹਯ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ; ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਰੇਵਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨਗਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਾਮਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 90

ब्राह्मणेभ्यो द्विजश्रेष्ठ यजन्दाता पृथुः पुरा । सर्वज्ञं सर्वदातारं धर्मवीर्यं नरोत्तमम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਯਜਨਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਪૃਥੁ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਸਰਵਜ੍ਞ, ਸਭ ਨੂੰ ਦਾਤਾ, ਧਰਮ-ਵੀਰ ਅਤੇ ਨਰੋੱਤਮ ਸੀ।

Verse 91

तं ददृशुः प्रजाः सर्वा मुनयश्च तपोमलाः । ऊचुः परस्परं पुण्या एष राजा महामतिः

ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਮੁਨੀ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਬੈਠੇ। ਉਹ ਪੁੰਨਾਤਮਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਰਾਜਾ ਮਹਾਮਤੀ ਹੈ।”

Verse 92

देवादीनां वृत्तिदाता अस्माकं च विशेषतः । प्रजानां पालकश्चैव वृत्तिदो हि भविष्यति

ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਲਈ ਜੀਵਿਕਾ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਅੰਨ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੱਚਾ ਦਾਤਾ ਬਣੇਗਾ।

Verse 93

इयं धात्री महाप्राज्ञा उप्तं बीजं पुरा किल । जीवनार्थं प्रजाभिस्तु ग्रासयित्वा स्थिराभवत्

ਇਹ ਧਰਤੀ-ਮਾਤਾ (ਧਾਤ੍ਰੀ), ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञਾ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ ਬੀਜ ਬੋਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਗਈ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਉਹ ਫਿਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਈ।

Verse 94

ततः पृथुं द्विजश्रेष्ठ प्रजाः समभिदुद्रुवुः । विधत्स्वेति सुवृत्तिं नो मुनीनां वचनं तदा

ਤਦ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੌੜ ਕੇ ਪૃਥੁ ਕੋਲ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੁਵ੍ਰਿੱਤੀ—ਚੰਗੀ ਜੀਵਿਕਾ ਤੇ ਸੁਚੱਜਾ ਜੀਵਨ-ਮਾਰਗ—ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।” ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੁਨੀਓਂ ਦਾ ਇਹੀ ਬਚਨ ਸੀ।

Verse 95

ग्रासयित्वा तदान्नानि पृथ्वी जाता सुनिश्चला । भयं प्रजानां सुमहत्स दृष्ट्वा राजसत्तमः

ਅੰਨ-ਧਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਚਲ ਹੋ ਗਈ। ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਭਯ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਤਮ ਰਾਜਾ (ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ)।

Verse 96

महर्षिवचनात्सोपि प्रगृह्य सशरं धनुः । अभ्यधावत वेगेन पृथ्वीं क्रुद्धो नराधिपः

ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਲਿਆ। ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਨਰਾਧਿਪਤੀ ਰਾਜਾ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 97

कौंजरं रूपमास्थाय भयात्तस्य तु मेदिनी । वनेषु दुर्गदेशेषु गुप्ता भूत्वा चचार सा

ਉਸ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਮੇਦਿਨੀ ਧਰਤੀ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਅਪਹੁੰਚ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ ਭਟਕਦੀ ਫਿਰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 98

न पश्यति महाप्राज्ञः कुरूपं द्विजसत्तमाः । आचचक्षुर्महाप्राज्ञं कुंजरं रूपमास्थिता

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਸੱਚੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਕੁਰੂਪਤਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਣਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।

Verse 99

ततः कुंजररूपांतामभिदुद्राव पार्थिवः । ताड्यमाना च सा तेन निशितैर्मार्गणैस्ततः

ਤਦ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੇ ਹਾਥੀ-ਰੂਪ ਵੱਲ ਸਿੱਧਾ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਢੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦੋਂ (ਉਸ ਨੇ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ)।

Verse 100

हरिरूपं समास्थाय पलायनपराभवत् । हरेरूपं समास्थाय अभिदुद्राव पार्थिवः

ਹਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਭੱਜਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੀ ਹਰੀ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 101

सोतिक्रुद्धो महाप्राज्ञो रोषारुणसुलोचनः । सुबाणैर्निशितैस्तीक्ष्णैराजघान स मेदिनीम्

ਉਹ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ्ञ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅਤਿ ਉਬਲਿਆ, ਰੋਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਤੀਖੇ, ਨੁਕੀਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ (ਮੇਦਿਨੀ) ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 102

आकुलव्याकुला जाता बाणाघातहता तदा । माहिषं रूपमास्थाय पलायनपराभवत्

ਤਦ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਘਾਅ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈ; ਮਹਿਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੱਜਣ ਵੱਲ ਲੱਗ ਪਈ।

Verse 103

अभ्यधावत वेगेन बाणपाणिर्धनुर्धरः । सा गौर्भूत्वा द्विजश्रेष्ठा स्वर्गमेव गता ध्रुवम्

ਧਨੁਧਾਰੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਲਏ, ਵੇਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਾਂ ਬਣ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਕੱਲੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 104

ब्रह्मणः शरणं प्राप्ता विष्णोश्चैव महात्मनः । रुद्रादीनां च देवानां त्राणस्थानं न विंदति

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭੀ ਸ਼ਰਨ ਪਾ ਕੇ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 105

अलभंती भृशं त्राणं वैन्यमेवान्वविंदत । तस्य पार्श्वं पुनः प्राप्ता बाणघातसमाकुला

ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੈਨ੍ਯ (ਪ੍ਰਿਥੂ) ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਈ; ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 106

बद्धांजलिपुटाभूत्वा तं पृथुं वाक्यमब्रवीत् । त्राहित्राहीति राजेंद्र सा राजानमभाषत

ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਪ੍ਰਿਥੂ ਨੂੰ ਬੋਲੀ: “ਬਚਾਓ, ਬਚਾਓ!”—ਇਉਂ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ।

Verse 107

अहं धात्री महाभाग सर्वाधारा वसुंधरा । निहतायां मयि नृप निहतं लोकसप्तकम्

ਮੈਂ ਧਾਤ੍ਰੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ—ਸਭ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਧਾਰ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸੱਤ ਲੋਕ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 108

कृतांजलिपुटा भूत्वा पूज्या लोकैस्त्रिभिः सदा । उवाच चैनं राजानमवध्या स्त्री सदा नृप

ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਉਹ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਇਸਤ੍ਰੀ ਸਦਾ ਅਵਧ੍ਯ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਈਏ।”

Verse 109

स्त्रीणां वधे महत्पापं दृष्टमस्ति द्विजोत्तमैः । गवां वधे महत्पापं दृष्टमस्ति द्विजोत्तमैः

ਦੁਇਜੋਤਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਵਧ ਮਹਾਪਾਪ ਹੈ; ਦੁਇਜੋਤਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਗਊਆਂ ਦਾ ਵਧ ਵੀ ਮਹਾਪਾਪ ਹੈ।

Verse 110

मया विना महाराज कथं धारयसे प्रजाः । अहं यदास्थिरा राजंस्तदा लोकाश्चराचराः

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਤੂੰ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਧਾਰ ਸਕੇਂਗਾ? ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦ ਮੈਂ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਤਦ ਚਰਾਚਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਡੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 111

स्थिरत्वं यांति ते सर्वे स्थिरीभूता यदा ह्यहम् । मां विना तु इमे लोका विनश्येयुश्चराचराः

ਜਦ ਮੈਂ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਤਦ ਇਹ ਸਭ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਇਹ ਚਰਾਚਰ ਲੋਕ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 112

ततः प्रजा विनश्येयुर्मम नाशे समागते । कथं धारयिता चासि प्रजा राजन्मया विना

ਫਿਰ ਜੇ ਮੇਰਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਤੂੰ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਧਾਰ ਕੇ ਰੱਖੇਂਗਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਂਗਾ?

Verse 113

मयि लोकाः स्थिरा राजन्मयेदं धार्यते जगत् । मद्विनाशे विनश्येयुः प्रजाः सर्वा न संशयः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਰ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਧਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

Verse 114

न मामर्हसि वै हंतुं श्रेयश्चेत्त्वं चिकीर्षसि । प्रजानां पृथिवीपाल शृणु देव वचो मम

ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਲਿਆਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਧਰਤੀਪਾਲ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਹੇ ਦੇਵ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ।

Verse 115

उपायैश्च महाभाग सुसिद्धिं यांत्युपक्रमाः । समालोक्य ह्युपायं त्वं प्रजा येन धरिष्यति

ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਪਰਾਲੇ ਸਹੀ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਪਰਜਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ।

Verse 116

मां हत्वा त्वं महाराज धारणे पालने सदा । पोषणे च महाप्राज्ञ मद्विना हि कथं नृप

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪਰਜਾ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕਰੋਗੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਨ?

Verse 117

धरिष्यसि प्रजां चेमां कोपं यच्छ त्वमात्मनः । अन्नमयी भविष्यामि धरिष्यामि प्रजामिमाम्

ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੋਗੇ—ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਅੰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਪਰਜਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਾਂਗੀ।

Verse 118

अहं नारी अवध्या च प्रायश्चित्ती भविष्यसि । अवध्यां तु स्त्रियं प्राहुस्तिर्यग्योनिगतामपि

ਮੈਂ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮਾਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸਦਾ ਪਰਾਸ਼ਚਿਤ ਭੁਗਤਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਤਰੀ ਅਵੱਧ (ਨਾ ਮਾਰਨ ਯੋਗ) ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 119

विचार्यैवं महाराज न धर्मं त्यक्तुमर्हसि । एवं नानाविधैर्वाक्यैरुक्तो धात्र्या नराधिपः

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 120

कोपमेनं महाराज त्यज दारुणमेव हि । प्रसन्ने त्वयि राजेंद्र तदा स्वस्था भवाम्यहम्

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗ ਦਿਓ। ਹੇ ਰਾਜਿੰਦਰ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋਗੇ, ਤਦ ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ।

Verse 121

एवमुक्तस्तया राजा पृथुर्वैन्यः प्रजापतिः । तामुवाच महाभागां धरित्रीं द्विजसत्तमाः

ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਰਾਜਾ ਪૃਥੁ ਵੈਨ੍ਯ ਨੇ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਸ ਮਹਾਭਾਗ ਧਰਿਤ੍ਰੀ (ਧਰਤੀ) ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।