Adhyaya 21
The Sumanā Episode: Suvrata’s Childhood Devotion and All-Activity Remembrance of Hari
ਵਿਆਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਵ੍ਰਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੁਵ੍ਰਤ ਗਰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਖੇਡ ਵੀ ਨਿਰੰਤਰ ਹਰਿ-ਸਮਰਣ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕੇਸ਼ਵ, ਮਾਧਵ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ, ਲਯ-ਤਾਲ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਗੀਤ ਗਾਂਦਾ ਅਤੇ ਸਤੋਤਰ-ਸਮਾਨ ਸ਼ਰਨਾਗਤੀ ਦੇ ਵਾਕ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਸਮਰਣ ਨੂੰ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਪੜ੍ਹਾਈ, ਹਾਸਾ, ਨੀਂਦ, ਯਾਤਰਾ, ਮੰਤਰ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਤਕਰਮ—ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਕਰਮ ਵੀ ਪੂਜਾ ਬਣਦੇ ਹਨ—ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਰੂਪ ਜਾਣਨਾ, ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ। ਫਿਰ ਕਥਾ ਤੀਰਥ-ਪੱਖ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ: ਸੁਵ੍ਰਤ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ-ਲਿੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੈਡੂਰਯ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਤੇ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਭਕਤੀ ਸ਼ੈਵ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਇਕਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । एकदा व्यास देवोऽसौ ब्रह्माणं जगतः पतिम् । सुव्रताख्यानकं सर्वं पप्रच्छातीव विस्मितः
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਕ ਵਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਆਸ ਦੇਵ, ਅਤਿ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ‘ਸੁਵ੍ਰਤ’ ਆਖਿਆਨ ਦੀ ਸਮੂਹ ਕਥਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।
Verse 2
व्यास उवाच । लोकात्मंल्लोकविन्यास देवदेव महाप्रभो । सुव्रतस्याथ चरितं श्रोतुमिच्छामि सांप्रतम्
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਲੋਕਾਤਮਾ, ਹੇ ਲੋਕ-ਵਿਨਿਆਸਕ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮਹਾਪ੍ਰਭੋ! ਮੈਂ ਹੁਣ ਸੁਵ੍ਰਤ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 3
ब्रह्मोवाच । पाराशर्यमहाभाग श्रूयतां पुण्यमुत्तमम् । सुव्रतस्य सुविप्रस्य तपश्चर्यासमन्वितम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਰਾਸ਼ਰਯ ਮਹਾਭਾਗ! ਸੁਣੋ ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁੰਨਮਈ ਕਥਾ—ਸੁਵ੍ਰਤ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ, ਜੋ ਤਪ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਧਰਮਾਚਰਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।
Verse 4
सुव्रतो नाम मेधावी बाल्यादपि स चिंतयन् । गर्भे नारायणं देवं दृष्टवान्पुरुषोत्तमम्
ਸੁਵ੍ਰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪੁਰਖ ਸੀ; ਬਾਲਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ—ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ—ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
Verse 5
स पूर्वकर्माभ्यासेन हरेर्ध्यानं गतस्तदा । शंखचक्रधरं देवं पद्मनाभं सुपुण्यदम्
ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ-ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਤਦ ਹਰੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ—ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚਕ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਦਮਨਾਭ ਦੇਵ, ਜੋ ਮਹਾਪੁੰਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
Verse 6
ध्यायते चिंतयेत्सो हि गीते ज्ञाने प्रपाठने । एवं देवं हरिं ध्यायन्सदैव द्विजसत्तमः
ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਜਪ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਪਾਠ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦਾ ਦੇਵ ਹਰਿ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਤ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 7
क्रीडत्येवं सदा डिंभैः सार्द्धं च बालकोत्तमः । बालकानां स्वकं नाम हरेश्चैव महात्मनः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬਾਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਦਾ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖੇਡਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਬਾਲਕਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਵੀ ‘ਹਰਿ’ ਹੀ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
Verse 8
चकार स हि मेधावी पुण्यात्मा पुण्यवत्सलः । समाह्वयति वै मित्रं हरेर्नाम्ना महामतिः
ਉਹ ਮੇਧਾਵੀ, ਪੁਣ੍ਯਾਤਮਾ ਅਤੇ ਪੁਣ੍ਯ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਮਤੀ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ‘ਹਰਿ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਸੀ।
Verse 9
भोभोः केशव एह्येहि एहि माधवचक्रधृक् । क्रीडस्व च मया सार्धं त्वमेव पुरुषोत्तम
“ਹੇ ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ! ਇੱਥੇ ਆ—ਆ! ਹੇ ਮਾਧਵ, ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ, ਆ! ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖੇਡ; ਤੂੰ ਹੀ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ ਹੈਂ।”
Verse 10
सममेवं प्रगंतव्यमावाभ्यां मधुसूदन । एवमेव समाह्वानं नामभिश्च हरेर्द्विजः
“ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧੀਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਿ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਪੁਕਾਰ ਕੇ ਆਹਵਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”
Verse 11
क्रीडने पठने हास्ये शयने गीतप्रेक्षणे । याने च ह्यासने ध्याने मंत्रे ज्ञाने सुकर्मसु
ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਪਾਠ ਵਿੱਚ, ਹਾਸੇ ਵਿੱਚ, ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ, ਗੀਤ ਸੁਣਨ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ; ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ; ਮੰਤਰ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੁਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ—ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਿਮਰਨ ਜਾਗਰੂਕ ਰਹੇ।
Verse 12
पश्यत्येवं वदत्येवं जगन्नाथं जनार्दनम् । स ध्यायते तमेकं हि विश्वनाथं महेश्वरम्
ਇਉਂ ਵੇਖਦਿਆਂ ਤੇ ਇਉਂ ਉਚਾਰਦਿਆਂ ਜਗੰਨਾਥ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਨਾਮ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਉਸ ਇਕ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਥ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 13
तृणे काष्ठे च पाषाणे शुष्के सार्द्रे हि केशवम् । पश्यत्येवं स धर्मात्मा गोविंदं कमलेक्षणम्
ਘਾਹ ਵਿੱਚ, ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ, ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ—ਸੁੱਕੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਮੀ ਵਾਲੇ—ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਇਉਂ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ: ਗੋਵਿੰਦ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ।
Verse 14
आकाशे भूमिमध्ये तु पर्वतेषु वनेषु च । जले स्थले च पाषाणे जीवेष्वेव महामतिः
ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ; ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ; ਜਲ ਵਿੱਚ ਤੇ ਥਲ ਵਿੱਚ; ਪੱਥਰਾਂ ਵਿੱਚ—ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਮਹਾਬੁੱਧੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
Verse 15
नृसिंहं पश्यते विप्रः सुव्रतः सुमनासुतः । बालक्रीडां समासाद्य रमत्येवं दिनेदिने
ਸੁਮਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਵ੍ਰਤ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਬਾਲਕ ਦੀ ਖੇਡ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਇਉਂ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
Verse 16
गीतैश्च गायते कृष्णं सुरागैर्मधुराक्षरैः । तालैर्लयसमायुक्तैः सुस्वरैर्मूर्च्छनान्वितैः
ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉੱਚੀਆਂ ਰਾਗਿਨੀਆਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ; ਤਾਲ ਤੇ ਲਯ ਨਾਲ ਸਮਾਇਤ, ਸੁੰਦਰ ਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਮੂਰਛਨਾ-ਰੂਪ ਰਾਗ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
Verse 17
सुव्रत उवाच । ध्यायंति वेदविदुषः सततं सुरारिं यस्यांगमध्ये सकलं हि विश्वम् । योगेश्वरं सकलपापविनाशनं च व्रजामि शरणं मधुसूदनस्य
ਸੁਵ੍ਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਸ ਦਾ ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ-ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
Verse 18
लोकेषु यो हि सकलेष्वनुवर्तते यो लोकाश्च यस्मिन्निवसंति सर्वे । दोषैर्विहीनमखिलैः परमेश्वरं तं तस्यैव पादयुगलं सततं नमामि
ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਹਰ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਰਹਿਤ ਹੈ।
Verse 19
नारायणं गुणनिधानमनंतवीर्यं वेदांतशुद्धमतयः प्रपठंति नित्यम् । संसारसागरमनंतमगाधदुर्गमुत्तारणार्थमखिलं शरणं प्रपद्ये
ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਪਕੜਦਾ ਹਾਂ—ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਨਿਧਾਨ, ਅਨੰਤ ਵੀਰਯ ਵਾਲਾ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਨਿਤ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਜੋ ਅਨੰਤ, ਅਗਾਧ ਤੇ ਦੁਸ਼ਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਉਤਰਣ ਲਈ ਮੈਂ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਨ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
Verse 20
योगींद्र मानससरोवरराजहंसं शुद्धं प्रभावमखिलं सततं हि यस्य । तस्यैव पादयुगलं विमलं विशालं दीनस्य मेऽसुररिपो कुरु तस्य रक्षाम्
ਹੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ! ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੇ ਰਾਜਹੰਸ ਵਾਂਗ—ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰੀ, ਸਦਾ-ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰਭਾ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ; ਹੇ ਅਸੁਰ-ਰਿਪੋ! ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ—ਮੈਂ ਦਿਨ ਹਾਂ—ਉਸੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਨਿਰਮਲ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਕੇ।
Verse 21
इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे ऐंद्रे सुमनोपाख्याने एकविंशोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੰਚਪੰਚਾਸ਼ਤ-ਸਹਸ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਭੂਮਿਖੰਡ ਦੇ ਐਂਦ੍ਰ ਭਾਗ ਅੰਦਰ ‘ਸੁਮਨੋਪਾਖਿਆਨ’ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਾ ਇਕੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 22
गायाम्यहं सुरसगीतकतालमानैः श्रीरंगमेकमनिशं भुवनस्य देवम् । अज्ञाननाशकमलं च दिनेशतुल्यमानंदकंदमखिलं महिमा समेतम्
ਦੇਵਲੋਕੀ ਗੀਤ ਦੇ ਤਾਲ-ਮਾਨ ਅਤੇ ਲੈ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਿਤ ਨਿਰੰਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਰੰਗ—ਭੁਵਨਾਂ ਦੇ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ—ਦਾ ਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਹੈ, ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਨੰਦ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।
Verse 23
संपूर्णमेवममृतस्यकलानिधानं तं गीतकौशलमनन्यरसैः प्रगाये । युक्तं स्वयोगकरणैः परमार्थदृष्टिं विश्वं स पश्यति चराचरमेव नित्यम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਾਗ੍ਰ ਰਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਗਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਅਮਰ-ਤੱਤ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪੂਰਨ ਨਿਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੀਤ-ਕਲਾ ਦੀ ਪਰਮ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਮਾਰਥ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਭਕਤ ਸਦਾ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
Verse 24
पश्यंति नैव यमिहाथ सुपापलोकास्तं केशवं शरणमेवमुपैति नित्यम्
ਇੱਥੇ—even ਅਤਿ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਵੀ—ਯਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਤ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 25
कराभ्यां वाद्यमानस्तु तालं तालसमन्वितम् । गीतेनगायते कृष्णं बालकैः सह मोदते
ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲ ਵਜਾਉਂਦਾ, ਤਾਲ ਨਾਲ ਤਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ; ਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 26
एवं क्रीडारतो नित्यं बालभावेन वै तदा । सुव्रतः सुमनापुत्रो विष्णुध्यानपरायणः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੁਮਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਵ੍ਰਤ ਬਾਲ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਾਇਣ ਸੀ।
Verse 27
क्रीडमानं प्राह माता सुव्रतं चारुलक्षणम् । भोजनं कुरु मे वत्स क्षुधा त्वां परिपीडयेत्
ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਡਦਾ ਵੇਖ ਮਾਤਾ ਨੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਲਾਲ, ਭੋਜਨ ਕਰ ਲੈ; ਕਿਤੇ ਭੁੱਖ ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਸਤਾਵੇ।”
Verse 28
तामुवाच पुनः प्राज्ञः सुमना मातरं पुनः । महामृतेन तृप्तोस्मि हरिध्यानरसेन वै
ਤਦ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸੁਵ੍ਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਸੁਮਨਾ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹਾਂ; ਹਰਿ-ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਸ ਰੂਪੀ ਮਹਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।”
Verse 29
भोजनासनमारूढो मिष्टमन्नं प्रपश्यति । इदमन्नं स्वयं विष्णुरात्मा ह्यन्नं समाश्रितः
ਭੋਜਨ-ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਅੰਨ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੰਨ ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਅੰਨ ਦੇ ਆਸਰੇ ਟਿਕੀ ਹੈ।
Verse 30
आत्मरूपेण यो विष्णुरनेनान्नेन तृप्यतु । क्षीरसागरसंवासो यस्यैव परिसंस्थितः
ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਆਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਵਰਤਮਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਅੰਨ-ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵੇ; ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।
Verse 31
जलेनानेन पुण्येन तृप्तिमायातु केशवः । तांबूलचंदनैर्गंधैरेभिः पुष्पैर्मनोहरैः
ਇਸ ਪੁੰਨਮਈ ਜਲ-ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਹਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਤਾਮਬੂਲ ਤੇ ਚੰਦਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।
Verse 32
आत्मस्वरूपेण तृप्तस्तृप्तिमायातु केशवः । शयने याति धर्मात्मा तदा कृष्णं प्रचिंतयेत्
ਆਪਣੇ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੇਸ਼ਵ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ; ਜਦੋਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਲਈ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ।
Verse 33
योगनिद्रान्वितं कृष्णं तमहं शरणं गतः । भोजनाच्छादनेष्वेवमासने शयने द्विजः
ਯੋਗ-ਨਿਦਰਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਆਸਨ ਤੇ ਸ਼ਯਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 34
चिंतयेद्वासुदेवं तं तस्मै सर्वं प्रकल्पयेत् । तारुण्यं प्राप्य धर्मात्मा कामभोगान्विहाय वै
ਉਸ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ। ਯੌਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਾਮ-ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ।
Verse 35
स युक्तः केशवध्याने वैडूर्यपर्वतोत्तमे । यत्र सिद्धेश्वरं लिंगं वैष्णवं पापनाशनम्
ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਵੈਡੂਰ੍ਯ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਹੈ—ਵੈਸ਼ਨਵ, ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
Verse 36
रुद्रमोंकारसंज्ञं च ध्यात्वा चैव महेश्वरम् । ब्रह्मणा वर्द्धितं देवं नर्मदादक्षिणे तटे
ਰੁਦ੍ਰ-ਓਂਕਾਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਮਹਿਮਾ ਪਾਇਆ ਉਹ ਦੇਵ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ (ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ)।
Verse 37
सिद्धेश्वरं समाश्रित्य तपोभावं व्यचिंतयत्
ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ।