Adhyaya 121

Verse 1

कामोदोवाच । न विदुर्देवताः सर्वा यस्यांतं रूपमेव च । यस्मिल्लींनस्तु सर्वोयं स चैकात्मा प्रकथ्यते

ਕਾਮੋਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਦੀ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਨਾਹ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਕ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

यस्या मायाप्रपंचस्तु संसारः शृणु नारद । कस्मात्प्रयाति संसारं मम स्वामी जगत्पतिः

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸੁਣ: ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਸੁਆਮੀ—ਜਗਤ ਦਾ ਪਤੀ—ਕਿਉਂ ਕਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ?

Verse 3

पापैश्चापि सुपुण्यैश्च नरोबद्धस्तु कर्मभिः । संसारं सरते विप्र हरिः कस्माद्व्रजेद्वद

ਪਾਪਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਪੁੰਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਫਿਰ ਹਰੀ ਕਿਉਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਆਵੇ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 4

नारद उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यत्कृतं तेन चक्रिणा । भृगोरग्रे प्रतिज्ञातं यज्ञरक्षां करोम्यहम्

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੇਵੀ! ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ—‘ਮੈਂ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।’”

Verse 5

इंद्रस्य वचनात्सद्यो गतोऽसौ दानवैः सह । योद्धुं विहाय गोविंदो भृगोश्चैव मखोत्तमम्

ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦਾਨਵਾਂ ਸਮੇਤ ਚਲ ਪਿਆ। ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਮਖ-ਯਜ੍ਞ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 6

मखं त्यक्त्वा गते देवे पश्चात्तैर्दानवोत्तमैः । आगत्य ध्वंसितः सर्वः स यज्ञः पापचेतनैः

ਦੇਵ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਦਾਨਵ ਪਿੱਛੋਂ ਆਏ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਵੰਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 7

हरिं क्रुद्धः स योगींद्रः शशाप भृगुरेव तम् । दशजन्मानि भुंक्ष्व त्वं मच्छापकलुषीकृतः

ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਯੋਗੀ-ਇੰਦਰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਕਲੁਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਦਸ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਦੁੱਖ ਭੋਗੇਂਗਾ।”

Verse 8

कर्मणः स्वस्य संभोगं संभोक्ष्यति जनार्दनः । तन्निमित्तं त्वया देवि दुःस्वप्नः परिवीक्षितः

ਜਨਾਰਦਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗੇਗਾ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਇਹ ਅਸ਼ੁਭ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।

Verse 9

इत्युक्त्वा तां गतो विप्रो ब्रह्मलोकं स नारदः । कृष्णस्यापि सुदुःखेन दुःखिता साभवत्तदा

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 10

रुरोद करुणं बाला हाहेति वदती मुहुः । गङ्गातीरोपविष्टा सा जलांते शृणु नन्दन

ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਕਰੁਣ ਰੋਈ, ਮੁੜ ਮੁੜ “ਹਾਏ, ਹਾਏ!” ਕਹਿੰਦੀ ਰਹੀ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੈਠੀ ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹੀ—ਸੁਣ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ।

Verse 11

सुनेत्राभ्यां तथाश्रूणि दुःखेनापि प्रमुंचति । तान्यश्रूणि प्रमुक्तानि गंगातोये पतंत्यपि

ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਵੀ ਅੰਸੂ ਵਗਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਉਹ ਅੰਸੂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 12

जले चैव निमज्जंति तस्याश्चाप्यश्रुबिंदवः । संभवंति पुनस्तात पद्मरूपाणि तानि च

ਉਸ ਦੇ ਅੰਸੂ-ਬੂੰਦ ਵੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 13

गंगातोये प्रफुल्लानि वाहितानि प्रयांति वै । ददृशे दानवश्रेष्ठो विष्णुमायाप्रमोहितः

ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਹੋਏ (ਫੁੱਲ) ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦਿੱਸੇ। ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਇਹ ਵੇਖਿਆ—ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 14

दुःखजानि न जानाति मुनिना कथितान्यपि । हर्षेण महताविष्टः परिजग्राह सोऽसुरः

ਮੁਨੀ ਨੇ ਜੋ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਪਰਿਣਾਮ ਕਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਨਾਹ ਉਤਰੇ। ਮਹਾਨ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਅਸੁਰ ਨੇ ਉਹ ਗੱਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ।

Verse 15

पद्मैस्तु पुष्पितैः सोपि पूजयेद्गिरिजाप्रियम् । सप्तकोटिभिर्दैत्येंद्रो विष्णुमायाप्रमोहितः

ਉਹ ਵੀ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਗਿਰਿਜਾ-ਪ੍ਰਿਯ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਇੰਦਰ, ਸੱਤ ਕਰੋੜ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ (ਇਹ) ਪੂਜਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 16

अथ क्रुद्धा जगद्धात्री शंकरं वाक्यमब्रवीत् । पश्यैतस्य विकर्म त्वं दानवस्य महामते

ਤਦ ਜਗਤ-ਧਾਤ੍ਰੀ (ਜਗਤ ਮਾਤਾ) ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ! ਇਸ ਦਾਨਵ ਦੇ ਕੁਕਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।”

Verse 17

शोकोत्पन्नानि पद्मानि गंगातोयगतानि वै । अयमेष प्रगृह्णाति कामाकुलितचेतनः

ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਕਮਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ, ਕਾਮ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

पूजयेच्चापि दुष्टात्मा शोकसंतापकारकैः । दुःखजैः शोकजैः पुष्पैस्तैः सुश्रेयः कथं भवेत्

ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ ਵੀ ਜੇ ਸ਼ੋਕ ਤੇ ਸੰਤਾਪ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ—ਦੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ—ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸੱਚਾ ਸ਼ੁਭ-ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 19

यादृशेनापि भावेन मामेव परिपूजयेत् । तादृशेनापि भावेन अस्य सिद्धिर्भविष्यति

ਜਿਸ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਮੇਰੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਸਿੱਧੀ ਫਲਵੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 20

सत्यध्यानविहीनोयं कामोदा न्यस्तमानसः । संजातः पापचारित्रो जहि देवि स्वतेजसा

ਇਹ ਕਾਮੋਦਾ ਸੱਚੇ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਮਨ ਨਿਮਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਇਹ ਪਾਪੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ।

Verse 21

एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं शंभोश्चैव महात्मनः । अस्यैव संक्षयं शंभो करिष्ये तव शासनात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸੇ ਸੰਦੇਹ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 22

एवमुक्त्वा ततो देवी तस्यापि वधकांक्षया । वर्त्तते हि विहुंडस्य वधोपायं व्यचिंतयत्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਧਿਆਨਮਗਨ ਰਹੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਿਹੁੰਡ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਉਪਾਅ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਈ।

Verse 23

कृत्वा मायामयं रूपं ब्राह्मणस्य महात्मनः । पूजयेच्छंकरं नाथं सुपुष्पैः पारिजातजैः

ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਰਿਜਾਤ ਦੇ ਉੱਤਮ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਨਾਥ ਸ਼ੰਕਰ ਰਖਵਾਲੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 24

समेत्य दानवः पापो दिव्यां पूजां विनाशयेत् । कामाकुलः सुदुःखार्तस्तद्गतो भावतत्परः

ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਉਹ ਪਾਪੀ ਦਾਨਵ ਦਿਵ੍ਯ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ; ਕਾਮ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਤੇ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਸੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 25

विष्णोश्चैव महामायां पूर्वदृष्टां स दानवः । सस्मार दानवः पापः कामबाणैः प्रपीडितः

ਕਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਪਾਪੀ ਦਾਨਵ, ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖੀ ਹੋਈ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਹਾਮਾਇਆ ਨੂੰ ਫਿਰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 26

तस्याः स्मरणमात्रेण कंदर्पेण बलीयसा । विरहाकुलदुःखार्तो रोदते हि मुहुर्मुहुः

ਉਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ, ਬਲਵਾਨ ਕੰਦ੍ਰਪ (ਕਾਮਦੇਵ) ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਰੋ ਪੈਂਦਾ।

Verse 27

कालाकृष्टः स दुष्टात्मा शोकजातानि तानि सः । परिगृह्य समायातः पूजनार्थी महेश्वरम्

ਕਾਲ ਦੇ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੁਰਾਤਮਾ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੋਕ-ਜਨਿਤ ਪਦਾਰਥ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਆਇਆ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।

Verse 28

देव्या कृतां हि पूजां च सुपुष्पैः पारिजातजैः । तां निर्णाश्य सुलोभेन शोकजैः परिपूजयेत्

ਦੇਵੀ ਲਈ ਪਾਰਿਜਾਤ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਲੋਭ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲਵੀਂ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 29

नेत्राभ्यां तस्य दुष्टस्य बिंदवस्तेऽश्रुसंभवाः । अविरलास्ततो वत्स पतंति लिंगमस्तके

ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਬੂੰਦਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 30

देवी ब्राह्मणरूपेण तमुवाच महामते । को भवान्पूजयेद्देवं शोकाकुलमनाः सदा

ਦੇਵੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਜੋ ਮਨੋਂ ਸਦਾ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਰਹੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ?”

Verse 31

पतंत्यश्रूणि देवस्य मस्तके शोकजानि ते । अपवित्राणि मे ब्रूहि एतमर्थं ममाग्रतः

ਤੇਰੇ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਅੰਸੂ ਦੇਵ ਦੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸਾਫ਼ ਦੱਸ—ਇਹ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਕਿਉਂ ਹਨ?

Verse 32

विहुंड उवाच । पूर्वं दृष्टा मया नारी सर्वसौभाग्यसंपदा । सर्वलक्षणसंपन्ना कामस्यायतनं महत्

ਵਿਹੂੰਡ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੁਭਾਗ ਦੇ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ—ਕਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨ ਆਸਥਾਨ ਜਿਹੀ।”

Verse 33

तस्या मोहेन संदग्धः कामेनाकुलतां गतः । तया प्रोक्तं हि संभोगे देहि मे दायमुत्तमम्

ਉਸ ਦੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੜ ਗਿਆ, ਕਾਮਨਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਹਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਸੰਭੋਗ ਵੇਲੇ ਬੋਲੀ: “ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦਾਇ (ਹਿੱਸਾ/ਦਹੇਜ) ਦੇਹ।”

Verse 34

कामोदसंभवैः पुष्पैः पूजयस्व महेश्वरम् । तेषां पुष्पकृतां मालां मम कंठे परिक्षिप

ਕਾਮੋਦਾ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਮਾਲਾ ਮੇਰੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇ।

Verse 35

कोटिभिः सप्तसंख्यातैः पूजयस्व महेश्वरम् । तदर्थं पूजयाम्येव ईश्वरं फलदायकम्

ਸੱਤ ਕਰੋੜ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ; ਉਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਮੈਂ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 36

कामोदसंभवैः पुष्पैर्दुर्लभैर्देवदानवैः । श्रीदेव्युवाच । क्व ते भावः क्व ते ध्यानं क्व ते ज्ञानं दुरात्मनः

ਕਾਮੋਦਾ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ—ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹਨ—ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੇਰਾ ਭਾਵ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਤੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਤੇਰਾ ਗਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਰਾਤਮਾ?”

Verse 37

ईश्वरस्यापि संबंधो नास्ति किंचित्त्वयैव हि । कामोदाया वरं रूपं कीदृशं वद सांप्रतम्

ਤੇਰਾ ਤਾਂ ਈਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਵੀ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਦੱਸ—ਕਾਮੋਦਾ ਦਾ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰੂਪ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ?

Verse 38

क्व लब्धानि सुपुष्पाणि तस्या हास्योद्भवानि च । विहुंड उवाच । भावं ध्यानं न जानामि न दृष्टा सा मया कदा

“ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਸੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਉਹ ਸਭ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ?” ਵਿਹੁੰਡ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਨਾ ਉਸ ਦਾ ਭਾਵ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਧਿਆਨ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।”

Verse 39

गंगातोयगतान्येव परिगृह्णामि नित्यशः । तैरहं पूजयाम्येकं शंकरं प्रवदाम्यहम्

ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਹੀ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਵਸਤੂਆਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਇਹੀ ਮੈਂ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 40

ममाग्रे कथितं विप्र शुक्रेणापि महात्मना । वचनात्तस्य देवेशमर्चयामि दिनदिने

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਕਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 41

एतत्ते सर्वमाख्यातं यच्च पृष्टोस्मि सांप्रतम् । श्रीदेव्युवाच । कामोदारोदनाज्जातैः पुष्पैस्तैर्दुःखसंभवैः

“ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।” ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕਾਮ ਦੇ ਕਰੁਣ ਰੋਣ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਉਹਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ—ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ— …”

Verse 42

लिंगमर्चयसे दुष्ट प्रभाते नित्यमेव च । यादृशेनापि भावेन पुष्पैश्च यादृशैस्त्वया

ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ, ਤੂੰ ਹਰ ਸਵੇਰ ਨਿੱਤ ਹੀ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਪਰ ਜਿਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਜਿਹੋ ਜਿਹੇ ਫੁੱਲ ਤੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੈ।

Verse 43

अर्चितो देवदेवेशस्तादृशं फलमाप्नुहि । दिव्यपूजां विनाश्यैवं शोकपुष्पैः प्रपूजसि

ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਾਧਿਪਤੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਫਲ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਮਿਲੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਵ੍ਯ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਸ਼ੋਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 44

असौ दोषस्तवैवाद्य समुत्पन्नः सुदारुणः । तस्माद्दण्डं प्रदास्यामि भुंक्ष्व स्वकर्मजं फलम्

ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਅੱਜ ਇਹ ਭਾਰੀ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵਾਂਗਾ - ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗ।

Verse 45

तस्या वाक्यं समाकर्ण्य कालकृष्टो बभाष ताम् । रे रे दुष्ट दुराचार मम कर्मप्रदूषक

ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਸ ਪਏ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਓਏ ਦੁਸ਼ਟ! ਖੋਟੇ ਆਚਰਣ ਵਾਲੀਏ, ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰਨ ਵਾਲੀਏ!'

Verse 46

हन्मि त्वामिह खड्गेन अनेनापि न संशयः । इत्युक्त्वा ब्राह्मणं तं स निशितं खड्गमाददे

'ਮੈਂ ਇਸ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।' ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸਨੇ ਤਿੱਖੀ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਲਈ।

Verse 47

हंतुकामः स दुष्टात्मा अभ्यधावत दानवः । सा देवी विप्ररूपेण संक्रुद्धा परमेश्वरी

ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਦੈਂਤ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਪਰ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 48

हन्मि त्वामिह खड्गेन अनेनापि न संशयः । स्वस्थानमागतं दृष्ट्वा हुंकारं विससर्ज ह । तेन हुंकारनादेन पतितो दानवाधमः

ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ 'ਹੁੰ' ਦੀ ਭਾਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢੀ; ਉਸ ਹੁੰਕਾਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਨੀਚ ਦੈਂਤ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 49

निश्चेष्टः कामरूपेण वज्राहत इवाचलः । पतिते दानवे तस्मिन्सर्वलोकविनाशके

ਕਾਮਰੂਪ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇਸ਼ਟ ਪਿਆ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਘਾਟ ਨਾਲ ਟੁੱਟਿਆ ਅਚਲ ਪਹਾੜ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਰਵਲੋਕ-ਵਿਨਾਸਕ ਦਾਨਵ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 50

लोकाः स्वास्थ्यं गताः सर्वे दुःखतापविवर्जिताः । एतस्मात्कारणाद्वत्स सा स्त्री वै परिदेवति

ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੁਖ-ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਤਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਵਤਸ, ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 51

गंगातीरे वरारोहा दुःखव्याकुलमानसा । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम्

ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਉੱਚੀ ਨਾਰੀ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 52

विष्णुरुवाच । एवमुक्त्वा सुपुत्रं तं कुंजलो अंडजेश्वरः । विरराम महाप्राज्ञः किञ्चिन्नोवाच भूपते

ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਸੁਪੁੱਤਰ ਨਾਲ, ਕੁੰਜਲ—ਅੰਡਜਾਂ (ਪੰਛੀਆਂ) ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ—ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਫਿਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲਿਆ।