ਮੋਹਿਨੀ ਤੇ ਵਸੁ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੰਨ-ਕਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜੇਠ ਮਹੀਨਾ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ; ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਠੋਰ ਤਪ (ਲੰਮਾ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ-ਤਪ ਵੀ) ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਸੁ ਪੰਚਤੀਰਥੀ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਯਾਤਰਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ—ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸਨਾਨ, ਸ਼ਿਵ-ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਪ, ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀ-ਪਿਤ੍ਰ ਤਰਪਣ; ਫਿਰ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਅਘੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਖ਼ਿਮਾ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ—ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ। ਅੱਗੇ ਕਲਪਵਟ (ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ) ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਤੇ ਸਤੁਤੀ, ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼; ਸੰਕਰਸ਼ਣ (ਬਲਰਾਮ), ਸੁਭਦਰਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ/ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਕਸ਼ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ, ‘ਜਯ’ ਸਤੁਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਿਆਨ-ਵਰਨਨ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤੀ। ਗ੍ਰੰਥ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ-ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਵੇਦ, ਯਜ੍ਞ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਧਰਮ ਦੇ ਸਮੂਹ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਕੁਲ-ਉੱਧਾਰ ਸਮੇਤ ਮੁਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਤ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਧੀ, ਧਰਮ-ਅਰਥ-ਕਾਮ-ਮੋਖਸ਼ ਲਈ ਸ਼ਰਨ; ਸਾਦੇ ਉਪਚਾਰ, ਕਵਚ/ਅਗਨਿਸ਼ਿਖਾ ਜਪ, ਉਪਵਾਸ, ਹੋਮ, ਰੱਖਿਆ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ-ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼, ਸੰਕਟ-ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 1
मोहिन्युवाच । कस्मिन्कालें द्विजश्रेष्ठ गंतव्यं पुरुषोत्तमे । विधिना केन कर्तव्या पंचतीर्थ्यपि मानद ॥ १ ॥
ਮੋਹਿਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਹੇ ਮਾਨਦ! ਪੰਚਤੀਰਥੀ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
Verse 2
एकैकस्य च तीर्थस्य स्नाने दाने च यत्फलम् । देवताप्रेक्षणे चैव ब्रूहि सर्वं पृथक् पृथक् ॥ २ ॥
ਹਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ।
Verse 3
वसुरुवाच । निराहारः कुरुक्षेत्रे पादेनैकेन यस्तपेत् । जितेंद्रियो जितक्रोधः सप्तसंवत्सरायुतम् ॥ ३ ॥
ਵਸੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜੋ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਇਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਤਪ ਕਰੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਸੱਤ ਅਯੁਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ (ਅਤਿ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ) ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 4
दृष्ट्वा सकृज्ज्येष्ठशुक्लद्वादश्यां पुरुषोत्तमम् । कृतोपवासः प्राप्नोति ततोऽधिकतरं फलम् ॥ ४ ॥
ਜੇਠ ਸ਼ੁਕਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 5
तस्माज्ज्येष्ठे तु सुभगे प्रयत्नेन सुसंयतैः । स्वर्गलोकेप्सुभिर्मर्त्यैर्द्रष्टव्यः पुरुषोत्तमः ॥ ५ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਯਤਨਸ਼ੀਲ, ਸੁਰਗ ਲੋਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਰਤ੍ਯਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 6
पंचतीर्थीं च विधिवत्कृत्वा ज्येष्ठे नरोत्तमः । द्वादश्यां शुक्लपक्षस्य पश्येत्तं पुरुषोत्तमम् ॥ ६ ॥
ਹੇ ਨਰੋਤਮ! ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਚਤੀਰਥੀ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਸ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 7
ये पश्यंत्यव्ययं देवं द्वादश्यां पुरुषोत्तमम् । ते विष्णुलोकमासाद्य न च्यवंते कदाचन ॥ ७ ॥
ਜੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਦੇਵ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਉੱਥੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਨਹੀਂ।
Verse 8
तस्माज्ज्येष्ठे प्रयत्नेन गंतव्यं विधिनंदिनि । कृत्वा सम्यक्पंचतीर्थीं द्रष्टव्यः पुरुषोत्तमः ॥ ८ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਧਿਨੰਦਿਨੀ! ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਚਤੀਰਥੀ ਕਰ ਕੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 9
सुदूरस्थोऽपि प्रीतात्मा कीर्तयेत्पुरुषोत्तमम् । अहन्यहनि शुद्धात्मा सोऽपि विष्णुपुरं व्रजेत् ॥ ९ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 10
यात्रां करोति कृष्णस्य श्रद्धया यः समाहितः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं व्रजेन्नरः ॥ १० ॥
ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 11
चक्रं दृष्ट्वा हरेर्दूरात्प्रासादोपरि संस्थितम् । सहसा मुच्यते पापान्नरो भक्त्या प्रणम्य तम् ॥ ११ ॥
ਮੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹਰੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖ ਕੇ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 12
पंचतीर्थीविधिं वक्ष्ये श्रृणु मोहिनि सांप्रतम् । यस्यां कृतायां मनुजो माधवस्य प्रियो भवेत् ॥ १२ ॥
ਹੇ ਮੋਹਿਨੀ, ਹੁਣ ਸੁਣੋ—ਮੈਂ ਪੰਚਤੀਰਥੀ ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮਾਧਵ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 13
मार्गंडेयह्रदं गत्वा स्नात्वा चोदङ्मुखः शुचिः । निमज्जेत्तत्र त्रीन्वारानिमं मंत्रमुदीरयेत् ॥ १३ ॥
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਡੁੱਬਕੀ ਲਗਾ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ।
Verse 14
संसारसागरे मग्नि पापग्रस्तमचेतनम् । त्राहि मां भगनेत्रघ्न त्रिपुरारे नमोऽस्तु ते ॥ १४ ॥
ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਪਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਮੈਨੂੰ—ਹੇ ਭਗ-ਨੇਤਰ-ਘਨ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰਿ, ਬਚਾ ਲੈ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 15
नमः शिवाय शांताय सर्वपापहराय च । स्नानं करोमि देवेश मम नश्यतु पातकम् ॥ १५ ॥
ਸ਼ਾਂਤ ਸਰੂਪ, ਸਭ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਮੈਂ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਪਾਤਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋਵੇ।
Verse 16
नाभिमात्रे जले स्थित्वा विधिवद्देवता ऋषीन् । तिलोदकेन मतिमान्पितॄनन्यांश्च तर्पयेत् ॥ १६ ॥
ਨਾਭੀ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਵੇ। ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੁਰਖ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ।
Verse 17
स्नात्वैवं च तथाचम्य ततो गच्छेच्छिवालयम् । प्रविश्य देवतागारं कृत्वा तं त्रिः प्रदक्षिणम् ॥ १७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਚਮਨ ਕਰ ਕੇ, ਤਦ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਦੇਵ-ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੇ।
Verse 18
मूलमंत्रेण संपूज्य मार्कंडेयेशमादरात् । अघोरेण तु मंत्रेण प्रणिपत्य क्षमापयेत् ॥ १८ ॥
ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਮਾਰਕੰਡੇਯੇਸ਼ ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਅਘੋਰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਖ਼ਿਮਾ ਮੰਗੇ।
Verse 19
त्रिलोचन नमस्तेऽस्तु नमस्ते शशिभूषण । त्राहि मां पुंडरीकाक्ष महादेव नमोऽस्तुते ॥ १९ ॥
ਹੇ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਸ਼ਸ਼ਿਭੂਸ਼ਣ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ੍ਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 20
मार्कण्डेयह्रदे त्वेवं स्नात्वा दृष्ट्वा च शंकरम् । दशानामश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः ॥ २० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵਰਗਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 21
पापैः सर्वैर्विनिर्मुक्तः शिवलोकं स गच्छति । तत्र भुक्त्वा वरान्भोगान्यावदाभूतसंप्लवम् ॥ २१ ॥
ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਵਸਦਾ ਹੈ।
Verse 22
इह लोकं समासाद्य भवेद्विप्रो बहुश्रुतः । शांकरंयोगमासाद्य ततो मोक्षमवाप्नुयात् ॥ २२ ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤ (ਬਹੁਤ ਵਿਦਵਾਨ) ਬਣਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਕਰ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 23
कल्पवृक्षं ततो गत्वा कृत्वा तं त्रिः प्रदक्षिणम् । पूजयेत्परया भक्त्या मंत्रेणानेन तं वटम् ॥ २३ ॥
ਫਿਰ ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਵਟ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੀ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 24
ॐ नमोऽव्यक्तरूपाय महते नतपालिने । महोदकोपविष्टाय न्यग्रोधाय नमोऽस्तु ते ॥ २४ ॥
ਓਂ! ਅਵ੍ਯਕਤ-ਸਰੂਪ ਮਹਾਨ, ਨਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ; ਮਹਾਜਲ ਉੱਤੇ ਆਸੀਨ ਹੇ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 25
अवसस्त्वं सदा कल्पे हरेश्चायतने वटे । न्यग्रोध हर मे पापं कल्पवृक्ष नमोऽस्तु ते ॥ २५ ॥
ਹੇ ਵਟ-ਵ੍ਰਿਖ਼! ਤੂੰ ਯੁਗਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਹਰਿ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ, ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਹਰ ਲੈ; ਹੇ ਕਲਪਵ੍ਰਿਖ਼, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 26
भक्त्या प्रदक्षिणं कृत्वा गत्वा कल्पवटं नरः । सहसोज्झति पापौघं जीर्णां त्वचमिवोरगः ॥ २६ ॥
ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਲਪਵਟ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਪੁਰਾਣੀ ਖਾਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 27
छायां तस्य समाक्रम्य कल्पवृक्षस्य मोहिनि । ब्रह्मह्त्यां नरो जह्यात्पापेष्वन्येषु का कथा ॥ २७ ॥
ਹੇ ਮੋਹਿਨੀ! ਉਸ ਕਲਪਵ੍ਰਿਖ਼ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ।
Verse 28
दृष्ट्वा कृष्णांगसंभूते ब्रह्मतेजोमयं परम् । न्यग्रोधाकृतिकं विष्णुं प्रणिपत्य च वैधसि ॥ २८ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਟ, ਬ੍ਰਹਮ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ, ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੈਧਸੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 29
राजसूयाश्वमेधाभ्यां फल प्राप्नोति चाधिकम् । तथा कुलं समुद्धृत्य विष्णुलोकं स गच्छति ॥ २९ ॥
ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 30
वैनतेयं नमस्कृत्य कृष्णस्य पुरतः स्थितम् । सर्वपापविनिर्मुक्तस्ततो विष्णुपुरं व्रजेत् ॥ ३० ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੁਪੁਰ (ਵੈਕੁੰਠ) ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
Verse 31
दृष्ट्वा वटं वैनतेयं यः पश्येत्पुरुषोत्तमम् । संकर्षणं सुभद्रां च स याति परमां गतिम् ॥ ३१ ॥
ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਵਟਵ੍ਰਿੱਖ ਅਤੇ ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਨੂੰ—ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸੁਭਦਰਾ ਸਮੇਤ—ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 32
प्रविश्यायतनं विष्णोः कृत्वा तं त्रिः प्रदक्षिणम् । संकर्षणं सुभद्रां च भक्त्या पूज्य प्रसादयेत् ॥ ३२ ॥
ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸੁਭਦਰਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।
Verse 33
नमस्ते हलधृङ्नाम्ने नमस्ते मुसलायुध । नमस्ते रेवतीकांत नमस्ते भक्तवत्सल ॥ ३३ ॥
ਹਲਧਾਰੀ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਮੁਸਲ-ਆਯੁਧ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਰੇਵਤੀਕਾਂਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਭਗਤਵਤਸਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 34
नमस्ते बलिनां श्रेष्ठ नमस्ते धरणीधर । प्रलंबारे नमस्तेऽस्तु त्रीहि मां कृष्णपूर्वज ॥ ३४ ॥
ਹੇ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਧਰਣੀਧਰ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਪ੍ਰਲੰਬ-ਵਧਕ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਗਰਜ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
Verse 35
एवं प्रसाद्य चानंतमजेयं त्रिदशार्चितम् । कैलासशिखराकारं चंद्रकांतवराननम् ॥ ३५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੰਤ, ਅਜੇਯ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ (ਉਸ ਨੇ) ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਵਰਗੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੇ, ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਮਣੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਮਕਦੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।
Verse 36
नीलवस्त्रधरं देवं फणाविकटमस्तकम् । महाबलं हलधरं कुंडलैकविभूषितम् ॥ ३६ ॥
ਨੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਨੂੰ, ਫਣਾਂ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਮਸਤਕ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਮਹਾਬਲੀ ਹਲਧਰ ਨੂੰ, ਇਕੋ ਕੁੰਡਲ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਧਿਆਓ।
Verse 37
रौहिणेयं नरो भक्त्या लभेदभिमतं फलम् । सर्वपापैर्विनिर्मुक्तो विष्णुलोकं च गच्छति ॥ ३७ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰੌਹਿਣੇਯ (ਬਲਰਾਮ) ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁਲੋਕ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 38
आभूतसंप्लवं यावद्भुक्त्वा तत्र स्वयं बुधः । पुण्यक्षयादिहागत्य प्रवरो योगिनां कुले ॥ ३८ ॥
ਉਹ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਉੱਥੇ ਆਪ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 39
ब्राह्मणप्रवरो भूत्वा सर्वशास्त्रार्थपारगः । ज्ञानं तत्र समासाद्य मुक्तिं प्राप्नोति दुर्लभाम् ॥ ३९ ॥
ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਕੇ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੁਰਲਭ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 40
एवमभ्यर्च्य हलिनं ततः कृष्णं विचक्षणः । द्वादशाक्षरमंत्रेण पूजयेत्सुसमाहितः ॥ ४० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਲਿਨ (ਬਲਰਾਮ) ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਵੇਕੀ ਭਗਤ ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਖਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 41
द्विषट्कवर्णमंत्रेण भक्त्या ये पुरुषोत्तमम् । पूजयंति सदा धीरास्ते मोक्षं प्राप्नुवन्ति वै ॥ ४१ ॥
ਜੋ ਧੀਰ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਭਗਤ ਦ੍ਵਿਸ਼ਟਕਵਰਨ (ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਖਰ) ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭਕਤੀ ਸਹਿਤ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦੀ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 42
न तां गतिं सुरा यांति योगिनो नैव सोमपाः । यां गतिं यांति विधिजे द्वादशाक्षरतत्पराः ॥ ४२ ॥
ਹੇ ਵਿਧਿਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ-ਜਨ)! ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਖਰ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਜੋ ਜਨ ਜਿਸ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਤੀ ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਯੋਗੀ, ਨਾ ਹੀ ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 43
तस्मात्तेनैव मंत्रेण भक्त्या कृष्णं जगद्गुरुम् । संपूज्य गंधपुष्पाद्यैः प्रणिपत्य प्रसादयेत् ॥ ४३ ॥
ਇਸ ਲਈ ਉਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭਕਤੀ ਸਹਿਤ ਜਗਦਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰ; ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ-ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰ।
Verse 44
जय कृष्ण जगन्नाथ जय सर्वाघनाशन । जय चाणूरकेशिघ्नजय कंसनिषूदन ॥ ४४ ॥
ਜੈ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਗੰਨਾਥ, ਜੈ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ। ਜੈ ਚਾਣੂਰ ਤੇ ਕੇਸ਼ੀ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ, ਜੈ ਕੰਸ ਦੇ ਨਿਸੂਦਨ।
Verse 45
जय पद्मपलाशाक्ष जय चक्रगदाधर । जय नीलांबुदश्याम जय सर्वसुखप्रद ॥ ४५ ॥
ਜੈ ਪਦਮ-ਪਲਾਸ਼ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੈ ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨਹਾਰ। ਜੈ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ ਸ਼ਿਆਮ, ਜੈ ਸਭ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ।
Verse 46
जय देव जगत्पूज्य जय संसारनाशन । जय लोकपते नाथ जय वांछाफलप्रद ॥ ४६ ॥
ਜੈ ਦੇਵ, ਜਗਤ ਦੇ ਪੂਜਣਯੋਗ, ਜੈ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਜੈ ਲੋਕਪਤੀ ਨਾਥ, ਜੈ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ।
Verse 47
संसारसागरे घोरे निःसारे दुःखफेनिले । क्रोधग्राहाकुले रौद्रे विषयोदकसंप्लवे ॥ ४७ ॥
ਇਸ ਘੋਰ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ—ਸਾਰਹੀਣ, ਦੁੱਖ ਦੀ ਝੱਗ ਨਾਲ ਉੱਛਲਦਾ; ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਘੜਿਆਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਰੌਦ੍ਰ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ।
Verse 48
नानारोगोर्मिकलिले मोहावर्तसुदुस्तरे । निमग्नोऽहं सुरश्रेष्ठ त्राहि मां पुरुषोत्तम ॥ ४८ ॥
ਅਨੇਕ ਰੋਗਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਮੈਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੋਹ ਦੇ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਭੰਵਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਮੈਂ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ—ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ।
Verse 49
एवं प्रसाद्य देवेशं वरदं भक्तवत्सलम् । सर्वपापहरं देवं सर्वकामफलप्रदम् ॥ ४९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੇਸ਼, ਵਰਦ, ਭਗਤਵਤਸਲ, ਸਰਬ ਪਾਪ ਹਰਣ ਅਤੇ ਸਰਬ ਕਾਮ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 50
पीनांसं द्विभुजं कृष्णं पद्मपत्रायतेक्षणम् । महोरस्कं महाबाहुं पीतवस्त्रं शुभाननम् ॥ ५० ॥
ਉਹ ਚੌੜੇ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਦੋ ਭੁਜਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ, ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ; ਵਿਸ਼ਾਲ ਛਾਤੀ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਹਨ।
Verse 51
शंखचक्रगदापाणिं मुकुटांगदभूषणम् । सर्वलक्षणसंयुक्तं वनमालाविभूषितम् ॥ ५१ ॥
ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਮੁਕੁਟ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਨਾਲ ਸਜਿਆ; ਸਭ ਮੰਗਲ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਹੈ।
Verse 52
दृष्ट्वा नरोंऽजलिं कृत्वा दंडवत्प्रणिपत्य च । अश्वमेधसहस्राणां फलं प्राप्नोति मोहिनि ॥ ५२ ॥
ਹੇ ਮੋਹਿਨੀ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜਦਾ ਅਤੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 53
यत्फलं सर्वतीर्थेषु स्नाने दाने प्रकीर्तितम् । नरस्तत्फलमाप्नोति दृष्ट्वा कृष्णं प्रणम्य च ॥ ५३ ॥
ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 54
यत्फलं सर्ववेदेषु सर्वयज्ञेषु यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति नरः कृष्णं प्रणम्य च ॥ ५४ ॥
ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਫਲ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਯੱਗਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 55
यत्फलं सर्वदानेषु व्रतेषु नियमेषु च । नरस्तत्फलमाप्नोति दृष्ट्वा कृष्णं प्रणम्य च ॥ ५५ ॥
ਸਾਰੇ ਦਾਨਾਂ, ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣ ਤੋਂ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਉਹੀ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 56
यत्फलं ब्रह्मचर्येण सम्यक् चीर्णेन कीर्तितम् । नरस्तत्फलमाप्नोति दृष्ट्वा कृष्णं प्रणम्य च ॥ ५६ ॥
ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਏ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਤੋਂ ਜੋ ਫਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹੀ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 57
गार्हस्थ्येन यथोक्तेन यत्फलं समुदाहृतम् । नरस्त्फलमाप्नोति दृष्ट्वा चीर्णेन कीर्तितम् ॥ ५७ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਧਰਮ ਲਈ ਜੋ ਫਲ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 58
यत्फलं वनवासेन वानप्रस्थस्य कीर्तितम् । नरस्तत्फलमाप्नोति दृष्ट्वा चीर्णेन कीर्तितम् ॥ ५७ ॥
ਵਨਵਾਸੀ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਲਈ ਜੋ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 59
सन्यासेन यथोक्तेन यत्फलं समुदाहृतम् । नरस्तत्फलमाप्नोति दृष्ट्वा चीर्णेन कीर्तितम् ॥ ५९ ॥
ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸੰਨਿਆਸ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਸੰਨਿਆਸ-ਆਚਾਰੀ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਉਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 60
किं चात्र बहुनोक्तेन माहात्म्यं तस्य भामिनि । दृष्ट्वा कृष्णं नरोभक्त्या मोक्षं प्राप्नोति दुर्लभम् ॥ ६० ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੁਲੱਭ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 61
पापैर्विमुक्तः शुद्धात्मा कल्पकोटिसमुद्भवैः । श्रिया परमया युक्तः सर्वैः समुदितो गुणैः ॥ ६१ ॥
ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਕਰੋੜਾਂ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪੁੰਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 62
सर्वकामसमृद्धेन विमानेन सुवर्चसा । त्रिःसप्तकुलमृद्धृत्य नरो विष्णुपुरं व्रजेत् ॥ ६२ ॥
ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇਜਸਵੀ ਵਿਮਾਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਕੀ ਕੁਲਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 63
ततः कल्पशतं यावद्बुक्त्वा भोगान्मनोरमान् । गंधर्वाप्सरसैः सार्धं यथा विष्णुश्चतुर्भुजः ॥ ६३ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਸੌ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਚਤੁਰਭੁਜ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਾਂਗ ਤੇਜ ਨਾਲ ਵਿਰਾਜਦਾ ਹੈ।
Verse 64
च्युतस्तस्मादिहायातो विप्राणां प्रवरे कुले । सर्वज्ञः सर्ववेदी च जायते गतमत्सरः ॥ ६४ ॥
ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਚਿਊਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਬਜ੍ਞ, ਸਰਬਵੇਦ-ਵਿਦ ਅਤੇ ਮਤਸਰ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 65
स्वधर्मनिरतः शांतो दाता भूतहिते रतः । आसाद्य वैष्णवं ज्ञानं ततो मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ ६५ ॥
ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਸ਼ਾਂਤ, ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ—ਵੈਸ਼ਣਵ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ—ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 66
ततः संपूज्य मंत्रेण सुभद्रां भक्तवत्सलाम् । प्रसादयेच्च विधिजेप्रणिपत्य कृतांजलिः ॥ ६६ ॥
ਫਿਰ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਨਿਯਤ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਧੀ-ਜਾਣੂ ਮਨੁੱਖ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਮੰਗੇ।
Verse 67
नमस्ते सर्वगे देवि नमस्ते शुभसौख्यदे । त्राहि मां पद्मपत्राक्षि कात्यायनि नमोऽस्तु ते ॥ ६७ ॥
ਹੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਦੇਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਸ਼ੁਭ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਕਮਲ-ਪੱਤ੍ਰ ਨੇਤ੍ਰੀ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਹੇ ਕਾਤ੍ਯਾਇਨੀ, ਤੈਨੂੰ ਬਾਰੰਬਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।
Verse 68
एवं प्रसाद्य तां देवीं जगद्धात्रीं जगद्धिताम् । बलदेवस्य भगिनीं सुभद्रां वरदां शिवाम् ॥ ६८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਤ ਦੀ ਧਾਰਣਹਾਰ, ਜਗਤ-ਹਿਤਕਾਰੀ, ਬਲਦੇਵ ਦੀ ਭੈਣ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪਾ—ਉਸ ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਕੇ (ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ)।
Verse 69
कामगेन विमानेन नरो विष्णुपुरं व्रजेत् । आभूतसंप्लवं यावत्क्रीडित्वा तत्र देववत् ॥ ६९ ॥
ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਮਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਵਾਂਗ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ॥
Verse 70
इह मानुषतां प्राप्तो ब्राह्मणो वेदविद्भवेत् । प्राप्य योगं हरेस्तत्र मोक्षं च लभते ध्रुवम् ॥ ७० ॥
ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਪਾ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦ-ਵਿਦ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹਰਿ ਦੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਲੈਂਦਾ ਹੈ॥
Verse 71
निष्क्रम्य देवतागारात्कृतकृत्यो भवेन्नरः । प्रणम्यायतने पश्चाद्व्रजेत्तत्र समाहितः ॥ ७१ ॥
ਦੇਵਾਲੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਮਝੇ। ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਸਮਾਹਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਉੱਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਵੇ॥
Verse 72
इंद्रनीलमयो विष्णुर्यत्रास्ते वालुकावृतः । अंतर्धानेऽपि तं नत्वा ततो विष्णुपुरं व्रजेत् ॥ ७२ ॥
ਜਿੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰਨੀਲ-ਸਰੂਪ ਵਿਸ਼ਨੂ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ॥
Verse 73
सर्वदेवमयो देवो हिरण्यकशिपूद्धरः । यत्रास्ते नित्यदा देवि सिंहार्द्धकृतविग्रहः ॥ ७३ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਉੱਥੇ ਸਰਵ-ਦੇਵਮਯ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅੱਧ-ਸਿੰਘ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ॥
Verse 74
भक्त्या दृष्ट्वा तु तं देवं प्रणम्य नृहरिं शुभे । मुच्यते पातकैर्मर्त्यः समस्तैर्नात्र संशयः ॥ ७४ ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ! ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇਵ ਨ੍ਰਿਹਰੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 75
नरसिंहस्य ये भक्त्या भवंति भुवि मानवाः । न तेषां दुष्कृतं किंचित्फलं च स्याद्यदीप्सितम् ॥ ७५ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਰਸਿੰਹ ਦੇ ਭਗਤ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਛਿਤ ਲਾਭ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 76
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन नरसिंहं समाश्रयेत् । धर्मार्थकाममोक्षाणां फलं यस्मात्प्रयच्छति ॥ ७६ ॥
ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਨਰਸਿੰਹ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 77
तस्मात्तं ब्रह्मतनये भक्त्या संपूजयेत्सदा । मृगराजं महावीर्यं सर्वकामफलप्रदम् ॥ ७७ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਉਸ ਮਹਾਵੀਰ ਮ੍ਰਿਗਰਾਜ (ਨਰਸਿੰਹ) ਦੀ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 78
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्त्रियः शूद्रांत्यजादयः । संपूज्य तु सुरश्रेष्ठं भक्ताः सिंहवपुर्द्धरम् ॥ ७८ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਅੰਤ੍ਯਜ ਆਦਿ—ਸਿੰਘ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ (ਨਰਸਿੰਹ) ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਭਗਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 79
मुच्यंते चाशुभाहुःखाज्जन्मकोटिसमुद्भवात् । संपूज्य तं सुरश्रेष्ठं प्राप्नुवंत्यभिवांछितम् ॥ ७९ ॥
ਕਰੋੜਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਸ਼ੁਭ ਸ਼ੋਕ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 80
देवत्वममरेशत्वं धनेशत्वं च भामिनि । यक्षविद्याधरत्वं च तथान्यच्च प्रयच्छति ॥ ८० ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਇਹ ਦੇਵਤਵ, ਅਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰੀ, ਧਨਾਧਿਪਤੀ ਦਾ ਪਦ, ਅਤੇ ਯਕਸ਼ ਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ—ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਵਰ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 81
श्रृणुष्व नरसिंहस्य प्रभावं विधिनंदिनि । अजितस्याप्रमेयस्य भुक्तिमुक्तिप्रदस्य च ॥ ८१ ॥
ਹੇ ਵਿਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਧੀ, ਨਰਸਿੰਹ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ—ਉਹ ਅਜਿਤ ਤੇ ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਭੁਕਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 82
कः शक्नोति गुणान्वक्तुं समस्तांस्तस्य सुव्रते । सिंहार्द्धकृतदेहस्य प्रवक्ष्यामि समासतः ॥ ८२ ॥
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੌਣ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸਿੰਹ-ਅਰਧ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹਾਂਗਾ।
Verse 83
याः काश्चित्सिद्धयश्चात्र श्रूयंते दैवमानुषाः । प्रसादात्तस्य ताः सर्वाः सिद्ध्यंते नात्र संशयः ॥ ८३ ॥
ਇੱਥੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀ ਸਿੱਧੀਆਂ—ਦੈਵੀ ਜਾਂ ਮਾਨਵੀ—ਸੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 84
स्वर्गे मर्त्ये च पाताले दिवितोये सुरे नगे । प्रसादात्तस्य देवस्य भवत्यव्याहता गतिः ॥ ८४ ॥
ਸੁਰਗ, ਮਰਤ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ—ਦੇਵਾਂ, ਦਿਵ੍ਯ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ—ਉਸ ਦੇਵ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਭਗਤ ਦੀ ਗਤੀ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 85
असाध्यं तस्य देवस्य नास्त्यत्र सचराचरे । नरसिंहस्य सुभगे सदा भक्तानुकंपिन ॥ ८५ ॥
ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ! ਇਸ ਸਾਰੇ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇਵ—ਨਰਸਿੰਹ—ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਾਧ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਦਾ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 86
विधानं तस्य वक्ष्यामि भक्तानामुपकारकम् । येन प्रसीदते चासौ सिंहार्द्धकृतविग्रहः ॥ ८६ ॥
ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਹ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੱਧਾ-ਸਿੰਘ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 87
यत्तत्वं तस्य देवस्य तदज्ञातं सुरासुरैः । शाकयावकमूलैस्तु फलपिण्याकसक्तुभिः ॥ ८७ ॥
ਉਸ ਦੇਵ ਦਾ ਜੋ ਤੱਤ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਗ, ਜੌ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲ, ਪਿੰਨਿਆਕ ਅਤੇ ਸੱਤੂ ਵਰਗੇ ਸਾਦੇ ਨੈਵੇਦ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 88
पयोभक्ष्येण वा भद्रे वर्तते साधकेश्वरः । कासकौपीनवासाश्च ध्यानयुक्तो जितेन्द्रियः ॥ ८८ ॥
ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ! ਸਿੱਧ ਸਾਧਕੇਸ਼ਵਰ ਦੁੱਧ ਮਾਤਰ ਆਹਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ; ਖੁਰਦਰਾ ਕੱਪੜਾ ਤੇ ਕੌਪੀਨ ਪਹਿਨ ਕੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 89
अरण्ये विजने देशे नदीसंगमपर्वते । सिद्धक्षेत्रे चोषरे च नरसिंहाश्रमे तथा ॥ ८९ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਸਿੱਧ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਜਾੜ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਰਸਿੰਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਉੱਥੇ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 90
प्रतिष्ठाप्य स्वयं चापि पूजांकृत्वा विधानतः । उपपातकवान्देवि महापातकवानपि ॥ ९० ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜੋ ਛੋਟੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 91
मुक्तो भवेत्पातकेभ्यः साधको नात्र संशयः । कृत्वा प्रदक्षिणं तत्र नरसिंहं प्रपूजयेत् ॥ ९१ ॥
ਸਾਧਕ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨਰਸਿੰਹ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 92
गंधपुष्पादिभिर्धूपैः प्रणम्य शिरसा प्रभुम् । कर्पूरचंदनाक्तानि जातीपुष्पाणि मस्तके ॥ ९२ ॥
ਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਅਤੇ ਧੂਪ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਕਪੂਰ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਜਾਤੀ (ਚੰਬੇਲੀ) ਦੇ ਫੁੱਲ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਧਾਰੇ।
Verse 93
प्रदद्यान्नरसिंहस्य ततः सिद्धिः प्रजायते । भगवान्सर्वकार्येषु न क्वचित्प्रतिदूयते ॥ ९३ ॥
ਭਗਵਾਨ ਨਰਸਿੰਹ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਸਭ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਭਗਤ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਮੋੜਦੇ।
Verse 94
न शक्तास्तं समाक्रांतुं ब्रह्मरुद्रादयः सुराः । किं पुनर्दानवा लोके सिद्धगंधर्वमानुषाः ॥ ९४ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਕ੍ਰਮਣ ਕਰ ਕੇ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਫਿਰ ਇਸ ਲੋਕ ਦੇ ਦਾਨਵ, ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਣਗੇ?
Verse 95
विद्याधरां यक्षगणाः सकिन्नरमहोरगाः । ते सर्वे प्रलयं यांति दिव्या दिव्याग्नितेजसा ॥ ९५ ॥
ਵਿਦਿਆਧਰ, ਯਕਸ਼-ਗਣ, ਕਿੰਨਰ ਅਤੇ ਮਹੋਰਗ—ਇਹ ਸਭ ਦਿਵ੍ਯ ਅੱਗ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਗਧ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਲਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 96
सकृज्जप्त्वाग्निशिखया हन्यात्सर्वानुपद्रवान् । त्रिर्जप्त्वा कवचं दिव्यं संरक्षेद्दैत्यदानवात् ॥ ९६ ॥
ਅਗਨਿਸ਼ਿਖਾ ਮੰਤ੍ਰ ਇਕ ਵਾਰ ਜਪਣ ਨਾਲ ਸਭ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਵਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜਪਣ ਨਾਲ ਦੈਤ੍ਯ-ਦਾਨਵਾਂ ਤੋਂ ਪੱਕੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 97
भूतात्पिशाचाद्रक्षोभ्यो ये चान्ये परिपंथिनः । त्रिर्जप्तं कवचं दिव्यमभेद्यं च सुरासुरैः ॥ ९७ ॥
ਭੂਤ, ਪਿਸਾਚ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਰੋਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਤੋਂ—ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਕਵਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜਪਣ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਭੇਦ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 98
योजनद्वादशांतस्तु देवो रक्षति सर्वदा । नरसिंहो महाभागे महाबलपराक्रमः ॥ ९८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ! ਬਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਦੇ ਘੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਦੇਵ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਮਹਾਬਲ ਅਤੇ ਮਹਾਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਭਗਵਾਨ ਨਰਸਿੰਹ।
Verse 99
ततो गत्वा बिलद्वारमुपोष्य रजनत्रयम् । पलाशकाष्ठैः प्रज्वाल्य भगवज्जातवेदसम् ॥ ९९ ॥
ਫਿਰ ਗੁਫਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਜਾਤਵੇਦਸ ਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰੇ।
Verse 100
पालाशसमिधं तत्र जुहुयात्त्रिमधुप्लुताम् । द्वेऽयुते कंजनयने शकटश्चैव साधकः ॥ १०० ॥
ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਮਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੀ ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਸਮਿਧਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ। ਹੇ ਕੰਜਨੈਨ! ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਤੇ ਸਾਧਕ ਸ਼ਕਟ ਵਾਂਗ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 101
ततः कवल्लीविवरं प्रकटं जायते क्षणात् । ततो विशेत्तु निःशंकः कवल्लीविवरं बुधः ॥ १०१ ॥
ਫਿਰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ‘ਕਵੱਲੀ-ਵਿਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਕਵੱਲੀ-ਵਿਵਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ।
Verse 102
गच्छतः शकटस्याथ तमो मोहश्च नश्यति । राजमार्गस्तु विस्तीर्णो दृश्यते तत्र मोहिनि ॥ १०२ ॥
ਸ਼ਕਟ ਅੱਗੇ ਵਧਦਿਆਂ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਮੋਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਮੋਹਿਤ! ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਜਮਾਰਗ ਸਾਫ਼ ਦਿੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 103
नरसिंहं स्मरंस्तत्र पातालं विशते तदा । गत्वा तत्र जपेच्छुद्धो नरसिंहं तमव्ययम् ॥ १०३ ॥
ਉੱਥੇ ਨਰਸਿੰਹ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਨਰਸਿੰਹ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।
Verse 104
ततः स्त्रीणां सहस्राणि वीणाचामरकर्मणाम् । निर्गच्छँति पुराच्चैव स्वागतं ता वदंति च ॥ १०४ ॥
ਤਦੋਂ ਵੀਣਾ ਵਜਾਉਣ ਅਤੇ ਚਾਮਰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ—“ਸੁਆਗਤ ਹੈ!”
Verse 105
प्रवेशयंति तं हस्ते गृहीत्वा साधकेश्वरम् । ततो रसायनं दिव्यं पाययंति सुलोचने ॥ १०५ ॥
ਉਹ ਸਾਧਕੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਫਿਰ, ਹੇ ਸੁਲੋਚਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਰਸਾਇਣ ਪਿਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 106
पीतमात्रे दिव्यदेहो जायते सुमहाबलः । क्रीडते दिव्यकन्याभिर्यावदाभूतसंप्लवम् ॥ १०६ ॥
ਪੀਣ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਂ ਬਲਵਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਕਨਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 107
भिन्नदेहो वासुदेवं नीयते नात्र संशयः । यदा न रोचयन्त्येतास्ततो निर्गच्छते पुनः ॥ १०७ ॥
ਦੇਹ ਛੁੱਟਣ ਉਪਰੰਤ ਜੀਵ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕੋਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਭੋਗ ਰੁਚਿਕਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਤਦ ਉਹ ਮੁੜ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 108
पट्टं शूलं च खङ्गं च रोचनां च मणिं तथा । रसं रसायनं चैव पादुकांजनमेव च ॥ १०८ ॥
ਪੱਟ-ਵਸਤ੍ਰ, ਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਖੜਗ, ਨਾਲ ਹੀ ਗੋਰੋਚਨਾ ਅਤੇ ਮਣੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸ, ਰਸਾਇਣ, ਅਤੇ ਪਾਦੁਕਾ ਤੇ ਅੰਜਨ ਵੀ (ਅਰਪਣ/ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਯੋਗ)।
Verse 109
कृष्णांजलिं च सुभगे गुटिकां च मनःशिलाम् । मुंडलां चाक्षसूत्रं च षष्ठीं संजीवनीं तथा ॥ १०९ ॥
ਹੇ ਸੁਭਾਗਵਤੀ! ਕਾਲੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਦੀ ਅੰਜਲੀ, ਛੋਟੀ ਗੁਟਿਕਾ ਅਤੇ ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ ਅਰਪਣ ਕਰ; ਅਤੇ ਮੁੰਡਨ, ਜਪਮਾਲਾ, ‘ਸ਼ਠੀ’ ਵਰਤ ਤੇ ‘ਸੰਜੀਵਨੀ’ ਨਾਮਕ ਵਿਧੀ ਵੀ ਕਰ।
Verse 110
सिद्धां विद्यां च शास्त्राणि गृहीत्वा साधकोत्तमः । ज्वलद्वह्निस्फुलिंगोर्मिवेष्टितं त्रिदशं हृदि ॥ ११० ॥
ਸਿੱਧ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ, ਸਾਧਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਾਧਕ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਧੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਜ੍ਵਲੰਤ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ।
Verse 111
सकृन्न्यस्तं दहेत्सर्वं वृजिनं जन्मकोटिकम् । विषेन्यस्तं विषं हन्यात्कुष्ठं हन्यात्तनौ स्थितम् ॥ १११ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਨਿਆਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਰੋੜਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਕੋਢ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 112
सुदेहभ्रूणहत्यादि कृत्वा दिव्येन शुध्यति । महाग्रहगृहीतेषु ज्वलमानं विचिंतयेत् ॥ ११२ ॥
ਭ੍ਰੂਣ-ਹਤਿਆ ਆਦਿ ਮਹਾਪਾਪ ਕਰ ਲੈਣ ਤੇ ਵੀ ਦਿਵ੍ਯ ਉਪਾਯ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਗ੍ਰਹ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਜ੍ਵਲੰਤ ਤੇਜਸਵੀ ਸਨ੍ਨਿਧੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 113
रुदंतिं वै ततः शीघ्रं नश्येयुर्दारुणा ग्रहाः । बालानां कंठके बद्ध्वा रक्षा भवति नित्यशः ॥ ११३ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਗ੍ਰਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸਦਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 114
गंडपिंडककृत्यानां नाशनं कुरुते ध्रुवम् । व्याधिघाते समिद्भिश्च घृतं क्षीरेण होभयेत् ॥ ११४ ॥
ਇਹ ਗੰਡ‑ਪਿੰਡਕ ਆਦਿ ਦੁਸ਼ਟ ਕ੍ਰਿਤਿਆਵਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਿਧਾਂ ਨਾਲ ਘੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ॥
Verse 115
त्रिसंध्यं मासमेकं तु सर्वरोगान्विनाशयेत् । असाध्यं नास्य पश्यामि तत्वस्य सचराचरे ॥ ११५ ॥
ਜੋ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਵੇਲੇ ਇਹ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੱਤ ਲਈ ਚਰ‑ਅਚਰ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਾਧ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ॥
Verse 116
यां यां कामयते सिद्धिं तां तां प्राप्नोत्यपि ध्रुवम् । अष्टोत्तरशतं त्वेकं पूजयित्वा मृगाधिपम् ॥ ११६ ॥
ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਜਿਸ ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਮ੍ਰਿਗਾਧਿਪ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ॥
Verse 117
मृत्तिकां सप्त वल्मीके श्मशाने च चतुष्पथे । रक्तचंदनसंमिश्रां गवां क्षीरेण लेपयेत् ॥ ११७ ॥
ਸੱਤ ਵਲਮੀਕਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਤੇ ਚੌਰਾਹੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲੇਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ॥
Verse 118
सिंहस्य प्रतिमां कृत्वा प्रमाणेन षडंगुलाम् । भूर्जपत्रे विशेषेण लिखेद्रोचनया तथा ॥ ११८ ॥
ਛੇ ਅੰਗੁਲ ਮਾਪ ਦੀ ਸਿੰਘ-ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬਣਾਕੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਭੂਰਜਪੱਤਰ ਉੱਤੇ ਰੋਚਨਾ ਰੰਗ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿੱਤਰ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ॥
Verse 119
नरसिंहस्य कंठे तु बद्ध्वा चैव समंत्रवत् । जपेत्संख्याविहीनं तु पूजयित्वा जलाशये ॥ ११९ ॥
ਨਰਸਿੰਹ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਤਰ ਸਮੇਤ ਉਹ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਗਿਣਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜਪ ਕਰੇ; ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਲਾਸ਼ਯ (ਸਰੋਵਰ/ਕੁੰਡ) ਕੋਲ ਇਹ ਕਰੇ।
Verse 120
यावन्मंत्रं तु जपति सप्ताहं संयतेन्द्रियः । जलाकीर्णा मुहूर्तेन जायते सर्वमेदिनी ॥ १२० ॥
ਜਿਤਨਾ ਸਮਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਮੰਤਰ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਤਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 121
अथवा शुद्धवृक्षाग्रे नरसिंहं तु पूजयेत् । जप्त्वा चाष्टशतं तत्त्वं वर्षं तद्विनिवारयेत् ॥ १२१ ॥
ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਰਸਿੰਹ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਮੰਤਰ 108 ਵਾਰ ਜਪ ਕੇ ਉਸ (ਹਾਨਿਕਾਰਕ) ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਰੋਕ ਦੇਵੇ।
Verse 122
तमेव पिंजके बद्ध्वा भ्रामयेत्साधकोत्तमः । महावातो मुहूर्तेन आगच्छेन्नात्र संशयः ॥ १२२ ॥
ਉਸੇ (ਪ੍ਰਤਿਮਾ) ਨੂੰ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਾਧਕ ਘੁਮਾਏ; ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹਵਾ ਚੱਲ ਪਵੇਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
Verse 123
पुनश्च वारयन्सिक्तां सप्तजप्तेन वारिणा । अथ तां प्रतिमां द्वारे निखनेद्यस्य साधकः ॥ १२३ ॥
ਫਿਰ ਸੱਤ ਵਾਰ ਜਪੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਛਿੜਕ ਕੇ (ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਿਆਂ), ਸਾਧਕ ਜਿਸ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੱਬ ਦੇਵੇ।
Verse 124
गोत्रोत्सादो भवेत्तस्य उद्धृते चैव शांतिदः । तस्माद्वै ब्रह्मतनये पूजयेद्भक्तितः सदा ॥ १२४ ॥
ਉਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 125
मृगराजं महावीर्यं सर्वकामफलप्रदम् । दृष्ट्वा स्तुत्वा नमस्कृत्य संपूज्य नृहरिं शुभे ॥ १२५ ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ! ਮਹਾਵੀਰਯੁਕਤ ਮ੍ਰਿਗਰਾਜ, ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨ੍ਰਿਹਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 126
प्राप्नुवंति नरा राज्यं स्वर्गं मोक्षं च दुर्लभम् । नरसिंहं नरो दृष्ट्वा लभेदभिमतं फलम् ॥ १२६ ॥
ਮਨੁੱਖ ਰਾਜ, ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਦੁਲਭ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਨਰਸਿੰਹ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 127
विमुक्तः सर्वपापेभ्यो विष्णु लोकं च गच्छति । सकृद्दृष्टवा तु तं देवं भक्त्या सिंहवपुर्द्धरम् ॥ १२७ ॥
ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਿੰਘ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇਵ ਦਾ ਇਕ ਵਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ (ਇਹ ਫਲ) ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
Verse 128
मुच्यते पातकैः सर्वैः कायवाक्चित्तसंभवैः । संग्रामे संकटे दुर्गे चौख्याघ्रादिपीडिते ॥ १२८ ॥
ਦੇਹ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ, ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਰੋਗ ਆਦਿ ਪੀੜਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ।
Verse 129
कांतारे प्राणसंदेहे विषवह्निजलेषु च । राजादिभीषु संग्रामे ग्रहरोगादिपीडिते ॥ १२९ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਹ ਹੋਵੇ, ਵਿਸ਼, ਅੱਗ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਡਰ ਵਿੱਚ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ-ਦੋਸ਼, ਰੋਗ ਆਦਿ ਪੀੜਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਤੇ—ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਰਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 130
स्मृत्वा तं यो हि पुरुषः संकटैर्विप्रमुच्यते । सूर्योदये यथा नाशं तमोऽभ्येति महत्तरम् ॥ १३० ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਕਟਾਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਘਣਾ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 131
तथा संदर्शने तस्य विनाशं यांत्युपद्रवाः । गुटिकां जनपाताले पादलेपरसायनम् ॥ १३१ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੇਵਲ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਜਨਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ‘ਗੁਟਿਕਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ (ਦਿਵ੍ਯ) ਗੋਲੀ ਹੈ; ਜੋ ਪਾਦਲ ਲੋਕ ਦਾ ਪਰਮ ਰਸਾਇਣ ਹੈ।
Verse 132
नरसिंहे प्रसन्ने तु प्राप्नोत्यन्यांश्च वांछितान् । यान्यान्कामानभिध्यायन्भजेत नृहरिं नरः ॥ १३२ ॥
ਜਦੋਂ ਨਰਸਿੰਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਵੀ ਮਨਚਾਹੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਨ੍ਰਿਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 133
तांस्तान्कामानवाप्नोति नरो नास्त्यत्र संशयः ॥ १३३ ॥
ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਉਹ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
Verse 134
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीवसुसंवादे पुरुषोत्तममाहात्म्ये पंचपंचाशत्तमोऽध्यायः ॥ ५५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਨੀ–ਵਸੁ ਸੰਵਾਦ ਅੰਦਰ ‘ਪੁਰੁਸ਼ੋਤ੍ਤਮ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਨਾਮਕ ਪਚਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ ॥੫੫॥
The chapter presents it as a calendrical convergence where vrata discipline (fasting and self-control) and tīrtha-darśana amplify each other, yielding merit described as surpassing even hyperbolic ascetic feats; it frames Dvādaśī as a decisive liminal day for attaining Viṣṇu-loka and non-fall (acyuta-pada).
A structured sequence: snāna (triple immersion) at Mārkaṇḍeya Lake with prescribed mantras; tarpana to devas/ṛṣis and pitṛs (tila-udaka); ācamana; pradakṣiṇā and worship at Mārkaṇḍeyeśa (Śiva) including forgiveness (Aghora); Kalpavaṭa circumambulation and mantra-worship; salutation to Garuḍa; then temple entry, circumambulation, and worship of Saṃkarṣaṇa, Subhadrā, and Kṛṣṇa with the dvādaśākṣarī and stotra.
It treats Śiva worship (Mārkaṇḍeyeśa) as an integral purificatory and merit-generating station within a Viṣṇu-centered itinerary, presenting tīrtha practice as a network where sectarian shrines function sequentially toward the culminating Puruṣottama darśana and mokṣa-oriented bhakti.
It asserts a sweeping equivalence: the fruits of Vedas, sacrifices, charities, vows, and even the four āśrama disciplines are obtained simply by beholding and prostrating to Kṛṣṇa—culminating in liberation that is otherwise difficult to attain.
It expands the tīrtha framework into protective and siddhi-oriented upāsanā, presenting Narasiṃha as an ever-present refuge at the site and as a practical means for removing calamities (graha, bhūta, disease, fear), thereby integrating pilgrimage devotion with mantra-kavaca and homa technologies.