ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਰਮਾਂਗਦ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਰਾਜਾ ਰੁਕਮਾਂਗਦ ਅਤੇ ਮੋਹਿਨੀ ਵਿਚਕਾਰ ਮੱਧਸਥ ਬਣ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰਿਵਾਸਰ/ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਾਪੀ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਿਧ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਰਾਜੇ ਦੀ ਸਤਿਆ ਅਤੇ ਵਰਤ ਬਚਾਉਂਦਿਆਂ ਮੋਹਿਨੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਸਤਰੀ-ਧਰਮ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਪਤਨੀ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਹੈ ਕਿ ਪਤੀ ਦੇ ਧਰਮ-ਵਰਤ ਨੂੰ ਥਾਮੇ, ਅਤੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਧੱਕਣ ਨਾਲ ਨਰਕ ਅਤੇ ਨੀਚ ਜੂਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੋਹਿਨੀ ਪਾਪ, ਭਾਗ ਅਤੇ ਗਰਭਧਾਰਣ ਵੇਲੇ ਮਨੋਭਾਵ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਕਾਸ਼ਠੀਲਾ ਆਪਣਾ ਪੂਰਬ-ਜਨਮ ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਅੱਗੇ ਮੰਨਦੀ ਹੈ—ਅਹੰਕਾਰ, ਡਿੱਗੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਘਰ-ਲੋਭ ਕਾਰਨ ਕਰਮ-ਪਤਨ; ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਸ ਪ੍ਰਸੰਗ, ਅਪਹਰਨ, ਸੌਤਣੀ ਵੈਰ, ਛਲ ਅਤੇ ਆਸন্ন ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸੰਕਟ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਸੰਕਟ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਰੁਕਦਾ ਹੈ; ਏਕਾਦਸ਼ੀ-ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਤਿਆ-ਵਰਤ ਨੈਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।
Verse 1
वसिष्ठ उवाच । तत्पितुर्वचनं श्रुत्वा पुत्रो धर्मांगदस्तदा । आहूय जननीं शीघ्रं नाम्ना संध्यावलीं शुभाम् ॥ १ ॥
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਾਂਗਦ ਨੇ ਤਦ ਤੁਰੰਤ ‘ਸੰਧਿਆਵਲੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਭ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
Verse 2
सूर्यायुत समप्रख्यां तेजसा रुचिरस्तनाम् । पालयंतीं धरां सर्वां पादविन्यासविक्रमैः ॥ २ ॥
ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਤੇਜਸਵਿਨੀ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੋਹਰ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਪਗ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ।
Verse 3
पुत्रस्य वचनात्प्राप्ता तत्क्षणं नृपसन्निधौ । श्राविता मोहिनी वाक्यं पितुर्वाक्यं तथैव च ॥ ३ ॥
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਰਾਜੇ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਮੋਹਿਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਬਿਆਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਾ ਦਾ ਬਿਆਨ ਵੀ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ।
Verse 4
उभयोः संविदं कृत्वा परिसांत्वय्य मोहिनीम् । भोजनाय स्थितामेनां नृपस्य हरिवासरे ॥ ४ ॥
ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੋਹਿਨੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹਰਿਵਾਸਰ (ਹਰੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ) ਉਹ ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜੀ ਰਹੀ।
Verse 5
यथा नो च्यवते सत्याद्यथा भुंक्ते न मे पिता । तथा विधीयतामेवं कुशलं चोभयोर्भवेत् ॥ ५ ॥
ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਸੱਚ ਤੋਂ ਨਾ ਡਿਗਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ (ਅਧਰਮ ਜਾਂ ਕਲੇਸ਼) ਭੋਗਣਾ ਨਾ ਪਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।
Verse 6
तत्पुत्रवचनं श्रुत्वा देवी संध्यावली नृप । मोहिनीं श्लक्ष्णया वाचा प्राह ब्रह्मसुता तदा ॥ ६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਦੇਵੀ ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਨੇ ਤਦ ਮੋਹਿਨੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।
Verse 7
माग्रहं कुरु वामोरु कथंचिदपि भूपतिः । नास्वादयति पापान्न संप्राप्ते हरिवासरे ॥ ७ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਜੰਘੇ ਨਾਰੀ, ਜ਼ਿੱਦ ਨਾ ਕਰ; ਹਰਿਵਾਸਰ (ਏਕਾਦਸ਼ੀ) ਆ ਜਾਣ ਤੇ ਰਾਜਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਾਪੀ ਅੰਨ ਦਾ ਸਵਾਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
Verse 8
अनुवर्तय राजान गुरुरेष सनातनः । सदा भवति या नारी भर्तुर्वचनकारिणी ॥ ८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ—ਇਹ ਸਨਾਤਨ ਸਦਾਚਾਰ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸਦਾ ਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਧਵੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 9
तस्याः स्युरक्षयया लोकाः सावित्र्यास्तु यथामलाः । यद्यनेन पुरा देवि तव दत्तः करो गिरौ ॥ ९ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਲੋਕ ਅਖੰਡ (ਅਕਸ਼ਯ) ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਇਸੇ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਸੀ।
Verse 10
कामार्तेन विमूढेन तन्न योऽग्यं विचिंतितम् । यद्देयं तद्ददात्येष ह्यदेयं प्रार्थयस्व मा ॥ १० ॥
ਕਾਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਦੇਣਯੋਗ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਹ ਦੇਵੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਅਦੇਯ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਨਾ ਮੰਗ।
Verse 11
विपत्तिरपि भद्रैव सन्मार्गे संस्थितस्य तु । न भुक्तं येन सुभगे शैशवेऽपि हरेर्दिने ॥ ११ ॥
ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ, ਜੋ ਸਨਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਵਿਪੱਤੀ ਵੀ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹਰੀ ਦੇ ਦਿਨ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ—ਵ੍ਰਤ ਨਹੀਂ ਤੋੜਿਆ।
Verse 12
स कथं भोक्ष्यते पुण्ये माधवस्य दिनेऽधुना । कामं वरय वामोरुवरमन्यं सुदुर्लभम् ॥ १२ ॥
ਹੁਣ ਮਾਧਵ ਦੇ ਇਸ ਪੁੰਨ ਦਿਨ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਭੋਜਨ ਕਰੇਗਾ? ਹੇ ਵਾਮੋਰੂ, ਭਾਵੇਂ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਚੁਣ ਲੈ।
Verse 13
तं ददात्येव भूपालो निवृत्ता भव भोजने । मन्यसे यदि मां देवि धर्मांगदविरोहिणीम् ॥ १३ ॥
ਰਾਜਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਵਿਰਤ ਹੋ ਜਾ—ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ-ਅੰਗਦ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਮਝਦੀ ਹੈਂ॥੧੩॥
Verse 14
अस्मज्जीवितसंयुक्तं राज्यं वरय सुव्रते । सप्तद्वीपसमेतं हि ससरिद्वनपर्वतम् ॥ १४ ॥
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਾਜ ਚੁਣ ਲੈ—ਸੱਤਾਂ ਦੀਪਾਂ ਸਮੇਤ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ॥੧੪॥
Verse 15
कनिष्ठाया वरिष्ठाहं करिष्ये पादवंदनम् । भर्तुरर्थे विशालाक्षि प्रसीद तनुमध्यमे ॥ १५ ॥
ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਛੋਟੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਾਂਗੀ। ਪਤੀ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਅੱਖੀਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਹੇ ਸੁਕਮਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ॥੧੫॥
Verse 16
वाचा शपथदोषैस्तु संनिरुध्य पतिं हि या । अकार्यं कारयेत्पापा सा नारी निरये वसेत् ॥ १६ ॥
ਜੋ ਪਾਪਣ ਇਸਤ੍ਰੀ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ—ਕਸਮਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਪਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ—ਪਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਅਤੇ ਅਕਰਤੱਬ ਕਰਵਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ॥੧੬॥
Verse 17
सा च्युता नरकाद्धोरात्सप्तजन्मानि पंच च । सूकरीं योनिमाप्नोति चांडालीं च ततः परम् ॥ १७ ॥
ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਜਨਮ ਭੋਗਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸੂਅਰੀ ਦੀ ਜੋਨਿ ਪਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੰਡਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ॥੧੭॥
Verse 18
एवं ज्ञात्वा मया देवि विक्रियां पापसंभवाम् । निवारितासि वामोरु सखीभावेन सुंदरि ॥ १८ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਪਾਪ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਇਸ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਾਮੋਰੁ, ਮੈਂ ਸਖੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਹੈ।
Verse 19
विपक्षस्यापि सद्बुद्धिर्दातव्या धर्ममिच्छता । किं पुनः सखिसंस्थायास्तव पद्मनिभानने ॥ १९ ॥
ਧਰਮ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਚੰਗੀ ਸਲਾਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਜੋ ਸਖੀ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਕਮਲ-ਮੁਖੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ।
Verse 20
संध्या वलीवचः श्रुत्वा मोहिनी मोहकारिणी । उवाच कनकाभां तां भर्तुर्ज्येष्ठां प्रियां तदा ॥ २० ॥
ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੋਹਿਨੀ ਨੇ ਤਦ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਜੇਠੀ ਪ੍ਰਿਆ, ਉਸ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Verse 21
माननीयासि मे सुभ्रु करोमि वचनं तव । विद्वद्भिर्मुनिभिर्य्यत्तु गीयते नारदादिभिः ॥ २१ ॥
ਹੇ ਸੁਭ੍ਰੂ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਦਰਨੀਯ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਬਚਨ ਮੰਨੂੰਗੀ—ਜੋ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਦਵਾਨ ਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 22
यदि तन्नाचरेद्राजा भोजनं हरिवासरे । क्रियतामपरं देवि मरणादधिकं तव ॥ २२ ॥
ਜੇ ਰਾਜਾ ਹਰਿਵਾਸਰ ਦੇ ਦਿਨ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਵਿਰਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਕਰ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਰ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਹੈ।
Verse 23
ममापि दुःखदंह्येतद्दैवाज्जल्पाम्यहं शुभे । कस्येष्टमात्महननं कस्येष्टं विषभक्षणम् ॥ २३ ॥
ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦੁਖਦਾਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਦੈਵ-ਵਸ਼ ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਸ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਹਨਨ ਪਿਆਰਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼-ਭੱਖਣ ਪਿਆਰਾ ਹੈ?
Verse 24
पतनं वा गिरेर्मूर्ध्रः क्रीडा वापि बिलेशयैः । व्याघ्रसिंहाभिगमनं समुद्रतरणं तथा ॥ २४ ॥
ਚਾਹੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਬਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣਾ; ਚਾਹੇ ਬਾਘ-ਸਿੰਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ—(ਧਰਮ ਤੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਲਈ) ਇਹ ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।
Verse 25
दरुक्तानृतवाक्यं वा परदाराभिमर्शनम् । अपथ्यभक्षणं लोके तथाभक्ष्यस्य भक्षणम् ॥ २५ ॥
ਕਠੋਰ ਤੇ ਝੂਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲਣਾ, ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਵੱਲ ਵਧਣਾ; ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਪਥ੍ਯ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਅਭੱਖ੍ਯ ਦਾ ਭੱਖਣ—ਇਹ ਪਾਪਾਚਾਰ ਹਨ।
Verse 26
मृगाटनमथाक्षैर्वा क्रीडनं साहसं तथा । छेदनं तृणकाष्ठानां लोष्टानामवमर्द्दनम् ॥ २६ ॥
ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭਟਕਣਾ, ਪਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਜੂਆ ਖੇਡਣਾ, ਅਤੇ ਐਸੀ ਹੀ ਬੇਪਰਵਾਹ ਦਲੇਰੀ; ਘਾਹ-ਲੱਕੜ ਕੱਟਣਾ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੌਂਦਣਾ—ਇਹ ਪ੍ਰਮਾਦ ਦੇ ਕਰਮ ਹਨ, ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਹਨ।
Verse 27
हिंसनं सूक्ष्मदेवानां जलपावकखेलनम् । दैवाविष्टो वरारोहे नरः सर्वं करोति वै ॥ २७ ॥
ਹੇ ਵਰਾਰੋਹੇ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਦੈਵੀ ਆਵੇਸ਼ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ—ਸੂਖਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਵੀ, ਅਤੇ ਜਲ-ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਖੇਡ ਵੀ।
Verse 28
त्रिवर्गविच्युतं घोरं यशोदेहहरं क्षितौ । नरकार्हो नरो देवि करोत्यशुभकर्म तत् ॥ २८ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸਨੂੰ ਨਰਕ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਰਮ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਯਸ਼ ਤੇ ਦੇਹ-ਕਲਿਆਣ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 29
साहं पापा दुराचारा वक्तुकामा सुनिर्घृणम् । यादृशेन हि भावेन योनौ शुक्रं समुत्सृजेत् ॥ २९ ॥
ਮੈਂ—ਪਾਪਣ ਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰਣੀ—ਉਸ ਪਰਮ ਨਿਰਦਈ ਕਰਮ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ: ਕਿਹੜੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੀਰਜ ਦਾ ਉਤਸਰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ?
Verse 30
तादृशेन हि भावेन संतानं संभवेदिति । साहं विवादभावेन राज्ञो रुक्मांगदस्य हि ॥ ३० ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਵਿਵਾਦ-ਭਾਵ ਧਾਰ ਕੇ ਰਾਜਾ ਰੁਕਮਾਂਗਦ ਕੋਲ ਗਈ/ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ।
Verse 31
जाता जलजजातेन स्त्रीरूपा वरवर्णिनी । दुष्टभावा तथा जाता कर्त्री दुष्टं नृपस्य तु ॥ ३१ ॥
ਕਮਲਜ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ-ਰੂਪ ਹੋਈ; ਪਰ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਭਾਵ ਨਾਲ ਵੀ ਜੰਮੀ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾਈ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਕ/ਕਰਤਾਰ ਬਣ ਗਈ।
Verse 32
न लग्नं न ग्रहा देवि न होरा पुण्यदर्शिनी । तत्कालभावना ग्राह्या तद्भावो जायते सुतः ॥ ३२ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪੁੰਨ-ਦਰਸ਼ਿਨੀ, ਨਾ ਲਗਨ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਗ੍ਰਹ, ਨਾ ਹੋਰਾ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣਯੋਗ ਹੈ—ਬੱਚਾ ਉਹੀ ਭਾਵ ਲੈ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
Verse 33
तेन भावेन जातस्य दाक्षिण्यं नोपपद्यते । न च व्रीडा न च स्नेहो न धर्मो देवि विद्यते ॥ ३३ ॥
ਉਸੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਜੰਮੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਯਥੋਚਿਤ ਦਾਖ਼ਿਣ੍ਯ (ਉਦਾਰਤਾ) ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲੱਜਾ ਹੈ, ਨਾ ਸਨੇਹ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਧਰਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 34
जानन्नपि यथायुक्तस्तं भावमनुवर्तते ॥ ३४ ॥
ਸੱਚ ਜਾਣਦਿਆਂ ਵੀ, ਜੋ ਯਥੋਚਿਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਭਾਵ ਦਾ ਹੀ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 35
वक्ष्ये वचः प्राणहरं तवाधुना भर्तुः सलोकस्य वधूजनस्य । धर्मापहं वाच्यकरं ममापि कर्तुं न शक्यं मनसापि भीरु ॥ ३५ ॥
ਹੇ ਡਰਪੋਕੀਏ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਕਹਾਂਗਾ—ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਲੋਕ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਬਾਰੇ। ਪਰ ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕਹਿ ਕੇ ਕਰਵਾਈ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮੈਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
Verse 36
करोषि वाक्यं यदि मामकं हि भवेच्च कीर्तिर्महतीह लोके । भर्तुर्यशः स्यात्त्रिदिवे गतिस्ते पुत्रे प्रशंसा मम धिग्विवादः ॥ ३६ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨੇਗੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਵੱਡੀ ਕੀਰਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਦਾ ਯਸ਼ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇਗਾ; ਉੱਥੇ ਤੇਰੀ ਗਤੀ ਉੱਚੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਵੇਗੀ—ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਇਹ ਝਗੜਾ ਧਿਕ, ਹੁਣ ਬਸ।
Verse 37
वसिष्ठ उवाच । मोहिनीवचनं श्रुत्वा देवी संध्यावली विभो । धैर्यमालंब्य तां तन्वीं ब्रूहि ब्रूहीत्यचोदयत् ॥ ३७ ॥
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਭੋ, ਮੋਹਿਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵੀ ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਨੇ ਧੀਰਜ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ—“ਬੋਲ, ਬੋਲ!”
Verse 38
कीदृशं वदसे वाक्यं येन दुःखं भवेन्मम । भर्तुर्मे सत्यकरणे न दुःखं जायते क्वचित् । आत्मनो निधने वापि पुत्रस्य निधनेऽपि वा । भर्तुरर्थे प्रकुर्वंत्या राज्यनाशे न मे व्यथा ॥ ३८ ॥
ਤੂੰ ਐਹੋ ਜਿਹੇ ਕਿਹੜੇ ਬਚਨ ਬੋਲਦੀ ਹੈਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇ? ਪਤੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ—ਪਤੀ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਜ ਦਾ ਨਾਸ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਵਿਆਕੁਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
Verse 39
यस्या दुःखी भवेद्भर्ता भार्याया वरवार्णिनी । समृद्धायाः सपापायास्तस्याः प्रोक्ता ह्यधोगतिः ॥ ३९ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ! ਜਿਸ ਪਤਨੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਤੀ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਾਪਣੀ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧੋਗਤੀ ਹੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 40
सा याति नरकं पापा पूयाख्यं युगसप्ततिम् । ततश्छुछुन्दरी स्याच्च सप्त जन्मानि भारते ॥ ४० ॥
ਉਹ ਪਾਪਣੀ ‘ਪੂਯ’ ਨਾਮ ਦੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੱਤਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਲਈ ਛਛੂੰਦਰੀ (ਚੂਹਾ-ਜਾਤ) ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
Verse 41
ततः काकी ततः श्याली गोधा गोत्वेन शुद्ध्यति । भर्तुरर्थे तु या वित्तें विद्यमानं न यच्छति ॥ ४१ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਕਾਂਵੀਂ (ਮਾਦਾ ਕਾਂ) ਬਣਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਸਿਆਰਨੀ; ਗੋਧਾ (ਛਿਪਕਲੀ) ਬਣ ਕੇ ਅੱਗੇ ਗਾਂ ਦੀ ਜੂਨ ਪਾ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਇਸਤਰੀ ਕੋਲ ਧਨ ਹੋਵੇ ਤੇ ਵੀ ਪਤੀ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਨਾ ਦੇਵੇ—ਉਸ ਲਈ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 42
जीवितं वा वरारोहे विष्ठायां सा भवेत्क्रिमिः । क्रिमियोनिविनिर्मुक्ता काष्ठीला जायते शुभे ॥ ४२ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਟਿ ਵਾਲੀ! ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਕੀੜਾ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਕੀੜੇ ਦੀ ਜੂਨ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ‘ਕਾਸ਼ਠੀਲਾ’ ਨਾਮ ਦੇ ਨੀਚ ਜੀਵ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
Verse 43
मम कौमारभावे तु मत्पितुः काष्ठपाटकः । अग्निप्रज्वालनाथ हि काष्ठं पाटयते चिरम् ॥ ४३ ॥
ਮੇਰੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਲੱਕੜ ਚੀਰਨ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਕੜ ਚੀਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੀਰਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ।
Verse 44
सखीभिः सहिता चाहं क्रीडासंसक्तमानसा । काष्ठं पाटयतस्तस्य समीपमगमं तदा ॥ ४४ ॥
ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੱਕੜ ਚੀਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਦ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਈ।
Verse 45
तत्र दृष्टा मया सुभ्रु काष्ठीला दारुनिर्गता । नवनीतनिभं देहं बिभ्राणा चांजनत्विषम् ॥ ४५ ॥
ਉੱਥੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭੌਂਹਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਮੈਂ ਕਾਠ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਕਾਸ਼ਠੀਲਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਉਸ ਦਾ ਦੇਹ ਤਾਜ਼ੇ ਮੱਖਣ ਵਰਗਾ ਕੋਮਲ ਸੀ ਅਤੇ ਚਮਕ ਅੰਜਨ ਵਰਗੀ ਸ਼ਿਆਮ ਸੀ।
Verse 46
कनिष्ठिकांगुलिसमा स्थौल्ये ह्यंगुलिमानिका । तां दृष्ट्वा पतितां भूमौ हंतुं ध्वांक्षः समागतः ॥ ४६ ॥
ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਜਿੰਨੀ ਮੋਟੀ-ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਉਹ ਅੰਗੁਲੀਮਾਣਿਕਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਝਪਟਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਂ ਆ ਗਿਆ।
Verse 47
यावद्गृह्णाति वक्त्रेण काष्ठीलां क्षुधितः स तु । तावन्निवारितः सद्यो मया लोष्टेन तत्क्षणात् ॥ ४७ ॥
ਜਦੋਂ ਉਹ ਭੁੱਖਾ ਕਾਂ ਕਾਸ਼ਠੀਲਾ ਨੂੰ ਚੋਚ ਨਾਲ ਫੜਨ ਹੀ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਓਸੇ ਪਲ ਮੈਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਢੇਲਾ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
Verse 48
सा मुक्ता ताडितेनेत्थं वायसेन वरानने । सक्षता तुंडसंस्पृष्टा न च शक्ता पलायितुम् ॥ ४८ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ! ਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਛੁੱਟ ਤਾਂ ਗਈ, ਪਰ ਚੋਚ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ ਭੱਜ ਨਾ ਸਕੀ।
Verse 49
ततः सा वेपमाना तु प्राणत्यागमुपागमत् । सिक्ता किंचिज्जलैनैव ततः स्वास्थ्यमुपागता ॥ ४९ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ; ਪਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਦੇ ਹੀ ਉਹ ਮੁੜ ਚੰਗੀ ਹੋ ਗਈ।
Verse 50
तततः सा मानुषीवाचा मामाह वरवर्णिनी । संध्यावलीति संबोध्य सखीमध्यसमास्थिताम् ॥ ५० ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਮਨੁੱਖੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਬੋਲੀ; ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਕੇ ‘ਸੰਧਿਆਵਲੀ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਿਆ।
Verse 51
सुमंतुनाम्नो हि मुनेः सर्वज्ञस्य सुताऽभवम् । पूर्वजन्मनि पत्नी च कौंडिन्यस्य शुभानने ॥ ५१ ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਭ-ਮੁਖੀ! ਮੈਂ ਸਰਵਜ੍ਞ ਮੁਨੀ ਸੁਮੰਤੂ ਦੀ ਧੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕੌਂਡਿਨ੍ਯ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਸੀ।
Verse 52
न्यवसं कान्यकुब्जे तु सुसमृद्धा सुदर्पिता । जनन्या बंधुवर्गस्य पितुरिष्टतमा ह्यहम् ॥ ५२ ॥
ਮੈਂ ਕਾਨ੍ਯਕੁਬ੍ਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਸੀ—ਬਹੁਤ ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੱਤੀ। ਮਾਤਾ ਪੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰੀ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲਾਡਲੀ ਸੀ।
Verse 53
पित्रा दत्ता ततश्चाहं कौंडिन्याय महात्मने । कुलीनाय सरूपाय स्त्रीसंगरहिताय च ॥ ५३ ॥
ਤਦ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਹਾਤਮਾ ਕੌਂਡਿਨ੍ਯ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ—ਉਹ ਕੁਲੀਨ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਰ-ਇਸਤਰੀ ਸੰਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ।
Verse 54
शयनीयादिकं दत्तं यौतुकं जनकेन मे । श्वशुरेणापि मे दत्तं सुवर्णस्यायुतं पुरा ॥ ५४ ॥
ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਲੰਗ ਆਦਿ ਦਾ ਯੌਤਕ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਸਹੁਰੇ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।
Verse 55
पितृश्वशूरवित्ताभ्यां परिपूर्णाभवं तदा । गोमहिष्यादिसंयुक्ता धनधान्यसमन्विता ॥ ५५ ॥
ਤਦ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸਹੁਰੇ ਦੇ ਧਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋ ਗਈ; ਗਾਂ-ਭੈਂਸ ਆਦਿ ਅਤੇ ਧਨ-ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।
Verse 56
इष्टा श्वशुरयोश्वाहं सौशीन्येन जनस्य च । कालेन पंचतां प्राप्तः श्वशुरो वेदतत्त्ववित् ॥ ५६ ॥
ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸੱਸ-ਸਹੁਰੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਸੀ; ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਵੇਦ-ਤੱਤਵ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਮੇਰੇ ਸਹੁਰੇ ਪੰਚਤੱਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।
Verse 57
तं मृतं पतिमादाय श्वश्रूरग्निं विवेश सा । ततो भर्तांजलिं दत्वा पित्रोः श्राद्धमथाकरोत् ॥ ५७ ॥
ਉਸ ਨੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੱਸ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅੰਜਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕੀਤਾ।
Verse 58
गते मासद्वये देवि भर्ता मे राजमंदिरम् । गतः कौतुकभावेनहृच्छयेन प्रपीडितः ॥ ५८ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਕੌਤੂਹਲ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤੀਬਰ ਤੜਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 59
तत्र वेश्याः सुरूपाढ्या यौवनेन समन्विताः । प्रविशत्यां नृपगृहे दृष्टास्तेन द्विजन्मना ॥ ५९ ॥
ਉੱਥੇ ਉਸ ਦਵਿਜ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ।
Verse 60
तासां मध्यात्तु द्वे गृह्यवित्तदानेन भूरिणा । स्वगृहे धारयामास क्रीडार्थं दुर्मतिः पतिः ॥ ६० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧਨ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਬੁੱਧੀ ਪਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਡ-ਰੰਗ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਰੱਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 61
ताभ्यां वित्तमशेषं तु क्षयं नीतं निषेवणात् । वर्षत्रये गते देवि निस्वो जातः पतिर्मम ॥ ६१ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਸਾਰਾ ਧਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬੀਤਣ ਤੇ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਨਿਸ਼ਧਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 62
ततो मां प्रार्थयामास देहि मेऽङ्गविभूषणम् । तन्मया नहि दत्तं तु भर्त्रे व्यसनिने तदा ॥ ६२ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ—“ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਹਿਣੇ ਦੇ ਦੇ।” ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਅਸਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ।
Verse 63
सुभगे सर्वमादाय गताहं मंदिरं पितुः । ततः पितृगृहे वित्तं भृत्यादिकमशेषतः ॥ ६३ ॥
ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਗਈ। ਫਿਰ ਪਿਤ੍ਰ-ਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਧਨ, ਦਾਸ-ਸੇਵਕ ਆਦਿ ਸਮੇਤ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰਾ ਹੀ ਲੈ ਲਿਆ।
Verse 64
विक्रीय दत्तं वैश्याभ्यां तच्चापि क्षयमागतम् । क्षेत्रधान्यादिकं यच्च सभांडं सपरिच्छदम् ॥ ६४ ॥
ਦੋ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਚੀਜ਼ ਵੇਚ ਕੇ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਘਾਟੇ ਤੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀ। ਖੇਤ, ਅਨਾਜ ਆਦਿ ਜੋ ਕੁਝ ਸੀ, ਉਹ ਭਾਂਡਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਾਮਾਨ ਸਮੇਤ (ਇਸੇ ਨਿਯਮ ਅਧੀਨ ਹੈ)।
Verse 65
स्वल्पमूल्येन विक्रीयगतो नदनदीपतिम् । नावमारुह्य मे भर्ता विवेशांतर्महोदधेः ॥ ६५ ॥
ਥੋੜ੍ਹੇ ਮੁੱਲ ‘ਤੇ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਕੇ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਕਿਸ਼ਤੀ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਮਹਾ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 66
स गतो दूरमध्वानं पश्यमानोऽद्भुतानि च । शुभे समुद्रजातानि जीवचेष्ठांकितानि च ॥ ६६ ॥
ਉਹ ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖਦਾ ਗਿਆ। ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪਦਾਰਥ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚਲਚਲਾਹਟਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਹੋਣ—ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖੇ।
Verse 67
प्रभंजनवशं प्राप्ता सा नौका शतयोजनम् । गता विशीर्णतां तत्र मृतास्ते नावमाश्रिताः ॥ ६७ ॥
ਭਿਆਨਕ ਝੱਕੜ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਹ ਕਿਸ਼ਤੀ—ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਟੁੱਟ ਕੇ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਕਿਸ਼ਤੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਸਭ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਰ ਗਏ।
Verse 68
मत्पतिर्दैवयोगेन दीर्घ काष्ठं समाश्रितः । वायुना नीयमानोऽसौ प्राचीनेन स्वकर्मणा ॥ ६८ ॥
ਦੈਵ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ ਲੰਮੇ ਕਾਠ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ। ਹਵਾ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਬਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਹ ਅੱਗੇ ਧੱਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 69
आससादाचलं देवि रत्नश्रृंगविभूषितम् । बहुनिर्झरणोपेतं बहुपक्षिसमन्वितम् ॥ ६९ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਪਹਾੜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਝਰਨੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।
Verse 70
बहुवृक्षैः समाकीर्णं नानापुष्पफलोपगैः । उल्लिखंतं हि शिखरैः खमध्यं स्वात्मनस्त्रिभिः ॥ ७० ॥
ਉਹ ਪਹਾੜ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੀ, ਨਾਨਾ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮਾਨੋ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਮੱਧ ਨੂੰ ਖੁਰਚਦਾ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ।
Verse 71
तं दृष्ट्वा पर्वतं दिव्यं त्यक्त्वा नौकाष्ठमद्भुतम् । आरुरोह मुदायुक्तो वित्ताकांक्षी सुलोचने ॥ ७१ ॥
ਹੇ ਸੁਲੋਚਨੇ, ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਅਦਭੁਤ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਠ ਦੀ ਨੌਕਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਉਹ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
Verse 72
विशश्राम मुहूर्तं तु क्षुत्पिपासासमन्वितः । तत उत्थाय भक्ष्यार्थं वृक्षांस्तत्र व्यलोकयत् ॥ ७२ ॥
ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕੁਝ ਪਲ ਆਰਾਮ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਫਿਰ ਉੱਠ ਕੇ ਖਾਣ ਲਈ ਕੁਝ ਲੱਭਣ ਵਾਸਤੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ।
Verse 73
सुपक्वास्तत्र मृद्वीका दृष्ट्वा भुक्त्वा मुदान्वितः । शांतिं प्राप्तस्ततोऽपश्यत्सालमेकं सुनिर्मलम् ॥ ७३ ॥
ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਮ੍ਰਿਦ੍ਵੀਕਾਂ (ਅੰਗੂਰ) ਵੇਖੀਆਂ; ਵੇਖ ਕੇ ਖਾਧੀਆਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਸਾਲ ਦਾ ਰੁੱਖ ਵੇਖਿਆ।
Verse 74
घनच्छायं मेघनिभं पंचाशत्पुरुषोच्छ्रयम् । तस्याधस्तात्स सुष्वाप स्वोत्तरीयं प्रसार्य च ॥ ७४ ॥
ਉਹ ਰੁੱਖ ਘਣੀ ਛਾਂ ਵਾਲਾ, ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਜਿਤਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰੀਆ ਵਿਛਾ ਕੇ ਨੀਂਦ ਲਈ।
Verse 75
मोहिन्या निद्रया चैव संप्रघूर्णितलोचनः । तावत्सुप्तोऽतिखिन्नोऽसौ यावत्सूर्योऽस्ततां गतः ॥ ७५ ॥
ਮੋਹਣੀ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਬਹੁਤ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੱਕ ਸੁੱਤਾ ਹੀ ਰਿਹਾ।
Verse 76
सूर्येऽस्तं समनुप्राप्ते समायाते निशामुखे । अभ्यगाद्राक्षसो घोरो गर्जमानो यथा घनः ॥ ७६ ॥
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਮੁਖ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਇਕ ਡਰਾਉਣਾ ਰਾਖਸ਼ ਅੱਗੇ ਆਇਆ।
Verse 77
अंकेनादाय तन्वंगीं सीतामिव दशाननः । शुभां काशीपतेः पुत्रीं नाम्ना रत्नावलीं शुभाम् ॥ ७७ ॥
ਉਸ ਨੇ ਸੁਕੁਮਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਲਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਦਸ਼ਾਨਨ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਸ਼ੀਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਧੀ, ਰਤਨਾਵਲੀ ਨਾਮ ਦੀ ਪੁੰਨਵਤੀ ਸੀ।
Verse 78
अधौतपादां सुश्रोणीं सौम्यदिक्छीर्षशायिनीम् । पतिकामा कुमारी सा नाविंदत्सदृशं पतिम् ॥ ७८ ॥
ਉਹ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ ਕੁਆਰੀ ਪੈਰ ਨਾ ਧੋ ਕੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਸਿਰ ਕਰਕੇ ਸੁੱਤੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ; ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਵਰ ਨਾ ਮਿਲਿਆ।
Verse 79
सर्वयोषिद्वरा बाला रुदती निद्रयाकुला । पिता तस्याः प्रदाने तु चिंताविष्टो ह्यहर्न्निशम् ॥ ७९ ॥
ਸਭ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਬਾਲਾ ਰੋਂਦੀ ਸੀ, ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਸੀ; ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਦੇਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਿਹਾ।
Verse 80
दीपच्छायाश्रिते तन्वि शयने सा व्यवस्थिता । अटमानेन पापेन दृष्टा सा रूपशालिनी ॥ ८० ॥
ਹੇ ਤਨਵੀ, ਉਹ ਦੀਵੇ ਦੀ ਛਾਂਹ ਵਾਲੇ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਕੇ ਪਈ ਸੀ; ਤਦ ਭਟਕਦਾ ਉਹ ਪਾਪੀ ਉਸ ਰੂਪਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਬੈਠਾ।
Verse 81
दीपरत्नैः सुखचिते धारयंती च कंकणे । उभयोर्दश रत्नानि निष्के च दशपंच च ॥ ८१ ॥
ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਖਦ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੜੇ ਕੰਗਣ ਪਹਿਨਦੀ ਸੀ; ਦੋਵੇਂ ਕੰਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸ-ਦਸ ਰਤਨ ਸਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕ ਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ।
Verse 82
सीमंते सप्त रत्नानि केयूरेऽष्टौ च पंच च । एवं रत्नाचितां बालां शातकुम्भसमप्रभाम् ॥ ८२ ॥
ਉਸ ਦੇ ਸੀਮੰਤ (ਮਾਂਗ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਰਤਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੇਯੂਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਤੇ ਪੰਜ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਉਹ ਬਾਲਾ ਖ਼ਾਲਿਸ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਸੀ।
Verse 83
जहार राजभवनात्तां तदा चारुहासिनीम् । वायुमार्गं समाश्रित्य क्षणात्प्राप्तः स्वमालयम् ॥ ८३ ॥
ਤਦ ਉਹ ਰਾਜਭਵਨ ਤੋਂ ਉਸ ਮਨੋਹਰ, ਮਿੱਠੀ ਹਾਸੀ ਵਾਲੀ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਵਾਯੂ-ਮਾਰਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ॥
Verse 84
तं पर्वतं स यत्रास्ते पतिर्मेशालमाश्रितः । तत्र तस्य गुहां दृष्ट्वा सुवर्णसदृशप्रभाम् ॥ ८४ ॥
ਉਹ ਉਸ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮੇਸ਼ਾਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ॥
Verse 85
तद्भयस्यासहा तत्र प्रविवेशास्य पश्यतः । अनेकैर्मणिविन्यासैः संयुक्तां चित्रमंदिराम् ॥ ८५ ॥
ਉਹ ਡਰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ। ਅਨੇਕਾਂ ਮਣੀਆਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਮੰਦਰ-ਸਮਾਨ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਲੀ ਗਈ॥
Verse 86
नानाद्रव्यसमाकीर्णां शयनासनसंयुताम् । भोजनैः पानपात्रैश्च भक्ष्यभोज्यैरनेकधा ॥ ८६ ॥
ਉਹ ਥਾਂ ਨਾਨਾ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸੇਜਾਂ ਅਤੇ ਆਸਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਭੋਜਨ, ਪਾਨ-ਪਾਤਰ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੱਖਯ-ਭੋਜਯ ਪ੍ਰਚੁਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਨ॥
Verse 87
प्रविश्य तत्र शय्यायां मुमोचोत्पललोचनाम् । रुदतीमतिसंत्रस्तां पीनश्रोणिपयोधराम् ॥ ८७ ॥
ਉੱਥੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰੀ ਨੂੰ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰੋਂਦੀ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਨਿਤੰਬਾਂ ਤੇ ਸਤਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ॥
Verse 88
तस्यास्तु रुदितं श्रुत्वा तस्य भार्या हि राक्षसी । आजगाम त्वरायुक्ता यत्रासौ राक्षसः स्थितः ॥ ८८ ॥
ਉਸਦੀ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਰਾਖਸ਼ਣੀ ਪਤਨੀ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਆ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਟਿਕਿਆ ਸੀ।
Verse 89
तां दृष्ट्वा चारुसर्वांगीं तप्तकांचनसप्रभाम् । पप्रच्छ निजभर्तारं क्रुद्धा निर्भर्त्सती सती ॥ ८९ ॥
ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਤਪੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਤੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਡਾਂਟਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ।
Verse 90
किमर्थमाहृता चेयं जीवंत्यां मयि निर्घृणं । अन्यां समीहसे भार्यां नाहं भार्यां भवामि ते ॥ ९० ॥
ਹੇ ਨਿਰਦਈ! ਮੇਰੇ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਇਹ ਔਰਤ ਕਿਉਂ ਲਿਆਈ ਹੈ? ਤੂੰ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗੀ।
Verse 91
एवं ब्रुवाणां तां भर्ता राक्षसीमसितेक्षणाम् । उवाच राक्षसो हर्षात्स्वां प्रियां चारुलोचनाम् ॥ ९१ ॥
ਉਹ ਇਉਂ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਪਤੀ—ਉਹ ਰਾਖਸ਼—ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਰਾਖਸ਼ਣੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
Verse 92
त्वदर्थमाहृतं भक्ष्यं मया कोश्याः शुभानने । दैवोपपादितं द्वारि द्वितीयं मम तिष्ठति ॥ ९२ ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਭਮੁਖੀ! ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕੋਠਾਰ ਤੋਂ ਇਹ ਭੋਜਨ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ।
Verse 93
शालवृक्षाश्रितः शेते विप्रश्चैको वरानने । तमानय त्वरायुक्ता येनाहं भक्ष्यमाचरे ॥ ९३ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ! ਸਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਇਕੱਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਪਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਭੱਖ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਾਂ।
Verse 94
राक्षसस्य वचः श्रुत्वा कुमारी साब्रवीदिदम् । मिथ्या राक्षसि भर्ता ते भाषते त्वद्भयादयम् ॥ ९४ ॥
ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕੁੜੀ ਬੋਲੀ— “ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸੀ! ਇਹ ਝੂਠ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।”
Verse 95
ज्ञात्वा त्वां जरयोपेतां विरूपामतिजिह्यगाम् । सुप्तां पितृगृहे रात्रौ मां समासाद्य कामतः ॥ ९५ ॥
ਤੈਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ ਜੀਭ ਵਾਲੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਜਦ ਤੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਿਉ ਦੇ ਘਰ ਸੁੱਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਕਾਮ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ।
Verse 96
अनूढां रुदतीं भद्रे भार्यार्थं समुपानयत् । इतीरितमुपाकर्ण्य वचनं राजकन्यया ॥ ९६ ॥
“ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ! ਜੋ ਅਣਵਿਆਹੀ ਕੁੜੀ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ”— ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ।
Verse 97
क्रोधयुक्तातिमात्रं वै बभूव क्षिपती वचः । तस्याश्च रूपमालोक्य सत्यमेवावधारयत् ॥ ९७ ॥
ਉਹ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗੀ। ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸਚੇ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ।
Verse 98
चिंतयामास चाप्येवं भार्यार्थे ह्याहृतेति च । अवश्यं मूर्घ्निं कीलं मे रोषयिष्यति राक्षसः ॥ ९८ ॥
ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ— “ਪਤਨੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਹ ਅਪਹ੍ਰਿਤ ਹੋਈ ਹੈ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਕੀਲ ਠੋਕ ਦੇਵੇਗਾ।”
Verse 99
मास्म सीमंतिनी काचिद्भेवत्सा भुवनत्रये । या सापत्न्येन दुःखेन पीड्यमाना हि जीवति ॥ ९९ ॥
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸਵਤਸਾ (ਜੀਵਤ ਬੱਚੇ ਵਾਲੀ) ਇਸਤਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਸੌਤਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਊਂਦੀ ਰਹੇ।
Verse 100
सर्वेषामेव दुःखानां महच्चेदं न संशयः । सामान्यद्रव्यभोगादि निष्ठा चैवापरा भवेत् ॥ १०० ॥
ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ— ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ: ਆਮ ਭੋਗ ਪਦਾਰਥਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਸੁਖ-ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤੀ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਆਸਕਤੀ ਫਿਰ ਇਕ ਹੋਰ ਬੰਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 101
एवं सा बहु संचिंत्य भर्तारं वाक्यमब्रवीत् । मदीया मम भक्ष्यार्थँ त्वयानीता सुलोचना ॥ १०१ ॥
ਬਹੁਤ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ— “ਇਹ ਸੁਲੋਚਨਾ ਮੇਰੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਲਿਆਇਆ ਹੈਂ।”
Verse 102
तं विप्रमानयिष्यामि भक्ष्यार्थं तव सुव्रत । ततः स राक्षसः प्राह गच्छगच्छेति सत्वरम् ॥ १०२ ॥
“ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਮੈਂ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਲਿਆ ਆਵਾਂਗੀ।” ਤਦ ਰਾਖਸ਼ ਬੋਲਿਆ— “ਜਾ, ਜਾ— ਛੇਤੀ!”
Verse 103
सृक्किणी स्रवतेऽत्यर्थं तस्य भक्षणकाम्यया । ततः सा राक्षसी घोरा श्रुत्वा पतिसमीरितम् ॥ १०३ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਭੱਖਣ ਦੀ ਤੀਬਰ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਹੋਠ ਬਹੁਤ ਹੀ ਟਪਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸੀ ਪਤੀ ਦੇ ਕਹੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਣ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਹੋਈ।
Verse 104
निर्जगाम दुरंताशा ददर्श द्विजसत्तमम् । रूपयौवनसंयुक्तं विद्यारत्नविभूषितम् ॥ १०४ ॥
ਤਦ ਉਹ ਦੁਰੰਤ ਆਸਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਰੂਪ ਤੇ ਯੌਵਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ-ਰਤਨ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ।
Verse 105
तं दृष्ट्वा मायया भूत्वा सुंदरी षोडशाब्दिका । हृच्छयेन समाविष्टा तदंतिकमुपागमत् ॥ १०५ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਬਣ ਗਈ। ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਾਮ-ਉਦਵੇਗ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਈ।
Verse 106
अब्रवीत्सा पृथुश्रोणी तं विप्रं प्रीतिसंयुता । कस्त्वं कस्मादिहायतः किमर्थमिह तिष्ठसि ॥ १०६ ॥
ਤਦ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਟਿਹ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਬੋਲੀ—“ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿੱਥੋਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਕਿਹੜੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈਂ?”
Verse 107
पृच्छामि पतिकामाहं राक्षसी हृच्छयातुरा । स्वभर्त्राहं परित्यक्ता त्वां पतिं कर्तुमागता ॥ १०७ ॥
ਮੈਂ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸੀ ਹਾਂ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਾਮ-ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੀ ਹੋਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪਤੀ ਬਣਾਉਣ ਆਈ ਹਾਂ।
Verse 108
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भर्ता मे भयसंयुतः । उवाच वचनं प्राज्ञो धैर्यमालंब्य तां शुभे ॥ १०८ ॥
ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਧੀਰਜ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ— “ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ!”
Verse 109
रक्षोमानुषसंयोगः कथं राक्षसि संभवेत् । मानुषास्तु स्मृता भक्ष्या राक्षसानां न संशयः ॥ १०९ ॥
ਹੇ ਰਾਖਸਣੀ! ਰਾਖਸ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ-ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮਨੁੱਖ ਤਾਂ ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ— ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
Verse 110
तच्छ्रुत्वा वचनं सा तु पुनस्तं प्राह सादरम् । असंभाव्यं च जगति संभवेद्दैवयोगतः ॥ ११० ॥
ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ— “ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਸੰਭਵ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੈਵ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”
Verse 111
पुराणे श्रूयते ह्येतद्भविष्यं भारते स्थितम् । हिडंबा राक्षसी विप्र भीमभार्या भविष्यति ॥ १११ ॥
ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਭਵਿੱਖ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ— ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਰਾਖਸਣੀ ਹਿਡਿੰਬਾ ਭੀਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇਗੀ।
Verse 112
मानुषोत्पादितः पुत्रो भविष्यति घटोत्कचः । अवध्यः सर्वशस्त्राणां शक्त्या मृत्युमवाप्स्यति ॥ ११२ ॥
ਮਨੁੱਖ-ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ‘ਘਟੋਤਕਚ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਵੱਧ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ‘ਸ਼ਕਤੀ’ ਨਾਲ ਹੀ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 113
तस्माद्विषादं मा विप्रकुरु त्वं दैवयोगतः । भार्या तवाहं संजाता दव हि बलवत्तरम् ॥ ११३ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ; ਇਹ ਸਭ ਦੈਵ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਗ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਬਲਵਾਨ ਹੈ।
Verse 114
मर्त्यलोकं गते शक्त्रे वैरोचनिनिरीक्षणे । तदंतरं समासाद्य भर्ता मे घोरराक्षसः ॥ ११४ ॥
ਜਦੋਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵੈਰੋਚਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਮਰਤ ਲੋਕ ਗਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਬਾਅਦ ਮੇਰਾ ਪਤੀ—ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ—ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 115
तद्गृहाच्छक्तिमहरद्दीप्तामग्रिशिखामिव । सेयं समाश्रिता चात्र शालवृक्षे तु वासवी ॥ ११५ ॥
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਘਰ ਤੋਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਖੋਹ ਲਈ। ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇੱਥੇ, ਹੇ ਵਾਸਵੀ, ਸ਼ਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਬੈਠੀ ਹੈ।
Verse 116
अहत्वैकं द्विजश्रेष्ठ नगच्छति पुरंदरम् । यद्वधाय प्रक्षिपेत्तां सोऽमरोऽपि विनश्यति ॥ ११६ ॥
ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਕ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਵਧ ਲਈ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਦੇਵ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 117
साहमारुह्य शालाग्रं शक्तिमानीय भास्वराम् । त्वत्करे संप्रदास्यामि भर्तुर्निधनकाम्यया ॥ ११७ ॥
ਮੈਂ ਆਪ ਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਚਮਕਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਿਆਵਾਂਗੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿਆਂਗੀ।
Verse 118
यदि त्वमनया शक्त्या न हिंससि निशाचरम् । खादयिष्यति दुर्मेधास्त्वां च मां च न सशयः ॥ ११८ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੇਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਮੂਰਖ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਵੇਗਾ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 119
तव शत्रुर्महानेष ममापि च परंतप । येनाहृता कुमारीह भार्यार्थं मंदबुद्धिना ॥ ११९ ॥
ਹੇ ਸ਼ਤਰੂ-ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਤੇਰਾ ਵੀ ਮੇਰਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਵੈਰੀ ਹੈ; ਇਸ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ।
Verse 120
सपत्नभावो जनितो मम भर्त्रा दुरात्मना । व्यापादितेऽस्मिन्नुभयोः क्रीडनं संभविष्यति ॥ १२० ॥
ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਨੇ ਸੌਤਣਾਂ ਵਾਲੀ ਰੰਜਿਸ਼ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਖੇਡ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹਿ ਸਕਣਗੇ।
Verse 121
यद्यन्यथा वदेर्वाक्यं त्वामहं रतिवर्द्धन । तदात्मकगृतपुण्यस्य न भवेयं हि भागिनी ॥ १२१ ॥
ਹੇ ਰਤਿਵਰਧਨ, ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਭਾਵ ਦੇ ਉਲਟ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਘਿਉਂ ਦੇ ਅਰਪਣ ਦੇ ਪੁੰਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਭਾਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗੀ।
Verse 122
या गतिर्ब्रह्महत्यायां कुत्सिता प्राप्यते नरैः । तां गतिं हि प्रपद्येऽहं यद्येतदनृतं भवेत् ॥ १२२ ॥
ਜੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਗੱਲ ਝੂਠੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਨਿੰਦਤ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਤੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।
Verse 123
मद्यं हि पिबतो ब्रह्मन् ब्राह्मणस्य दुरात्मनः । या गतिर्विहिता घोरा तां गतिं प्राप्नुयाम्यहम् ॥ १२३ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਦਿਰਾ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਗਤੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਤੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।
Verse 124
गुरुदारप्रसक्तस्य जतोः पापनिषेविणः । या गतिस्तां द्विजश्रेष्ठ मिथ्या प्रोच्य समाप्नुयाम् ॥ १२४ ॥
ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਅਤੇ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜੋ ਗਤੀ ਹੈ—ਜੇ ਮੈਂ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹੀ ਗਤੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ।
Verse 125
स्वर्णन्यासापहरणे मेदिनीहरणे च या । आत्मनो हनने या हि विहिता मुनिभिर्द्विज ॥ १२५ ॥
ਹੇ ਦਵਿਜ! ਅਮਾਨਤ ਰੱਖੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੋਰੀ, ਧਰਤੀ ਹੜਪਣਾ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਹਤਿਆ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਲਾਗੂ ਹੈ।
Verse 126
गतिस्तामनुगच्छामि यद्येतदनृतं वदे । पंचम्यां च तथाष्टम्यां यत्पापं मांसभक्षणे ॥ १२६ ॥
ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਝੂਠੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਗਤੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ; ਜਿਵੇਂ ਪੰਚਮੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਮਾਸ ਭੱਖਣ ਨਾਲ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
Verse 127
स्त्रीसंगमे तरुच्छेदे यत्पापं शशिनः क्षये । यदुच्छिष्टे घृतं भोक्तुर्मैथुनेन दिवा च यत् ॥ १२७ ॥
ਅਨੁਚਿਤ ਵੇਲੇ ਇਸਤਰੀ-ਸੰਗ, ਰੁੱਖ ਕੱਟਣਾ, ਚੰਦਰ-ਖ਼ਸਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਰਮ, ਦੂਜੇ ਦੇ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਘਿਉਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ, ਅਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਮੈਥੁਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਪਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਸੰਕੇਤ ਹੈ)।
Verse 128
वैश्वदेवमकर्तुश्च गृहिणो हि द्विजस्य यत् । भिक्षामदातुर्भिक्षुभ्यो विधवाया द्विभोजनात् ॥ १२८ ॥
ਦੁਵਿਜ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਵੱਲੋਂ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਯਜ੍ਞ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਭਿਖਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਭਿਖਿਆ ਨਾ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਵਿਧਵਾ ਦਾ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਨਿੰਦਣਯ ਕਰਮ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 129
तैलं भोक्तुश्च संक्रांतौ गोभिस्तीर्थं च गच्छतः । तथा मृदमनुद्धृत्य स्नातुः परजलाशये ॥ १२९ ॥
ਸੰਕਰਾਂਤੀ ਦੇ ਦਿਨ ਤੇਲ ਖਾਣਾ, ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਜਾਣਾ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ/ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਦੋਸ਼ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 130
निषिद्धवृक्षजनितं दंतकाष्ठं च खादतः । गामसेवयतो बद्ध्वा पाखंडपथगामिनः ॥ १३० ॥
ਨਿਸ਼ਿਧ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਬਣੀ ਦਾਤਣ ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਗਾਂ ਨਾਲ ਅਧਰਮੀ ਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਪਾਖੰਡੀ ਰਾਹ ਦੇ ਗਾਮੀ ਮੰਨ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਯੋਗ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 131
पितृदेवार्चनं कर्तुः काष्ठग्रावस्थितस्य यत् । गोहीनां महिषीं धर्तुर्भिन्नकांस्ये च भुंजतः ॥ १३१ ॥
ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਦੇਵ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਂਵਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਉੱਥੇ ਮਹਿਸ ਰੱਖਣੀ, ਅਤੇ ਟੁੱਟੇ ਕਾਂਸੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ—ਇਹ ਦੋਸ਼ਯੁਕਤ ਤੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 132
अधौतभिन्नपारक्यवस्त्रसंवीतकर्मिणः । नग्रस्त्रीप्रेक्षणं कर्तुरभक्ष्यस्य च भोजिनः ॥ १३२ ॥
ਜੋ ਨਾ ਧੋਏ, ਫਟੇ ਜਾਂ ਪਰਾਏ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਕਰੇ; ਜੋ ਨੰਗੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖੇ; ਜੋ ਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਕੰਮ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਅਭੱਖ ਖਾਏ—ਇਹ ਸਭ ਅਸ਼ੌਚ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 133
कथायां श्रीहरेर्विघ्नं कर्तुर्यत्पातकं द्विज । तेन पापेन लिप्येऽहं यदि वच्मि तवानृतम् ॥ १३३ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਦੀ ਪਾਵਨ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਿਘਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ—ਜੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਝੂਠ ਆਖਾਂ ਤਾਂ ਉਸੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੀ ਲਿਪਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।
Verse 134
उक्तान्येतानि पापानि यान्यनुक्तान्यपि द्विज । सर्वेषां भागिनी चाहं यद्येतदनृतं वदे ॥ १३४ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਇਹ ਪਾਪ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਾ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹੋਣ ਉਹ ਵੀ; ਜੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਝੂਠ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸਾਂਝੀਦਾਰ ਬਣਾਂ।
Verse 135
एवं संबोधितो देवि भर्ता मे पापया तया । तथेति निश्चयं चक्रे भवितव्येन मोहितः ॥ १३५ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਉਸ ਪਾਪਣ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਐਸੇ ਸੰਬੋਧਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪਤੀ—ਭਾਗ੍ਯ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ—‘ਤਥਾਸਤੁ’ ਆਖ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਬੈਠਾ।
Verse 136
निर्द्रव्यो व्ययसनासक्तो मद्वाक्यकलुषीकृतः । उवाच राक्षसीं वाक्यं सर्वंसिद्धिप्रदायकम् ॥ १३६ ॥
ਧਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਵਿਪਤੀਆਂ ਤੇ ਵਿਅਸਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮਲਿਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਉਹ ਬਚਨ ਆਖਿਆ ਜੋ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
Verse 137
शीघ्रमानय तां शक्तिं करोमि वचनं तव । सर्वमेतत्प्रदेयं हि त्वया मे राक्षसे हते ॥ १३७ ॥
“ਛੇਤੀ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਲਿਆ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੇਰਾ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੇਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ।”
Verse 138
द्रव्याशया प्रविष्टोऽहं सागरं तिमिसंकुलम् । तच्छ्रुत्वा राक्षसी शक्तिं समानीय नगस्थिताम् ॥ १३८ ॥
ਧਨ ਦੇ ਲੋਭ ਵਿਚ ਮੈਂ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸੀ-ਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ।
Verse 139
ददौ मद्भर्तृसिद्ध्यर्थं विमुंचंतीं महार्चिषम् । एतस्मिन्नेव काले तु राक्षसः काममोहितः ॥ १३९ ॥
ਪਤੀ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਤੇਜ ਵਾਲੀ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਮੋਹਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸ ਆ ਗਿਆ।
Verse 140
गमनायोद्यतः कन्यां सा भीता वाक्यमब्रवीत् । कुमारीसेवने रक्षो महापापं विधीयते ॥ १४० ॥
ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੁੜੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਬੋਲੀ—“ਹੇ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸ! ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।”
Verse 141
छलेनाहं हृता काश्याः सुप्ता पितृगृहात्वया । तव दोषो न चेहास्ति भवितव्यं ममेदृशम् ॥ १४१ ॥
ਤੂੰ ਛਲ ਨਾਲ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰੋਂ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁੱਤੀ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਐਸੀ ਸੀ।
Verse 142
गुहामध्यगतायास्तुको मे त्राता भविष्यति । विधियोगाद्भवेद्भर्ता विधियोगाद्भवेत्प्रिया ॥ १४२ ॥
ਮੈਂ ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਗਈ ਹਾਂ—ਮੇਰਾ ਰੱਖਿਆਕ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ? ਵਿਧੀ ਦੇ ਜੋਗ ਨਾਲ ਪਤੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਿਧੀ ਦੇ ਜੋਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 143
भवेद्विधिवशाद्विद्या गृहं सौख्यं धनं कुलम् । विधिना प्रेर्यमाणस्तु जनः सर्वत्र गच्छति ॥ १४३ ॥
ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਵਿੱਦਿਆ, ਘਰ, ਸੁਖ, ਧਨ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸਮਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 144
अवश्यं भविता भर्ता त्वमेव रजनीचर । विधइना विहिते मार्गे किं करिष्यति पंडितः ॥ १४४ ॥
ਹੇ ਰਾਖਸ਼! ਯਕੀਨਨ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਪੁਰਸ਼ ਵੀ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 145
तस्मादानयत विप्रं शालवृक्षाश्रित त्विह । घृतं जलं कुशानग्निं विवाहं विधिना कुरु ॥ १४५ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸਾਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲੈ ਆਓ। ਘਿਓ, ਪਾਣੀ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਅੱਗ ਲਿਆਓ ਅਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰੋ।
Verse 146
विनापि दर्भतोयाग्नीन्न्यथोक्तविधिमतरा । ब्राह्मणस्यैव वाक्येन विवाहः सफलो भवेत् ॥ १४६ ॥
ਕੁਸ਼ਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਵਿਧੀ ਅਧੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਆਹ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 147
न हतो यदि विप्रस्तु भार्यया तव राक्षस । वृत्ते होमस्य कार्ये तु तं भवान् भक्षयिष्यति ॥ १४७ ॥
ਹੇ ਰਾਖਸ਼! ਜੇਕਰ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਵਨ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਖਾ ਲਵੀਂ।
Verse 148
एवमुक्ते तु वचने तया वै राजकन्यया । विश्वस्तमानसो दर्पान्निर्जगाम स राक्षसः ॥ १४८ ॥
ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮਨੋਂ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।
Verse 149
सत्वरं हृच्छयाविष्टस्तमानेतुं बहिः स्थितः ॥ १४९ ॥
ਦਿਲ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।
Verse 150
तस्य निर्गच्छतो देवि क्षुतमासीत्स्वयं किल । सव्यं चाप्यस्फुरन्नेत्रं स्ववस्त्रं स्खलितं तथा ॥ १५० ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਛੀਂਕ ਆਈ; ਖੱਬੀ ਅੱਖ ਫੜਕਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕੱਪੜਾ ਵੀ ਖਿਸਕ ਗਿਆ—ਇਹ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਸਨ।
Verse 151
अनाहृत्य तु तत्सर्वं निर्गतोऽसौ दरीमुखात् । बिभ्राणां मानुषं रूपं स्वामपश्यन्नितंबिनीम् ॥ १५१ ॥
ਪਰ ਉਹ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ; ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਤਨੀ—ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ—ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
Verse 152
घटयंतीं तु संबंधं भार्याभर्तृसमुद्भवम् । परित्यजामि त्वां पापं राक्षसं क्रूरकर्मिणम् ॥ १५२ ॥
ਜੋ ਪਤਨੀ-ਪਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਪਾਪੀ, ਕਠੋਰ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਿਆਗਦੀ ਹਾਂ।
Verse 153
मानुषीप्रमदासक्तं मच्छरीरस्य दूषकम् । तच्छ्रुत्वा दारुणं वाक्यं भार्यया समुदीरितम् । ईर्ष्याकोपसमायुक्तस्त्वभ्यधावन्निशाचरः ॥ १५३ ॥
ਪਤਨੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਹ ਕਠੋਰ ਬਚਨ—“ਤੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਆਸਕਤ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ”—ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਈਰਖਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਕੇ ਝਪਟ ਪਿਆ।
Verse 154
उत्क्षिप्य बाहू प्रविदार्य वक्त्रं संप्रस्थितो भक्षयितुं स चोभौ । कालेन वेगात्पवनो यथैव समुच्चरन्वाक्यमनर्थयुक्तम् ॥ १५४ ॥
ਉਹ ਬਾਂਹਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੇ ਮੂੰਹ ਪਾੜ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਲਈ ਦੌੜਿਆ; ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਬੇਅਰਥ ਬਚਨ ਚੀਕਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 155
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते काष्ठीलोपाख्यानं नाम सप्तविंशोऽध्यायः ॥ २७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਨੀ-ਚਰਿਤ ਅੰਦਰ “ਕਾਸ਼ਠੀਲੋਪਾਖਿਆਨ” ਨਾਮਕ ਸਤਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Sandhyāvalī frames Ekādaśī as Hari’s own sacred day where eating becomes a dharma-violation that undermines vrata-kalpa, royal conduct, and satya; she therefore redirects Mohinī toward alternative boons so the king’s vow remains intact.
It operates as an upākhyāna (embedded exemplum) that concretizes karmaphala: domestic ethical failures—especially withholding support for a husband’s welfare and acting from pride/greed—are shown to generate prolonged suffering across hells and rebirths, reinforcing the chapter’s vrata-and-satya ethic.
Mohinī asserts that horoscope/planets are secondary to the bhāva (state of mind) at conception; the child is born bearing that disposition, which then shapes character traits like generosity, modesty, affection, and dharma-orientation.