The Classification and Explanation of Yakṣiṇī Mantras (Kālī and Tārā Vidyās)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਵਾਕ्-ਸ਼ਕਤੀ ਰੂਪ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਣੀ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਕਾਲੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਫਿਰ ਤਾਰਾ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਵਿਦਿਆ। ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਛੰਦ, ਦੇਵਤਾ, ਬੀਜ, ਸ਼ਕਤੀ ਆਦਿ ਅੰਗ, ਅੰਗ-ਨਿਆਸ ਤੇ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ-ਨਿਆਸ, ਰੱਖਿਆ-ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਦੇ ਧਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਛਟਕੋਣ, ਗੂੰਥੇ ਤਿਕੋਣ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਭੂਪੁਰ ਸਮੇਤ ਯੰਤਰ-ਰਚਨਾ, ਸਹਚਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ/ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਜਪ-ਹੋਮ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਲਾਲ ਕਮਲ, ਬਿਲਵ, ਕਰਵੀਰ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਤਾਰਾ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ-ਨਿਆਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹ, ਲੋਕਪਾਲ, ਸ਼ਿਵ–ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰ-ਸਥਾਪਨਾ, ਦਿਗਬੰਧ ਅਤੇ ਕਵਚ ਵਰਗੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਰਗੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਨਾਲ ਕੁਝ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਵਿਦਿਆ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਤਾਬੀਜ਼/ਯੰਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । वाग्देवता वतारोऽन्यः कालिकेति प्रकीर्तिता । तस्या मन्त्रं प्रवक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम् ॥ १ ॥
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਾਗਦੇਵੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਵਤਾਰ ‘ਕਾਲਿਕਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 2
सृष्टिक्रियान्विता शांतिर्बिद्वाढ्या च त्रिधा पुनः । अरुणाक्ष्यादीपिका च बिंदुयुक्ता द्विधा ततः ॥ २ ॥
‘ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ’ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਬਿਦਵਾਢਿਆ’ ਨਾਮਕ ਰੂਪ ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਅਰੁਣਾਕਸ਼ੀ’ ਅਤੇ ‘ਦੀਪਿਕਾ’ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਬਿੰਦੁਯੁਕਤਾ’ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੋ ਭੇਦਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 3
मायाद्वयं ततः पश्चाद्दक्षिणे कालिके पदम् । पुनश्च सप्तबीजानि स्वाहांतोऽयं मनूत्तमः ॥ ३ ॥
ਫਿਰ ‘ਮਾਇਆ’ ਦੇ ਦੋ ਅੱਖਰ ਟਿਕਾਓ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ‘ਕਾਲਿਕਾ’ ਪਦ ਰੱਖੋ। ਮੁੜ ਸੱਤ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਜੋੜੋ—ਇਹ ਉੱਤਮ ਮੰਤ੍ਰ ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 4
भैरवोऽस्य ऋषिश्छन्द उष्णिक्काली तु देवता । बीजं मायादीर्घवर्त्म शक्तिरुक्ता मुनीश्वर ॥ ४ ॥
ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਭੈਰਵ ਹਨ, ਛੰਦ ਉਸ਼੍ਣਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਕਾਲੀ ਹੈ। ਬੀਜ ‘ਮਾਇਆ’ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ‘ਦੀਰਘਵਰਤਮਾ’ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ।
Verse 5
षड्दीर्धाढ्ये बीजेन विद्याया अंगमीरितम् । मातृकार्णान्दश दश हृदये भुजयोः पदोः ॥ ५ ॥
ਛੇ ਲੰਮੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਬੀਜ ਦੁਆਰਾ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਅੰਗਨਿਆਸ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਅੱਖਰ ਦਸ-ਦਸ ਕਰਕੇ ਹਿਰਦੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਏ ਜਾਣ।
Verse 6
विन्यस्य व्यापकं कुर्यान्मूलमंत्रेण साधकः । शिरः कृपाणमभयं वरं हस्तैश्च बिभ्रतीम् ॥ ६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਸਾਧਕ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਰੱਖਿਆ-ਕਰਮ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ—ਜੋ ਛਿੰਨਮਸਤਕ, ਤਲਵਾਰ, ਅਭਯ ਅਤੇ ਵਰ-ਮੁਦਰਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 7
मुंडस्रङ्मस्तकां मुक्तकेशां पितृवनस्तिताम् । सर्वालंकृतवर्णां च श्यामांगीं कालिकां स्मरेत् ॥ ७ ॥
ਕਾਲਿਕਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ—ਜਿਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਮੁੰਡਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹੈ, ਕੇਸ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਿਤ੍ਰ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ।
Verse 8
एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं जुहुयादयुतं ततः । प्रसूनैः करवीरोत्थैः पूजायंत्रमथोच्यते ॥ ८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ। ਤਦ ਕਰਵੀਰ (ਕਨੇਰ) ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਯੰਤਰ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 9
विलिख्य पूर्वं षट्कोणं त्रिकोणत्रितयं ततः । पद्ममष्टदलं बाह्ये भूपुरं तत्र पूजयेत् ॥ ९ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਛਟਕੋਣ ਬਣਾਓ; ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਤਿਕੋਣਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਬਣਾਓ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅੱਠ-ਦਲ ਕਮਲ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਭੂਪੁਰ (ਚੌਕੋਰ ਘੇਰਾ) ਬਣਾਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
Verse 10
जया च विजया चापि अजिता चापराजिता । नित्या विलासिनी वापि दोग्ध्यघोरा च मंगला ॥ १० ॥
ਜਯਾ ਤੇ ਵਿਜਯਾ, ਅਜਿਤਾ ਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤਾ; ਨਿਤਿਆ ਅਤੇ ਵਿਲਾਸਿਨੀ; ਦੋਗਧ੍ਰੀ, ਅਘੋਰਾ ਅਤੇ ਮੰਗਲਾ—ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਮ/ਰੂਪ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 11
पीठस्य शक्तयो मायात्मने हृत्पीठमंत्रकः । शिवरूपशवश्थां च शिवाभिर्दिक्षु वेष्टिताम् ॥ ११ ॥
ਪੀਠ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮਾਇਆ-ਸਰੂਪ ਸਾਧਕ ਲਈ ਹਨ; ਹ੍ਰਿਤਪੀਠ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਰੂਪ ਸ਼ਵ-ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸ਼ਿਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰੀ ਹੈ।
Verse 12
महाकालरतासक्तां ध्यात्वांगान्यर्चयेत्पुरा । कालीं कपालिनीं कुल्लां कुरुकुल्लां विरोधिनीम् ॥ १२ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਕਾਲ ਨਾਲ ਅਤਿ-ਅਨੁਰਕਤ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਕਾਲੀ, ਕਪਾਲਿਨੀ, ਕੁੱਲਾ, ਕੁਰੁਕੁੱਲਾ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧਿਨੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 13
विप्रचित्तां च षट्कोणे नवकोणे ततोऽर्चयेत् । उग्रामुष्णप्रभां दीप्तां नीलाधानां बलाकिकाम् ॥ १३ ॥
ਟਕੋਣ ਵਿੱਚ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ; ਫਿਰ ਨਵਕੋਣ ਵਿੱਚ ਬਲਾਕਿਕਾ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ—ਉਹ ਉਗ੍ਰ ਹੈ, ਉਸ਼ਣ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਿੱਪਤ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਨੀਲ ਵਰਣ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
Verse 14
मात्रां मुद्रां तथा मित्रां पूज्याः पत्रेषु मातरः । पद्मस्यास्य सुयत्नेन ब्राह्मी नारायणीत्यपि ॥ १४ ॥
ਇਸ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ—ਮਾਤ੍ਰਾ, ਮੁਦ੍ਰਾ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਾ; ਅਤੇ ਖਾਸ ਯਤਨ ਨਾਲ ਇਸੇ ਪਦਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣੀ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰ।
Verse 15
माहेश्वरी च चामुंडा कौमारी चापराजिता । वाराही नारसिंहा च पुनरेतास्तु भूपुरे ॥ १५ ॥
ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਚਾਮੁੰਡਾ, ਕੌਮਾਰੀ, ਅਪਰਾਜਿਤਾ, ਵਾਰਾਹੀ ਅਤੇ ਨਾਰਸਿੰਹੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਭੂਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਅਰਥਾਤ ਬਾਹਰੀ ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ ਆਵਰਨ ਵਿੱਚ, ਸਥਾਪਿਤ/ਪੂਜਿਤ ਕਰ।
Verse 16
भैरवीं महदाद्यां तां सिंहाद्यां धूम्रपूर्विकाम् । भीमोन्मत्तादिकां चापि वशीकरणभैरवीम् ॥ १६ ॥
ਭੈਰਵੀ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ—ਮਹਦਾਦਿਆ, ਸਿੰਹਾਦਿਆ, ਧੂਮ੍ਰਪੂਰਵਿਕਾ; ਅਤੇ ਭੀਮਾ, ਉਨਮੱਤਾ ਆਦਿ; ਨਾਲ ਹੀ ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਸ਼ੀਕਰਨ-ਭੈਰਵੀ ਵੀ।
Verse 17
मोहनाद्यां समाराध्य शक्रादीन्यायुधान्यपि । एवमाराधिता काली सिद्धा भवति मंत्रिणाम् ॥ १७ ॥
ਮੋਹਨਾਦਿਆ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਦੇ ਆਯੁਧਾਂ ਦੀ ਵੀ ਯਥਾਵਤ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਧਿਤ ਕਾਲੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਕਾਂ ਲਈ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 18
ततः प्रयोगान्कुर्वीत महाभैरवभाषितान् । आत्मनो वा परस्यार्थं क्षिप्रसिद्धिप्रदायकान् ॥ १८ ॥
ਤਦਨੰਤਰ ਮਹਾਭੈਰਵ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਗਏ, ਤੁਰੰਤ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ—ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ—ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 19
स्त्रीणां प्रहारं निंदां च कौटिल्यं वाप्रियं वचः । आत्मनो हितमन्विच्छन् कालीभक्तो विवर्जयेत् ॥ १९ ॥
ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਹਿਤ ਲੱਭਣ ਵਾਲਾ ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ ਭਗਤ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ, ਨਿੰਦਾ, ਕਪਟ ਅਤੇ ਕਠੋਰ/ਅਪ੍ਰਿਯ ਬਚਨ—ਇਹ ਸਭ ਤਿਆਗੇ।
Verse 20
सुदृशो मदनावासं पश्यन्यः प्रजपेन्मनुम् । अयुतं सोऽचिरादेव वाक्पपतेः समतामियात् ॥ २० ॥
ਸੁੰਦਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ—ਮਦਨ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਮਝ ਕੇ—ਦੇਖਦਿਆਂ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੇ; ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਨਾਲ ਉਹ ਛੇਤੀ ਵਾਕਪਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 21
दिगम्बरो मुक्तकेशः श्मशानस्थोऽधियामिनि । जपेद्योऽयुतमेतस्य भवेयुः सर्वसिद्धयः ॥ २१ ॥
ਦਿਗੰਬਰ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੇਸ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 22
शवस्य हृदये स्थित्वा निर्वासाः प्रेतभूमिगः । अर्कपुष्पसहस्रेणाभ्यक्तेन स्वीयरेतसा ॥ २२ ॥
ਸ਼ਵ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਕੇ, ਨਿਰਵਸਤ੍ਰ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਰੇਤਸ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਹੋਏ ਹਜ਼ਾਰ ਅਰਕ-ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ (ਉਸ ਦਾ) ਅਭਿਆਂਗ ਕਰੇ।
Verse 23
देवीं यः पूजयेद्भक्त्या जपन्नेकैकशो मनुम् । सोऽचरेणैव कालेन धरणीप्रभुतां व्रजेत् ॥ २३ ॥
ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਅੱਖਰ ਕਰਕੇ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 24
रजः कीर्णं भगं नार्या ध्यायन्यो ह्ययुतं जपेत् । सकवित्वेन रम्येण जनान्मोहयति ध्रुवम् ॥ २४ ॥
ਜੋ ਰਜਸ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਯੋਨੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ (ਮੰਤ੍ਰ) ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੋਹਰ ਕਾਵਿ-ਭਰੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 25
त्रिपञ्चारे महापीठे शिवस्य हृदि संस्थिताम् । महाकालेन देवेन मारयुद्धं प्रकुर्वतीम् ॥ २५ ॥
ਤ੍ਰਿਪੰਚਾਰ ਦੇ ਮਹਾਪੀਠ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਵ ਮਹਾਕਾਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣਘਾਤਕ ਯੁੱਧ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
Verse 26
तां ध्यायन्स्मेरवदनां विदधत्सुरतं स्वयम् । जपेत्सहस्रमपि यः स शंकरसमो भवेत् ॥ २६ ॥
ਜੋ ਮੰਦ-ਹਾਸ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਸੁਰਤ-ਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕਰਕੇ (ਮੰਤ੍ਰ) ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਜਪੇ, ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 27
अस्थिलोमत्वचायुक्तं मांसं मार्जारमेषयोः । उष्ट्रस्य महिषस्यापि बलिं यस्तु समर्पयेत् ॥ २७ ॥
ਜੋ ਹੱਡੀ, ਰੋਮ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਸਮੇਤ ਬਿੱਲੀ ਜਾਂ ਭੇਡ ਦਾ ਮਾਸ—ਅਥਵਾ ਊਂਟ ਅਤੇ ਮਹਿਸ ਦਾ ਵੀ—ਬਲੀ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਧੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 28
भूताष्टम्योर्मध्यरात्रे वश्याः स्युस्तस्य जन्तवः । विद्यालक्ष्मीयशःपुत्रैः स चिरं सुखमेधते ॥ २८ ॥
ਭੂਤਾਸ਼ਟਮੀ ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਭ ਜੀਵ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੁਖ ਨਾਲ ਫਲਦਾ-ਫੂਲਦਾ ਹੈ॥
Verse 29
यो हविष्याशनरतो दिवा देवीं स्मरन् जपेत् । नक्तं निधुवनासक्तो लक्षं स स्याद्धरापतिः ॥ २९ ॥
ਜੋ ਹਵਿਸ਼੍ਯ ਭੋਜਨ ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਦਿਨੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਤਿਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਲੱਖ-ਸੰਪੱਤੀ ਵਾਲਾ ਧਰਾਪਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ॥
Verse 30
रक्तांभोजैर्हुनेन्मंत्री धनैर्जयति वित्तपम् । बिल्वपत्रैर्भवेद्राज्यं रक्तपुष्पैर्वशीकृतिः ॥ ३० ॥
ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ ਸਾਧਕ ਲਾਲ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰੇ; ਧਨ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਧਨਾਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਲਵ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਜ-ਸਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ॥
Verse 31
असृजी महिषादीनां कालिकां यस्तु तर्पयेत् । तस्य स्युरचिरादेव करस्थाः सर्वसिद्धयः ॥ ३१ ॥
ਜੋ ਮਹਿਸ਼ ਆਦਿ ਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਕਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆ ਟਿਕਦੀਆਂ ਹਨ॥
Verse 32
यो लक्षं प्रजपेन्मन्त्रं शवमारुह्य मन्त्रवित् । तस्य सिद्धो मनुः सद्यः सर्वेप्सितफलप्रदः ॥ ३२ ॥
ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ ਜੋ ਲਾਸ਼ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਤੁਰੰਤ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ॥
Verse 33
तेनाश्वमेधप्रमुखैर्यागौरिष्टं सुजन्मना । दत्तं दानं तपस्तप्तं उपास्ते यस्तु कालिकाम् ॥ ३३ ॥
ਉਸ ਸੁਜਨਮੇ ਪੁਰਖ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਆਦਿ ਯੱਗ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ, ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਾਲਿਕਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 34
ब्रह्मा विष्णुः शिवो गौरी लक्ष्मीर्गणपती रविः । पूजिताः सकला देवा यः कालीं पूजयेत्सदा ॥ ३४ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ, ਗੌਰੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਗਣਪਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ—ਅਰਥਾਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵ—ਜੋ ਸਦਾ ਕਾਲੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 35
अथापरः सरस्वत्या ह्यवतारो निगद्यते । यां निषेव्य नरा लोके कृतार्थाः स्युर्न संशयः ॥ ३५ ॥
ਹੁਣ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਵਤਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 36
आप्यायिनी चन्द्रयुक्ता माया च वदनांतरे । सकामिका क्रुधा शांतिश्चन्द्रालंकृतमस्तका ॥ ३६ ॥
ਆਪ੍ਯਾਯਿਨੀ ਚੰਦਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਮੂੰਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਕਾਮਿਕਾ, ਕ੍ਰੁਧਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਸਤਕ ਚੰਦਰ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 37
दीपिका सासना चन्द्रयुगस्त्रं मनुरीरितः । मुनिरक्षोभ्य उद्दिष्टश्छन्दस्तु बृहती मतम् ॥ ३७ ॥
ਦੀਪਿਕਾ (ਵਿਦਿਆ/ਮੰਤ੍ਰ) ਦਾ ਵਿਧਾਨ ‘ਚੰਦਰਯੁਗਾਸਤਰ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਮਨੂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਮੁਨੀ ਅਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯ ਹੈ; ਅਤੇ ਛੰਦ ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 38
ताराख्या देवता बीजं द्वितीयञ्च चतुर्थकम् । शक्तिः षड्दीर्घयुक्तेन द्वितीयेनांगकल्पनम् ॥ ३८ ॥
ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ‘ਤਾਰਾ’ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੂਜੇ ਸਵਰ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਵਿਅੰਜਨ-ਤੱਤ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਕਤੀ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਦੀਰਘ ਸਵਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਗ-ਨਿਆਸ ਵੀ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਰਚੋ।
Verse 39
षोढा न्यासं ततः कुर्यात्तारायाः सर्वसिद्धिम् । श्रीकण्ठादीन्न्यसेद्रुद्रान्मातृकावर्णपूर्वकान् ॥ ३९ ॥
ਫਿਰ ਤਾਰਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸੋਲ੍ਹਾਂ-ਵਿਧ ਨਿਆਸ ਕਰੋ, ਜੋ ਸਰਵ-ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਅੱਖਰ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਆਦਿ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੋ।
Verse 40
मातृकोक्तस्थले माया तृतीयक्रोधपूर्वकान् । चतुर्थीनमसायुक्तान्प्रथमो न्यास ईरितः ॥ ४० ॥
ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ‘ਮਾਇਆ’ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ‘ਕ੍ਰੋਧ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਚੌਥੀ ਵਿਭਕਤੀ ਅਤੇ ‘ਨਮਃ’ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਇਹੀ ਪਹਿਲਾ ਨਿਆਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 41
शवपीठसमासीनां नीलकांतिं त्रिलोचनाम् । अर्द्धेन्दुशेखरां नानाभूषणाढ्यां स्मरन्न्यसेत् ॥ ४१ ॥
ਨਿਆਸ ਕਰਦਿਆਂ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਜੋ ਸ਼ਵ-ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਆਸੀਨ, ਨੀਲ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੀ, ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਾ, ਅਰਧਚੰਦਰ-ਸ਼ੇਖਰਾ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ—ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੋ।
Verse 42
द्वितीये तु ग्रहन्यासं कुर्यात्तां समनुस्मरन् । त्रिबीजस्वरपूर्वं तु रक्तसूर्यं हृदि न्यसेत् ॥ ४२ ॥
ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਗ੍ਰਹ-ਨਿਆਸ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਤ੍ਰਿ-ਬੀਜ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਲਾਲ ਵਰਣ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰੋ।
Verse 43
तथा पवर्गपूर्वं तु शुक्लं सोमं भ्रुवोर्द्वये । कवर्गपूर्वं रक्ताभं मंगलं लोचनत्रयम् ॥ ४३ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ-ਵਰਗ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਚੰਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਭੌਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਕ-ਵਰਗ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਲਾਲੀਮਾਯੁਕਤ ਮੰਗਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਨੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੇ।
Verse 44
चवर्गाद्यं बुधं श्यामं न्यसेद्वक्षस्थले बुधः । ढवर्गाद्यं पीतवर्णं कण्ठकूपे बृहस्पतिम् ॥ ४४ ॥
ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਾਧਕ ਚ-ਵਰਗ ਤੋਂ ਆਰੰਭ, ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਬੁੱਧ ਦਾ ਨਿਆਸ ਛਾਤੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਢ-ਵਰਗ ਤੋਂ ਆਰੰਭ, ਪੀਤ ਵਰਣ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕੰਠ-ਕੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰੇ।
Verse 45
तवर्गाद्यं श्वेतवर्णं घटिकायां तु भार्गवम् । नीलवर्णं पवर्गाद्यं नाभिदेशे शनैश्चरम् ॥ ४५ ॥
ਤ-ਵਰਗ ਤੋਂ ਆਰੰਭ, ਚਿੱਟੇ ਵਰਣ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਘਟਿਕਾ (ਕਲਾਈ ਦੀ ਸੰਧੀ) ਵਿੱਚ ਭਾਰਗਵ (ਸ਼ੁਕਰ) ਰੂਪ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਪ-ਵਰਗ ਤੋਂ ਆਰੰਭ, ਨੀਲੇ ਵਰਣ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਨਾਭੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ (ਸ਼ਨੀ) ਰੂਪ ਕਰੇ।
Verse 46
शवर्गाद्यं धूम्रवर्णं ध्यात्वा राहुं मुखे न्यसेत् । त्रिबीजपूर्वकश्चैवं ग्रहन्यासः समीरितः ॥ ४६ ॥
ਸ਼-ਵਰਗ ਤੋਂ ਆਰੰਭ, ਧੂੰਏਂ ਵਰਣ ਰਾਹੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿ-ਬੀਜਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰਵਕ ਗ੍ਰਹ-ਨਿਆਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 47
तृतीयं लोकपालानां न्यासं कुर्यात्प्रयत्नतः । मायादिबीजत्रितयपूर्वकं सर्वसिद्धये ॥ ४७ ॥
ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਲਈ, ਮਾਇਆ ਆਦਿ ਤਿੰਨ ਬੀਜ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰਵਕ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰੇ।
Verse 48
स्वमस्तके ललाटादि दिक्ष्वष्टस्वधउर्द्ध्वतः । ह्रस्वदीर्घकादिकाष्टवर्गपूर्वान्दिशाधिपान् ॥ ४८ ॥
ਆਪਣੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ—ਲਲਾਟ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ—ਅੱਠਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਵੀ, ਹ੍ਰਸਵ‑ਦੀਰਘ ਸਵਰਾਂ ਅਤੇ ‘ਕ’ ਆਦਿ ਅੱਠ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਿਸ਼ਾ‑ਅਧਿਪਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਨਸਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।
Verse 49
शिवशक्त्यभिधे न्यासं चतुर्थे तु समाचरेत् । त्रिबीजपूर्वकान्न्यस्येत्षट्शिवाञ्छक्तिसंयुतान् ॥ ४९ ॥
ਚੌਥੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਿਵ‑ਸ਼ਕਤੀ’ ਨਾਮ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਤਿੰਨ ਬੀਜ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਸ਼ਕਤੀ‑ਸੰਯੁਕਤ ਛੇ ਸ਼ਿਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇ।
Verse 50
आधारादिषु चक्रेषु स्वचक्रवर्णपूर्वकान् । ब्रह्माणं डाकिनीयुक्तं वादिसांतार्णपूर्वकम् ॥ ५० ॥
ਆਧਾਰ ਆਦਿ ਚਕਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਚਕਰ ਦੇ ਵਰਣ ਪਹਿਲਾਂ ਉਚਿਤ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਫਿਰ ‘ਵ’ ਤੋਂ ‘ਸ’ ਤੱਕ ਦੇ ਅੰਤਰ ਬੀਜ‑ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪੂਰਵਿਤ, ਡਾਕਿਨੀ‑ਯੁਕਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ/ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇ।
Verse 51
मूलाधारे विन्यसेच्च चतुर्द्दलसमन्वितम् । श्रीविष्णुं राकिणीयुक्तबादिलांतार्णपूर्वकम् ॥ ५१ ॥
ਮੂਲਾਧਾਰ ਦੇ ਚਾਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਦਮ ਵਿੱਚ, ‘ਬ’ ਤੋਂ ‘ਲ’ ਤੱਕ ਦੇ ਅੰਤਰ ਬੀਜ‑ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪੂਰਵਿਤ, ਰਾਕਿਣੀ‑ਯੁਕਤ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।
Verse 52
स्वाधिष्ठनाभिधे चक्रे लिंगस्थे षड्दले न्यसेत् । रुद्रं तु डाकिनीयुक्तं डादिफांतार्णपूर्वकम् ॥ ५२ ॥
ਸਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨ ਨਾਮਕ ਚਕਰ ਵਿੱਚ, ਲਿੰਗ‑ਸਥਿਤ ਛੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਦਮ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਉੱਥੇ ‘ਡ’ ਤੋਂ ‘ਫ’ ਤੱਕ ਦੇ ਅੰਤਰ ਬੀਜ‑ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪੂਰਵਿਤ, ਡਾਕਿਨੀ‑ਯੁਕਤ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇ।
Verse 53
चक्रे दशदले न्यस्येन्नाभिस्थे मणिपूरके । ईश्वरं कादिठान्तार्णपूर्वकं शाकिनीयुतम् ॥ ५३ ॥
ਨਾਭੀ-ਸਥਿਤ ਮਣਿਪੂਰਕ ਦੇ ਦਸ-ਦਲ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਕ ਤੋਂ ਠ ਤੱਕ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਵਿਤ, ਸ਼ਾਕਿਨੀ-ਸਹਿਤ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਉੱਥੇ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।
Verse 54
विन्यसेद्द्वादशदलेहृदयस्थे त्वनाहते । सदाशिवं शाकिनीं च षोडशस्वरपूर्वकम् ॥ ५४ ॥
ਹਿਰਦੇ-ਸਥਿਤ ਬਾਰਾਂ-ਦਲ ਅਨਾਹਤ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਵਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਵਿਤ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਿਨੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 55
कण्ठस्थे षोडशदले विशुद्धाख्ये प्रविन्यसेत् । आज्ञाचक्रे परशिवं हाकिनीसंयुतं न्यसेत् ॥ ५५ ॥
ਕੰਠ-ਸਥਿਤ ਸੋਲ੍ਹਾਂ-ਦਲ ਵਿਸ਼ੁੱਧਾ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਆਜ्ञਾ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹਾਕਿਨੀ-ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 56
लक्षार्णपूवं भ्रूमध्यसंस्थितेऽतिमनोहरे । तारादिपंचमं न्यासं कुर्यात्सर्वेष्टसिद्धये ॥ ५६ ॥
ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ‘ਲਕ੍ਸ਼’ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ‘ਤਾਰਾ’ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਪੰਜਵੇਂ ਤੱਕ ਨਿਆਸ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 57
अष्टौ वर्गान्स्वरद्वंद्वपूर्वकान् बीजसंयुतान् । ताराद्या न्यासपूर्वाश्च प्रयोज्या अष्टशक्तयः ॥ ५७ ॥
ਸਵਰ-ਜੁਗਮ ਨਾਲ ਪੂਰਵਿਤ ਅਤੇ ਬੀਜ-ਸੰਯੁਕਤ ਅੱਠ ਵਰਗਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰੇ; ‘ਤਾਰਾ’ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਆਸ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅੱਠ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ।
Verse 58
ताराथोग्रा महोग्रापि वज्रा काली सरस्वती । कामेश्वरी च चामुंडा इत्यष्टौ तारिकाः स्मृताः ॥ ५८ ॥
ਤਾਰਾ, ਅਥੋਗ੍ਰਾ, ਮਹੋਗ੍ਰਾ, ਵਜ੍ਰਾ, ਕਾਲੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਕਾਮੇਸ਼ਵਰੀ ਅਤੇ ਚਾਮੁੰਡਾ—ਇਹ ਅੱਠੇ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ‘ਤਾਰਿਕਾ’ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 59
ब्रह्मरंध्रे ललाटे च भ्रूमध्ये कण्ठदेशतः । हृदि नाभौ फले मूलाधारे चेताः क्रमान्न्यसेत् ॥ ५९ ॥
ਬ੍ਰਹਮਰੰਧ੍ਰ, ਲਲਾਟ, ਭ੍ਰੂਮੱਧ, ਕੰਠ-ਦੇਸ਼, ਹਿਰਦਾ, ਨਾਭੀ, ਉਪਸਥ ਅਤੇ ਮੂਲਾਧਾਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਟਿਕਾਓ।
Verse 60
अङ्गन्यासं ततः कुर्यात्पीठाख्यं सर्वसिद्धिदम् । आधारे कामरूपाख्यं बीजं ह्रस्वार्णपूर्वकम् ॥ ६० ॥
ਫਿਰ ‘ਪੀਠ’ ਨਾਮ ਦਾ ਅੰਗਨਿਆਸ ਕਰੋ, ਜੋ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਆਧਾਰ ਵਿੱਚ ਹ੍ਰਸਵ ਸੁਰ-ਪੂਰਵਕ ‘ਕਾਮਰੂਪ’ ਨਾਮਕ ਬੀਜ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੋ।
Verse 61
हृदि जालंधरं बीजं दीर्घपूर्वं प्रविन्यसेत् । ललाटे पूर्णगिर्याख्यं कवर्गाद्यं न्यसेत्सुधीः ॥ ६१ ॥
ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀਰਘ ਸੁਰ-ਪੂਰਵਕ ‘ਜਾਲੰਧਰ’ ਬੀਜ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਿਆਸ ਕਰੋ। ਲਲਾਟ ਉੱਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ‘ਪੂਰਨਗਿਰੀ’ ਨਾਮਕ, ਕ-ਵਰਗ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਬੀਜ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।
Verse 62
उड्डीयानं चवर्गाद्यं केशसन्धौ प्रविन्यसेत् । कण्ठे तु मथुरापीठं दशम यादिकं न्यसेत् ॥ ६२ ॥
ਕੇਸ-ਸੰਧਿ ਵਿੱਚ ਚ-ਵਰਗ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ‘ਉੱਡੀਆਨ’ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਿਆਸ ਕਰੋ। ਅਤੇ ਕੰਠ ਵਿੱਚ ‘ਮਥੁਰਾ-ਪੀਠ’ ਤੇ ‘ਯ’ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਦਸਵਾਂ ਨਿਆਸ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।
Verse 63
षोढा न्यासस्तु तारायाः प्रोक्तोऽभीष्टप्रदायकः । हृदि श्रीमदेकजटां तारिणीं शिरसि न्यसेत् ॥ ६३ ॥
ਤਾਰਾ ਦਾ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਨਿਆਸ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ-ਏਕਜਟਾ ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਤਾਰিণੀ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।
Verse 64
वज्रोदके शिखां पातु उग्रतारां तु वर्मणि । महोग्रा वत्सरे नेत्रे पिंगाग्रैकजटास्त्रके ॥ ६४ ॥
ਵਜ੍ਰੋਦਕਾ ਮੇਰੀ ਸ਼ਿਖਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਉਗ੍ਰਤਾਰਾ ਮੇਰੇ ਵਰਮ ਦੀ। ਮਹੋਗ੍ਰਾ ਮੇਰੀਆਂ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਪਿੰਗਾਗ੍ਰਾ-ਏਕਜਟਾ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਅਸਤ੍ਰ ਦੀ।
Verse 65
षड्रदीर्गयुक्तमायाया एतान्यष्टौ षडंगके । अंगुष्ठादिष्वंगुलीषु पूर्वं विन्यस्य यत्नतः ॥ ६५ ॥
ਛਡੰਗ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ, ਛੇ ਦੀਰਘ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਾਇਆ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਅੱਠ ਅੱਖਰ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਉਂਗਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।
Verse 66
तर्जनीमध्यमाभ्यां तु कृत्वा तालत्रयं ततः । छोटिकामुद्राया कुर्याद्दिग्बन्धं देवतां स्मरन् ॥ ६६ ॥
ਤਰਜਨੀ ਅਤੇ ਮੱਧਮਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਤਾਲੀ ਮਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਛੋਟਿਕਾ ਮੁਦਰਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਦਿਗਬੰਧ ਕਰੇ।
Verse 67
विद्यया तारपुटया व्यापकं सप्तधा चरेत् । उग्रतारां ततो ध्यायेत्सद्यो वादेऽतिसिद्धिदाम् ॥ ६७ ॥
ਤਾਰਪੁਟ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਸੱਤ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਆਵਰਨ/ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਉਗ੍ਰਤਾਰਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਜੋ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਅਤਿਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।
Verse 68
लयाब्धावंबुजन्मस्थां नीलाभां दिव्यभूषणाम् । कम्बुं खङ्गं कपालं च नीलाब्जं दधतीं करैः ॥ ६८ ॥
ਪ੍ਰਲਯ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਖੜੀ, ਨੀਲ ਵਰਣੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ; ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਖੜਗ, ਕਪਾਲ-ਪਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਨੀਲਾ ਕਮਲ ਹੈ।
Verse 69
नागश्रेष्ठालंकृतांगीं रक्तनेत्रत्रयां स्मरेत् । जपेल्लक्षचतुष्कं हि दशांशं रक्तपद्मकैः ॥ ६९ ॥
ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ। ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਚਾਰ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲਾਲ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰੋ।
Verse 70
हुनेत्क्षीराज्यसंमिश्रैः शंखं संस्थाप्य संजपेत् । नारीं पश्यन्स्पृशन्गच्छन्महानिशि बलिं चरेत् ॥ ७० ॥
ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘਿਉ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ; ਸ਼ੰਖ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਜਪ ਕਰੇ। ਮਹਾਨਿਸ਼ਾ (ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੀ ਵਿਧੀ) ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਛੁਹਦਿਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਂਦਿਆਂ ਵੀ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 71
श्मशाने शून्यसदने देवागारेऽथ निर्जने । पर्वते वनमध्ये वा शवमारुह्य मंत्रवित् ॥ ७१ ॥
ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ, ਸੁੰਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਨਿਰਜਨ ਥਾਂ—ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ—ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ ਸਾਧਕ ਲਾਸ਼ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 72
समरे शत्रुनिहतं यद्वा षाण्यासिकं शिशुम् । विद्यां साधयतः शीघ्रं साधितैवं प्रसिद्ध्यति ॥ ७२ ॥
ਵਿਦਿਆ-ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਜੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਰੂ ਨਿਹਤ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸੇ, ਜਾਂ ਸੰਨਿਆਸੀ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੋਈ ਬਾਲਕ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਛੇਤੀ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 73
मेधा प्रज्ञा प्रभा विद्या धीवृत्तिस्मृतिबुद्धयः । विश्वेश्वरीति संप्रोक्ताः पीठस्य नव शक्तयः ॥ ७३ ॥
ਮੇਧਾ, ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ, ਪ੍ਰਭਾ, ਵਿਦਿਆ, ਧੀ, ਵ੍ਰਿੱਤੀ, ਸਿਮ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੀਠ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਸਮੂਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰੀ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 74
भृगुमन्विंदुसंयुक्तं मेघवर्त्म सरस्वती । योगपीठात्मने हार्द्दं पीठस्य मनुरीरितः ॥ ७४ ॥
ਪੀਠ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਇਉਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ—ਇਹ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਮਨੁ ਅਤੇ ਇੰਦੂ (ਚੰਦ੍ਰਮਾ) ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ; ਮੇਘ-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ; ਸਰਸਵਤੀ-ਸਰੂਪ; ਅਤੇ ਯੋਗ-ਪੀਠਾਤਮਾ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਅਰਪਿਤ ਹੈ।
Verse 75
दत्त्वानेनासनं मूर्तिं मूलमंत्रेण कल्पयेत् । पूजयेद्विधिवद्देवीं तद्विधानमथोच्यते ॥ ७५ ॥
ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਸਨ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ (ਕਲਪਨਾ) ਕਰੇ। ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਹੁਣ ਉਹੀ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 76
तारो माया भगं ब्रह्मा जटे सूर्यः सदीर्घकम् । यक्षाधिपतये तंद्रीसोपनीतं बलिं ततः ॥ ७६ ॥
ਫਿਰ ‘ਤਾਰ’, ‘ਮਾਇਆ’, ‘ਭਗੰ’, ‘ਬ੍ਰਹਮਾ’ ਅਤੇ ‘ਸੂਰ੍ਯਃ’—ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਂ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸੁਰ ਨਾਲ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਜਟਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਯਕਸ਼ਾਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ-ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਲਿਆਂਦਾ ਬਲੀ-ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 77
गृहयुग्मं शिवा स्वाहा बलिमंत्रोऽयमीरितः । दद्यान्नित्यं बलिं तेन मध्यरात्रे चतुष्पथे ॥ ७७ ॥
‘ਗ੍ਰਿਹਯੁਗ੍ਮੰ, ਹੇ ਸ਼ਿਵਾ, ਸ੍ਵਾਹਾ’—ਇਹ ਬਲੀ-ਮੰਤ੍ਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਇਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੌਰਾਹੇ (ਚਤੁਸ਼ਪਥ) ਉੱਤੇ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 78
जलदानादिकं मंत्रैर्विदध्याद्दशभिस्ततः । ध्रुवो वज्रोदके वर्म फट्सप्तार्णो जलग्रहे ॥ ७८ ॥
ਤਦਨੰਤਰ ਦਸ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਜਲਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰੇ। ਧ੍ਰੁਵ, ਵਜ੍ਰੋਦਕ, ਵਰਮ (ਰੱਖਿਆ) ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਜਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ ‘ਫਟ’ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਸਪਤਾਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।
Verse 79
ताराद्या वह्निजायांता माया हि क्षालने मता । तारो मायाः भृगुः कर्णोविशुद्धं धर्मवर्मतः ॥ ७९ ॥
ਤਾਰਾ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਵਹ્નਿਜਾਇਆ ਤੱਕ ਇਹ ਸਮੂਹ ਸ਼ੁੱਧੀ (ਖ਼ਸਾਲਨ) ਲਈ ‘ਮਾਇਆ’ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਾਰਾ ‘ਮਾਇਆ’, ਭ੍ਰਿਗੁ ‘ਕਰਨ’, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ‘ਧਰਮਵਰਮ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 80
सर्वपापानि शाम्यंते छेतो नेत्रयुतं जलम् । कल्पान्तनयनस्वाहा मंत्र आचमने मतः ॥ ८० ॥
ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਅਤੇ ਨੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਜਲ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਚਮਨ ਲਈ ‘ਕਲਪਾਂਤ-ਨਯਨ-ਸਵਾਹਾ’ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿਹਿਤ ਹੈ।
Verse 81
ध्रुवो मणिधरीत्यंते वज्रिण्यक्षियुता मृतिः । खरिविद्यायुग्रिजश्व सर्ववांते बकोऽब्जवान् ॥ ८१ ॥
ਧ੍ਰੁਵ ‘ਮਣਿਧਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ‘ਮ੍ਰਿਤਿ’ ਨੂੰ ‘ਵਜ੍ਰਿਣੀ’—ਅਖ਼ਯ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਖਰੀ-ਵਿਦਿਆ’ ‘ਉਗ੍ਰਿਜਾਸ਼ਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਬਕ’—ਪਦਮਜ—ਉਲੇਖ ਹੈ।
Verse 82
कारिण्यंते दीर्घवर्म अस्त्रं वह्निप्रियांतिमः । त्रयोविंशतिवर्णात्मा शिखाया बंधने मनुः ॥ ८२ ॥
‘ਕਾਰਿਣ੍ਯੰਤੇ’ ਅਤੇ ‘ਦੀਰਘਵਰਮ’—ਇਹ ਅਸਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ ‘ਵਹ્નਿਪ੍ਰਿਯਾਂਤਿਮਹ’ ਹੈ। ਤੇਈ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮਨੁ ਸ਼ਿਖਾ-ਬੰਧਨ (ਸ਼ਿਖਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ) ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 83
प्रणवो रक्षयुगलं दीर्घवर्मास्त्रठद्वयम् । नवार्णेनामुना मंत्री कुर्याद्भूमिविशोधनम् ॥ ८३ ॥
ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ, ਦੀਰਘ ਵਰਮ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ‘ਠ’ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਦੋ ਅਸਤ੍ਰ-ਬੀਜ ਜੋੜ ਕੇ, ਇਸ ਨਵਾਕਸ਼ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੁਰੋਹਿਤ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ।
Verse 84
नारांते सर्वविघ्नानुत्सारयेति पदं ततः । हुं फट् स्वाहा गुणेंद्वर्णो मनुर्विघ्ननिवारणम् ॥ ८४ ॥
‘ਨਾਰਾਇਣ’ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਸਾਰੇ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਕਰ’ ਇਹ ਪਦ ਜੋੜੋ। ਫਿਰ ‘ਹੁੰ, ਫਟ, ਸ੍ਵਾਹਾ’—ਗੁਣ ਅਤੇ ਇੰਦੂ ਵਰਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ—ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿਘਨ-ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਹੈ।
Verse 85
मायाबीजं जपापुष्पनिभं नाभौ विचिंयेत् । तदुत्थेनाग्निना देहं दहेत्साद्धस्वपाप्मना ॥ ८५ ॥
ਜਪਾ-ਫੁੱਲ ਵਰਗੇ ਮਾਇਆ-ਬੀਜ ਦਾ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰ। ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇ।
Verse 86
ताराबीजं सुवर्णाभं चिंतयेद्धृदि मंत्रवित् । पवनेन तदुत्थेन पापभस्म क्षिपेद्भुवि ॥ ८६ ॥
ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਤਾਰਾ-ਬੀਜ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਪਵਨ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਰਾਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ।
Verse 87
तुरीयं चंद्रकुंदाभं बीजं ध्यात्वाललाटतः । तदुत्थसुधयादे हं स्वयं वै देवतानिभम् ॥ ८७ ॥
ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਕੁੰਦ-ਫੁੱਲ ਵਰਗੇ ਉਜਲੇ ਤੁਰੀਆ ਬੀਜ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ। ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਸੁਧਾ ਨਾਲ ਦੇਹ ਆਪੇ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 88
अनया भूतशुद्ध्या तु देवीसादृश्यमाप्नुयात् । तारोऽनंतो भगुः कर्णो पद्मनाभयुतो बली ॥ ८८ ॥
ਇਸ ਭੂਤ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਸਾਧਕ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੇਵੀ-ਸਦ੍ਰਿਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਰਾ, ਅਨੰਤ, ਭਗੁ, ਕਰ্ণ ਅਤੇ ਪਦਮਨਾਭ-ਯੁਕਤ ਮਹਾਬਲੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 89
खे वज्ररेखे क्रोधाख्यं बीजं पावकल्लभा । अमुना द्वादशार्णेन रचयेन्मंडलं शुभम् ॥ ८९ ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ-ਪ੍ਰਿਯੇ! ਆਕਾਸ਼-ਸਮਾਨ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰ-ਰੇਖਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ‘ਕ੍ਰੋਧ’ ਨਾਮਕ ਬੀਜ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰ। ਇਸ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਖਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਮੰਡਲ ਰਚ।
Verse 90
तारो यथागता निद्रा सदृक्षेकभृगुर्विषम् । सदीर्घस्मृतिरौ साक्षौ महाकालो भगान्वितः ॥ ९० ॥
ਤਾਰਾ, ਯਥਾਗਤਾ, ਨਿਦਰਾ, ਸਦ੍ਰਿਕਸ਼, ਏਕਭ੍ਰਿਗੁ, ਵਿਸ਼, ਸਦੀਰਘਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਰੌ, ਸਾਕਸ਼, ਮਹਾਕਾਲ ਅਤੇ ਭਗਾਨ੍ਵਿਤ—ਇਹ ਨਾਂ ਇੱਥੇ ਗਿਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।
Verse 91
क्रोधोऽस्त्रं मनुवर्णोऽयं मनुः पुष्पादिशोधने । तारः पाशः परा स्वाहा पंचार्णस्चित्तशोधने ॥ ९१ ॥
‘ਕ੍ਰੋਧ’ ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ। ਮਨੁ-ਵਰਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਤਾਰ’, ‘ਪਾਸ਼’, ‘ਪਰਾ’, ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਅਤੇ ਪੰਜਾਖਰ—ਚਿੱਤ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਹਨ।
Verse 92
मनवो दश संप्रोक्ता अर्ध्यस्थापनमुच्यते । सेंदुभ्यां मासतो माया भुवं संसृज्य भूगृहम् ॥ ९२ ॥
ਦਸ ਮਨੂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਇਸ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ-ਸਥਾਪਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਚੰਦ੍ਰ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਇਆ ਮਹੀਨੇ ਦਰ ਮਹੀਨੇ ਭੁਵਨਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ-ਗ੍ਰਿਹ ਨੂੰ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਬਣਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 93
वृतं त्रिकोणसंयुक्तं कुर्यान्मंडलमंत्रतः । यजेत्तत्राधारशक्तिं वह्निमंडलमध्यगाम् । वह्निमंडलमभ्यर्च्य महाशंखं निधापयेत् ॥ ९३ ॥
ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਕੋਣ-ਸੰਯੁਕਤ ਗੋਲ ਮੰਡਲ ਬਣਾਵੇ। ਉੱਥੇ ਅਗਨੀ-ਮੰਡਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਆਧਾਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਅਗਨੀ-ਮੰਡਲ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਮਹਾਸ਼ੰਖ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 94
वामकर्णेन्दुयुक्तेन फडंतेन विहायसा । प्रक्षालितं भृगुर्दंडी त्रिमूर्तींतुयुतं पठेत् ॥ ९४ ॥
‘ਵਾਮਕਰਨ-ਚੰਦ੍ਰ’ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ‘ਫਟ੍’ ਅੰਤ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ‘ਵਿਹਾਇਸ’ (ਆਕਾਸ਼-ਤੱਤ) ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਪਾਠ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਡੰਡੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ-ਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਜਪੇ।
Verse 95
ततोऽर्चयेन्महाशंखं जपन्मंत्रचतुष्टयम् । दीर्घत्रयान्विता माया काली सृष्टिः सदीर्घसः ॥ ९५ ॥
ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ-ਚਤੁਸ਼ਟਯ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਮਹਾਸ਼ੰਖ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ—ਤਿੰਨ ਦੀਰਘ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ‘ਮਾਇਆ’, ‘ਕਾਲੀ’, ‘ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ’ ਅਤੇ ਦੀਰਘ ਸੁਰ ਵਾਲਾ ‘ਸ’।
Verse 96
प्रतिमासंयुतं मासं यवनं हृदयं ततः । एकाधशार्णः प्रथमो महाशंखार्चने मनुः ॥ ९६ ॥
ਫਿਰ ‘ਪ੍ਰਤਿਮਾਸ’ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ‘ਮਾਸ’, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਯਵਨ’, ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ਹ੍ਰਿਦਯ’—ਇਹ ਮਹਾਸ਼ੰਖ-ਅਰਚਨਾ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਇਕਾਦਸ਼ਾਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ।
Verse 97
हंसो हरिभुजंगेशयुक्तो दीर्घंत्रयेंदुयुक् । तारिण्यंते कपालाय नमोंतो द्वादशाक्षरः ॥ ९७ ॥
‘ਹੰਸ’ ਨੂੰ ‘ਹਰਿਭੁਜੰਗੇਸ਼’ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੀਰਘ ਸੁਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਚੰਦ੍ਰ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰੇ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਤਾਰਿਣੀ’ ਅਤੇ ‘ਕਪਾਲਾਯ’ ਜੋੜ ਕੇ ‘ਨਮੋ’ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ—ਇਹ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ।
Verse 98
स्वं दीर्घत्रयमन्वाढ्यमेषो वामदगन्वितः । लोकपालाय हृदयं तृतीयोऽयं शिवाक्षरः ॥ ९८ ॥
‘ਸ੍ਵੰ’ ਇਹ ਬੀਜ ਤਿੰਨ ਦੀਰਘ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਵਾਮਾਂਗ-ਤੱਤ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੈ; ਇਹ ਲੋਕਪਾਲ ਦਾ ਹਿਰਦਾ-ਮੰਤਰ ਹੈ—ਇਹ ਤੀਜਾ ਸ਼ਿਵਾਖ਼ਰ ਹੈ।
Verse 99
मायास्त्रीबीजमर्द्धैदुयुतं स्वं स्वर्गखादिमः । पालाय सर्वाधाराय सर्वः सर्वोद्भवस्तथा ॥ ९९ ॥
ਉਹ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਬੀਜ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਸਵ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਅੱਧੇ ਚੰਦ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ; ਉਹ ਸਵਰਗ ਆਦਿ ਦਾ ਭੱਖਣਹਾਰ ਹੈ; ਉਹੀ ਪਾਲਕ, ਸਰਬ-ਆਧਾਰ, ਸਰਬ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਉਦਭਵ ਹੈ।
Verse 100
सर्वशुद्धिमयश्चेति ङेंताः सर्वासुरांतिकम् । रुधिरा रतिदीर्घा च वायुः शुभ्रानिलः सुरा ॥ १०० ॥
‘ਸਰਬ-ਸ਼ੁੱਧਿਮਯ’, ‘ਸਰਬ-ਅਸੁਰਾਂਤਕ’, ‘ਰੁਧਿਰ’, ‘ਰਤਿ-ਦੀਰਘ’, ‘ਵਾਯੂ’, ‘ਸ਼ੁਭ੍ਰ-ਅਨਿਲ’ ਅਤੇ ‘ਸੁਰਾ’—ਇਹ ‘ਙੇਂਤਾ’ ਸ਼ਬਦ ਹਨ।
Verse 101
भाजनाय भगी सत्या विकपालाय हृन्मनुः । तुर्यो रसेषु वर्णोऽयं महाशंखप्रपूजने ॥ १०१ ॥
ਭਾਜਨ ਲਈ ਵਰਣ-ਰੂਪ ‘ਭਗੀ ਸਤਿਆ’ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਪਾਲ ਲਈ ‘ਹ੍ਰਿਨ੍ਮਨੁਃ’। ਮਹਾਸ਼ੰਖ ਦੀ ਮਹਾਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਯੋਗ ਇਹ ਚੌਥਾ (ਤੁਰ੍ਯ) ਵਰਣ/ਵਰਗ ਹੈ।
Verse 102
नवार्कमंडलं चेष्ट्वा सलिलं मूलमंत्रतः । प्रपूरयेत्सुधाबुद्ध्या गंधपुष्पाक्षतादिभिः ॥ १०२ ॥
ਨਵਾਂ ਅਰਕ-ਮੰਡਲ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਮੂਲ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਜਲ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਗੰਧ, ਪੁਸ਼ਪ, ਅਖ਼ਤ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਕਰੇ।
Verse 103
मुद्रां त्रिखंडां संदर्श्य पूजयेच्चंद्रमंडलम् । वाक्सत्यपद्मागगने रेफानुग्रहबिंदुयुक् ॥ १०३ ॥
ਤ੍ਰਿਖੰਡਾ ਮੁਦਰਾ ਵਿਖਾ ਕੇ ਚੰਦਰਮੰਡਲ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। “ਵਾਕ੍–ਸਤ੍ਯ–ਪਦ੍ਮਾ–ਗਗਨੇ” ਇਸ ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਰੇਫ਼ (ਰ) ਸਮੇਤ, ਅਨੁਗ੍ਰਹ-ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਜਪੇ।
Verse 104
मूलमंत्रो विपद्ध्वंसमनुसर्गसमन्वितम् । अष्टकृत्वोऽमुना मंत्री मंत्रयेत्प्रयतो जलम् ॥ १०४ ॥
ਵਿਪਦ੍-ਧਵੰਸ ਉਪਾਂਗ ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਅਨੁਸਰਗ ਸਮੇਤ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਅੱਠ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਸੰਯਮੀ ਸਾਧਕ ਜਲ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੇ।
Verse 105
मायया मदिशं क्षिप्त्वा खं योनिं च प्रदर्शयेत् । तत्र वृत्ताष्टषट्कोणं ध्यात्वा देवीं विचिंतयेत् ॥ १०५ ॥
ਮਾਇਆ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਵਿਧੀ-ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਮ’ ਬੀਜ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ‘ਖ’ ਵਰਣ ਅਤੇ ਯੋਨੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਰਸਾਵੇ। ਉੱਥੇ ਵਰਤੁਲ, ਅਸ਼ਟਕੋਣ ਅਤੇ ਸ਼ਟਕੋਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ॥੧੦੫॥
Verse 106
पूर्वोक्तां पूजयेत्त्वेनां मूलेनाथ प्रतर्पयेत् । तर्जनूमध्यमानामाकनिष्ठाभिर्महेश्वरीम् ॥ १०६ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤਰਪਣ-ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ। ਤਰਜਨੀ, ਮੱਧਮਾ, ਅਨਾਮਿਕਾ ਅਤੇ ਕਨਿਸ਼ਠਾ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦਾ ਨਿਆਸ/ਪੂਜਨ ਕਰੇ॥੧੦੬॥
Verse 107
सांगुष्ठानिश्चुतुर्वारं महाशंखस्थिते जले । खंरेफमनुबिंद्वाढ्यां भृगुमन्विंदुयुक्तया ॥ १०७ ॥
ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਚਾਰ ਵਾਰ ਮਹਾ-ਸ਼ੰਖ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਲ ਦਾ ਪ੍ਰੋਛਣ/ਸਪਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ। ਫਿਰ ‘ਖ’ ਵਰਣ ਨੂੰ ਰੇਫ (ਰ) ਸਮੇਤ, ਅਨੁਸਵਾਰ ਅਤੇ ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ‘ਭ੍ਰਿਗੁ’ (ਭ) ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਬਿੰਦੂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰੇ॥੧੦੭॥
Verse 108
ध्रुवाद्येन नमोंतेन तर्प्यादानंदभैरवम् । ततस्तेनार्धतोयेन प्रोक्षेत्पूजनसाधनम् ॥ १०८ ॥
“ਧ੍ਰੁਵ” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ “ਨਮಃ” ਨਾਲ ਅੰਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਨੰਦਭੈਰਵ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਉਸੇ ਜਲ ਦੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੋਛਣ ਕਰੇ।
Verse 109
योमिमुद्रां प्रदर्श्यापि प्रणमेद्भवतारिणीम् । विधानमर्घे संप्रोक्तं सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥ १०९ ॥
ਯੋਨੀ-ਮੁਦਰਾ ਦਿਖਾ ਕੇ ਭਵਤਾਰিণੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ। ਅਰਘ੍ਯ-ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਇਹ ਕਰਮ ਸਰਬ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ॥੧੦੯॥
Verse 110
पूर्वोक्ते पूजयेत्पीठे पद्मे षट्कोणकर्णिके । धरागृहावृते रम्ये देवीं रम्योपचारकैः ॥ ११० ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਪੀਠ ਉੱਤੇ—ਛੇ-ਕੋਣੀ ਕਰਨਿਕਾ ਵਾਲੇ ਪਦਮ ਵਿੱਚ, ਭੂਪੁਰ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰੇ ਹੋਏ—ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਨੋਹਰ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 111
महीगृहे चतुर्दिक्षु गणेशादीन्प्रपूजयेत् । पाशांकुशौ कपालं च त्रिशूलं दधतं करैः ॥ १११ ॥
ਮਹੀਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼, ਕਪਾਲ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ॥੧੧੧॥
Verse 112
अलंकारचयोपेतं गणेशं प्राक्तमर्चयेत् । कपालशूले हस्ताभ्यां दधतं सर्पभूषणम् ॥ ११२ ॥
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਪੂਰਬਮੁਖ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਪਾਲ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਪਾਂ ਨੂੰ ਭੂਸ਼ਣ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ।
Verse 113
स्वयूथवेष्टितं रम्यं बटुकं दक्षिणेऽर्चयेत् । असिशूलकपालानि डमरुं दधतं करैः ॥ ११३ ॥
ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਆਪਣੇ ਗਣ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸੁੰਦਰ ਬਟੁਕ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ; ਉਹ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜਗ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਕਪਾਲ ਅਤੇ ਡਮਰੂ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 114
कृष्णं दिगंबरं क्रूरं क्षेत्रपालं च पश्चिमे । कपालं डमरुं पाशं लिंगं शंबिभ्रतीं करैः ॥ ११४ ॥
ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਵਰਣ ਵਾਲੇ, ਦਿਗੰਬਰ, ਕਠੋਰ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਖੇਤਰਪਾਲ ਦਾ ਧਿਆਨ/ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਪਾਲ, ਡਮਰੂ, ਪਾਸ਼ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 115
अध्याकन्या रक्तवस्त्रा योगिनीरुत्तरे यजेत् । अक्षोभ्यं प्रयजेन्मूर्ध्नि देव्या मंत्रऋषिं शुभम् ॥ ११५ ॥
ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਕੁਆਰੀ-ਰੂਪ ਯੋਗਿਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਅਤੇ (ਨਿਆਸ ਵਿੱਚ) ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਦੇਵੀ-ਮੰਤਰ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਰਿਸ਼ੀ ਅਕਸ਼ੋਭ੍ਯ ਦਾ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਆਹਵਾਨ/ਪੂਜਨ ਕਰੇ।
Verse 116
अक्षोभ्यं वस्त्रपुष्पं च प्रतीच्छानवल्लभा । अक्षोभ्यपूजने मंत्रः षट्कोगकम् ॥ ११६ ॥
ਅਕਸ਼ੋਭ੍ਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਅਚਲ (ਥਿਰ) ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪ—ਜੋ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋਣ—ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਅਕਸ਼ੋਭ੍ਯ-ਪੂਜਨ ਦਾ ਮੰਤਰ ਸ਼ਟਾਕਸ਼ਰੀ, ਅਰਥਾਤ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 117
वैराचनं चामिताभं पद्मनाभिभिधं तथा । शंखं पांडुरसंज्ञं च दिग्दलेषु प्रपूजयेत् ॥ ११७ ॥
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਚਨ, ਅਮਿਤਾਭ, ਪਦਮਨਾਭ ਨਾਮਕ ਅਤੇ ਪਾਂਡੁਰ ਸੰਜ्ञਾ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਖ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 118
लाभकां मानकां चैव पांडुरां तारकां तथा । विदिग्गताब्जपत्रेषु पूजयेदिष्टसिद्धये ॥ ११८ ॥
ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਾਭਕਾ, ਮਾਨਕਾ, ਪਾਂਡੁਰਾ ਅਤੇ ਤਾਰਕਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 119
बिंदुनामादिवर्णाद्याः संबुद्ध्यंतास्तथाभिधाः । व्रजपुष्पं प्रतीच्छाग्निप्रियांताः प्रणवादिकाः ॥ ११९ ॥
‘ਬਿੰਦੂ’ ਨਾਮਕ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਆਦਿ ਵਰਣਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸਮਝੇ ਜਾਣ; ‘ਵ੍ਰਜ’, ‘ਪੁਸ਼ਪ’, ‘ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਛ’, ‘ਅਗਨੀ’ ਅਤੇ ‘ਪ੍ਰਿਆ’ ਅੰਤ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 120
वैराचनादि पूजायां मनवः परिकीर्तिताः । भूधरश्च चतुर्द्वार्षु पद्मांतकयमांतकौ ॥ १२० ॥
ਵੈਰਾਚਨ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ (ਉਚਿਤ) ਮਨੂਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਭੂਧਰ, ਪਦਮਾਂਤਕ ਅਤੇ ਯਮਾਂਤਕ ਤਾਇਨਾਤ ਹਨ।
Verse 121
विद्यांतकाभिधः पश्चान्नरांतक इमान्यजेत् । शक्रादींश्चैव वज्रादीन्प्रजपेत्तदनंतरम् ॥ १२१ ॥
ਫਿਰ ‘ਵਿਦਿਆੰਤਕ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰੇ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਨਰਾਂਤਕ’ ਕਰੇ। ਤਦਨੰਤਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਆਯੁਧਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।
Verse 122
एवं संपूजयन्देवीं पांडित्यं धनमद्भुतम् । पुत्रान्पौत्राञ्छुभां कीर्तिं लभते जनवश्यताम् ॥ १२२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਮ੍ਯਕ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਂਡਿਤ੍ਯ, ਅਦਭੁਤ ਧਨ, ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰ, ਸ਼ੁਭ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 123
तारो माया श्रीमदकजटे नीलसरस्वती । महोप्रतारे देवासः सनेत्रो गदियुग्मकम् ॥ १२३ ॥
ਤਾਰਾ, ਮਾਇਆ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ-ਜਟਾਧਰਾ, ਨੀਲ-ਸਰਸਵਤੀ, ਮਹਾ-ਪ੍ਰਤਾਰਾ, ਦੇਵਗਣ, ਸਨੇਤ੍ਰ (ਨੇਤਰ-ਯੁਕਤ) ਅਤੇ ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਜੋੜਾ—ਇਹ ਨਾਮ-ਰੂਪ ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਗਿਣੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
Verse 124
सर्वदेवपिशाकर्मो दीर्घोग्रिर्मरुसान्मस । अभ्रगुमम जाड्यं च छेदयद्वितयं रमा ॥ १२४ ॥
ਸਰਵਦੇਵ-ਪਿਸਾਚ ਸੰਬੰਧੀ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਲੰਮੇ ਤੇ ਉਗ੍ਰ ਦਾਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸੁਕਾਉਂਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬਣੇ ਜਾੜ੍ਹਿਆ ਆਦਿ ਦੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰਮਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਕੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 125
मायास्त्राग्निप्रियांतोऽयं द्विपंचाशल्लिपिर्मनुः । अनेन नित्यं पूजतिऽन्वहं देव्यै बलिं हरेत् ॥ १२५ ॥
“ਮਾਇਆ” ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ “ਅਗਨਿਪ੍ਰਿਆ” ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਇਹ ਦ੍ਵਿਪੰਚਾਸ਼ੱਲਿਪਿ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬਲੀ (ਨੈਵੇਦ੍ਯ-ਆਹੁਤੀ) ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 126
एवं सिद्धे मनौ मंत्री प्रयोगान्विदधाति च । जातमात्रस्य बालस्य दिवसत्रितयादधः ॥ १२६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਮੰਤਰੀ (ਪੁਰੋਹਿਤ) ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ।
Verse 127
जिह्वायां विलिखेन्मंत्रं मध्वाज्याभ्यां शलाकया । सुवर्ण कृतया यद्वा मंत्री धवलदूर्वया ॥ १२७ ॥
ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘਿਉ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਸ਼ਲਾਕਾ ਨਾਲ ਜੀਭ ਉੱਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਲਿਖੇ; ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣੀ ਲੇਖਣੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਚਿੱਟੀ ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਵੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 128
गतेऽष्टमेऽब्दे बालोऽपि जायते कविरद्बुतम् । तथापरैरजेयोऽपि भूपसंघैर्द्धनार्चितः ॥ १२८ ॥
ਅੱਠਵਾਂ ਵਰ੍ਹਾ ਲੰਘਣ ਤੇ ਬੱਚਾ ਵੀ ਅਦਭੁਤ ਕਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਹੋਰਥਾਂ ਅਜੇਯ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਜਥਿਆਂ ਅਤੇ ਧਨ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 129
उपरागे दतानीव नरदारुसरोजले । निर्माय कीलकं तेन तैलमध्वमृतैर्लिखेत् ॥ १२९ ॥
ਗ੍ਰਹਣ ਵੇਲੇ ਨਰਦਾਰੂ ਅਤੇ ਕਮਲ ਮਿਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕੀਲਕ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਤੇਲ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ (ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਅੱਖਰ/ਯੰਤਰ) ਲਿਖੇ।
Verse 130
सरोजिनीदले मंत्रं वेष्टयेन्मातृकाक्षरैः । निखाय तदलं कुंडे चतुरस्रे समेखले ॥ १३० ॥
ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਤਿਆਰ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਮੇਖਲਾ ਵਾਲੇ ਚੌਰਸ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 131
संस्थाप्य पावकं तत्र जुहुयान्मनुनामुना । सहस्रं रक्तपद्मानां धेनुदुग्धजलाप्लुतम् ॥ १३१ ॥
ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ। ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਹਜ਼ਾਰ ਲਾਲ ਕਮਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 132
होमांते विवधै रत्नैः पलैरपि बलिं हरेत् । बलिं मंत्रेण विधिवद्बलिमंत्रः प्रकाश्यते ॥ १३२ ॥
ਹੋਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਬਲੀ-ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਬਲੀ-ਮੰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 133
तारः पद्मे युग तंद्री वियद्दीर्घं च लोहितः । अत्रिर्विषभगारूढो वदत्पद्मावतीपदम् ॥ १३३ ॥
‘ਤਾਰ’ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਪਦਮ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਯੁਗ ਅਤੇ ਤੰਦਰੀ, ਅਤੇ ਵਿਯਦ੍-ਦੀਰਘ ਤੇ ਲੋਹਿਤ ਵੀ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਅਤ੍ਰਿ ‘ਪਦਮਾਵਤੀ’ ਪਦ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ॥੧੩੩॥
Verse 134
झिंटीशाढ्योनिलस्वाहा षोडशार्णो बलेर्मनुः । ततो निशीथे च बलिं पूर्वोक्तमनुना हरेत् ॥ १३४ ॥
‘ਝਿੰਟੀਸ਼ਾਢ੍ਯੋਨਿਲਸ੍ਵਾਹਾ’—ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਬਲੀ-ਅਰਪਣ ਲਈ ਵਿਹਿਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਪੂਰਵੋਕਤ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ॥੧੩੪॥
Verse 135
एवं कृते पंडितानां स जयी कविराड् भवेत् । निवासो भारतीलक्ष्म्योर्जनतारञ्जनक्षमः ॥ १३५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਪੰਡਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੂ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਵਿਰਾਜ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ (ਵਾਣੀ) ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ॥੧੩੫॥
Verse 136
शताभिजप्त्या यो मंत्री रोचनां मस्ताके धरेत् । यं यं पश्यति तस्यासौ दासवज्जायते क्षणात् ॥ १३६ ॥
ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਕ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਸੌ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਕੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਰੋਚਨਾ ਧਾਰਨ ਕਰੇ—ਉਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਦਾਸ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ॥੧੩੬॥
Verse 137
श्मशानांगारमाश्रित्य पूर्वायां कुजवासरे । तेन मत्रेण संवेष्ट्य निबद्धं रक्ततंतुभिः ॥ १३७ ॥
ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦੀ ਅੰਗਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਮੰਗਲਵਾਰ ਸਵੇਰੇ, ਉਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ ਲਾਲ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਵੇ॥੧੩੭॥
Verse 138
शताभिजप्तं मूलेन निक्षिपेद्वैरिवेश्मनि । उच्चाटयति सप्ताहात्सकुंटुबान्विरोधिनः ॥ १३८ ॥
ਮੂਲ ਉੱਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਸੌ ਵਾਰ ਜਪ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ। ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਉਥੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 139
क्षीराढ्यया निशामंत्रं लिखित्वा पौरुषेऽस्थनि । रविवारे निशीथिन्यां सहस्रमभिमंत्रयेत् ॥ १३९ ॥
ਦੁੱਧ-ਭਰੀ ਸਿਆਹੀ ਨਾਲ ‘ਨਿਸ਼ਾ-ਮੰਤ੍ਰ’ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਡੀ ਉੱਤੇ ਲਿਖੋ। ਐਤਵਾਰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਜਪ ਕੇ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰੋ।
Verse 140
तत्क्षिप्तं शत्रुसदने मंडलाद्भ्रंशकं भवेत् । क्षेत्रे क्षिप्तं सस्यहान्योजवहृत्तुरमालयेत् ॥ १४० ॥
ਜੇ ਉਹ ਵਸਤੂ ਵੈਰੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਦਵੀ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਪਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਫਸਲ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਖੇਤ ਦੀ ਉਰਵਰਤਾ ਛੇਤੀ ਖੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
Verse 141
षट्कोणांतर्लिखेन्मूलं साध्यार्णं केशरे स्वरैः । बाह्येऽष्टवर्गयुक्पत्रं पद्मभूमिपरावृतम् ॥ १४१ ॥
ਛੇ-ਕੋਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਲਿਖੋ; ਕੇਸਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਧ੍ਯ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੱਖਰ ਸਵਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਆਸ ਕਰੋ। ਬਾਹਰ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਸ਼ਟਵਰਗ ਦੇ ਅੱਖਰ ਲਿਖ ਕੇ ਪਦਮ-ਭੂਮੀ ਨਾਲ ਘੇਰ ਦਿਓ।
Verse 142
यंत्रं भूर्जे जहुरसैर्लिखेत्पूताम्बरावृतम् । पट्टसूत्रेण सन्नद्धं शिशुकंठगतं ध्रुवम् ॥ १४२ ॥
ਭੂਰਜ-ਪੱਤਰ ਉੱਤੇ ਜੁਹੂ ਹਵਿਸ਼ ਦੇ ਸਾਰ ਨਾਲ ਯੰਤ੍ਰ ਲਿਖੋ। ਪਵਿੱਤਰ ਕਪੜੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਰੇਸ਼ਮੀ/ਸੂਤਰ ਡੋਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੋ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਵਾਓ।
Verse 143
भूतभीतिहरं वामवाहौ स्त्रीणां च पुत्रदम् । नृणां दक्षिणबाहुस्थं निर्धनानां धनप्रदम् ॥ १४३ ॥
ਇਹ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 144
ज्ञानदं ज्ञानमिच्छूनां राज्ञां तु विजयप्रदम् ॥ १४४ ॥
ਜੋ ਗਿਆਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 145
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे यक्षिणीमन्त्रभेदनिरूपणं नाम पञ्चाशीतितमोऽध्यायः ॥ ८५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ ਦੇ ਬ੍ਰਿਹਦੁਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਯਕ੍ਸ਼ਿਣੀ-ਮੰਤ੍ਰ-ਭੇਦ-ਨਿਰੂਪਣ’ ਨਾਮਕ ਪਚਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Frequently Asked Questions
It explicitly assigns Bhairava as ṛṣi (seer), Uṣṇik as chandas (metre), Kālī as devatā, identifies ‘Māyā’ as the bīja, and names the śakti as ‘Dīrghavartma’, then proceeds into nyāsa and protective procedures based on these assignments.
It prescribes a layered diagram: a central hexagon, then a set of three triangles, surrounded by an eight-petalled lotus, and finally an outer square enclosure (bhūpura), within which the deity and attendant powers are worshipped in their designated compartments.
It is expanded into a sixteenfold nyāsa that includes mātṛkā-based placements, navagraha (planetary) nyāsa, lokapāla (directional) nyāsa, Śiva–Śakti nyāsa, cakra installations from Ādhāra/Mūlādhāra upward, and protective kavaca/digbandha components—presented as a complete siddhi-yielding framework.
Yes. Alongside siddhi claims (vāk-siddhi, influence, protection, victory) and cremation-ground imagery, it also instructs a Kali-yuga devotee to avoid harming or slandering women, deceit, and harsh speech—embedding conduct restraints within a technical ritual chapter.