The Recitation of the Thousand Names of Rādhā and Kṛṣṇa (Yugala-Sahasranāma) and Śaraṇāgati-Dharma

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । किं त्वं नारद जानासि पूर्वजन्मनि यत्त्वया । प्राप्तं भगवतः साक्षाच्छूलिनो युगलात्मकम् ॥ १ ॥

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨਾਰਦ, ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਦੀ ਉਹ ਗੱਲ ਯਾਦ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੂਲਿਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਯੁਗਲ-ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ? ॥ ੧ ॥

Verse 2

कृष्णमंत्ररहस्यं च स्मर विस्मृतिमागतम् । सूत उवाच । इत्युक्तो नारदो विप्राः कुमारेण तु धीमता ॥ २ ॥

ਅਤੇ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਭੇਤ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਨਾਰਦ… ॥ ੨ ॥

Verse 3

ध्याने विवेदाशु चिरं चरितं पूर्वजन्मनः । ततश्चिरं ध्यानपरो नारदो भगवत्प्रियः ॥ ३ ॥

ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਦੇ ਲੰਮੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਨਾਰਦ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਹਾ। ॥ ੩ ॥

Verse 4

ज्ञात्वा सर्वं सुवृत्तांतं सुप्रसन्नाननोऽब्रवीत् । भगवन्सर्ववृत्तांतः पूर्वकल्पसमुद्बवः ॥ ४ ॥

ਸਾਰਾ ਸ਼ੁਭ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਗਵਨ, ਇਹ ਸਮੂਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਪੂਰਵ ਕਲਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ॥ ੪ ॥

Verse 5

मम स्मृतिमनुप्राप्तो विना युगललंभनम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य महात्मनः ॥ ५ ॥

ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਰਦ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਚਲੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ, ਉਹ ਗੱਲ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਆ ਗਈ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 6

सनत्कुमारो भगवान् व्याजहार यथातथम् । सनत्कुमार उवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि यस्मिञ्जन्मनि शूलिनः ॥ ६ ॥

ਭਗਵਾਨ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਸੱਚ ਕਿਹਾ। ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਬੋਲੇ—“ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਕਿਹੜੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।”

Verse 7

प्राप्तं कृष्णरहस्यं वै सावधानो भवाधुना । अस्मात्सारस्वतात्कल्पात्पूर्वस्मिन्पंचविंशके ॥ ७ ॥

ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਰਹੱਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਜਾ। ਇਹ ਸਾਰਸਵਤ ਕਲਪ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੱਚੀਵੇਂ ਭਾਗ/ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

Verse 8

कल्पे त्वं काश्यपो जातो नारदो नाम नामतः । तत्रैकदा त्वं कैलासं प्राप्तः कृष्णस्य योगिनः ॥ ८ ॥

ਇੱਕ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ‘ਨਾਰਦ’ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਤਦ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤੂੰ ਪਰਮ ਯੋਗੀ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕੈਲਾਸ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 9

संप्रष्टुं परमं तत्वं शिवं कैलासवासिनम् । त्वया पृष्टो महादेवो रहस्यं स्वप्रकाशितम् ॥ ९ ॥

ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕੈਲਾਸ-ਵਾਸੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਤੇਰੇ ਪੁੱਛਣ ‘ਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਹ ਭੇਦ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 10

कथयामास तत्वेन नित्यलीलानुगं हरेः । ततस्तदन्ते तु पुनस्त्वया विज्ञापितो हरः ॥ १० ॥

ਉਸ ਨੇ ਤੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਦੀ ਨਿੱਤ-ਲੀਲਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਤੂੰ ਫਿਰ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 11

नित्यां लीलां हरेर्द्रष्टुं ततः प्राह सदाशिवः । गोपीजनपदस्यांते वल्लभेति पदं ततः ॥ ११ ॥

ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਦੀ ਨਿੱਤ-ਲੀਲਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਬੋਲੇ—“‘ਗੋਪੀ-ਜਨਪਦ’ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਵੱਲਭ’ ਪਦ ਜੋੜੋ।”

Verse 12

चरणाच्छरणं पश्चात्प्रपद्ये इति वै मनुः । मंत्रस्यास्य ऋषिः प्रोक्तो सुरभिश्छंद एव च ॥ १२ ॥

‘ਇੱਕ ਸ਼ਰਨ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਰਨ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ’—ਇਉਂ ਮਨੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਮਨੂ ਅਤੇ ਛੰਦ ਸੁਰਭੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 13

गायत्री देवता चास्य बल्लवीवल्लभो विभुः । प्रपन्नोऽस्मीति तद्भक्तौ विनियोग उदाहृतः ॥ १३ ॥

ਇਸ ਦਾ ਛੰਦ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ—ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਵੱਲਭ—ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਨਿਯੋਗ ‘ਮੈਂ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਹਾਂ’—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 14

नास्य सिद्धादिकं विप्र शोधनं न्यासकल्पनम् । केवलं चिंतनं सद्यो नित्यलीलाप्रकाशकम् ॥ १४ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਆਦਿ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਸ਼ੋਧਨ-ਕ੍ਰਿਆ, ਨਾ ਨਿਆਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ। ਕੇਵਲ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਨਿੱਤ-ਲੀਲਾ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 15

आभ्यंतरस्य धर्मस्य साधनं वच्मि सांप्रतम् ॥ १५ ॥

ਹੁਣ ਮੈਂ ਅੰਤਰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਉਪਾਅ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 16

संगृह्य मन्त्रं गुरुभक्तियुक्तो विचिंत्य सर्वं मनसा तदीहितम् । कृपां तदीयां निजधर्मसंस्थो विभावयन्नात्मनि तोषयेद्गुरुम् ॥ १६ ॥

ਮੰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ; ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ।

Verse 17

सताः शिक्षेत वै धर्मांन्प्रपन्नानां भयापहान् । ऐहिकामुष्मिकीचिंताविधुरान् सिद्धिदायकान् ॥ १७ ॥

ਸੱਜਣਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਲਈ ਭੈ-ਨਾਸਕ ਧਰਮ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 18

स्वेष्टदेवधिया नित्यं तोषयेद्वैष्णवांस्तथा । भर्त्सनादिकमेतेषां न कदाचिद्विचिंतयेत् ॥ १८ ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟਦੇਵ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ-ਭਰਤਸਨਾ ਆਦਿ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਵੀ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 19

पूर्वकर्मवशाद्भव्यमैहिकं भोग्यमेव च । आयुष्यकं तथा कृष्णः स्वयमेव करिष्यति ॥ १९ ॥

ਪੂਰਵ ਕਰਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਗਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਯੁ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪ ਹੀ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।

Verse 20

श्रीकृष्णं नित्यलीलास्थं चिंतयेत्स्वधियानिशम् । श्रीमदर्चावतारेण कृष्णं परिचरेत्सदा ॥ २० ॥

ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਤ੍ਯ-ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਅਰਚਾ-ਅਵਤਾਰ (ਵਿਗ੍ਰਹ) ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ।

Verse 21

अनन्यचिंतनीयोऽसौ प्रपन्नैः शरणार्थिभिः । स्थेयं च देहगेहादावुदासीनतया बुधैः ॥ २१ ॥

ਜੋ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਹੋ ਕੇ ਆਸਰਾ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸੇ ਦਾ ਅਨਨ੍ਯ ਭਾਵ ਨਾਲ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ; ਅਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਦੇਹ, ਘਰ ਆਦਿ ਵੱਲ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਰਹਿਣ।

Verse 22

गुरोरवज्ञां साधूनां निंदां भेदं हरे हरौ । वेदनिंदां हरेंर्नामबलात्पापसमीहनम् ॥ २२ ॥

ਗੁਰੂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ, ਹਰਿ-ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਹਰਿ-ਨਾਮ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਪਾਪ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ—ਇਹ ਮਹਾ ਅਪਰਾਧ ਹਨ।

Verse 23

अर्थवादं हरे र्नाम्नि पाषंडं नामसंग्रहे । अलसे नास्तिके चैव हरिनामोपदेशनम् ॥ २३ ॥

ਹਰਿ-ਨਾਮ ਨੂੰ ਅਰਥਵਾਦ (ਅਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ) ਸਮਝਣਾ, ਨਾਮ-ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਖੰਡ ਬੁੱਧੀ ਰੱਖਣਾ, ਅਤੇ ਆਲਸੀ ਜਾਂ ਨਾਸਤਿਕ ਨੂੰ ਹਰਿ-ਨਾਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ—ਇਹ ਨਾਮ-ਅਪਰਾਧ ਹਨ, ਤਿਆਗਣਯੋਗ।

Verse 24

नामविस्मरणं चापि नाम्न्यनादरमेव च । संत्यजेद् दूरतो वत्स दोषानेतान्सुदारुणान् ॥ २४ ॥

ਨਾਮ ਦਾ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਅਦਬੀ—ਹੇ ਵਤਸ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦੇ।

Verse 25

प्रपन्नोऽस्मीति सततं चिंतयेद्धृद्गतं हरिम् । स एव पालनं नित्यं करिष्यति ममेति च ॥ २५ ॥

‘ਮੈਂ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਹਾਂ’ ਇਹ ਭਾਵ ਰੱਖ ਕੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਰਿ ਦਾ ਸਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਸਚਾ ਵੀ ਰੱਖੇ ਕਿ ਉਹੀ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਗੇ।

Verse 26

तवास्मि राधिकानाथ कर्मणा मनसा गिरा । कृष्णकांतेति चैवास्मि युवामेव गतिर्मम ॥ २६ ॥

ਹੇ ਰਾਧਿਕਾਨਾਥ! ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਕਾਂਤਾ’ ਵੀ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੋ।

Verse 27

दासाः सखायः पितरः प्रेयस्यश्च हरेरिह । सर्वे नित्या मुनिश्रेष्ठ चिंतनीया महात्मभिः ॥ २७ ॥

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇੱਥੇ ਹਰਿ ਦੇ ਦਾਸ, ਸਖੇ, ਪਿਤਾ-ਸਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਯਸੀ ਜਨ—ਸਾਰੇ ਨਿੱਤ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਤਮਾ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 28

गमनागमने नित्यकरोति वनगोष्टयोः । गोचारणं वयस्यैश्च विनासुरविघातनम् ॥ २८ ॥

ਉਹ ਨਿੱਤ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਗੋਸ਼ਠ ਦੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ-ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਖਿਆਂ ਨਾਲ ਗੋਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 29

सखायो द्वादशाख्याता हरेः श्रीदामपूर्वकाः । राधिकायाः सुशीलाद्याः सख्यो द्वात्रिंशदीरिताः ॥ २९ ॥

ਹਰਿ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਸਖੇ ਸ਼੍ਰੀਦਾਮ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਤੇ ਰਾਧਿਕਾ ਦੀਆਂ ਬੱਤੀ ਸਖੀਆਂ ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਉਚਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

Verse 30

आत्मानं चिंतयेद्वत्स तासां मध्ये मनोरमाम् । रूपयौवनसंपन्नां किशोरीं च स्वलंकृताम् ॥ ३० ॥

ਹੇ ਵਤ্স, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ, ਰੂਪ-ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰ।

Verse 31

नानाशिल्पकलाभिज्ञां कृष्णभोगानुरूपिणीम् । तत्सेवनसुखाह्लादभावेनातिसुनिर्वृताम् ॥ ३१ ॥

ਉਹ ਨਾਨਾ ਕਲਾ-ਸ਼ਿਲਪ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਭੋਗਾਂ ਅਨੁਕੂਲ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੁਖ ਦੇ ਆਨੰਦ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 32

ब्राह्मं मुहूर्तमारभ्य यावदर्धनिशा भवेत् । तावत्परिचरेत्तौ तु यथाकालानुसेवया ॥ ३२ ॥

ਬ੍ਰਾਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ, ਯਥਾ-ਕਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪਰਿਚਰਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 33

सहस्रं च तयोर्न्नाम्नां पठेन्नित्यं समाहितः । एतसाधनमुद्दिष्टं प्रपन्नानां मुनीश्वर ॥ ३३ ॥

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਹਸ੍ਰ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰ; ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਸਾਧਨ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ।

Verse 34

नाख्येयं कस्यचित्तुभ्यं मया तत्त्वं प्रकाशितम् । सनत्कुमार उवाच । ततस्त्वं नारद पुनः पृष्टवान्वै सदाशिवम् ॥ ३४ ॥

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜੋ ਤੱਤ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਦੱਸੀਂ। ਫਿਰ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 35

नाम्नां सहस्रं तच्चापि प्रोक्तवां स्तच्छृणुष्व मे । ध्यात्वा वृंदावने रम्ये यमुनातीरसंगतम् ॥ ३५ ॥

ਉਹ ਸਹਸ੍ਰ ਨਾਮ ਮੈਂ ਵੀ ਉਚਾਰੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਰਮਣੀਯ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ-ਤੀਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।

Verse 36

कल्पवृक्षं समाश्रित्य तिष्ठंतं राधिकायुतम् । पठेन्नामसहस्रं तु युगलाख्यं महामुने ॥ ३६ ॥

ਕਲਪਵ੍ਰਿਖ਼ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਧਿਕਾ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ—ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ—‘ਯੁਗਲ’ ਨਾਮਕ ਨਾਮ-ਸਹਸ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ।

Verse 37

देवकीनंदनः शौरिर्वासुदेवो बलानुजः । गदाग्रजः कंसमोहः कंससेवकमोहनः ॥ ३७ ॥

ਉਹ ਦੇਵਕੀ-ਨੰਦਨ, ਸ਼ੌਰੀ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਬਲ (ਬਲਰਾਮ) ਦਾ ਅਨੁਜ, ਗਦਾ ਦਾ ਅਗਰਜ ਹੈ; ਕংস ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕংস ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਰਮਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 38

भिन्नर्गलः भिन्नलोहः पितृबाह्यः पितृस्तुतः । मातृस्तुतः शिवध्येयो यमुनाजलभेदनः ॥ ३८ ॥

ਉਹ ਕੁੰਡੇ-ਕੜੀਆਂ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ, ਲੋਹਾ ਚੀਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਿਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ; ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ; ਸ਼ਿਵ-ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨਯੋਗ; ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਚੀਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 39

व्रजवासी व्रजानंदी नंदबालो दयानिधिः । लीलाबालः पद्मनेत्रो गोकुलोत्सव ईश्वरः ॥ ३९ ॥

ਉਹ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਵ੍ਰਜ ਨੂੰ ਆਨੰਦਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਨੰਦ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਬਾਲਕ, ਦਇਆ ਦਾ ਨਿਧਾਨ; ਲੀਲਾ-ਮਯ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਲ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ; ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਦਾ ਉਤਸਵ-ਸਰੂਪ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ।

Verse 40

गोपिकानंदनः कृष्णो गोपानंदः सतां गतिः । बकप्राणहरो विष्णुर्बकमुक्तिप्रदो हरिः ॥ ४० ॥

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਪੀਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ, ਗੋਪਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਤਜਨਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਸ਼ਰਨ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬਕ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਹਰਿਆ, ਅਤੇ ਹਰਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।

Verse 41

बलदोलाशयशयः श्यामलः सर्वसुंदरः । पद्मनाभो हृषीकेशः क्रीडामनुजबालकः ॥ ४१ ॥

ਉਹ ਬਲ (ਸ਼ੇਸ਼) ਸੱਪ ਦੀ ਸ਼ੈਯਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਅਤੇ ਸਰਬਸੁੰਦਰ ਹੈ—ਪਦਮਨਾਭ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼—ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਬਾਲਕ ਵਾਂਗ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 42

लीलाविध्वस्तशकटो वेदमंत्राभिषेचितः । यशोदानंदनः कांतो मुनिकोटिनिषेवितः ॥ ४२ ॥

ਜਿਸ ਨੇ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਟ (ਅਸੁਰ-ਰਥ) ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਜੋ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੈ; ਯਸ਼ੋਦਾ ਦਾ ਨੰਦਨ, ਮਨਮੋਹਕ ਕਾਂਤ—ਕਰੋੜਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਤੇ ਪੂਜਿਤ।

Verse 43

नित्यं मधुवनावासी वैकुंठः संभवः क्रतुः । रमापतिर्यदुपतिर्मुरारिर्मधुसूदनः ॥ ४३ ॥

ਉਹ ਸਦਾ ਮਧੁਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਵੈਕੁੰਠ, ਸੰਭਵ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ ਹੈ। ਉਹ ਰਮਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦਾ ਪਤੀ, ਯਦੂਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਮੁਰਾਰੀ ਅਤੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਹੈ।

Verse 44

माधवो मानहारी च श्रीपतिर्भूधरः प्रभुः । बृहद्वनमहालीलो नंदसूनुर्महासनः ॥ ४४ ॥

ਉਹ ਮਾਧਵ ਹੈ, ਮਾਨ (ਅਹੰਕਾਰ) ਹਰਣ ਵਾਲਾ; ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ, ਭੂਧਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਹਦਵਨ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਲੀਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਨੰਦਸੂਨੂ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਸਨ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹੈ।

Verse 45

तृणावर्तप्राणहारी यशोदाविस्मयप्रदः । त्रैलोक्यवक्त्रः पद्माक्षः पद्महस्तः प्रियंकरः ॥ ४५ ॥

ਜੋ ਤ੍ਰਿਣਾਵਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣਹਾਰੀ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੂੰ ਵਿਸਮਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਜਿਸ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਹੈ; ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਕਮਲ-ਹਸਤ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਤੇ ਮੰਗਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 46

ब्रह्मण्यो धर्मगोप्ता च भूपतिः श्रीधरः स्वराट् । अजाध्यक्षः शिवाध्यक्षो धर्माध्यक्षो महेश्वरः ॥ ४६ ॥

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦ ਦਾ ਭਗਤ, ਧਰਮ ਦਾ ਰਖਿਅਕ, ਸਰਵਭੌਮ ਭੂਪਤੀ; ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਵਰਾਟ ਹੈ। ਉਹ ਅਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਧਰਮ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।

Verse 47

वेदांतवेद्यो ब्रह्मस्थः प्रजापतिरमोघदृक् । गोपीकरावलंबी च गोपबालकसुप्रियः ॥ ४७ ॥

ਉਹ ਵੇਦਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਣਯੋਗ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਮੋਘ ਹੈ। ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਪ-ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।

Verse 48

बालानुयीयी बलवान् श्रीदामप्रिय आत्मवान् । गोपीगृहांगणरतिर्भद्रः सुश्लोकमंगलः ॥ ४८ ॥

ਉਹ ਬਾਲਕਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ, ਬਲਵਾਨ, ਸ਼੍ਰੀਦਾਮਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਹੈ। ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਆੰਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਭਦ੍ਰ, ਅਤੇ ਸੁਸ਼ਲੋਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੰਗਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 49

नवनीतहरो बालो नवनीतप्रियाशनः । बालवृन्दी मर्कवृंदी चकिताक्षः पलायितः ॥ ४९ ॥

ਉਹ ਬਾਲਕ ਨਵਨੀਤ (ਮੱਖਣ) ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਨਵਨੀਤ ਖਾਣ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਬਾਲਕਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਹੈਰਾਨ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 50

यशोदातर्जितः कंपी मायारुदितशोभनः । दामोदरोऽप्रमेयात्मा दयालुर्भक्तवत्सलः ॥ ५० ॥

ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੀ ਡਾਂਟ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆਮਈ ਰੋਣ-ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ—ਉਹੀ ਦਾਮੋਦਰ, ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਆਤਮਾ; ਦਇਆਲੂ ਤੇ ਭਕਤਵਤਸਲ ਹੈ।

Verse 51

सुबद्धोलूखले नम्रशिरा गोपीकदर्थितः । वृक्षभंगी शोकभंगी धनदात्मजमोक्षणः ॥ ५१ ॥

ਉਲੂਖਲ ਨਾਲ ਪੱਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਇਆ, ਗੋਪੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਡਾਂਟਿਆ—ਵ੍ਰਿੱਖ-ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੋਕ-ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 52

देवर्षिवचनश्लाघी भक्तवात्सल्यसागरः । व्रजकोलाहलकरो व्रजानदविवर्द्धनः ॥ ५२ ॥

ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਭਕਤ-ਵਾਤਸਲ ਦਾ ਸਾਗਰ; ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕੋਲਾਹਲ ਰਚਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ।

Verse 53

गोपात्मा प्रेरकः साक्षी वृंदावननिवासकृत् । वत्सपालो वत्सपतिर्गोपदारकमंडनः ॥ ५३ ॥

ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੀ ਗੋਪ ਹੈ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਪ੍ਰੇਰਕ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਸਾਕਸ਼ੀ; ਜਿਸ ਨੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ-ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਰਚੀ; ਵੱਛਿਆਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਵੱਛਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਅਤੇ ਗੋਪ-ਬਾਲਕਾਂ ਦਾ ਗਹਿਣਾ।

Verse 54

बालक्रीडो बालरतिर्बालकः कनकांगदी । पीताम्बरो हेममाली मणिमुक्ताविभूषणः ॥ ५४ ॥

ਜੋ ਬਾਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ, ਬਾਲਸਹਜ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਰਮਦਾ; ਬਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਜੂਬੰਦ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ। ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ, ਹੇਮਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਅਤੇ ਮਣੀ-ਮੋਤੀ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ।

Verse 55

किंकिणीकटकी सूत्री नूपुरी मुद्रि कान्वितः । वत्सासुरपतिध्वंसी बकासुरविनाशनः ॥ ५५ ॥

ਝੰਕਾਰਦੇ ਕੰਗਣਾਂ, ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ, ਨੂਪੁਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁਦ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ; ਵਤ੍ਸਾਸੁਰ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦਾ ਧ੍ਵੰਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬਕਾਸੁਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।

Verse 56

अघासुरविनाशी च विनिद्रीकृतबालकः । आद्य आत्मप्रदः संगी यमुनातीरभोजनः ॥ ५६ ॥

ਉਹ ਅਘਾਸੁਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸੁੱਤੇ ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਹੈ; ਆਤਮਾ-ਪ੍ਰਦ (ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ) ਹੈ; ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਨਿੱਤ ਸਾਥੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 57

गोपालमंडलीमध्यः सर्वगोपालभूषणः । कृतहस्ततलग्रासो व्यंजनाश्रितशाखिकः ॥ ५७ ॥

ਉਹ ਗੋਪਾਲ ਮੰਡਲੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹੈ, ਸਭ ਗੋਪਾਲਾਂ ਦਾ ਭੂਸ਼ਣ ਹੈ; ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਸ ਲੈ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਸਮੇਤ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 58

कृतबाहुश्रृंगयष्टिगुंजालंकृतकंठकः । मयूरपिच्छमुकुटो वनमालाविभूषितः ॥ ५८ ॥

ਉਸ ਦਾ ਕੰਠ ਗੁੰਜਾ-ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਸਿੰਗ-ਆਕਾਰ ਡੰਡੇ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਮੋਰਪੰਖੀ ਮੁਕੁਟ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਹੈ।

Verse 59

गैरिकाचित्रितवपुर्नवमेघवपुः स्मरः । कोटिकंदर्पलावण्यो लसन्मकरकुंडलः ॥ ५९ ॥

ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਗੈਰਿਕ (ਲਾਲ ਗੇਰੂ) ਦੀ ਛਟਾ ਨਾਲ ਚਿਤ੍ਰਿਤ ਜਿਹਾ, ਨਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਸ਼ਿਆਮ ਹੈ; ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਕਾਮਦੇਵਾਂ ਦੇ ਲਾਵਣ੍ਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਮਕਰ-ਕੁੰਡਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 60

आजानुबाहुर्भगवान्निद्रारहितलोचनः । कोटिसागरगाभीर्यः कालकालः सदाशिवः ॥ ६० ॥

ਜਿਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਘੁੱਟਣਾਂ ਤੱਕ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਜੋ ਕਰੋੜਾਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਰਗਾ ਗੰਭੀਰ, ਕਾਲ ਦਾ ਵੀ ਕਾਲ—ਉਹ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਹੈ।

Verse 61

विरंचिमोहनवपुर्गोपवत्सवपुर्द्धरः । ब्रह्मांडकोटिजनको ब्रह्ममोहविनाशकः ॥ ६१ ॥

ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਵਿਰੰਚੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲਏ; ਜੋ ਗੋਪ ਅਤੇ ਬੱਛੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕਰੋੜਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਦਾ ਜਨਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੋਹ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 62

ब्रह्मा ब्रह्मेडितः स्वामी शक्रदर्पादिनाशनः । गिरिपूजोपदेष्टा च धृतगोवर्द्धनाचलः ॥ ६२ ॥

ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸਤੁਤ ਸਵਾਮੀ ਹੈ; ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹੀ ਗਿਰਿ-ਪੂਜਾ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 63

पुरंदरेडितः पूज्यः कामधेनुप्रपूजितः । सर्वतीर्थाभिषिक्तश्च गोविंदो गोपरक्षकः ॥ ६३ ॥

ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਅਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ; ਕਾਮਧੇਨੂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਪਰਮ ਪੂਜਿਤ; ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ—ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਗੋਪਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕ ਹੈ।

Verse 64

कालियार्तिकरः क्रूरो नागपत्नीडितो विराट् । धेनुकारिः प्रलंबारिर्वृषासुरविमर्दनः ॥ ६४ ॥

ਕਾਲੀਆ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਉਗ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ; ਨਾਗ-ਪਤਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ (ਵਿਰਾਟ) ਸਵਾਮੀ; ਧੇਨੁਕਾਸੁਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ; ਪ੍ਰਲੰਬ ਦਾ ਵੈਰੀ; ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 65

मायासुरात्मजध्वंसी केशिकंठविदारकः । गोपगोप्ता धेनुगोप्ता दावाग्निपरिशोषकः ॥ ६५ ॥

ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਯਾਸੁਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ, ਕੇਸ਼ੀ ਦਾ ਗਲਾ ਚੀਰਿਆ; ਗੋਪਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਧੇਨੂਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਅਤੇ ਦਾਵਾਨਲ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ।

Verse 66

गोपकन्यावस्त्रहारी गोपकन्यावरप्रदः । यज्ञपत्न्यन्नभोजी च मुनिमानापहारकः ॥ ६६ ॥

ਜਿਸ ਨੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਹਰਨ ਕੀਤੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ; ਯਜ્ઞ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦਾ ਅੰਨ ਭੋਗਿਆ, ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦਾ ਮਾਣ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ।

Verse 67

जलेशमानमथनो नन्दगोपालजीवनः । गन्धर्वशापमोक्ता च शंखचूडशिरोहरः ॥ ६७ ॥

ਜਿਸ ਨੇ ਜਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮਾਣ ਨੂੰ ਮਥਿਆ, ਨੰਦ ਤੇ ਗੋਪਾਲਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਣਿਆ; ਗੰਧਰਵ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਦਾ ਸਿਰ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ।

Verse 68

वंशी वटी वेणुवादी गोपीचिन्तापहारकः । सर्वगोप्ता समाह्वानः सर्वगोपीमनोरथः ॥ ६८ ॥

ਬੰਸੀਧਾਰੀ, ਵਟੀ-ਵਨ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਵੇਣੂ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਾ; ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਸਭ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਸੱਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਹਰ ਗੋਪੀ ਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ।

Verse 69

व्यंगधर्मप्रवक्ता च गोपीमण्डलमोहनः । रासक्रीडारसास्वादी रसिको राधिकाधवः ॥ ६९ ॥

ਜੋ ਸੁਖਮ ਤੇ ਪਰੋਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦਾ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ; ਰਾਸ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਚੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ ਰਸਿਕ—ਰਾਧਿਕਾ ਦਾ ਮਾਧਵ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ।

Verse 70

किशोरीप्राणनाथश्च वृषभानसुताप्रियः । सर्वगोपीजनानंदी गोपीजनविमोहनः ॥ ७० ॥

ਉਹ ਕਿਸ਼ੋਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਨਾਥ ਹੈ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾਨੁ-ਨੰਦਿਨੀ ਦਾ ਪਰਮ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ; ਸਭ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗੋਪੀਜਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 71

गोपिकागीतचरितो गोपीनर्तनलालसः । गोपीस्कन्धाश्रितकरो गोपिकाचुंबनप्रियः ॥ ७१ ॥

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਨੱਚਣ ਵਿੱਚ ਰਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਪੀਆਂ ਦਾ ਚੁੰਮਣ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 72

गोपिकामार्जितमुखो गोपीव्यंजनवीजितः । गोपिकाकेशसंस्कारी गोपिकापुष्पसंस्तरः ॥ ७२ ॥

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਪੋਂਛ ਕੇ ਨਿਰਮਲ ਕੀਤਾ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਵਿਯਜਨ ਨਾਲ ਪੱਖਾ ਝਲਿਆ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਸਵਾਰੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਗੋਪੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਛਾਈ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 73

गोपिकाहृदयालंबी गोपीवहनतत्परः । गोपिकामदहारी च गोपिकापरमार्जितः ॥ ७३ ॥

ਜੋ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ-ਆਧਾਰ ਬਣ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵਹਿਣ (ਚੁੱਕਣ) ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਹਨ; ਜੋ ਗੋਪੀਆਂ ਦਾ ਮਦ-ਮਾਨ ਹਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਗੋਪੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਰਮ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹਨ।

Verse 74

गोपिकाकृतसंनीलो गोपिकासंस्मृतप्रियः । गोपिकावन्दितपदो गोपिकावशवर्तनः ॥ ७४ ॥

ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰ ਨਾਲ ਜੋ ਹੋਰ ਵੀ ਘਣਾ ਨੀਲ ਵਰਣ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗੋਪੀਆਂ ਯਾਦ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਰ ਪ੍ਰਿਯ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਗੋਪੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ।

Verse 75

राधा पराजितः श्रीमान्निकुञ्जेसुविहारवान् । कुञ्जप्रियः कुञ्जवासी वृन्दावनविकासनः ॥ ७५ ॥

ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਧਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਨਿਕੁੰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀੜਾ-ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਕੁੰਜ-ਪ੍ਰਿਯ, ਕੁੰਜ-ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਖਿੜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 76

यमुनाजलसिक्तांगो यमुनासौख्यदायकः । शशिसंस्तंभनः शूरः कामी कामविमोहनः ॥ ७६ ॥

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਗ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਿੰਚਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਯਮੁਨਾ ਦਾ ਸੁਖ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਚੰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਠਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਕਾਮ ਦੇ ਨਾਥ, ਅਤੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਕੇ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 77

कामाद्याः कामनाथश्च काममानसभेदनः । कामदः कामरूपश्च कामिनीकामसंचयः ॥ ७७ ॥

ਉਹ ਕਾਮ ਦਾ ਆਦਿ-ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦਾ ਨਾਥ ਹੈ; ਕਾਮ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦਾ ਸੰਚਯ-ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 78

नित्यक्रीडो महालीलः सर्वः सर्वगतस्तथा । परमात्मा पराधीशः सर्वकारणकारणः ॥ ७८ ॥

ਉਹ ਨਿੱਤ ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਮਹਾ-ਲੀਲਾ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਪਰਾਧੀਸ਼, ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕਾਰਨ ਹੈ।

Verse 79

गृहीतनारदवचा ह्यक्रूरपरिचिंतितः । अक्रूरवन्दितपदो गोपिकातोषकारकः ॥ ७९ ॥

ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਕ੍ਰੂਰ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ। ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 80

अक्रूरवाक्यसंग्राही मथुरावासकारणः । अक्रूरतापशमनो रजकायुःप्रणाशनः ॥ ८० ॥

ਜੋ ਅਕਰੂਰ ਦੇ ਬਚਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਥੁਰਾ-ਵਾਸ ਦਾ ਕਾਰਣ, ਅਕਰੂਰ ਦੇ ਤਾਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਰਜਕ (ਧੋਬੀ) ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 81

मथुरानन्ददायी च कंसवस्त्रविलुण्ठनः । कंसवस्त्रपरीधानो गोपवस्त्रप्रदायकः ॥ ८१ ॥

ਜੋ ਮਥੁਰਾ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਕੰਸ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲੁੱਟਣ ਵਾਲੇ, ਕੰਸ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 82

सुदामगृहगामी च सुदामपरिपूजितः । तंतुवाय कसंप्रीतः कुब्जाचंदनलेपनः ॥ ८२ ॥

ਜੋ ਸੁਦਾਮਾ ਦੇ ਘਰ ਗਏ ਅਤੇ ਸੁਦਾਮਾ ਵੱਲੋਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਗਏ; ਤੰਤੁਵਾਇ (ਬੁਣਕਰ) ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਕੁਬਜਾ ਵੱਲੋਂ ਅਰਪਿਤ ਚੰਦਨ-ਲੇਪਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 83

कुब्जारूपप्रदो विज्ञो मुकुंदो विष्टरश्रवाः । सर्वज्ञो मथुरालोकी सर्वलोकाभिनंदनः ॥ ८३ ॥

ਜੋ ਕੁਬਜਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ (ਸੁੰਦਰ) ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਲੇ; ਸਰਵਜ੍ਞ ਵਿਦਵਾਨ; ਮੁਕੁੰਦ—ਮੋਖਸ਼ਦਾਤਾ; ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲੇ; ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਭਿਨੰਦਿਤ ਹਨ।

Verse 84

कृपाकटाक्षदर्शी च दैत्यारिर्देवपालकः । सर्वदुःखप्रशमनो धनुभर्ङ्गी महोत्सवः ॥ ८४ ॥

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ-ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਦਇਆ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਹਨ; ਸਭ ਦੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਧਨੁਸ਼ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਮਹੋਤਸਵ-ਸਰੂਪ ਹਨ।

Verse 85

कुवलयापीडहंता दंतस्कंधबलाग्रणीः । कल्परूपधरोधीरो दिव्यवस्त्रानुलेपनः ॥ ८५ ॥

ਕੁਵਲਯਾਪੀੜ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ, ਦੰਤ-ਸਕੰਧ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਝੱਲਣ ਵਿੱਚ ਬਲ ਦਾ ਅਗਵਾਨ; ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਧੀਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਨੁਲੇਪਨ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

Verse 86

मल्लरूपो महाकालः कामरूपी बलान्वितः । कंसत्रासकरो भीमो मुष्टिकांतश्च कंसहा ॥ ८६ ॥

ਮੱਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮਹਾਕਾਲ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ; ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਕੰਸ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਭਿਆਨਕ; ਮੁਸ਼ਟਿਕ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਅਤੇ ਕੰਸ-ਵਧਕ।

Verse 87

चाणूरघ्नो भयहरः शलारिस्तोशलांतकः । वैकुंठवासी कंसारिः सर्वदुष्टनिषूदनः ॥ ८७ ॥

ਚਾਣੂਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਭੈ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਸ਼ਲਾਰਿ ਦਾ ਵੈਰੀ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ਲਾ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਵੈਕੁੰਠ-ਵਾਸੀ, ਕੰਸ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਸਭ ਦੁਰਜਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 88

देवदुंदुभिनिर्घोषी पितृशोकनिवारणः । यादवेंद्रः सतांनाथो यादवारिप्रमर्द्दनः ॥ ८८ ॥

ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਦੇਵ-ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਦਾ ਨਿਵਾਰਕ; ਯਾਦਵਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰ (ਸਰਦਾਰ); ਸਤਾਂ ਦਾ ਨਾਥ; ਅਤੇ ਯਾਦਵ-ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲਾ।

Verse 89

शौरिशोकविनाशी च देवकीतापनाशनः । उग्रसेनपरित्राता उग्रसेनाभिपूजितः ॥ ८९ ॥

ਸ਼ੌਰਿ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਤਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਉਗ੍ਰਸੈਨ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ, ਅਤੇ ਉਗ੍ਰਸੈਨ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 90

उग्रसेनाभिषेकी च उग्रसेनदया परः । सर्वसात्वतसाक्षी च यदूनामभिनंदनः ॥ ९० ॥

ਜਿਸ ਨੇ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰ ਕੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਜੋ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਉੱਤੇ ਪਰਮ ਦਇਆਲੁ ਹੈ; ਸਭ ਸਾਤਵਤ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਅਤੇ ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 91

सर्वमाथुरसंसेव्यः करुणो भक्तबांधवः । सर्वगोपालधनदो गोपीगोपाललालसः ॥ ९१ ॥

ਜੋ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹੈ; ਕਰੁਣਾਮਈ, ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਬੰਧੂ ਤੇ ਆਸਰਾ। ਉਹ ਸਭ ਗੋਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ-ਗੋਪਾਲਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਲਈ ਲਾਲਾਇਤ ਹੈ।

Verse 92

शौरिदत्तोपवीती च उग्रसेनदयाकरः । गुरुभक्तो ब्रह्मचारी निगमाध्ययने रतः ॥ ९२ ॥

ਜੋ ਸ਼ੌਰੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਗੁਰੂ-ਭਗਤ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਵੇਦ-ਨਿਗਮ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ।

Verse 93

संकर्षणसहाध्यायी सुदामसुहृदेव च । विद्यानिधिः कलाकोशो मृतपुत्रदस्तथा ॥ ९३ ॥

ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਸਹਾਧਿਆਈ ਅਤੇ ਸੁਦਾਮਾ ਦਾ ਅੰਤਰੰਗ ਮਿੱਤਰ; ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਸ਼, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 94

चक्री पांचजनी चैव सर्वनारकिमोचनः । यमार्चितः परो देवो नामोच्चारवसो ऽच्युतः ॥ ९४ ॥

ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਪਾਂਚਜਨ੍ਯ ਸ਼ੰਖਧਾਰੀ; ਸਭ ਨਰਕੀ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲਾ। ਯਮ ਵੀ ਜਿਸ ਪਰਮ ਦੇਵ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸੌਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 95

कुब्जा विलासी सुभगो दीनबंधुरनूपमः । अक्रूरगृहगोप्ता च प्रतिज्ञापालकः शुभः ॥ ९५ ॥

ਉਹ ਕੁਬਜਾ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਲੀਲਾ-ਵਿਲਾਸੀ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਸੁਭਗ ਹੈ। ਉਹ ਦੀਨਾਂ ਦਾ ਬੰਧੂ, ਅਨੂਪਮ; ਅਕਰੂਰ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ-ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੈ।

Verse 96

जरासंधजयी विद्वान् यवनांतो द्विजाश्रयः । मुचुकुंदप्रियकरोजरासंधपलायितः ॥ ९६ ॥

ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਜਰਾਸੰਧ-ਜੈਤਾ, ਯਵਨਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਰਾਸੰਧ ਭੱਜ ਗਿਆ।

Verse 97

द्वारकाजनको गूढो ब्रह्मण्यः सत्यसंगरः । लीलाधरः प्रियकरो विश्वकर्मा यशःप्रदः ॥ ९७ ॥

ਉਹ ਦਵਾਰਕਾ ਦਾ ਜਨਕ, ਗੂੜ੍ਹ (ਰਹੱਸਮਈ), ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਹੈ। ਉਹ ਲੀਲਾ-ਧਾਰੀ, ਪ੍ਰਿਯ-ਦਾਤਾ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 98

रुक्मिणीप्रियसंदेशो रुक्मशोकविवर्द्धनः । चैद्यशोकालयः श्रेष्ठो दुष्टराजन्यनाशनः ॥ ९८ ॥

ਉਹ ਰੁਕਮਿਣੀ ਲਈ ਪ੍ਰਿਯ ਸੰਦੇਸ਼ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਰੁਕਮੀ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੈਦ੍ਯ (ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ) ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਆਲਯ, ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 99

रुक्मिवैरूप्यकरणो रुक्मिणीवचने रतः । बलभद्रवचोग्राही मुक्तरुक्मी जनार्दनः ॥ ९९ ॥

ਜਨਾਰਦਨ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਿਆ, ਅਤੇ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਬਚਨ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਬਲਭਦਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ (ਖ਼ਿਮਾ ਕਰਨ) ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 100

रुक्मिणीप्राणनाथश्च सत्यभामापतिः स्वयम् । भक्तपक्षी भक्तिवश्यो ह्यक्रूरमणिदायकः ॥ १०० ॥

ਉਹ ਰੁਕਮਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣਨਾਥ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ। ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਪੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੂੰ ਮਣੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 101

शतधन्वाप्राणहारी ऋक्षराजसुताप्रियः । सत्राजित्तनयाकांतो मित्रविंदापहारकः ॥ १०१ ॥

ਉਹ ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਰਿਕਸ਼ਰਾਜ ਦੀ ਧੀ (ਜਾਂਬਵਤੀ) ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ, ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਦੀ ਧੀ (ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ) ਦਾ ਕਾਂਤ, ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਵਿੰਦਾ ਨੂੰ ਹਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 102

सत्यापतिर्लक्ष्मणाजित्पूज्यो भद्राप्रियंकरः । नरका सुरघातीं च लीलाकन्याहरो जयी ॥ १०२ ॥

ਉਹ ਸਤ੍ਯ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ; ਲਕਸ਼ਮਣਾ ਲਈ ਵੀ ਅਜੈ, ਪੂਜਣਯੋਗ; ਭਦ੍ਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ; ਨਰਕਾਸੁਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦਾ ਘਾਤਕ; ਅਤੇ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਲੀਲਾ-ਕਨਿਆ ਨੂੰ ਹਰਣ ਕਰ ਜੇਤੂ ਹੈ।

Verse 103

मुरारिर्मदनेशोऽपि धरित्रीदुःखनाशनः । वैनतेयी स्वर्गगामी अदित्य कुंडलप्रदः ॥ १०३ ॥

ਉਹ ਮੁਰਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗਗਾਮੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 104

इंद्रार्चितो रमाकांतो वज्रिभार्याप्रपूजितः । पारिजातापहारी च शक्रमानापहारकः ॥ १०४ ॥

ਉਹ ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਅਰਚਿਤ, ਰਮਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦਾ ਕਾਂਤ, ਅਤੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ (ਸ਼ਚੀ) ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੂਜਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਰਿਜਾਤ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦਾ ਮਾਣ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 105

प्रद्युम्नजनकः सांबतातो बहुसुतो विधुः । गर्गाचार्यः सत्यगतिर्धर्माधारो धारधरः ॥ १०५ ॥

ਉਹ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦਾ ਜਨਕ, ਸਾਂਬ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਬਹੁ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਚੰਦਰ ਸਮਾਨ ਹੈ; ਗਰਗਾਚਾਰ੍ਯ ਰੂਪ, ਸਤ੍ਯਗਤੀ, ਧਰਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਧਰਾ-ਧਰ ਹੈ।

Verse 106

द्वारकामंडनः श्लोक्यः सुश्लोको निगमालयः । पौंड्रकप्राणहारी च काशीराजशिरोहरः ॥ १०६ ॥

ਉਹ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦਾ ਮੰਡਨ, ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤੁਤ੍ਯ, ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਲੋਕ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਧਾਮ ਹੈ; ਪੌਂਡ੍ਰਕ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣਹਾਰੀ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀਰਾਜ ਦਾ ਸਿਰੋਹਰ ਹੈ।

Verse 107

अवैष्णवविप्रदाही सुदक्षिणभयाबहः । जरासंधविदारीं च धर्मनन्दनयज्ञकृत् ॥ १०७ ॥

ਉਹ ਅਵੈਸ਼ਣਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦਗਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਯਥੋਚਿਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਭਯਹਰ; ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਚੀਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਧਰਮਨੰਦਨ ਦਾ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 108

शिशुपालशिररश्चेदी दंतवक्रविनाशनः । विदूरथांसकः श्रीशः श्रीदो द्विविदनाशनः ॥ १०८ ॥

ਉਹ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਦਾ ਸਿਰ ਛੇਦਣ ਵਾਲਾ, ਦੰਤਵਕ੍ਰ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵਿਦੂਰਥ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ; ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦਾ ਨਾਥ, ਸ਼੍ਰੀਦਾਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਵਿਦ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ।

Verse 109

रुक्मिणीमानहारी च रुक्मिणीमानवर्द्धनः । देवर्षिशापहर्ता च द्रौपदीवाक्यपालकः ॥ १०९ ॥

ਉਹ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਮਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਮਾਨ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ; ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਬਚਨ ਦਾ ਪਾਲਕ ਹੈ।

Verse 110

दुर्वासो भयहाति व पांचालीस्मरणागतः । पार्थदूतः पार्थमन्त्री पार्थदुःखौधनाशनः ॥ ११० ॥

ਜੋ ਦੁਰਵਾਸਾ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਾਂਚਾਲੀ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਪਾਰਥ ਦਾ ਦੂਤ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਪਾਰਥ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੈਲਾਬ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 111

पार्थमानापहारी च पार्थजीवनदायकः । पांचाली वस्त्रदाता च विश्वपालकपालकः ॥ १११ ॥

ਜੋ ਪਾਰਥ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਪਾਂਚਾਲੀ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 112

श्वेताश्वसारथिः सत्यः सत्यसाध्यो भयापहः । सत्यसंधः सत्यरतिः सत्यप्रिय उदारधीः ॥ ११२ ॥

ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਹੈ; ਜੋ ਆਪ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੱਚੇ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲਾ, ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਸੱਚ-ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 113

महासेनजयी चैव शिवसैन्यविनाशननः । बाणासुरभुजच्छेत्ता बाणबाहुवरप्रदः ॥ ११३ ॥

ਜੋ ਮਹਾਂ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਬਾਣਾਸੁਰ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਬਾਣ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਮੁੜ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 114

तार्क्ष्यमानापहारी च तार्क्ष्यतेजोविवर्द्धनः । रामस्वरूपधारी च सत्यभामामुदावहः ॥ ११४ ॥

ਜੋ ਤਾਰਕਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ) ਦਾ ਮਾਣ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਤੇਜ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਰਾਮ-ਸਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਨੂੰ ਸਹਚਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਉਦਾਤ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।

Verse 115

रत्नाकरजलक्रीडो व्रजलीलाप्रदर्शकः । स्वप्रतिज्ञापरिध्वंसी भीष्माज्ञापरिपालकः ॥ ११५ ॥

ਜੋ ਰਤਨਾਕਰ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵ੍ਰਜ-ਲੀਲਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵੀ ਤੋੜ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾਲਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰੋ।

Verse 116

वीरायुधहरः कालः कालिकेशो महाबलः । वर्वरीषशिरोहारी वर्वरीषशिरःप्रदः ॥ ११६ ॥

ਉਹ ਕਾਲ ਹੈ ਜੋ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਕਾਲਿਕੇਸ਼, ਮਹਾਬਲੀ—ਜਿਸ ਨੇ ਵਰਵਰੀਸ਼ ਦਾ ਸਿਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਵਰਵਰੀਸ਼ ਦਾ ਸਿਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਵੀ।

Verse 117

धर्मपुत्रजयी शूरदुर्योधनमदांतकः । गोपिकाप्रीतिनिर्बंधनित्यक्रीडो व्रजेश्वरः ॥ ११७ ॥

ਜੋ ਧਰਮਪੁੱਤਰ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ) ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਸ਼ੂਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਜੋ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਬੱਝਿਆ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਰਤ—ਉਹੀ ਵ੍ਰਜੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।

Verse 118

राधाकुंडरतिर्धन्यः सदांदोलसमाश्रितः । सदामधुवनानन्दी सदावृंदावनप्रियः ॥ ११८ ॥

ਧੰਨ ਹੈ ਉਹ ਭਗਤ ਜਿਸ ਦੀ ਰਤੀ ਰਾਧਾਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਜੋ ਸਦਾ ਆਂਦੋਲ (ਝੂਲਾ-ਉਤਸਵ) ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਮਧੁਵਨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।

Verse 119

अशोकवनसन्नद्धः सदातिलकसंगतः । सदागोवर्द्धनरतिः सदा गोकुलवल्लभः ॥ ११९ ॥

ਜੋ ਅਸ਼ੋਕ ਵਨ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ੁਭ ਤਿਲਕ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਹੈ; ਜੋ ਸਦਾ ਗੋਵਰਧਨ ਵਿੱਚ ਰਤੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਗੋਕੁਲ ਦਾ ਵੱਲਭ (ਪਿਆਰਾ) ਹੈ।

Verse 120

भांडीरवटसंवासी नित्यं वंशीवटस्थितः । नन्दग्रामकृतावासो वृषभानुग्रहप्रियः ॥ १२० ॥

ਉਹ ਭਾਂਡੀਰਵਟ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਵੰਸ਼ੀਵਟ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਨੰਦਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਧਾਮ ਬਣਾ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾਨੂ-ਕੁਲ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 121

गृहीतकामिनीरूपो नित्यं रासिविलासकृत् । वल्लवीजनसंगोप्ता वल्लवीजनवल्लभः ॥ १२१ ॥

ਉਹ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਮਿਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਨਿੱਤ ਰਾਸ-ਵਿਲਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਪ੍ਰਿਯ ਵੱਲਭ ਹੈ।

Verse 122

देवशर्मकृपाकर्ता कल्पपादपसंस्थितः । शिलानुगन्धनिलयः पादचारी घनच्छविः ॥ १२२ ॥

ਉਹ ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਲਪਵ੍ਰਿਖ਼ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸੁਗੰਧਿਤ ਚਟਾਨਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ, ਪੈਦਲ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਘਨ-ਸ਼ਿਆਮ ਛਵੀ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 123

अतसीकुसुमप्रख्यः सदा लक्ष्मीकृपाकरः । त्रिपुरारिप्रियकरो ह्युग्रधन्वापराजितः ॥ १२३ ॥

ਉਹ ਅਤਸੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਰਗਾ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਹੈ, ਸਦਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ; ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ, ਅਤੇ ਉਗ੍ਰਧਨ੍ਵਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਜਿਤ ਹੈ।

Verse 124

षड्धुरध्वंसकर्ता च निकुंभप्राणहारकः । वज्रनाभपुरध्वंसी पौंड्रकप्राणहारकः ॥ १२४ ॥

ਉਹ ਸ਼ਡ੍ਹੁਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਨਿਕੁੰਭ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਲੈਣ ਵਾਲਾ; ਵਜ੍ਰਨਾਭਪੁਰ ਨੂੰ ਧਵੰਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪੌਂਡ੍ਰਕ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 125

बहुलाश्वप्रीतिकर्ता द्विजवर्यप्रियंकरः । शिवसंकटहारी च वृकासुरविनाशनः ॥ १२५ ॥

ਜੋ ਬਹੁਲਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸੰਕਟ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਕਾਸੁਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 126

भृगुसत्कारकारी च शिवसात्त्विकताप्रदः । गोकर्णपूजकः सांबकुष्ठविध्वंसकारणः ॥ १२६ ॥

ਜੋ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਿਵ-ਸਮ ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਗੋਕਰਣ ਦਾ ਪੂਜਕ ਅਤੇ ਸਾਂਬ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਕੋਢ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।

Verse 127

वेदस्तुतो वेदवेत्ता यदुवंशविवर्द्धनः । यदुवंशविनाशी च उद्धवोद्धारकारकः ॥ १२७ ॥

ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਗਿਆਤਾ, ਯਦੁਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਾ ਲਯ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਉੱਧਵ ਦੇ ਉੱਧਾਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।

Verse 128

राधा च राधिका चैव आनंदा वृषभानुजा । वृन्दावनेश्वरी पुण्या कृष्णमानसहारिणी ॥ १२८ ॥

ਉਹ ਰਾਧਾ ਹੈ, ਰਾਧਿਕਾ ਵੀ; ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾਨੂ ਦੀ ਧੀ; ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀ ਈਸ਼ਵਰੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 129

प्रगल्भा चतुरा कामा कामिनी हरिमोहिनी । ललिता मधुरा माध्वी किशोरी कनकप्रभा ॥ १२९ ॥

ਉਹ ਪ੍ਰਗਲਭਾ, ਚਤੁਰਾ, ਕਾਮ-ਸਰੂਪਾ ਅਤੇ ਕਾਮਿਨੀ ਹੈ; ਹਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਮੋਹਿਨੀ। ਉਹ ਲਲਿਤਾ, ਮਧੁਰਾ, ਮਾਧਵੀ, ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਕਨਕ-ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਹੈ।

Verse 130

जितचंद्रा जितमृगा जितसिंहा जितद्विपा । जितरंभा जितपिका गोविंदहृदयोद्भवा ॥ १३० ॥

ਜੋ ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ, ਮ੍ਰਿਗ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ, ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗਜ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਹੈ; ਜੋ ਰੰਭਾ ਅਤੇ ਕੋਇਲ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦੇਵੇ—ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਦੇਵੀ ਹੈ।

Verse 131

जितबिंबा जितशुका जितपद्मा कुमारिका । श्रीकृष्णाकर्षणा देवी नित्यं युग्मस्वरूपिणी ॥ १३१ ॥

ਜੋ ਬਿੰਬ-ਫਲ ਦੀ ਲਾਲੀ, ਤੋਤੇ ਦੀ ਮੋਹਕਤਾ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇਵੇ—ਉਹ ਨਿੱਤ ਕੁਮਾਰੀ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਸਦਾ ਯੁਗਮ-ਸਰੂਪਣੀ।

Verse 132

नित्यं विहारिणी कांता रसिका कृष्णवल्लभा । आमोदिनी मोदवती नंदनंदनभूषिता ॥ १३२ ॥

ਉਹ ਨਿੱਤ ਲੀਲਾ-ਵਿਹਾਰਣੀ, ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਂਤਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਸ ਦੀ ਰਸਿਕਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਵੱਲਭਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਨੰਦ-ਸੁਗੰਧੀ, ਮੋਦ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਅਤੇ ਨੰਦਨੰਦਨ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ ਹੈ।

Verse 133

दिव्यांबरा दिव्यहारा मुक्तामणिविभूषिता । कुञ्जप्रिया कुञ्जवासा कुञ्जनायकनायिका ॥ १३३ ॥

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਬਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਹਾਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੀ, ਮੋਤੀ-ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਕੁੰਜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਕੁੰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਕੁੰਜਨਾਇਕ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਹੈ।

Verse 134

चारुरूपा चारुवक्त्रा चारुहेमांगदा शुभा । श्रीकृष्णवेणुसंगीता मुरलीहारिणी शिवा ॥ १३४ ॥

ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁਭ, ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਸੁਵਰਨ ਅੰਗਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਵੇਣੂ-ਧੁਨ ਵਿੱਚ ਤਨਮਯ, ਮੁਰਲੀ ਨਾਲ ਹਿਰਦਾ ਹਰਣ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਮੰਗਲ-ਸਰੂਪਾ (ਸ਼ਿਵਾ) ਹੈ।

Verse 135

भद्रा भगवती शांता कुमुदा सुन्दरी प्रिया । कृष्णरतिः श्रीकृष्णसहचारिणी ॥ १३५ ॥

ਉਹ ਭਦ੍ਰਾ, ਭਗਵਤੀ, ਸ਼ਾਂਤਾ, ਕੁਮੁਦਾ, ਸੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਆ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰਤੀ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਹਚਾਰিণੀ ਹੈ।

Verse 136

वंशीवटप्रियस्थाना युग्मायुग्मस्वरूपिणी । भांडीरवासिनी शुभ्रा गोपीनाथप्रिया सखी ॥ १३६ ॥

ਉਹ ਵੰਸ਼ੀਵਟ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਯੁਗਮ ਅਤੇ ਅਯੁਗਮ—ਦੋਵੇਂ ਸਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ; ਭਾਂਡੀਰ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁਭ੍ਰ-ਉਜਲੀ—ਗੋਪੀਨਾਥ (ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਸਖੀ ਹੈ।

Verse 137

श्रुतिनिःश्वसिता दिव्या गोविंदरसदायिनी । श्रीकृष्णप्रार्थनीशाना महानन्दप्रदायिनी ॥ १३७ ॥

ਉਹ ਸ਼੍ਰੁਤੀ (ਵੇਦਾਂ) ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਨਿਸ਼ਵਾਸ-ਸਰੂਪਾ ਹੈ, ਗੋਵਿੰਦ-ਰਸ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੀ ਈਸ਼ਾਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 138

वैकुंठजनसंसेव्या कोटिलक्ष्मी सुखावहा । कोटिकंदर्पलावण्या रतिकोटिरतिप्रदा ॥ १३८ ॥

ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਜਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ, ਕਰੋੜਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀਆਂ ਦਾ ਸੁਖ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਕਰੋੜਾਂ ਕੰਦર્પਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਲਾਵਣ੍ਯਮਈ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 139

भक्तिग्राह्या भक्तिरूपा लावण्यसरसी उमा । ब्रह्मरुद्रादिसंराध्या नित्यं कौतूहलान्विता ॥ १३९ ॥

ਉਮਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਹੈ; ਉਹ ਭਗਤੀ-ਸਰੂਪਾ, ਲਾਵਣ੍ਯ ਦੀ ਸਰੋਵਰ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਤ੍ਯ ਆਰਾਧਿਤ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਕੌਤੂਹਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।

Verse 140

नित्यलीला नित्यकामा नित्यश्रृंगारभूषिता । नित्यवृन्दावनरसा नन्दनन्दनसंयुता ॥ १४० ॥

ਉਹ ਨਿੱਤ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਨਿੱਤ ਪ੍ਰੇਮ-ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸਦਾ ਪਾਵਨ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ-ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਨਿੱਤ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ-ਰਸ ਦਾ ਆਸਵਾਦ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਨੰਦਨੰਦਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਅਵਿਛਿੰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਹੈ।

Verse 141

गोपगिकामण्डलीयुक्ता नित्यं गोपालसंगता । गोरसक्षेपणी शूरा सानन्दानन्ददायिनी ॥ १४१ ॥

ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਗੋਪਾਲ-ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੋਰਸ ਉਡੇਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਤੇ ਪਰਮਾਨੰਦ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 142

महालीला प्रकृष्टा च नागरी नगचारिणी । नित्यमाघूर्णिता पूर्णा कस्तूरीतिलकान्विता ॥ १४२ ॥

ਉਹ ਮਹਾ-ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਨਾਗਰੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਿੱਤ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ-ਝੂਮਦੀ, ਸਰਬਥਾ ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਕਸਤੂਰੀ ਤਿਲਕ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।

Verse 143

पद्मा श्यामा मृगाक्षी च सिद्धिरूपा रसावहा । कोटिचन्द्रानना गौरी कोटिकोकिलसुस्वरा ॥ १४३ ॥

ਉਹ ਪਦਮਾ, ਸ਼ਿਆਮਾ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਾਖੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਿੱਧੀ-ਰੂਪਾ ਅਤੇ ਰਸਾਵਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਕੋਟਿ ਚੰਦ੍ਰਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਪਤ ਹੈ; ਉਹ ਗੌਰੀ-ਰੂਪਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਕੋਟਿ ਕੋਇਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮਿੱਠੀ ਹੈ।

Verse 144

शीलसौंदर्यनिलया नन्दनन्दनलालिता । अशोकवनसंवासा भांडीरवनसङ्गता ॥ १४४ ॥

ਉਹ ਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਲੀ ਹੈ, ਨੰਦਨੰਦਨ ਨੂੰ ਲਲਿਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਸ਼ੋਕ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਭਾਂਡੀਰ-ਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

Verse 145

कल्पद्रुमतलाविष्टा कृष्णा विश्वा हरिप्रिया । अजागम्या भवागम्या गोवर्द्धनकृतालया ॥ १४५ ॥

ਉਹ ਕਲਪਵ੍ਰਿੱਖ ਦੇ ਹੇਠ ਵਸਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਿਆਮਵਰਨੀ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਹਰਿ-ਪ੍ਰਿਆ ਹੈ। ਅਜਨਮਾ (ਸਧਾਰਣ) ਜਨਾਂ ਲਈ ਅਗਮ੍ਯ, ਪਰ ਭਵ-ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਫਸੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਗਮ੍ਯ; ਅਤੇ ਗੋਵਰਧਨ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਕ੍ਰਿਤ-ਆਲਯ ਹੈ।

Verse 146

यमुनातीरनिलया शश्वद्गोविंदजल्पिनी । शश्वन्मानवती स्निग्धा श्रीकृष्णपरिवन्दिता ॥ १४६ ॥

ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਦਾ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਤ ਕਰੁਣਾਵਾਨ, ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਪਰਿਵੰਦਿਤ ਹੈ।

Verse 147

कृष्णस्तुता कृष्णवृता श्रीकृष्णहृदयालया । देवद्रुमफला सेव्या वृन्दावनरसालया ॥ १४७ ॥

ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵ-ਵ੍ਰਿੱਖ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਰਸ ਦੀ ਆਲਯ ਹੈ।

Verse 148

कोटितीर्थमयी सत्या कोटितीर्थफलप्रदा । कोटियोगसुदुष्प्राप्या कोटियज्ञदुराश्रया ॥ १४८ ॥

ਸਤ੍ਯ ਕਰੋੜਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰੋੜਾਂ ਯੋਗਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ, ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਦੁਲਭ ਆਸਰਾ ਹੈ।

Verse 149

मनसा शशिलेखा च श्रीकोटिसुभगाऽनघा । कोटिमुक्तसुखा सौम्या लक्ष्मीकोटिविलासिनी ॥ १४९ ॥

ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾ ਹੈ—ਨਿਰਮਲ, ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਸ਼੍ਰੀ-ਰੂਪਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸੁਭਾਗੀ। ਉਹ ਸੌਮ੍ਯਾ ਹੈ, ਕਰੋੜਾਂ ਮੁਕਤੀਆਂ ਦਾ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ; ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀਆਂ ਦੇ ਵੈਭਵ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 150

तिलोत्तमा त्रिकालस्था त्रिकालज्ञाप्यधीश्वरी । त्रिवेदज्ञा त्रिलोकज्ञा तुरीयांतनिवासिनी ॥ १५० ॥

ਉਹ ਤਿਲੋੱਤਮਾ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ; ਤ੍ਰਿਕਾਲ-ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਵੇਦ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਰੀਯ ਦੀ ਅੰਤਰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 151

दुर्गाराध्या रमाराध्या विश्वाराध्या चिदात्मिका । देवाराध्या पराराध्या ब्रह्माराध्या परात्मिका ॥ १५१ ॥

ਉਹ ਦੁਰਗਾ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਰਾਧਿਆ ਹੈ, ਰਮਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਰਾਧਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਅਤੇ ਚਿਦਾਤਮਿਕਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਰਾਧਿਤ, ਪਰਮ ਆਰਾਧਿਆ; ਬ੍ਰਹਮ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਰਾਧਿਆ ਅਤੇ ਪਰਾਤਮਿਕਾ ਹੈ।

Verse 152

शिवाराध्या प्रेमसाध्या भक्ताराध्या रसात्मिका । कृष्णप्राणार्पिणी भामा शुद्धप्रेमविलासिनी ॥ १५२ ॥

ਭਾਮਾ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਆਰਾਧਿਆ ਹੈ; ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਧਿਆ, ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਅਤੇ ਭਕਤੀ-ਰਸ ਦੀ ਸਾਰ-ਸਰੂਪਾ ਹੈ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਵਿਲਾਸ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 153

कृष्णाराध्या भक्तिसाध्या भक्तवृन्दनिषेविता । विश्वाधारा कृपाधारा जीवधारातिनायिका ॥ १५३ ॥

ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਸੰਬੰਧ ਰਾਹੀਂ ਆਰਾਧਿਆ ਹੈ; ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਧਿਆ; ਭਗਤ-ਵ੍ਰਿੰਦ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਧਾਰਾ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਰਮ ਨਾਇਕਾ ਹੈ।

Verse 154

शुद्धप्रेममयी लज्जा नित्यसिद्धा शिरोमणिः । दिव्यरूपा दिव्यभोगा दिव्यवेषा मुदान्विता ॥ १५४ ॥

ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰੇਮਮਈ ਲੱਜਾ ਨਿਤ੍ਯਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿਵ੍ਯ ਹੈ, ਭੋਗ ਦਿਵ੍ਯ ਹਨ, ਵੇਸ਼ ਦਿਵ੍ਯ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੈ।

Verse 155

दिव्यांगनावृन्दसारा नित्यनूतनयौवना । परब्रह्मावृता ध्येया महारूपा महोज्ज्वला ॥ १५५ ॥

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾਵ੍ਰਿੰਦ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਸਦਾ ਨਿਤ ਨਵਾਂ ਯੌਵਨ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ। ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਆਵ੍ਰਿਤ, ਧਿਆਨਯੋਗ—ਮਹਾਰੂਪਾ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ।

Verse 156

कोटिसूर्यप्रभा कोटिचन्द्रबिंबाधिकच्छविः । कोमलामृतवागाद्या वेदाद्या वेददुर्लभा ॥ १५६ ॥

ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਛਵੀ ਕਰੋੜਾਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸੁੰਦਰ। ਉਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਕੋਮਲ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ; ਉਹ ਆਦਿਆ, ਵੇਦਮੂਲ—ਤੱਥਾਪਿ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 157

कृष्णासक्ता कृष्णभक्ता चन्द्रावलिनिषेविता । कलाषोडशसंपूर्णा कृष्णदेहार्द्धधारिणी ॥ १५७ ॥

ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭਗਤ ਹੈ; ਚੰਦਰਾਵਲੀ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ। ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਹ ਦਾ ਅਰਧ ਭਾਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 158

कृष्णबुद्धिः कृष्णसाराकृष्णरूपविहारिणी । कृष्णकान्ता कृष्णधना कृष्णमोहनकारिणी ॥ १५८ ॥

ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਸਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੈ; ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਕਾਂਤਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਧਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਮੋਹਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 159

कृष्णदृष्टिः कृष्णगोत्री कृष्णदेवी कुलोद्वहा । सर्वभूतस्थितावात्मा सर्वलोकनमस्कृता ॥ १५९ ॥

ਉਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ; ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਗੋਤ੍ਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵੀ ਅਤੇ ਕੁਲ ਦੀ ਉੱਧਾਰਕ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 160

कृष्णदात्री प्रेमधात्री स्वर्णगात्री मनोरमा । नगधात्री यशोठात्री महादेवी शुभंकरी ॥ १६० ॥

ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦਾਤ੍ਰੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਸੁਵਰਨ-ਦੇਹੀ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਹੈ; ਜੋ ਪਰਬਤ ਧਾਰਣਹਾਰ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਧਾਰਣਹਾਰ ਹੈ—ਉਹੀ ਮਹਾਦੇਵੀ ਸ਼ੁਭ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 161

श्रीशेषदेवजननी अवतारगणप्रसूः । उत्पलांकारविंदांका प्रसादांका द्वितीयका ॥ १६१ ॥

ਸ਼੍ਰੀ—ਸ਼ੇਸ਼ਦੇਵ ਦੀ ਜਨਨੀ, ਅਵਤਾਰ-ਗਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੂਤਾ; ਜੋ ਉਤਪਲਾਂਕਾ, ਅਰਵਿੰਦਾਂਕਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦਾਂਕਾ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਹੈ।

Verse 162

रथांका कुंजरांका च कुंडलांकपदस्थिता । छत्रांका विद्युदंका च पुष्पमालांकितापि च ॥ १६२ ॥

ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਰਥ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਹਾਥੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ; ਜੋ ਕੁੰਡਲ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਪਦਚਿੰਨ੍ਹ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਛਤਰ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਵੀ ਸਜੀ ਹੈ।

Verse 163

दंडांका मुकुटांका च पूर्णचन्द्रा शुकांकिता । कृष्णात्रहारपाका च वृन्दाकुंजविहारिणी ॥ १६३ ॥

ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਡੰਡੇ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਮੁਕੁਟ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ; ਜੋ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਅਤੇ ਤੋਤੇ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੈ; ਜੋ ਕਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਦੀ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਪਹਿਨਦੀ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਦੇ ਕੁੰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 164

कृष्णप्रबोधनकरी कृष्णशेषान्नभोजिनी । पद्मकेसरमध्यस्था संगीतागमवेदिनी ॥ १६४ ॥

ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਨ ਨੂੰ ਭੋਗਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਸਰਾਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਜਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਸੰਗੀਤ-ਆਗਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰ ਹੈ।

Verse 165

कोटिकल्पांतभ्रूभंगा अप्राप्तप्रलयाच्युता । सर्वसत्त्वनिधिः पद्मशंखादिनिधिसेविता ॥ १६५ ॥

ਕੋਟੀਆਂ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵੀ ਜਿਸ ਦੀ ਭੌਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਹਾਲੇ ਨਾ ਆਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਜੋ ਅਚਲ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨਿਧੀ ਹੈ; ਪਦਮ, ਸ਼ੰਖ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਨਿਧੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ।

Verse 166

अणिमादिगुणैश्वर्या देववृन्दविमोहिनी । सस्वानन्दप्रदा सर्वा सुवर्णलतिकाकृतिः ॥ १६६ ॥

ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਗੁਣ-ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਦੇਵ-ਵ੍ਰਿੰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਆਨੰਦ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸੁਵਰਨ ਲਤਾ ਵਰਗਾ ਹੈ।

Verse 167

कृष्णाभिसारसंकेता मालिनी नृत्यपंडिता । गोपीसिंधुसकाशाह्वां गोपमंडपशोभिनी ॥ १६७ ॥

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਕੇਤ ਵਾਲੀ, ਮਾਲਿਨੀ—ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤਾ। ‘ਗੋਪੀ-ਸਿੰਧੁ-ਸਕਾਸ਼ਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਅਤੇ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਮੰਡਪ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।

Verse 168

श्रीकृष्णप्रीतिदा भीता प्रत्यंगपुलकांचिता । श्रीकृष्णालिंगनरता गोविंदविरहाक्षमा ॥ १६८ ॥

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਭਯ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਚ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਲਿੰਗਨ ਲਈ ਸਦਾ ਰਤ, ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ।

Verse 169

अनंतगुणसंपन्ना कृष्णकीर्तनलालसा । बीजत्रयमयी मूर्तिः कृष्णानुग्रहवांछिता ॥ १६९ ॥

ਅਨੰਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਬੀਜ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਦੀ ਇੱਛੁਕ ਹੈ।

Verse 170

विमलादिनिषेव्या च ललिताद्यार्चिता सती । पद्मवृन्दस्थिता हृष्टा त्रिपुरापरिसेविता ॥ १७० ॥

ਵਿਮਲਾ ਆਦਿ ਦੇਵੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਲਲਿਤਾ ਆਦਿ ਉਸ ਸਤੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਵੱਸ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨਿਤ ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਚਰਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 171

वृन्तावत्यर्चिता श्रद्धा दुर्ज्ञेया भक्तवल्लभा । दुर्लभा सांद्रसौख्यात्मा श्रेयोहेतुः सुभोगदा ॥ १७१ ॥

ਵ੍ਰਿੰਤਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਜੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਸ਼ਰੱਧਾ ਦੁਰਜ੍ਞੇਯ ਹੈ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਦੁਰਲਭ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਘਣ ਆਨੰਦ ਹੈ; ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਭੋਗ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 172

सारंगा शारदा बोधा सद्वृंदावनचारिणी । ब्रह्मानन्दा चिदानन्दा ध्यानान्दार्द्धमात्रिका ॥ १७२ ॥

ਉਹ ਸਾਰੰਗਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੋਧ-ਰੂਪਾ ਹੈ; ਉਹ ਸੱਚੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾਨੰਦ ਅਤੇ ਚਿਦਾਨੰਦ ਹੈ; ਧਿਆਨ-ਜਨਿਤ ਆਨੰਦ ਦੀ ਅਰਧ-ਮਾਤਰਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 173

गंधर्वा सुरतज्ञा च गोविंदप्राणसंगमा । कृष्णांगभूषणा रत्नभूषणा स्वर्णभूषिता ॥ १७३ ॥

ਉਹ ਗੰਧਰਵੀ ਹੈ, ਸੁਰਤ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਗੋਵਿੰਦ ਨਾਲ ਏਕਾਤਮ ਹੈ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

Verse 174

श्रीकृष्णहृदयावासमुक्ताकनकनालि का । सद्रत्नकंकणयुता श्रीमन्नीलगिरिस्थिता ॥ १७४ ॥

ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੈ; ਜੋ ਉੱਤਮ ਰਤਨ-ਜੜੇ ਕੰਗਣ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਨੀਲਗਿਰੀ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹੈ।

Verse 175

स्वर्णनूपुरसंपन्ना स्वर्णकिंकिणिमंडिता । अशेषरासकुतुका रंभोरूस्तनुमध्यमा ॥ १७५ ॥

ਸੋਨੇ ਦੇ ਨੂਪੁਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਿੰਕਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ; ਉਹ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਰਾਸ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਰੰਭਾ ਵਰਗੀਆਂ ਜੰਘਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਕਮਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 176

पराकृतिः पररानन्दा परस्वर्गविहारिणी । प्रसूनकबरी चित्रा महासिंदूरसुन्दरी ॥ १७६ ॥

ਉਹ ਪਰਾਤਪਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਪਰਮ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਉਸ ਦੀ ਕਬਰੀ ਅਦਭੁਤ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਮਹਾ ਸਿੰਦੂਰ ਨਾਲ ਉਹ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।

Verse 177

कैशोरवयसा बाला प्रमदाकुलशेखरा । कृष्णाधरसुधा स्वादा श्यामप्रेमविनोदिनी ॥ १७७ ॥

ਕੈਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਦੀ ਬਾਲਾ, ਪ੍ਰੇਮਾਤੁਰ ਪ੍ਰਮਦਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਧਰਾਂ ਦੀ ਸੁਧਾ ਵਰਗੀ ਮਿੱਠੀ, ਉਹ ਸ਼ਿਆਮਸੁੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਵਿਨੋਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 178

शिखिपिच्छलसच्चूडा स्वर्णचंपकभूषिता । कुंकुमालक्तकस्तूरीमंडिता चापराजिता ॥ १७८ ॥

ਮੋਰਪੰਖਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਚੂੜਾ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੰਪਕ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ; ਕੁੰਕੁਮ, ਆਲਕਤਕ ਅਤੇ ਕਸਤੂਰੀ ਨਾਲ ਮੰਡਿਤ—ਉਹ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਵਾਂਗ ਅਜੈ ਅਤੇ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਸੀ।

Verse 179

हेमहरान्वितापुष्पा हाराढ्या रसवत्यपि । माधुर्य्यमधुरा पद्मा पद्महस्ता सुविश्रुता ॥ १७९ ॥

ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਅਤੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਮਾਧੁਰ੍ਯ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਧੁਰ੍ਯ-ਸਰੂਪਾ—ਉਹ ਪਦਮਾ, ਕਮਲ-ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 180

भ्रूभंगाभंगकोदंडकटाक्षशरसंधिनी । शेषदेवाशिरस्था च नित्यस्थलविहारिणी ॥ १८० ॥

ਜੋ ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਹਲਕੇ ਮੋੜ-ਸਿੱਧੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਅਖੰਡ ਕੋਦੰਡ ਉੱਤੇ ਕਟਾਖ਼ਸ਼-ਰੂਪੀ ਤੀਰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ੇਸ਼ਦੇਵ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਿੱਤ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 181

कारुण्यजलमध्यस्था नित्यमत्ताधिरोहिणी । अष्टभाषवती चाष्टनायिका लक्षणान्विता ॥ १८१ ॥

ਜੋ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਜਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਭਾਵ-ਅਭਿਵ੍ਯਕਤੀ ਦੇ ਮੱਤੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਸਵਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਅੱਠ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਅੱਠ ਨਾਇਕਾ-ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

Verse 182

सुनूतिज्ञा श्रुतिज्ञा च सर्वज्ञा दुःखहारिणी । रजोगुणेश्वरी चैव जरच्चंद्रनिभानना ॥ १८२ ॥

ਉਹ ਸੁਨੀਤੀ-ਧਰਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਵੇਦ ਦੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਰਵਜ੍ਞ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਹਾਰਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਜੋਗੁਣ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਜਰਾਚੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

Verse 183

केतकीकुसुमाभासा सदा सिंधुवनस्थिता । हेमपुष्पाधिककरा पञ्चशक्तिमयी हिता ॥ १८३ ॥

ਉਹ ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਸਿੰਧੂ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ; ਉਹ ਹਿਤਕਾਰিণੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 184

स्तनकुभी नराढ्या च क्षीणापुण्या यशस्वनी । वैराजसूयजननी श्रीशा भुवनमोहिनी ॥ १८४ ॥

ਉਹ ਸਤਨ-ਕੁੰਭਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਨਰ-ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੈ; ਪੁੰਨ ਘਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਵੈਰਾਜ ਅਤੇ ਸੂਯ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਜਨਨੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ ਅਤੇ ਭੁਵਨ-ਮੋਹਿਨੀ ਹੈ।

Verse 185

महाशोभा महामाया महाकांतिर्महास्मृतिः । महामोहा महाविद्या महाकीर्तिंर्महारतिः ॥ १८५ ॥

ਉਹ ਮਹਾ-ਸ਼ੋਭਾ, ਮਹਾ-ਮਾਇਆ, ਮਹਾ-ਕਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾ-ਮੋਹ, ਮਹਾ-ਵਿਦਿਆ, ਮਹਾ-ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਰਤੀ (ਭਗਤੀ-ਆਨੰਦ) ਵੀ ਹੈ।

Verse 186

महाधैर्या महावीर्या महाशक्तिर्महाद्युतिः । महागौरी महासंपन्महाभोगविलासिनी ॥ १८६ ॥

ਉਹ ਮਹਾ-ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਵੀਰਤਾ ਵਾਲੀ, ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਦਿਉਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਗੌਰੀ, ਮਹਾ-ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 187

समया भक्तिदाशोका वात्सल्यरसदायिनी । सुहृद्भक्तिप्रदा स्वच्छा माधुर्यरसवर्षिणी ॥ १८७ ॥

ਉਹ ਸਮਯਾ (ਉਚਿਤ ਵੇਲੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ), ਭਗਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਤਸਲ੍ਯ-ਰਸ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ, ਸੁਹਿਰਦ-ਭਗਤੀ ਦਿੰਦੀ, ਨਿਰਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਧੁਰ੍ਯ-ਰਸ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 188

भावभक्तिप्रदा शुद्धप्रेमभक्तिविधायिनी । गोपरामाभिरामा च क्रीडारामा परेश्वरी ॥ १८८ ॥

ਉਹ ਭਾਵ-ਭਗਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੋਪੀ-ਰਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ, ਰਾਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ, ਅਤੇ ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਰੈਸ਼ਵਰੀ ਹੈ।

Verse 189

नित्यरामा चात्मरामा कृष्णरामा रमेश्वरी । एकानैकजगद्व्याप्ता विश्वलीलाप्रकाशिनी ॥ १८९ ॥

ਉਹ ਨਿਤ੍ਯਰਾਮਾ ਅਤੇ ਆਤ੍ਮਰਾਮਾ ਹੈ; ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਰਾਮਾ ਅਤੇ ਰਮੇਸ਼ਵਰੀ (ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ) ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਜਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਵਿਸ਼ਵ-ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 190

सरस्वतीशा दुर्गेशा जगदीशा जगद्विधिः । विष्णुवंशनिवासा च विष्णुवंशसमुद्भवा ॥ १९० ॥

ਉਹ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ, ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ, ਜਗਤ ਦੀ ਈਸ਼ਵਰੀ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਵਿਧਾਤ੍ਰੀ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ।

Verse 191

विष्णुवंशस्तुता कर्त्री विष्णुवंशावनी सदा । आरामस्था वनस्था च सूर्य्यपुत्र्यवगाहिनी ॥ १९१ ॥

ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਰਚਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ-ਪੁਤਰੀ ਦੇ ਅਵਗਾਹਨ ਦੀ ਕਥਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 192

प्रीतिस्था नित्ययंत्रस्था गोलोकस्था विभूतिदा । स्वानुभूतिस्थिता व्यक्ता सर्वलोकनिवासिनी ॥ १९२ ॥

ਉਹ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਨਿੱਤ-ਯੰਤਰ (ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਨਿਯਮ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ, ਗੋਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਭੂਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸਵਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 193

अमृता ह्यद्भुता श्रीमन्नारायणसमीडिता । अक्षरापि च कूटस्था महापुरुषसंभवा ॥ १९३ ॥

ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੈ। ਉਹ ਅਕਸ਼ਰਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੂਟਸਥਾ (ਅਚਲ) ਵੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ।

Verse 194

औदार्यभावसाध्या च स्थूलसूक्ष्मातिरूपिणी । शिरीषपुष्पमृदुला गांगेयमुकुरप्रभा ॥ १९४ ॥

ਉਹ ਔਦਾਰ੍ਯ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥੂਲ, ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਅਤੀਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਿਰੀਸ਼ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਕੋਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਗਾ-ਜਨਮ ਮੁਕੁਰ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਂਗ ਦਿਪਤ ਹੈ।

Verse 195

नीलोत्पलजिताक्षी च सद्रत्नकवरान्विता । प्रेमपर्यकनिलया तेजोमंडलमध्यगा ॥ १९५ ॥

ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ; ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਪ੍ਰੇਮਮਈ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਜ ਕੇ ਉਹ ਤੇਜੋਮੰਡਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਸੀ।

Verse 196

कृष्णांगगोपनाऽभेदा लीलावरणनायिका । सुधासिंधुसमुल्लासामृतास्यंदविधायिनी ॥ १९६ ॥

ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਓਹਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਅਭਿੰਨ ਹੈ; ਲੀਲਾ ਦੇ ਆਵਰਨ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਧਾ-ਸਿੰਧੂ ਨੂੰ ਉਛਾਲਦੀ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 197

कृष्णचित्ता रासचित्ता प्रेमचित्ता हरिप्रिया । अचिंतनगुणग्रामा कृष्णलीला मलापहा ॥ १९७ ॥

ਉਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਰਾਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ—ਉਹ ਹਰੀ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਉਹ ਅਚਿੰਤ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਨਿਧੀ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਲੀਲਾ ਸਭ ਮਲਿਨਤਾ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 198

राससिंधुशशांका च रासमंडलमंडीनी । नतव्रता सिंहरीच्छा सुमीर्तिः सुखंदिता ॥ १९८ ॥

ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ—ਰਾਸਸਿੰਧੁਸ਼ਸ਼ਾਂਕਾ, ਰਾਸਮੰਡਲਮੰਡਿਨੀ, ਨਤਵ੍ਰਤਾ, ਸਿੰਹਰੀਚ್ಛਾ, ਸੁਮੀਰਤੀ ਅਤੇ ਸੁਖੰਦਿਤਾ।

Verse 199

गोपीचूडामणिर्गोपीगणेड्या विरजाधिका । गोपप्रेष्ठा गोपकन्या गोपनारी सुगोपिका ॥ १९९ ॥

ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਚੂੜਾਮਣੀ ਹੈ, ਗੋਪੀ-ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਰਾਧਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਰਜਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਨਿਰਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਿਯ—ਗੋਪਕਨਿਆ, ਗੋਪਨਾਰੀ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁਗੋਪਿਕਾ ਹੈ।

Verse 200

गोपधामा सुदामांबा गोपाली गोपमोहिनी । गोपभूषा कृष्णभूषा श्रीवृन्दावनचंद्रिका ॥ २०० ॥

ਉਹ ਗੋਪਾਂ ਦਾ ਤੇਜਸਵੀ ਧਾਮ ਹੈ; ਸੁਦਾਮਾ ਦੀ ਪੂਜਨੀਯ ਮਾਤਾ ਹੈ; ਗੋਪਾਲੀ—ਗੋਪ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੋਪਾਂ ਦੀ ਭੂਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭੂਸ਼ਾ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਚਾਂਦਨੀ ਹੈ।