Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 92
Vyākaraṇa-saṅgraha: Pada–Vibhakti–Kāraka–Lakāra–Samāsa
व्याघ्रभी राजपुरुषोऽक्षशौंडो द्विगुरुच्यते । पंचगवं दशग्रामी त्रिफलेति तु रूढितः ॥ ९२ ॥
vyāghrabhī rājapuruṣo'kṣaśauṃḍo dvigurucyate | paṃcagavaṃ daśagrāmī triphaleti tu rūḍhitaḥ || 92 ||
‘ਵਿਆਘ੍ਰਭੀ’ (ਬਾਘ ਤੋਂ ਡਰਣ ਵਾਲਾ) ਮਨੁੱਖ ‘ਰਾਜਪੁਰੁਸ਼’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੂਆਰੀ ‘ਅਕ੍ਸ਼ਸ਼ੌਂਡ’ ‘ਦ੍ਵਿਗੁਰੂ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਗੌ-ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ‘ਪੰਚਗਵ੍ਯ’; ‘ਦਸ਼ਗ੍ਰਾਮੀ’ ਦਸ ਗ੍ਰਾਮਾਂ ਦਾ ਪਰਿਮਾਣ; ਅਤੇ ‘ਤ੍ਰਿਫਲਾ’ ਤਿੰਨ ਫਲਾਂ ਦਾ ਰੂੜ੍ਹ ਨਾਮ ਹੈ॥ ੯੨ ॥
Sanatkumara (teaching Narada on conventional/technical nomenclature)
Vrata: none
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: hasya
FAQs
It highlights how dharma-śāstra and ritual practice rely on rūḍhi (established usage): correct understanding of conventional terms (like pañcagavya and triphalā) prevents error in rites and supports purity and right conduct.
Indirectly: bhakti is practiced through correctly performed pūjā, vrata, and śuddhi-kriyā; knowing standard ritual terms (e.g., pañcagavya) helps a devotee carry out Vishnu-oriented observances without confusion.
Vyākaraṇa/Nirukta-style semantic guidance: it demonstrates rūḍhi (conventional meaning) and technical nomenclature used in ritual and social administration, ensuring precise comprehension of śāstric instructions.