The Narration of the Trayodaśī Vow Observed Throughout the Twelve Months

Verse 1

सनातन उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि त्रयोदश्या व्रतानि ते । यानि कृत्वा नरो भक्त्या सुभगो जायते भुवि ॥ १ ॥

ਸਨਾਤਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਦੇ ਵਰਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਗ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 2

मधौ शुक्लत्रयोदश्यां मदनं चन्दनात्मकम् । कृत्वा संपूज्य यत्नेन वीजेयव्द्यजनेन च ॥ २ ॥

ਮਧੁ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਚੰਦਨ-ਰੂਪ ਮਦਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਜਯ-ਵ੍ਯਜਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਪੱਖੇ) ਨਾਲ ਪੱਖਾ ਕਰੇ।

Verse 3

ततः संक्षुधितः कामः पुत्रपौत्रविवर्द्धनः । अनंगपूजाप्यत्रोक्ता तां निबोध मुनीश्वर ॥ ३ ॥

ਫਿਰ ਤੀਬਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜਾਗਿਆ ਹੋਇਆ ਕਾਮ—ਜੋ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਅਨੰਗ (ਕਾਮ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝੋ।

Verse 4

सिन्दूररजनीरागैः फलकेऽनंगमालिखेत् । रतिप्रीतियुतं श्लक्ष्णं पुष्पचापेषुधारिणम् ॥ ४ ॥

ਸਿੰਦੂਰ ਅਤੇ ਹਲਦੀ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਫਲਕ ਉੱਤੇ ਅਨੰਗ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਓ—ਕੋਮਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਰਤੀ-ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਫੁੱਲ-ਬਾਣ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 5

कामदेवं वसन्तं च वाजिवक्त्रं वृषध्वजम् । मध्याह्ने पूजयेद्भक्त्या गंधस्रग्भूषणांशुकैः ॥ ५ ॥

ਮੱਧਾਹਨ ਵੇਲੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਾਮਦੇਵ, ਵਸੰਤ, ਵਾਜਿਵਕਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾ, ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਉੱਤਮ ਵਸਤ੍ਰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 6

क्षभ्यैर्नानाविधैस्चापि मन्त्रेणानेन नारद । नमो माराय कामाय कामदेवस्य मूर्त्तये ॥ ६ ॥

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰ— “ਮਾਰਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਕਾਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।”

Verse 7

ब्रह्मविष्णुशिवेंद्राणां मनःभोभकराय वै । तत्तस्याग्रतो भक्त्या पूजयेदंगनापतिम् ॥ ७ ॥

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਮਨੋਜ ਪੁੱਤਰ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅੰਗਨਾਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ।

Verse 8

वस्त्रमाल्याविभूषाद्यैः कामोऽयमिति चिंतयेत् । संपूज्य द्विजदांपत्यं गंधवस्त्रविभूषणैः ॥ ८ ॥

ਵਸਤ੍ਰ, ਮਾਲਾ, ਗਹਿਣੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ‘ਇਹੀ ਕਾਮਦੇਵ ਹਨ’ ਐਸਾ ਧਿਆਨ ਕਰ; ਫਿਰ ਸੁਗੰਧ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੰਪਤੀ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰ।

Verse 9

एवं यः कुरुते विप्र वर्षे वर्षे महोत्सवम् । वसंतसमये प्राप्ते हृष्टः पुष्टः सदैव सः ॥ ९ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਮਹੋਤਸਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਸੰਤ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟ (ਸਮ੍ਰਿੱਧ) ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

प्रतिमासं पूजयेद्वा यावद्वर्षं समाप्यते । मदनं हृद्भवं कामं मन्मथं च रतिप्रियम् ॥ १० ॥

ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੱਕ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਪੂਜਾ ਕਰ— ਮਦਨ, ਹ੍ਰਿਦਭਵ, ਕਾਮ, ਮਨਮਥ ਅਤੇ ਰਤੀ-ਪ੍ਰਿਯ ਦੇਵ ਦੀ।

Verse 11

अनंगं चैव कंदर्पं पूजयेन्मकरध्वजम् । कुसुमायुधसंज्ञं च ततः पश्चान्मनोभवम् ॥ ११ ॥

ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਅਨੰਗ ਅਤੇ ਕੰਦਰਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਮਕਰਧਵਜ, ਕੁਸੁਮਾਯੁਧ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੋਭਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 12

विषमेषु तथा विप्र मालतीगप्रियमित्यपि । अजाया दानमप्युक्तं स्नात्वा नद्या विधानतः ॥ १२ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਮ (ਅਸ਼ੁਭ) ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਿਯ ਵਸਤੂ—ਜਿਵੇਂ ਮਾਲਤੀ (ਚੰਬੇਲੀ) ਦੇ ਫੁੱਲ—ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਜਾ (ਬੱਕਰੀ) ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 13

अजाः पयस्विनीर्दद्याद्दरिद्राय कुटुंबिने । भूयस्त्वनेन दानेन स लोके नैव जायते ॥ १३ ॥

ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਗਰੀਬ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਦਾਨ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਦਾਤਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 14

यदीयं शनिना युक्ता सा महावारुणी स्मृता । गंगायां यदि लभ्येत कोटिसूर्यग्रहाधिका ॥ १४ ॥

ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਾਰੁਣੀ-ਕਾਲ ਸ਼ਨੀ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਤਦ ਉਹ ‘ਮਹਾਵਾਰੁਣੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ।

Verse 15

शुभयोगः शतर्क्षं च शनौ कामे मधौ सिते । महामहेति विख्याता कुलकोटिविमुक्तिदा ॥ १५ ॥

ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਭ ਯੋਗ ਸ਼ਤਭਿਸ਼ਾ (ਸ਼ਤਾਰਕ੍ਸ਼) ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲੇ—ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ, ਕਾਮ (ਫਾਲਗੁਨ) ਜਾਂ ਮਧੁ (ਚੈਤਰ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ—ਤਾਂ ਉਹ ‘ਮਹਾਮਹਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਕਰੋੜਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 16

राधशुक्लत्रयोदश्यां कामदेवव्रतं स्मृतम् । तत्र गंधादिभिः कामं पूजयेदुपवासवान् ॥ १६ ॥

ਰਾਧ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ‘ਕਾਮਦੇਵ-ਵ੍ਰਤ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ॥੧੬॥

Verse 17

प्रतिमासं ततः पश्चात्त्रयोदश्यां सिते दले । एवमेव व्रतं कार्यं वर्षांते गामलंकृताम् ॥ १७ ॥

ਫਿਰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ॥੧੭॥

Verse 18

दद्याद्विप्राय सत्कृत्य व्रतसांगत्वसिद्धये । ज्येष्ठशुक्लत्रयोदश्यां दौर्भाग्यशमनं व्रतम् ॥ १८ ॥

ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਸਭ ਅੰਗ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਲਈ ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਠ ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਦਾ ਇਹ ‘ਦੌਰਭਾਗ੍ਯ-ਸ਼ਮਨ’ ਵ੍ਰਤ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ॥੧੮॥

Verse 19

तत्र स्नात्वा नदीतोये पूजयेच्छुचिदेशजम् । श्वेतमंदारमर्कं वा करवीरं च रक्तकम् ॥ १९ ॥

ਉੱਥੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟਾ ਮੰਦਾਰ, ਅਰਕ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਜਾਂ ਕਰਵੀਰ ਅਤੇ ਲਾਲ ਫੁੱਲ॥੧੯॥

Verse 20

निरीक्ष्य गगने सूर्यं प्रार्थयेन्मंत्रतस्तदा । मंदारकरवीरार्का भवंतो भास्करांशजाः ॥ २० ॥

ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੇ—“ਹੇ ਮੰਦਾਰ, ਕਰਵੀਰ ਅਤੇ ਅਰਕਾ! ਤੁਸੀਂ ਭਾਸਕਰ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋ; ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।”॥੨੦॥

Verse 21

पूजिता मम दौर्भाग्यं नाशयंतु नमोऽस्तु वः । इत्थं योऽर्चयते भक्त्या वर्षे वर्षे द्रुमत्रयम् ॥ २१ ॥

ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖ-ਤ੍ਰਯ! ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰਾ ਦੁર્ભਾਗ ਨਾਸ ਕਰੋ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਇਸ ਰੁੱਖ-ਤ੍ਰਯ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ…

Verse 22

नश्यते तस्य दौर्भाग्यं नात्र कार्या विचारणा । शुचिशुक्लत्रयोदश्यामेकभक्तं समाचरेत् ॥ २२ ॥

ਉਸ ਦਾ ਦੁર્ભਾਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ‘ਏਕਭਕਤ’ (ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 23

पूजयित्वा जगन्नाथावुमामाहेश्वरी तनूः । हैम्यौ रौप्यौ च मृन्मप्यौ यथाशक्त्या विधाय च ॥ २३ ॥

ਜਗੰਨਾਥ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਉਮਾ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੜੇ।

Verse 24

सिंहोक्षस्थे देवगृहे गोष्ठे ब्राह्मणवेश्मनि । स्थापयित्वा प्रतिष्ठाप्य दैवमंत्रेण नारद ॥ २४ ॥

ਹੇ ਨਾਰਦ! ਸਿੰਹਾਸਨ ਜਾਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਸਨ ਉੱਤੇ, ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਰੱਖ ਕੇ—ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 25

ततः पंचदिनं पूजा चैकभक्तं व्रतं तथा । तृतीयदिवसे प्रातः स्नात्वा संपूज्य तौ पुनः ॥ २५ ॥

ਫਿਰ ਪੰਜ ਦਿਨ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ‘ਏਕਭਕਤ’ ਵਰਤ ਵੀ ਰੱਖੇ। ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 26

समर्पणीयौ विप्राय वेदवेदांगशालिने । वर्षे वर्षे ततः पश्चाद्विधेयं वर्षपंचकम् ॥ २६ ॥

ਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉਹ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 27

तदंते धेनुयुग्मेन सहितौ तौ प्रदापयेत् । इत्थं नरो वा नारी वा कृत्वा व्रतमिदं शुभम् ॥ २७ ॥

ਇਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਗਾਂਵਾਂ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ, ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਵਰਤ ਕਰਕੇ (ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ/ਕਰਦੀ ਹੈ)।

Verse 28

नैव दांपत्यविच्छेदं लभते सप्तजन्मसु । नभः शुक्लत्रयोदश्यां रतिकामव्रतं शुभम् ॥ २८ ॥

ਨਭਸ (ਸ਼੍ਰਾਵਣ) ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੋ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਰਤੀ-ਕਾਮ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਦਾਂਪਤ੍ਯ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ।

Verse 29

वैधव्यवारणं स्त्रीणां तथा संतानवर्धनम् । कृतोपवासा कन्यैव नारी वा द्विजसत्तम ॥ २९ ॥

ਇਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਵਿਧਵਾਪਣ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ-ਵਾਧਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਕੁਆਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਆਹੀ ਇਸਤਰੀ—ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਫਲ ਪਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 30

ताम्रे वा मृन्मये वापि सौवर्णे राजते तथा । रतिकामौ प्रविन्यस्य गंधाद्यैः सम्यगर्चयेत् ॥ ३० ॥

ਤਾਂਬੇ, ਮਿੱਟੀ, ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਵਿੱਚ ਰਤੀ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਯੁਗਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਕੇ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 31

ततस्तु द्विजदांपत्यं चतुर्दश्यां निमंत्र्य च । सतकृत्य भोज्य प्रतिमे दद्यात्ताभ्यां सदक्षिणे ॥ ३१ ॥

ਫਿਰ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਦਵਿਜ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਪ੍ਰਤਿਮਾਵਾਂ ਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਵੇ।

Verse 32

एवं चतुर्दशाब्दं च कृत्वा व्रतमनुत्तमम् । धेनुयुग्मान्विते देये व्रतसंपूर्तिहेतवे ॥ ३२ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਇਹ ਅਨੁੱਤਮ ਵਰਤ ਕਰਕੇ, ਵਰਤ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 33

भाद्रशुक्लत्रयोदश्यां गोत्रिरात्रव्रतं स्मृतम् । लक्ष्मीनारायणं कृत्वा सौवर्णं वापि राजतम् ॥ ३३ ॥

ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ‘ਗੋ-ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰ ਵਰਤ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 34

पंचामृतेन संस्नाप्य मण्डलेऽष्टदले शुभे । पीठे विन्यस्य वस्त्राढ्यं गंधाद्यैः परिपूजयेत् ॥ ३४ ॥

ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਅੱਠ-ਦਲ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 35

आरार्तिकं ततः कृत्वा दद्यात्सान्नोदकं घटम् । एवं दिनत्रयं कृत्वा व्रतांते मासमर्च्य च ॥ ३५ ॥

ਫਿਰ ਆਰਤੀ ਕਰਕੇ, ਪੱਕੇ ਅੰਨ ਸਮੇਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਘੜਾ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਕਰਕੇ, ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਵੀ ਅਰਚਨ ਕਰੇ।

Verse 36

सम्यगर्थं च संपाद्य दद्यान्मंत्रेण नारद । पंचगावः समुत्पन्ना मथ्यमाने महोदधौ ॥ ३६ ॥

ਹੇ ਨਾਰਦ! ਲੋੜੀਂਦਾ ਅਰਪਣ-ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਮਹੋਦਧੀ ਦੇ ਮਥਨ ਵੇਲੇ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 37

तासां मध्ये तु या नंदा तस्यै धेन्वै नमो नमः । प्रदक्षिणीकृत्य ततो दद्याद्विप्राय मंत्रतः ॥ ३७ ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ‘ਨੰਦਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਧੇਨੂ ਹੈ, ਉਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ-ਪੂਰਵਕ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।

Verse 38

गावो ममाग्रतः सन्तु गावो मे संतु पृष्ठतः । गावो मे पार्श्वतः संतु गवां मध्ये वसाम्यहम् ॥ ३८ ॥

ਗਾਂਵਾਂ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਹੋਣ, ਗਾਂਵਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਣ। ਗਾਂਵਾਂ ਮੇਰੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਹੋਣ; ਮੈਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਾਂ।

Verse 39

ततश्च द्विजदांपत्यं सम्यगभ्यर्च्य भोजयेत् । लक्ष्मीनारायणं तस्मै सत्कृत्य प्रतिपादयेत् ॥ ३९ ॥

ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੰਪਤੀ ਦੀ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ (ਜਾਂ ਸਵਰੂਪ) ਭੇਟ ਕਰੇ।

Verse 40

अश्वमेधसहस्राणि राजसूयशतानि च । कृत्वा यत्फलमाप्नोति गोत्रिरात्रव्रताच्च तत् ॥ ४० ॥

ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਅਤੇ ਸੌ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਗੋਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰ ਵਰਤ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 41

इषे शुक्लत्रयोदश्यां त्रिरात्रशोककव्रतम् । हैमं ह्यशोकं निर्माय पूजयित्वा विधानतः ॥ ४१ ॥

ਈਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਵਾਲਾ ‘ਅਸ਼ੋਕ-ਵ੍ਰਤ’ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਅਸ਼ੋਕ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 42

उपवासपरा नारी नित्यं कुर्यात्प्रदक्षिणाः । अष्टोत्तरशतं विप्र मंत्रेणानेन सादरम् ॥ ४२ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਉਪਵਾਸ-ਪਰਾਇਣ ਇਸਤਰੀ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੇ—ਇਸੇ ਮੰਤਰ ਦਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਅਸ਼ਟੋੱਤਰ ਸ਼ਤ (੧੦੮) ਵਾਰ।

Verse 43

हरेण निर्मितः पूर्वं त्वमशोक कृपालुना । लोकोपकारकरणस्तत्प्रसीद शिवप्रिय ॥ ४३ ॥

ਹੇ ਅਸ਼ੋਕ! ਕਰੁਣਾਮਯ ਹਰੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਰਚਿਆ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ—ਹੇ ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਿਯ!

Verse 44

ततस्तृतीये दिवसे वृक्षे तस्मिन्वृषध्वजम् । समभ्यर्च्य विधानेन द्विजं संभोज्य दापयेत् ॥ ४४ ॥

ਫਿਰ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਉਸੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ; ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਯਥੋਚਿਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਵੇ।

Verse 45

एवं कृतव्रता नारी वैधव्यं नाप्नुयात्क्वचित् । पुत्रपौत्रादि सहिता भर्तुश्च स्यात्सुवल्लभा ॥ ४५ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵ੍ਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਧਵਾ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੀ; ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਿਯ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 46

ऊर्ज्जकृष्णत्रयोदश्यामेकभक्तः समाहितः । प्रदोषे तैलदीपं तु प्रज्वाल्याभ्यर्च्य यत्नतः ॥ ४६ ॥

ਊਰਜ (ਕਾਰਤਿਕ) ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਏਕਾਗ੍ਰ ਰੱਖੋ; ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਵੇਲੇ ਤੇਲ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾ ਕੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।

Verse 47

गृहद्वारे बहिर्दद्याद्यमो मे प्रीयतामिति । एवं कृते तु विप्रेंद्र यमपीडा न जायते ॥ ४७ ॥

ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ‘ਯਮ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ’ ਕਹਿ ਕੇ ਅਰਪਣ ਰੱਖੋ; ਇਉਂ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਯਮ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 48

ऊर्ज्शुक्लत्रयोदश्यामेकभोजी द्विजोत्तम । पुनः स्नात्वा प्रदोषे तु वाग्यतः सुसमाहितः ॥ ४८ ॥

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਊਰਜ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰੋ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਵੇਲੇ ਮੁੜ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਰੱਖੋ।

Verse 49

प्रदीपानां सहस्रेण शतेनाप्यथवा द्विज । प्रदीपयेच्छिवं वापि द्वात्रिंशद्दीपमालया ॥ ४९ ॥

ਹੇ ਦਵਿਜ, ਹਜ਼ਾਰ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ—ਜਾਂ ਸੌ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ—ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰੋ; ਜਾਂ ਬੱਤੀ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਲੋਕਿਤ ਕਰੋ।

Verse 50

घृतेन दीपयेद्द्वीपान्गंधाद्यैः पूजयेच्छिवम् । फलैर्नानाविधैश्चैव नैवेद्यैरपि नारद ॥ ५० ॥

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਘਿਉ ਨਾਲ ਦੀਵਾ-ਸਟੈਂਡਾਂ ਉੱਤੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਓ; ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫਲ ਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰੋ।

Verse 51

ततः स्तुवीत देवेशं शिवं नाम्नां शतेन च । तानि नामानि कीर्त्यंते सर्वाभीष्टप्रदानि वै ॥ ५१ ॥

ਤਦਨੰਤਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੌ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਨਾਮ ਜਪਣਯੋਗ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਇੱਛਤ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 52

नमो रुद्राय भीमाय नीलकंठाय वेधसे । कपर्द्दिने सुरेशाय व्योमकेशाय वै नमः ॥ ५२ ॥

ਰੁਦ੍ਰ, ਭੀਮ, ਨੀਲਕੰਠ ਅਤੇ ਵੇਧਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਜਟਾਧਾਰੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਅਤੇ ਵ੍ਯੋਮਕੇਸ਼—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸ਼ ਆਕਾਸ਼ ਸਮਾਨ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਃ।

Verse 53

वृषध्वजाय सोमाय सोमनाथाय वै नमः । दिगंबराय भृंगाय उमाकांताय वर्द्धिने ॥ ५३ ॥

ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਸੋਮਨਾਥ ਨੂੰ ਨਮਃ; ਦਿਗੰਬਰ, ਭ੍ਰਿੰਗ ਅਤੇ ਉਮਾਕਾਂਤ—ਜੋ ਵਾਧਾ ਤੇ ਮੰਗਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 54

तपोमयाय व्याप्ताय शिपिविष्याय वै नमः । व्यालप्रियाय व्यालाय व्यालानां पतये नमः ॥ ५४ ॥

ਤਪੋਮਯ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਪਿਵਿਸ਼ਟ ਨੂੰ ਨਮਃ; ਵਿਆਲ-ਪ੍ਰਿਯ, ਆਪ ਹੀ ਵਿਆਲ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿਆਲਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 55

महीधराय व्योमाय पशूनां पतये नमः । त्रिपुरघ्नाय सिंहाय शार्दूलायार्षभाय च ॥ ५५ ॥

ਮਹੀਧਰ, ਵ੍ਯੋਮ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸਭ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਃ; ਤ੍ਰਿਪੁਰਘਨ, ਸਿੰਘ, ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਭ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 56

मिताय मितनाथाय सिद्धाय परमेष्ठिने । वेदगीताय गुप्ताय वेदगुह्याय वै नमः ॥ ५६ ॥

ਜੋ ਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਮਿਤ ਹੈ, ਸਭ ਮਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਥ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਗੁਹਿ ਰਹੱਸ ਹੈ—ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 57

दीर्घाय दीर्घरूपाय दीर्घार्थाय महीयसे । नमो जगत्प्रतिष्ठाय व्योमरूपाय वै नमः ॥ ५७ ॥

ਅਨੰਤ, ਲੰਮੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਗਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਵ੍ਯੋਮ (ਆਕਾਸ਼) ਰੂਪ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 58

कल्याणाय विशिष्याय शिष्टाय परमात्मने । गजकृत्ति धरायाथ अंधकासुरभेदिने ॥ ५८ ॥

ਕਲਿਆਣਮਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਜਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਸੁਰ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 59

नीललोहितशुक्लाय चडमुंडप्रियाय च । भक्तिप्रियाय देवाय यज्ञांतायाव्ययाय च ॥ ५९ ॥

ਨੀਲ, ਲੋਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਵਰਣ ਵਾਲੇ; ਚੰਡ-ਮੁੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ; ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਦੇਵ; ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਅੰਤ (ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ) ਸਰੂਪ; ਅਤੇ ਅਵ੍ਯਯ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 60

महेशाय नमस्तुभ्यं महादेवहराय च । त्रिनेत्राय त्रिवेदाय वेदांगाय नमो नमः ॥ ६० ॥

ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਹਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਾਰੀ, ਤ੍ਰਿਵੇਦ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗ ਮਯ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 61

अर्थायार्थस्वरूपाय परमार्थाय वै नमः । विश्वरूपाय विश्वाय विश्वनाथाय वै नमः ॥ ६१ ॥

ਜੋ ਅਰਥ ਹੈ, ਅਰਥ-ਸਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮਾਰਥ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 62

शंकराय च कालाय कालावयवरूपिणे । अरूपाय विरूपाय सूक्ष्मसूक्ष्माय वै नमः ॥ ६२ ॥

ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਜੋ ਕਾਲ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕਾਲ ਦੇ ਹੀ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਅਰੂਪ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਖ਼ਮਤਮ ਤੋਂ ਵੀ ਅਤਿ ਸੁਖ਼ਮ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 63

श्मशानवासिने तुभ्यं नमस्ते कृत्तिवाससे । शशांकशेखरायाथ रुद्रभूमिश्रिताय च ॥ ६३ ॥

ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ (ਚਮੜੇ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 64

दुर्गाय दुर्गपाराय दुर्गावयवसाक्षिणे । लिंगरूपाय लिंगाय लिंगानपतये नमः ॥ ६४ ॥

ਦੁਰਗਾ-ਸਰੂਪ ਰੱਖਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸਭ ਦੁৰ্গਤੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਹ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ ਦੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈ। ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਆਪ ਹੀ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਸਭ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 65

नमः प्रभावरूपाय प्रभावार्थाय वै नमः ॥ ६५ ॥

ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 66

नमो नमः कारणकारणाय ते मृत्युंजयायात्मभवस्वरूपिणे । त्रियंबकाय शितिकंठभार्गिणे गौरीयुजे मंगलहेतवे नमः ॥ ६६ ॥

ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ—ਤੂੰ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕਾਰਣ, ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ, ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈਂ। ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ, ਨੀਲਕੰਠ, ਪਰਸ਼ੁਧਾਰੀ, ਗੌਰੀਪਤੀ, ਮੰਗਲ ਦਾ ਹੇਤੂ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 67

नाम्नां शतमिदं विप्र पिनाकिगुणकीर्तनम् । पठित्वा दक्षिणीकृत्य प्रायान्निजनिकेतनम् ॥ ६७ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਪਿਨਾਕੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਗੁਣ-ਕੀਰਤਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਸੌ ਨਾਮ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 68

एवं कृत्वा व्रतं विप्र महादेवप्रसादतः । भुक्त्वेह भोगानखिलानंते शिवपदं लभेत् ॥ ६८ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 69

मार्गशुक्लत्रयोदश्यां योऽनंगं विधिना यजेत् । त्रिकालमेककालं वा शिवसंगमसंभवम् ॥ ६९ ॥

ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੰਗ (ਕਾਮਦੇਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵੇਲੇ ਵੀ—ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ।

Verse 70

गन्धाद्यैरुपचारैस्तु पूजयित्वा विधानतः । घटे मंगलपट्टे वा भोजयेद्द्विजदंपती ॥ ७० ॥

ਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਘਟ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂ ਮੰਗਲ-ਪੱਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਦਵਿਜ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਏ।

Verse 71

ततश्च दक्षिणां दत्वा स्वयमेकाशनं चरेत् । एवं कृते तु विधिवद्व्रती सौभाग्यभाजनः ॥ ७१ ॥

ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ ਆਪ ਇਕਾਸ਼ਨ-ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਕਰਨ ਤੇ ਵ੍ਰਤੀ ਸੁਭਾਗ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 72

जायते भुवि विप्रेन्द्र महादेवप्रसादतः ॥ ७१ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਹਾਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 73

पौषशुक्लत्रयोदश्यां समभ्यर्च्याच्युतं हरिम् । घृतपात्रं द्विजेन्द्राय प्रदद्यात्सर्वसिद्धये ॥ ७२ ॥

ਪੌਸ਼ ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਚ੍ਯੁਤ ਹਰੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਰਬ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਕਿਸੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਘਿਉ ਦਾ ਪਾਤਰ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 74

माघशुक्लत्रयोदश्यां समारभ्य दिनत्रयम् । माघस्नानव्रतं विप्र नानाकामफलावहम् ॥ ७३ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਮਾਘ ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਮਾਘ-ਸਨਾਨ ਵ੍ਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਨੇਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 75

प्रयागे माघमासे तु त्र्यहं स्नातस्य यत्फलम् । नाश्वमेघसहस्रेण तत्फलं लभते भुवि ॥ ७४ ॥

ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਖੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 76

तत्र स्नानं जपो होमो दानं चानंत्यमश्नुते । फाल्गुने तु सिते पक्षे त्रयोदश्यामुपोषितः ॥ ७५ ॥

ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਖੰਡ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫਾਲਗੁਣ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 77

नमस्कृत्य जगन्नाथं प्रारंभे धनदव्रतम् । महाराजं यक्षपतिं गंधाद्यैरुपचारकैः ॥ ७६ ॥

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਗੰਨਾਥ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਧਨਦ-ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਮਹਾਰਾਜ ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 78

लिखितं वर्णकैः पट्टे पूजयेद्भक्तिभावतः । एवं शुक्लत्रयोदश्यां प्रतिमासं द्विजोत्तम ॥ ७७ ॥

ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਪੜੇ ਦੇ ਪੱਟੇ ਉੱਤੇ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੂਜਨ ਕਰੇ।

Verse 79

संपूजयेत्सोपवासश्चैकभुक्तो भवेन्नरः । ततो व्रतांते तु पुनः सौवर्णं धननायकम् ॥ ७८ ॥

ਉਪਵਾਸ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਕ-ਭੁਕਤ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਧਨ-ਨਾਇਕ ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਮੁੜ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 80

विधाय निधिभिः सार्द्धं सौवर्णाभिर्द्विजोत्तम । उपचारैः षोडशभिः स्नानैः पंचामृतादिभिः ॥ ७९ ॥

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਨਿਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅਰਪਣ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਜਾ ਕੇ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸਮਰਚਨ ਕਰੇ।

Verse 81

नैवेद्यैर्विविधैर्भक्त्या पूजयेत्तु समाहितः । ततो धेनुमलंकृत्य वस्त्रस्रग्गंधभूषणैः ॥ ८० ॥

ਸਮਾਹਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਪੂਰਵਕ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਗਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ, ਮਾਲਾ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੇ।

Verse 82

सवत्सां दापयेद्विप्र सम्यग्वेदविदे शुभाम् । संभोज्य विप्रान्मिष्टान्नैर्द्वादशाथ त्रयोदश ॥ ८१ ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬੱਛੜੇ ਸਮੇਤ ਸ਼ੁਭ ਗਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦ-ਵਿਦ ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਅਤੇ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਵਿਧੀਆਂ ਕਰੇ।

Verse 83

गुरुं समर्च्य वस्त्राद्यैः प्रतिमां तां निवेदयेत् । द्विजेभ्यो दक्षणां शक्त्या दत्वा नत्वा विसृज्य च ॥ ८२ ॥

ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰੇ।

Verse 84

स्वयं भुंजीत मतिमानिष्टैः सह समाहितः । एवं कृते व्रते विप्र निर्धनः प्राप्य वैभवम् ॥ ८३ ॥

ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਸਮਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪ ਭੋਜਨ ਕਰੇ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗਰੀਬ ਵੀ ਵੈਭਵ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 85

मोदते भुवि विख्यातो राजराज इवापरः ॥ ८४ ॥

ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਜਾਧਿਰਾਜ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 86

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने द्वादशमासस्थितत्रयोदशीव्रतकथनं नाम द्वाविंशदधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२२ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਦੇ ਬ੍ਰਿਹਦੁਪਾਖਿਆਨ ਵਿੱਚ ‘ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਆਚਰਿਤ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਦਾ ਕਥਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਬਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।