Previous Verse
Next Verse

Shloka 52

Adhyaya 75The Fall and Restoration of Revatī Nakṣatra and the Birth of Raivata Manu

मार्कण्डेय उवाच ततोऽसावभवन् मौनी तेनोक्तः पृथिवीपतिः ।

ऋषिस्तथोद्यता कर्तुं तस्या वैवाहिकं विधिम् ॥

mārkaṇḍeya uvāca tato 'sāv abhavan maunī tenoktaḥ pṛthivīpatiḥ / ṛṣis tathodyataḥ kartuṃ tasyā vaivāhikaṃ vidhim

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦ ਰਾਜਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।

मार्कण्डेयःMarkandeya
मार्कण्डेयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
ततःthen/thereupon
ततः:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्/तदनन्तरम् (thereupon/then)
असौhe
असौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
अभवत्became/was
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
मौनीsilent
मौनी:
Karta-pradhana (कर्तृ-प्रधान/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootमौनिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (असौ)
तेनby him
तेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
उक्तःaddressed/told
उक्तः:
Karta-pradhana (कर्तृ-प्रधान/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootउक्त (कृदन्त; वच् धातु)
Formभूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (पृथिवीपतिः)
पृथिवीपतिःthe king (lord of the earth)
पृथिवीपतिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपृथिवीपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (पृथिव्याः पतिः)
ऋषिःthe sage
ऋषिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तथाthus
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (thus/so)
उद्यतःready/prepared
उद्यतः:
Karta (कर्ता/Agent)
TypeAdjective
Rootउद्यत (कृदन्त; उद्-यम् धातु)
Formभूतकृदन्त (PPP in sense ‘ready/raised’), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (ऋषिः)
कर्तुम्to do/perform
कर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), क्रियार्थक (purpose)
तस्याःof her
तस्याः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
वैवाहिकम्marriage-related
वैवाहिकम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootवैवाहिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (विधिम्)
विधिम्rite/procedure
विधिम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
Mārkaṇḍeya (narrator) describing king and rishi

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Narrative progressionRitual performanceSilence and consent/doubtGṛhastha dharma

FAQs

Silence here signals inner conflict or gravity; nonetheless, dharmic processes move forward under the guidance of a qualified rishi, emphasizing the role of ritual expertise in life transitions.

Vaṃśānucarita/narrative episode (not cosmological creation or manvantara chronology).

Mauna (silence) can indicate a threshold state—between intention and act—while the ‘vaivāhika vidhi’ represents the formalization of a new dharmic identity through rite.