Adhyaya 13: The Son’s Account of Hell and the Question of Unseen Sin

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पिताः पुत्रसंवादे महारौरवादिनरकाख्यानं नाम द्वादशोऽध्यायः । त्रयोदशोऽध्यायः । पुत्र उवाच । अहं वैश्यकुले जातो जनमन्यास्मात्तु सप्तमे । समतीते गवां रोधं निपाने कृतवान् पुरा ॥

(ਸਮਾਪਤੀ) ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ 'ਮਹਾਰੌਰਵ ਆਦਿ ਨਰਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਤੇਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਵੈਸ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਸ ਜਨਮ ਤੋਂ ਸੱਤਵੇਂ ਜਨਮ ਪਹਿਲਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਸੀ।'

Verse 2

विपाकात्कर्मणस्तस्य नरकं भृशदारुणम् । सम्प्राप्तोऽग्निशिखाघोरमयोमुखखगाकुलम् ॥

ਉਸ ਕਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਫਲ ਵਜੋਂ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਜੋ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਚੁੰਝ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 3

यन्त्रपीडनगात्रासृक्-प्रवाहोद्भूतकर्दमम् । विशस्यमानदुष्कर्मि-तन्निपातरवाकुलम् ॥

ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਯੰਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਚਿੱਕੜ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪਾਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 4

पात्यमानस्य मे तत्र साग्रं वर्षशतं गतम् । महातापार्तितप्तस्य तृष्णादाहान्वितस्य च ॥

ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ—ਮੈਂ ਭਾਰੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਝੁਲਸ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਲਦੀ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 5

तत्राह्लादकरः सद्यः पवनः सुखशीतलः । करम्भबालुकाकुम्भमध्यस्थो मे समागतः ॥

ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਖਿਚੜੀ ਵਰਗੇ ਲੇਪ ਅਤੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਸੀ; ਤਦੋਂ ਅਚਾਨਕ ਮਨੋਹਰ, ਠੰਢੀ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਹਵਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵਹਿ ਆਈ।

Verse 6

तत्सम्पर्कादशेषाणां नाभवद्यात्मना नृणाम् । मम चापि यथा स्वर्गे स्वर्गिणां निर्वृतिः परा ॥

ਉਸ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਤਾਪ ਮਿਟ ਗਏ; ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਉਪਜੀ।

Verse 7

किमेतदिति चाह्लादविस्तारस्तिमितेक्षणैः । दृष्टमस्माभिरासन्नं नररत्नमनुत्तमम् ॥

‘ਇਹ ਕੀ ਹੈ?’—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੈਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਫੈਲਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਨੇੜੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅਤੁੱਲ ਰਤਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 8

याम्यश्च पुरुषो घोरो दण्डहस्तोऽशनिप्रभः । पुरतो दर्शयन् मार्गमिति एहिति वागथ ॥

ਫਿਰ ਯਮ ਦਾ ਡਰਾਉਣਾ ਸੇਵਕ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡੰਡਾ ਫੜੇ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲਿਆ; ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ‘ਆਓ, ਆਓ’ ਕਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 9

पुरुषः स तदा दृष्ट्वा यातनाशतसंकुलम् । नरकं प्राह तं याम्यं किङ्करं कृपयान्वितः ॥

ਤਦ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਉਸ ਯਾਮ੍ਯ ਸੇਵਕ (ਯਮਦੂਤ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।

Verse 10

पुरुष उवाच भो याम्यपुरुषाचक्ष्व किं मया दुष्कृतं कृतम् । येनॆदं यातनाभीमं प्राप्तोऽस्मि नरकं परम् ॥

ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਯਮਦੂਤ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ; ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ?

Verse 11

विपश्चिदिति विख्यातो जनकानामहं कुले । जातो विदेहविषये सम्यङ्मनुजपालकः ॥

ਮੈਂ ‘ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ; ਵਿਦੇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਕ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 12

यज्ञैर्मयेिष्टं बहुभिर्धर्मतः पालिता मही । नोत्सृष्टश्चैव संग्रामो नातिथिर्विमुखो गतः ॥

ਮੈਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ; ਧਰਮ ਮੁਤਾਬਕ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ; ਯੁੱਧ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਅਤਿਥੀ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।

Verse 13

पितृदेवर्षिभृत्याश्च न चापचरिता मया । कृता स्पृहा च न मया परस्त्रीविभवादिषु ॥

ਮੈਂ ਨਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲਿਆਂ/ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ, ਧਨ ਆਦਿ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕੀਤੀ।

Verse 14

पर्वकालेषु पितरस्तिथिकालेषु देवताः । पुरुषं स्वयमायान्ति निपानमिव धेनवः ॥

ਉਤਸਵ ਦੇ ਵੇਲੇ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 15

यतस्ते विमुखा यान्ति निःश्वस्य गृहेधिनः । तस्मादिष्टश्च पूर्तश्च धामौ द्वावपि नश्यतः ॥

ਉਸ ਪ੍ਰੇਤ-ਸਾਹ ਕਾਰਨ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਪਿਤਰ ਵਿਮੁਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ਼ਟ (ਯੱਗ ਆਦਿ) ਅਤੇ ਪੂਰਤ (ਕੂਆਂ, ਤਲਾਬ ਆਦਿ ਲੋਕਹਿਤ) — ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਫਲ-ਰੂਪ ਧਾਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 16

पितृनिःश्वासविध्वस्तं सप्तजन्मार्जितं शुभम् । त्रिजन्मप्रभवं दैवो निःश्वासो हन्त्यसंशयम् ॥

‘ਪਿਤ੍ਰ-ਸਾਹ’ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਸ਼ੁਭ ਪੁੰਨ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਦੇਵ-ਸਾਹ’ ਵੀ ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁੰਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 17

तस्माद्दैवे च पित्र्ये च नित्यमेवोद्यताोऽभवम् । सोऽहं कथमिमं प्राप्तो नरङ्कं भृशदारुणम् ॥

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਦੇਵ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਰਮ—ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆ ਪਿਆ?