Adhyaya 42
Indra’s Account: Shilada’s Tapas and Shiva’s Manifestation as Nandi
ਸੂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਲਾਦ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਦੇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਹਾ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਉਮਾ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਤਪ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੁੱਛਿਆ ਅਤੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ—ਸਰਵਜ੍ਞ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਰਥ-ਨਿਪੁਣ ਪੁੱਤਰ। ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੇ ਅਯੋਨਿਜ ਅਤੇ ਅਮਰ ਪੁੱਤਰ ਮੰਗਿਆ। ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੂਰਵ-ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਯੋਜਨਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਿਲਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਨੰਦੀ’ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ; ਸ਼ਿਲਾਦ ਜਗਤ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਵੀ ਪਿਤਾ ਕਹਲਾਵੇਗਾ। ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਨੰਦੀ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ, ਚਤੁਰਭੁਜ, ਆਯੁਧਧਾਰੀ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਭਯਾਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਿਲਾਦ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਨੰਦੀ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਅਤੇ ਜਗਦਗੁਰੂ ਹੈ; ਉਹ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਵੇਖਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਯਜ੍ਞ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे इन्द्रवाक्यं नामैकचत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच गते पुण्ये च वरदे सहस्राक्षे शिलाशनः आराधयन्महादेवं तपसातोषयद्भवम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ “ਇੰਦਰਵਾਕ੍ਯ” ਨਾਮਕ ਇਕਤਾਲੀਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ— ਪੁੰਨ੍ਯਮਈ ਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸ਼ਿਲਾਸ਼ਨ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਭਵ—ਪਾਸ਼-ਵਿਮੋਚਕ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 2
अथ तस्यैवमनिशं तत्परस्य द्विजस्य तु दिव्यं वर्षसहस्रं तु गतं क्षणमिवाद्भुतम्
ਫਿਰ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ ਜੋ ਨਿਰੰਤਰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਉਸੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਉਸ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੀਤ ਗਏ।
Verse 3
वल्मीकेनावृताङ्गश् च लक्ष्यः कीटगणैर्मुनिः वज्रसूचीमुखैश्चान्यै रक्तकीटैश् च सर्वतः
ਮੁਨੀ ਦੇ ਅੰਗ ਵਲਮੀਕ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਏ; ਉਹ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣ ਗਿਆ—ਕੁਝ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀਆਂ ਸੂਈਆਂ ਜਿਹੇ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਰ ਪਾਸੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਕੀੜੇ।
Verse 4
निर्मांसरुधिरत्वग् वै निर्लेपः कुड्यवत् स्थितः अस्थिशेषो ऽभवत्पश्चात् तममन्यत शङ्करः
ਉਹ ਮਾਸ, ਲਹੂ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਿਰਲੇਪ, ਕੰਧ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਕੇਵਲ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤਦ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ (ਸੱਚਾ) ਸਰੂਪ ਮੰਨ ਲਿਆ।
Verse 5
यदा स्पृष्टो मुनिस्तेन करेण च स्मरारिणा तदैव मुनिशार्दूलश् चोत्ससर्ज क्लमं द्विजः
ਜਦੋਂ ਸਮਰਾਰੀ (ਕਾਮ-ਵੈਰੀ) ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੱਥ ਨੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਉਸੇ ਪਲ ਮੁਨੀਸ਼ਾਰਦੂਲ ਉਸ ਦ੍ਵਿਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ।
Verse 6
तपतस्तस्य तपसा प्रभुस्तुष्टाथ शङ्करः तुष्टस्तवेत्यथोवाच सगणश्चोमया सह
ਉਹ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਉਸ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਉਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।”
Verse 7
तपसानेन किं कार्यं भवतस्ते महामते ददामि पुत्रं सर्वज्ञं सर्वशास्त्रार्थपारगम्
“ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ! ਇਸ ਤਪ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਹੋਰ ਕੀ ਕੰਮ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਹੋਵੇਗਾ।”
Verse 8
ततः प्रणम्य देवेशं स्तुत्वोवाच शिलाशनः हर्षगद्गदया वाचा सोमं सोमविभूषणम्
ਫਿਰ ਸ਼ਿਲਾਸ਼ਨ ਨੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ—ਸੋਮ-ਵਿਭੂਸ਼ਣ, ਚੰਦਰ-ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ।
Verse 9
शिलाद उवाच भगवन्देवदेवेश त्रिपुरार्दन शङ्कर अयोनिजं मृत्युहीनं पुत्रमिच्छामि सत्तम
ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰਦਨ ਸ਼ੰਕਰ! ਹੇ ਸੱਤਮ, ਮੈਂ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ।”
Verse 10
सूत उवाच पूर्वमाराधितः प्राह तपसा परमेश्वरः शिलादं ब्रह्मणा रुद्रः प्रीत्या परमया पुनः
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪਹਿਲਾਂ ਤਪ ਨਾਲ ਆਰਾਧਿਤ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਰੁਦ੍ਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਬੋਲੇ।
Verse 11
श्रीदेवदेव उवाच पूर्वमाराधितो विप्र ब्रह्मणाहं तपोधन तपसा चावतारार्थं मुनिभिश् च सुरोत्तमैः
ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਹੇ ਤਪੋਧਨ! ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਅਵਤਾਰ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਮੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵੋੱਤਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਤਪ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 12
तव पुत्रो भविष्यामि नन्दिनाम्ना त्वयोनिजः पिता भविष्यसि मम पितुर्वै जगतां मुने
ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਂਗਾ—ਨੰਦੀ ਨਾਮ ਨਾਲ—ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ। ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਮੁਨੀ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵੀ ਪਿਤਾ ਹੋਵੇਂਗਾ।
Verse 13
एवमुक्त्वा मुनिं प्रेक्ष्य प्रणिपत्य स्थितं घृणी सोमः सोमोपमः प्रीतस् तत्रैवान्तरधीयत
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸੋਮ—ਸੋਮ ਵਰਗਾ ਹੀ ਤੇਜਸਵੀ—ਮੁਨੀ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹਾ-ਖੜ੍ਹਾ ਉਸੇ ਥਾਂ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 14
लब्धपुत्रः पिता रुद्रात् प्रीतो मम महामुने यज्ञाङ्गणं महत्प्राप्य यज्ञार्थं यज्ञवित्तमः
ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ! ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਯੱਗ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਯੱਗ ਦੀ ਸਮਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਯੱਗ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਮਹਾਨ ਯੱਗ-ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 15
तदङ्गणादहं शंभोस् तनुजस्तस्य चाज्ञया संजातः पूर्वमेवाहं युगान्ताग्निसमप्रभः
ਉਸੇ ਯੱਗ-ਅੰਗਣ ਤੋਂ ਮੈਂ—ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਤਨਯ—ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭੂਤ ਸੀ ਅਤੇ ਯੁਗਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਸੀ।
Verse 16
ववर्षुस्तदा पुष्करावर्तकाद्या जगुः खेचराः किन्नराः सिद्धसाध्याः शिलादात्मजत्वं गते मय्युपेन्द्रः ससर्जाथ वृष्टिं सुपुष्पौघमिश्राम्
ਤਦੋਂ ਪੁਸ਼ਕਰਾਵਰਤਕ ਆਦਿ ਮੇਘ-ਗਣਾਂ ਨੇ ਵਰਖਾ ਵਰਸਾਈ। ਆਕਾਸ਼-ਚਾਰੀ ਕਿੰਨਰ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਾਧ੍ਯ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਪੇਂਦ੍ਰ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਿਲਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਮ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਵਰਖਾ ਦੀ ਝੜੀ ਛੱਡੀ।
Verse 17
मां दृष्ट्वा कालसूर्याभं जटामुकुटधारिणम् त्र्यक्षं चतुर्भुजं बालं शूलटङ्कगदाधरम्
ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਕਾਲ-ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ, ਜਟਾ-ਮੁਕੁਟ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ, ਚਤੁਰਭੁਜ, ਬਾਲ-ਸਰੂਪ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਲ, ਟੰਕ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—(ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੰਧਨ-ਮੋਚਕ ਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ)।
Verse 18
वज्रिणं वज्रदंष्ट्रं च वज्रिणाराधितं शिशुम् वज्रकुण्डलिनं घोरं नीरदोपमनिःस्वनम्
ਮੈਂ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸ਼ਿਸ਼ੁ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਘੋਰ ਹਨ, ਵਜ੍ਰ-ਸਮ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ।
Verse 19
ब्रह्माद्यास्तुष्टुवुः सर्वे सुरेन्द्रश् च मुनीश्वराः नेदुः समन्ततः सर्वे ननृतुश्चाप्सरोगणाः
ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਭ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ; ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਭਜਨ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਗਾਏ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਜੈਕਾਰਾ ਉਠਿਆ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਨੱਚਣ ਲੱਗੇ—ਪਾਸ਼-ਬੱਧ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ।
Verse 20
ऋषयो मुनिशार्दूल ऋग्यजुःसामसंभवैः मन्त्रैर्माहेश्वरैः स्तुत्वा सम्प्रणेमुर्मुदान्विताः
ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 21
ब्रह्मा हरिश् च रुद्रश् च शक्रः साक्षाच्छिवांबिका जीवश्चेन्दुर्महातेजा भास्करः पवनो ऽनलः
ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ; ਉਹੀ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਹੈ। ਉਹੀ ਅੰਬਿਕਾ ਸਮੇਤ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸ਼ਿਵ ਹੈ। ਉਹੀ ਜੀਵ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਚੰਦਰਮਾ, ਭਾਸਕਰ ਸੂਰਜ, ਪਵਨ ਅਤੇ ਅਨਲ ਅੱਗ ਹੈ।
Verse 22
ईशानो निरृतिर्यक्षो यमो वरुण एव च विश्वेदेवास् तथा रुद्रा वसवश् च महाबलाः
ਈਸ਼ਾਨ, ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ, ਯਕਸ਼-ਗਣ, ਯਮ ਅਤੇ ਵਰੁਣ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਰੁਦ੍ਰ-ਗਣ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਵਸੂ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਸ਼ਾਸਨ ਹੇਠ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ।
Verse 23
लक्ष्मीः साक्षाच्छची ज्येष्ठा देवी चैव सरस्वती अदितिश् च दितिश्चैव श्रद्धा लज्जा धृतिस् तथा
ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਪ, ਸ਼ਚੀ, ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ, ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਦਿਤੀ ਤੇ ਦਿਤੀ—ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਰੱਧਾ, ਲੱਜਾ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਗਟ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਪਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।
Verse 24
नन्दा भद्रा च सुरभी सुशीला सुमनास् तथा वृषेन्द्रश् च महातेजा धर्मो धर्मात्मजस् तथा
ਨੰਦਾ, ਭਦ੍ਰਾ, ਸੁਰਭੀ, ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਅਤੇ ਸੁਮਨਾ; ਅਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ੇਂਦ੍ਰ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ, ਅਤੇ ਧਰਮ-ਸਰੂਪ ਪੁੱਤਰ—ਇਹ ਵੀ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 25
आवृत्य मां तथालिङ्ग्य तुष्टुवुर्मुनिसत्तम शिलादो ऽपि मुनिर्दृष्ट्वा पिता मे तादृशं तदा
ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਠ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਤਦ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਮੁਨੀ ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ (ਭਗਤੀ-ਵਿਸਮੈ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ)।
Verse 26
प्रीत्या प्रणम्य पुण्यात्मा तुष्टावेष्टप्रदं सुतम् शिलाद उवाच भगवन्देवदेवेश त्रियंबक ममाव्यय
ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੰਨਾਤਮਾ ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਲਾਦ ਬੋਲਿਆ— “ਹੇ ਭਗਵਨ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਹੇ ਤ੍ਰਿਯੰਬਕ, ਹੇ ਅਵਿਆਯ! ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣੋ।”
Verse 27
पुत्रो ऽसि जगतां यस्मात् त्राता दुःखाद्धि किं पुनः रक्षको जगतां यस्मात् पिता मे पुत्र सर्वग
ਤੂੰ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਤਾਰਦਾ ਹੈਂ—ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਤੂੰ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਵੀ ਹੈਂ।
Verse 28
अयोनिज नमस्तुभ्यं जगद्योने पितामह पिता पुत्र महेशान जगतां च जगद्गुरो
ਹੇ ਅਯੋਨਿਜ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਜਗਤ-ਯੋਨੀ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ! ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਵੀ ਹੈਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ; ਹੇ ਜਗਦਗੁਰੂ, ਤੂੰ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹੈਂ।
Verse 29
वत्स वत्स महाभाग पाहि मां परमेश्वर त्वयाहं नन्दितो यस्मान् नन्दी नाम्ना सुरेश्वर
“ਵਤਸ, ਵਤਸ! ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ‘ਨੰਦੀ’ ਪਿਆ ਹੈ।”
Verse 30
तस्मान्नन्दय मां नन्दिन् नमामि जगदीश्वरम् प्रसीद पितरौ मे ऽद्य रुद्रलोकं गतौ विभो
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਨੰਦਿਨ, ਮੈਨੂੰ ਆਨੰਦ ਬਖ਼ਸ਼ੋ। ਮੈਂ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਵਿਭੋ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ—ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 31
पितामहश् च भो नन्दिन् नवतीर्णे महेश्वरे ममैव सफलं लोके जन्म वै जगतां प्रभो
ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਬੋਲੇ— ਹੇ ਨੰਦਿਨ, ਹੁਣ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅਵਤਰਨ ਨਾਲ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਜਗਤ-ਪ੍ਰਭੂ।
Verse 32
अवतीर्णे सुते नन्दिन् रक्षार्थं मह्यमीश्वर तुभ्यं नमः सुरेशान नन्दीश्वर नमो ऽस्तु ते
ਹੇ ਨੰਦਿਨ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਅਵਤਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ; ਹੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 33
पुत्र पाहि महाबाहो देवदेव जगद्गुरो पुत्रत्वमेव नन्दीश मत्वा यत्कीर्तितं मया
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ— ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਦੇਵਦੇਵ, ਜਗਤ-ਗੁਰੂ। ਹੇ ਨੰਦੀਸ਼, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨ ਕੇ ਮੈਂ ਜੋ ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
Verse 34
त्वया तत्क्षम्यतां वत्स स्तवस्तव्य सुरासुरैः यः पठेच्छृणुयाद्वापि मम पुत्रप्रभाषितम्
ਹੇ ਵਤਸ, ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰੀਂ; ਇਹ ਸਤਵ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤਿ-ਯੋਗ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂ ਸੁਣੇ— ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਇਹ ਬਚਨ।
Verse 35
श्रावयेद्वा द्विजान् भक्त्या मया सार्धं स मोदते एवं स्तुत्वा सुतं बालं प्रणम्य बहुमानतः
ਜਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਵੇ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਨੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 36
मुनीश्वरांश् च सम्प्रेक्ष्य शिलाद उवाच सुव्रतः पश्यध्वं मुनयः सर्वे महाभाग्यं ममाव्ययः
ਮੁਨੀਸ਼ਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਸ਼ਿਲਾਦ ਬੋਲੇ— “ਹੇ ਮੁਨੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੇਰਾ ਇਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮਹਾਭਾਗ੍ਯ ਵੇਖੋ।”
Verse 37
नन्दी यज्ञाङ्गणे देवश् चावतीर्णो यतः प्रभुः मत्समः कः पुमांल्लोके देवो वा दानवो ऽपि वा
ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਨੰਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯੱਗ-ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ—ਦੇਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਾਨਵ—ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੌਣ ਹੈ?
Verse 38
एष नन्दी यतो जातो यज्ञभूमौ हिताय मे
“ਇਹ ਨੰਦੀ ਹੈ; ਯੱਗ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਹਿਤ ਅਤੇ ਇਸ ਯੱਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ।”
Frequently Asked Questions
The request signals a desire for a divine, non-karmically constrained lineage—free from ordinary birth and death—so that the boon is not merely worldly progeny but a manifestation of Shiva’s own protective and liberating presence.
It dramatizes Shaiva anugraha: Shiva can assume form for devotees without losing transcendence, and the devotee’s relationship (bhakta–bhagavan) can become intimate (as father–son), reinforcing devotion as a direct path to divine realization.
The yajna setting links Vedic ritual order with Shaiva revelation, implying that true ritual culminates in the presence of the Lord; it also legitimizes Shaiva worship within a broader dharmic-sacrificial framework.