Adhyaya 39
Narmadā–Tīrtha-Māhātmya: Sequence of Sacred Fords and Their Fruits
ਉੱਤਰ-ਭਾਗ ਦੀ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਿਆਂ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਨਰਮਦਾ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ-ਜਨਿਤ, ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਿਨੀ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਕਹਿ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਕੰਢਿਆਂ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਯਾਤਰਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਸਨਾਨ, ਉਪਵਾਸ, ਪੂਜਾ, ਦਾਨ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ, ਤਰਪਣ, ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਆਦਿ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਫਲ—ਪਾਪਖ਼ਯ, ਰਿਣ-ਮੋਚਨ, ਆਰੋਗਤਾ, ਰਾਜ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ/ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ/ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ/ਸੂਰ੍ਯਲੋਕ/ਸੋਮਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜਾਂ ਪੁਨਰਜਨਮ-ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ। ਸ਼ੈਵ-ਵੈਸ਼ਣਵ ਸਮਨ੍ਵਯ ਵੀ ਉਭਰਦਾ ਹੈ—ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸ਼ਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਤੇ ਹਰਿ-ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਮੁਨੀ-ਪੂਜਾ ਲਈ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਕਲ-ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਅਤੁੱਲ ਦੱਸ ਕੇ ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਮ-ਤੀਰਥ, ਏਰੰਡੀ, ਕਰਨਾਟਿਕੇਸ਼ਵਰ, ਕਪਿਲਾ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ/ਗੰਗੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਮਾਰਗ ਵਧਾ ਕੇ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे अष्टात्रिशो ऽध्यायः मार्कण्डेय उवाच नर्मदा सरितां श्रेष्ठा सर्वपापविनाशिनी / मुनिभिः कथिता पूर्वमीश्वरेण स्वयंभुवा
ਸ਼੍ਰੀਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਸਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਠੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਨਰਮਦਾ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਗਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਯੰਭੂ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
Verse 2
मुनिभिः संस्तुता ह्येषा नर्मदा प्रवरा नदी / रुद्रगात्राद् विनिष्क्रान्ता लोकानां हितकाम्यया
ਇਹ ਨਰਮਦਾ ਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਸਤੁਤ ਹੈ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
Verse 3
सर्वपापहरा नित्यं सर्वदेवनमस्कृता / संस्तुता देवगन्धर्वैरप्यरोभिस्तथैव च
ਉਹ ਸਦਾ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਹੈ; ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 4
उत्तरे चैव तत्कूले तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् / नाम्ना भद्रेश्वरं पुण्यं सर्वपापहरं शुभम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् दैवतैः सह मोहते
ਉਸ ਨਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਭਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ; ਉਹ ਪੁੰਨ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 5
ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थमाम्रातकेश्वरम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् गोसहस्रफलं लभेत्
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਆਮ੍ਰਾਤਕੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 6
ततो ऽङ्गारेश्वरं गच्छेन्नियतो नियताशनः / सर्वपापविशुद्धात्मा रुद्रलोके महीयते
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਯਮ-ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਆਹਾਰ ਨਾਲ ਅੰਗਾਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ। ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਅੰਤਰ ਆਤਮਾ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 7
ततो गच्छेत राजेन्द्र केदारं नाम पुण्यदम् / तत्र स्नात्वोदकं कृत्वा सर्वान् कामानवाप्नुयात्
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ‘ਕੇਦਾਰ’ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਦਕ-ਤਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 8
पिप्पलेशं ततो गच्छेत् सर्वपापविनाशनम् / तत्र स्नात्वा महाराज रुद्रलोके महीयते
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਿੱਪਲੇਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 9
ततो गच्छेत राजेन्द्र विमलेश्वरमुत्तमम् / तत्र प्राणान् परित्यज्य रुद्रलोकमवाप्नुयात्
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਵਿਮਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ (ਸ਼ਿਵਲੋਕ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 10
ततः पुष्करिणीं गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र इन्द्रस्यार्धासनं लभेत्
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਸ਼ਕਰিণੀ (ਪਵਿੱਤਰ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰ) ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਰਧ-ਆਸਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪਦ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 11
ततो गच्छेत राजेन्द्र शूलभेदमिति श्रुतम् / तत्र स्नात्वार्चयेद् देवं गोसहस्रफलं लभेत्
ਤਦੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਸ਼ੂਲਭੇਦ’ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਦੇਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 12
ततो गच्छेत राजेन्द्र बलितीर्थमनुत्तम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् सिहासनपतिर्भवेत्
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਅਤਿ ਉੱਤਮ ‘ਬਲੀ-ਤੀਰਥ’ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਿੰਘਾਸਨ ਦਾ ਮਾਲਕ—ਰਾਜ ਅਧਿਕਾਰ—ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 13
शक्रतीर्थं ततो गच्छेत् कूले चैव तु दक्षिणे / उपोष्य रजनीमेकां स्नानं कृत्वा यथाविधि
ਫਿਰ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ‘ਸ਼ਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ’ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ।
Verse 14
आराधयेन्महायोगं देवं नारायणं हरिम् / गोसहस्रफलं प्राप्य विष्णुलोकं स गच्छति
ਜੋ ਮਹਾਯੋਗ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ—ਹਰੀ—ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪਾ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੁ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 15
ऋषितीर्थं ततो गत्वा सर्वपापहरं नृणाम् / स्नातमात्रो नरस्तत्र शिवलोके महीयते
ਫਿਰ ‘ਰਿਸ਼ੀ-ਤੀਰਥ’ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 16
नारदस्य तु तत्रैव तीर्थं परमशोभनम् / स्नातमात्रो नरस्तत्र गोसहस्रफलं लभेत्
ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦਾ ਪਰਮ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 17
यत्र तप्तं तपः पूर्वं नारदेन सुरर्षिणा / प्रतीस्तस्य ददौ योगं देवदेवो महेश्वरः
ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਥਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।
Verse 18
ब्रह्मणा निर्मितं लिङ्गं ब्रह्मेश्वरमिति श्रुतम् / यत्र स्नात्वा नरो राजन् ब्रह्मलोके महीयते
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਉਹ ਲਿੰਗ ‘ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 19
ऋणतीर्थं ततो गच्छेत् स ऋणान्मुच्यते ध्रुवम् / महेश्वरं ततो गच्छेत् पर्याप्तं जन्मनः फलम्
ਫਿਰ ਰਿਣ-ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਜਨਮ ਦਾ ਫਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 20
भीमेश्वरं ततो गच्छेत् सर्वव्याधिविनाशनम् / स्नातमात्रो नरस्तत्र सर्वदुःखैः प्रमुच्यते
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 21
ततो गच्छेत राजेन्द्र पिङ्गलेश्वरमुत्तमम् / अहोरात्रोपवासेन त्रिरात्रफलमाप्नुयात्
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਉੱਤਮ ਪਿੰਗਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਉੱਥੇ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰ ਵਰਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 22
तस्मिंमस्तीर्थे तु राजेन्द्र कपिलां यः प्रयच्छति / यावन्ति तस्या रोमाणि तत्प्रसूतिकुलेषु च / तावद् वर्षसहस्राणि रुद्रलोके महीयते
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜੋ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਰੋਮ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ—ਉਤਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 23
यस्तु प्राणपरित्यागं कुर्यात् तत्र नराधिप / अक्षयं मोदते कालं यावच्चन्द्रदिवाकरौ
ਪਰ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਅਖੰਡ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 24
नर्मदातटमाश्रित्य तिष्ठन्ते ये तु मानवाः / ते मृताः स्वर्गमायान्ति सन्तः सुकृतिनो यथा
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਪੁੰਨਵਾਨ ਸੰਤਾਂ ਵਾਂਗ।
Verse 25
ततो दीप्तेश्वरं गच्छेद् व्यासतीर्थं तपोवनम् / निवर्तिता पुरा तत्र व्यासभीता महानदी / हुङ्कारिता तु व्यासेन दक्षिणेन ततो गता
ਫਿਰ ਤਪੋਵਨ ਦੇ ਵਿਆਸਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੀਪਤੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾਵੇ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਮਹਾਨਦੀ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਮੁੜ ਗਈ ਸੀ; ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਦੇ ਹੁੰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ।
Verse 26
प्रदक्षिणं तु यः कुर्यात् तस्मिंस्तीर्थे युधिष्ठिर / प्रीतस्तस्य भवेद् व्यासो वाञ्छितं लभते फलम्
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ! ਜੋ ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 27
ततो गच्छेत राजेन्द्र इक्षुनद्यास्तु संगमम् / त्रैलोक्यविश्रुतं पुण्यं तत्र सन्निहितः शिवः / तत्र स्तनात्वा नरो राजन् गाणपत्यमवाप्नुयात्
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਇਖ਼ਸ਼ੁ ਨਦੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ। ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਨਿੱਧ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਨੁੱਖ ਗਾਣਪਤ੍ਯ ਪਦ (ਸ਼ਿਵਗਣਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 28
स्कन्दतीर्थं ततो गच्छेत् सर्वपापप्रणाशनम् / आजन्मनः कृतं पापं स्नातस्तीव्रं व्यपोहति
ਫਿਰ ਸਕੰਦ-ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਨਮ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਵੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 29
तत्र देवाः सगन्धर्वा भवात्मजमनुत्तमम् / उपासते महात्मानं स्कन्दं शक्तिधिरं प्रभुम्
ਉੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਅਨੁੱਤਮ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਤਮਾ, ਸ਼ਕਤੀਧਰ ਪ੍ਰਭੂ ਸਕੰਦ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 30
ततो गच्छेदाङ्गिरसं स्नानं तत्र समाचरेत् / गोसहस्रफलं प्राप्य रुद्रलोकं स गच्छति
ਫਿਰ ਆਂਗਿਰਸ ਸਨਾਨ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 31
अङ्गिरा यत्र देवेशं ब्रह्मपुत्रो वृषध्वजम् / तपसाराध्य विश्वेशं लब्धवान् योगमुत्तमम्
ਉਸੇ ਥਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਿਰਾ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ, ਦੇਵੇਸ਼, ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 32
कुशतीर्थं ततो गच्छेत् सर्वपापप्रणाशनम् / स्नानं तत्र प्रकुर्वोत अश्वमेधफलं लभेत्
ਫਿਰ ਕੁਸ਼ਤੀਰਥ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਵਰਗਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 33
कोटितीर्थं ततो गच्छेत् सर्वपापप्रणाशनम् / तत्र स्त्रात्वा नरो राज्यं लभते नात्र संशयः
ਫਿਰ ਕੋਟੀਤੀਰਥ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
Verse 34
चन्द्रभागां ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र सोमलोके महीयते
ਫਿਰ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸੋਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 35
नर्मदादक्षिणे कूले संगमेश्वरमुत्तमम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् सर्वयज्ञफलं लभेत्
ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਭ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 36
नर्मदायोत्तरे कूले तीर्थं परमशोभनम् / आदित्यायतनं रम्यमीश्वरेण तु भाषितम्
ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਪਰਮ ਸ਼ੋਭਨ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਆਦਿਤ੍ਯ (ਸੂਰਜ) ਦਾ ਰਮਣੀਯ ਆਲਯ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਵੈੰ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
Verse 37
तत्र स्नात्वा तु राजेन्द्र दत्त्वा दानं तु शक्तितः / तस्य तीर्थप्रभावेण लभते चाक्षयं फलम्
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਅਖੰਡ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 38
दरिद्रा व्याधिता ये तु ये च दुष्कृतकारिणः / मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यः सूर्यलोकं प्रयान्ति च
ਜੋ ਗਰੀਬ ਹਨ, ਰੋਗੀ ਹਨ ਜਾਂ ਦੁਰਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੂਰਜਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 39
मार्गेश्वरं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र स्वर्गलोकमवाप्नुयात्
ਫਿਰ ਮਾਰਗੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰ; ਉੱਥੇ ਇਕ ਵਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 40
ततः पश्चिमतो गच्छेन्मरुदालयमुत्तमम् / तत्र स्नात्वा तु राजेन्द्र शुचिर्भूत्वा प्रयत्नतः
ਫਿਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ ‘ਮਰੁਦਾਲਯ’ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ; ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ।
Verse 41
काञ्चनं तु द्विजो दद्याद् यथाविभवविस्तरम् / पुष्पकेण विमानेन वायुलोकं स गच्छति
ਜੇ ਦ੍ਵਿਜ ਆਪਣੇ ਸਮਰੱਥ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੁਸ਼ਪ-ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵਾਯੁ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 42
ततो गच्छेत राजेन्द्र अहल्यातीर्थमुत्तमम् / स्नानमात्रादप्सरोभिर्मोदते कालमक्षयम्
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਸਰਵੋਤਮ ਅਹਲਿਆ-ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਖੰਡ ਕਾਲ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
Verse 43
चैत्रमासे तु संप्राप्ते शुक्लपक्षे त्रयोदशी / कामदेवदिने तस्मिन्नहल्यां यस्तु पूजयेत्
ਜਦੋਂ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨਾ ਆਵੇ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ—ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ—ਉਸ ਦਿਨ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਹਲਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ…
Verse 44
यत्र तत्र नरोत्पन्नो वरस्तत्र प्रियो भवेत् / स्त्रीवल्लभो भवेच्छ्रीमान् कामदेव इवापरः
ਐਸਾ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਨਮੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਵੱਲਭ, ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪੰਨ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ—ਮਾਨੋ ਦੂਜਾ ਕਾਮਦੇਵ—ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 45
अयोध्यां तु समासाद्य तीर्थं शक्रस्य विश्रुतम् / स्नातमात्रो नरस्तत्र गोसहस्रफलं लभेत्
ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚ ਕੇ—ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ—ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 46
सोमतीर्थं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र सर्वपापैः प्रमुच्यते
ਫਿਰ ਸੋਮਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ। ਉਸ ਥਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 47
सोमग्रहे तु राजेन्द्र पापक्षयकरं भवेत् / त्रैलोक्यविश्रुतं राजन् सोमतीर्थं महाफलम्
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਸੋਮ-ਗ੍ਰਹਣ ਦੇ ਵੇਲੇ ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੋਮਤੀਰਥ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
Verse 48
यस्तु चान्द्रायणं कुर्यात् तत्र तीर्थे समाहितः / सर्वपापविशुद्धात्मा सोमलोकं स गच्छति
ਜੋ ਉੱਥੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ ਸੋਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 49
अग्निप्रवेशं यः कुर्यात् सोमतीर्थे नराधिप / जले चानशनं वापि नासौ मर्त्यो ऽभिजायते
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਜੋ ਸੋਮਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਅਨਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
Verse 50
स्तम्भतीर्थं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र सोमलोके महीयते
ਫਿਰ ਸਤੰਭ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ। ਉੱਥੇ ਇਕ ਵਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸੋਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 51
ततो गच्छेत राजेन्द्र विष्णुतीर्थमनुत्तमम् / योधनीपुरमाख्यातं विष्णोः स्थानमनुत्तमम्
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅਨੁੱਤਮ ਤੀਰਥ—ਯੋਧਨੀਪੁਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ—ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅਤੁੱਲ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 52
असुरा योधितास्तत्र वासुदेवेन कोटिशः / तत्र तीर्थं समुत्पन्नं विष्णुश्रीको भवेदिह / अहोरात्रोपवासेन ब्रह्महत्यां व्यपोहति
ਉੱਥੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਰੋੜਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਉੱਥੇ ਤੀਰਥ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 53
नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् / कामतीर्थमिति ख्यातं यत्र कामोर्ऽचयद् भवम्
ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਮਤੀਰਥ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
Verse 54
तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा उपवासपरायणः / कुसुमायुधरूपेण रुद्रोलोके महीयते
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਕੁਸੁਮਾਯੁਧ (ਕਾਮਦੇਵ) ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 55
ततो गच्छेत राजेन्द्र ब्रह्मतीर्थमनुत्तमम् / उमाहकमिति ख्यातं तत्र संतर्पयेत् पितॄन्
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਬ੍ਰਹਮਤੀਰਥ ਨਾਮਕ ਅਨੁੱਤਮ ਤੀਰਥ—ਉਮਾਹਕ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ—ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 56
पौर्णमास्याममावास्यां श्र्धं कुर्याद् यथाविधि / गजरूपा शिला तत्र तोयमध्ये व्यवस्थिता
ਪੂਰਨਿਮਾ ਅਤੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਾਥੀ-ਰੂਪ ਸ਼ਿਲਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।
Verse 57
तस्मिंस्तु दापयेत् पिण्डान् वैशाख्यान्तु विशेषतः / स्नात्वा समाहितमना दम्भमात्सर्यवर्जितः / तृप्यन्ति पितरस्तस्य यावत् तिष्ठति मेदिनी
ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਦੰਭ ਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ; ਉਸਦੇ ਪਿਤਰ ਧਰਤੀ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 58
सिद्धेश्वरं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र गाणपत्यपदं लभेत्
ਫਿਰ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਗਾਣਪਤ੍ਯ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 59
ततो गच्छेत राजेन्द्र लिङ्गो यत्र जनार्दनः / तत्र स्नात्वा तु राजेन्द्र विष्णुलोके महीयते
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਉਸ ਲਿੰਗ ਕੋਲ ਜਾਓ ਜਿੱਥੇ ਜਨਾਰਦਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 60
यत्र नारायणो देवो मुनोनां भावितात्मनाम् / स्वात्मानं दर्शयामास लिङ्गं तत् परमं पदम्
ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਭਾਵਿਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਵਰੂਪ ਦਰਸਾਇਆ—ਉਹੀ ਸਵਯੰ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਿੰਗ ਪਰਮ ਪਦ (ਪਰਮ ਧਾਮ) ਹੈ।
Verse 61
अङ्कोलं तु ततो गच्छेत् सर्वपापविनाशनम् / स्नानं दानं च तत्रैव ब्राह्मणानां च भोजनम् / पिण्डप्रिदानं च कृतं प्रेत्यानन्तफलप्रदम्
ਫਿਰ ਅੰਕੋਲ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਦਾਨ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ। ਪਿੰਡ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਖੁੱਟ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 62
त्रैयम्बकेन तोयेन यश्चरुं श्रपयेत् ततः / अङ्कोलमूले दद्याच्च पिण्डांश्चैव यथाविधि / तारिताः पितरस्तेन तृप्यन्त्याचन्द्रतारकम्
ਜੋ ਤ੍ਰਯੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਜਲ ਨਾਲ ਚਰੂ ਪਕਾਏ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਕੋਲ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ ਕਰੇ—ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੰਦ-ਤਾਰੇ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 63
ततो गच्छेत राजेन्द्र तापसेश्वरमुत्तमम् / तत्र स्नात्वा तु राजेन्द्र प्राप्नुयात् तपसः फलम्
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਉੱਤਮ ਤਪਸੇਸ਼ਵਰ—ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ—ਵੱਲ ਜਾਵੇ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 64
शुक्लतीर्थं ततो गच्छेत् सर्वपापविनाशनम् / नास्ति तेन सम तीर्थं नर्मदायां युधिष्ठिर
ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਲ-ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਨਰਮਦਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ।
Verse 65
दर्शनात् स्पर्शनात् तस्य स्नानदानतपोजपात् / होमाच्चैवोपवासाच्च शुक्लतीर्थे महत् फलम्
ਸ਼ੁਕਲ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਮਾਤਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਜਪ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 66
योजनं तत् स्मृतं क्षेत्रं देवगन्धर्वसेवितम् / शुक्लतीर्थमिति ख्यातं सर्वपापविनाशनम्
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ‘ਸ਼ੁਕਲਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 67
पादपाग्रेण दृष्टेन ब्रह्महत्यां व्यपोहति / देव्या सह सदा भर्गस्तत्र तिष्ठति शङ्करः
ਪੈਰ ਦੇ ਅੱਗੇਲੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਵੀ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਭਰਗ-ਸਰੂਪ ਸ਼ੰਕਰ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 68
कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां वैशाखे मासि सुव्रत / कैलासाच्चाभिनिष्क्रम्य तत्र सन्निहितो हरः
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਕੈਲਾਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਨਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 69
देवदानवगन्धर्वाः सिद्धविद्याधरास्तथा / गणाश्चाप्सरसां नागास्तत्र तिष्ठन्ति पुङ्गव
ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰ—ਨਾਲ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਗਣ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 70
रजकेन यथा वस्त्रं शुक्लं भवति वारिणा / आजन्मनि कृतं पापं शुक्लतीर्थे व्यपोहति / स्नानं दानं तपः श्राद्धमनन्तं तत्र दृश्यते
ਜਿਵੇਂ ਧੋਬੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕੱਪੜਾ ਚਿੱਟਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸ਼ੁਕਲਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਧੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਦਾ ਫਲ ਅਨੰਤ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
Verse 71
शुक्लतीर्थात् परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति / पूर्वे वयसि कर्माणि कृत्वा पापानि मानवः / अहोरात्रोपवासेन शुक्लतीर्थे व्यपोहति
ਸ਼ੁਕਲਤੀਰਥ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਨਾ ਅੱਗੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਸ਼ੁਕਲਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਮਿਟਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 72
कार्तिकस्य तु मासस्य कृष्णपक्षे चतुर्दशी / घृतेन स्नापयेद् देवमुपोष्य परमेश्वरम् / एकविंशत्कुलोपेतो न च्यवेदैश्वरात् पदात्
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਦੇਵ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਕੀ ਕੁਲਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਪਦ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ।
Verse 73
तपसा ब्रह्मचर्येण यज्ञदानेन वा पुनः / न तां गतिमवाप्नोति शुक्लतीर्थे तु यां लभेत्
ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ, ਯੱਗ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਉਹੀ ਗਤੀ ਸ਼ੁਕਲਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 74
शुक्लतीर्थं महातीर्थमृषिसिद्धनिषेवितम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् पुनर्जन्म न विन्दति
ਸ਼ੁਕਲਤੀਰਥ ਮਹਾਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਸੇਵਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
Verse 75
अयने वा चतुर्दश्यां संक्रान्तौ विषुवे तथा / स्नात्वा तु सोपवासः सन् विजितात्मा समाहितः
ਅਯਨ ਦੇ ਦਿਨਾਂ, ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ, ਸੰਕਰਾਂਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੁਵ ਵੇਲੇ ਵੀ—ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿ, ਆਤਮ-ਜਿਤ ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
Verse 76
दानं दद्याद् यथाशक्ति प्रीयेतां हरिशङ्करौ / एतत् तीर्थप्रभावेण सर्वं भवति चाक्षयम्
ਯਥਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰਾ ਪੁੰਨ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਖ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 77
अनाथं दुर्गतं विप्रं नाथवन्तमथापि वा / उद्वादयति यस्तीर्थे तस्य पुण्यफलं शृणु
ਜੋ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਅਨਾਥ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰੱਖਿਆ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਉੱਠਾ ਕੇ ਸਹਾਰਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।
Verse 78
यावत् तद्रोमसंख्या तु तत्प्रसूतिकुलेषु च / तावद् वर्षसहस्राणि रुद्रलोके महीयते
ਜਿੰਨੀ ਉਸ ਦੀ ਰੋਮ-ਗਿਣਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੰਨੀ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨੀ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 79
ततो गच्छेत राजेन्द्र यमतीर्थ मनुत्तमम् / कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां माघमासे युधिष्ठिर / स्नानं कृत्वा नक्तभीजी न पश्येद् योनिसङ्कटम्
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਯਮ-ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਨਕਤਭੋਜੀ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੁੜ ਯੋਨੀ-ਸੰਕਟ, ਅਰਥਾਤ ਗਰਭ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਾ ਦੁੱਖ, ਨਹੀਂ ਵੇਖਣਾ ਪੈਂਦਾ।
Verse 80
ततो गच्छेत राजेन्द्र एरण्डीतीर्थमुत्तमम् / संगमे तु नरः स्नायादुपवासपरायणः / ब्राह्मणं भोजयेदेकं कोटिर्भवति भोजिताः
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਉੱਤਮ ਏਰੰਡੀਂ-ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਉਪਵਾਸ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕੋਟਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 81
एरण्डीसंगमे स्नात्वा भक्तिभावात् तुरञ्जितः / मृत्तिकां शिरसि स्थाप्य अवगाह्य च तज्जलम् / नर्मदोदकसंमिश्रं मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
ਏਰੰਡੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਿੱਟੀ ਧਾਰਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਵੇ। ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਉਸ ਤੀਰਥ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪ-ਕਲੰਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Verse 82
ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं कार्णाटिकेश्वरम् / गङ्गावतरते तत्र दिने पुण्ये न संशयः
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਕਾਰਣਾਟਿਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਓ। ਉੱਥੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਦਿਨ ਗੰਗਾ ਦਾ ਅਵਤਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 83
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च दत्त्वा चैव यथाविधि / सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते
ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉੱਥੋਂ ਦਾ (ਪਵਿੱਤਰ) ਜਲ ਪੀ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 84
नन्दितीर्थं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / प्रीयते तस्य नन्दीशः सोमलोके महीयते
ਫਿਰ ਨੰਦੀਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਨੰਦੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸੋਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 85
ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं त्वनरकं शुभम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् नरकं नैव पश्यति
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਸ਼ੁਭ ‘ਅਨਰਕ’ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਓ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
Verse 86
तस्मिंस्तीर्थे तु राजेन्द्र स्वान्यस्थीनि विनिक्षिपेत् / रूपवान् जायते लोके धनभोगसमन्वितः
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਦਾ ਨਿਕ्षੇਪ ਕਰੇ; ਤਦ ਉਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਧਨ ਅਤੇ ਭੋਗ-ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 87
ततो गच्छेत राजेन्द्र कपिलातीर्थ मुत्तमम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् गोसहस्रफलं लभेत्
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਉੱਤਮ ਕਪਿਲਾ-ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ; ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 88
ज्येष्ठमासे तु संप्राप्ते चतुर्दश्यां विशेषतः / तत्रोपोष्य नरो भक्त्या दद्याद् दीपं घृतेन तु
ਜ੍ਯੇਠ ਮਹੀਨਾ ਆਉਣ ਤੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ—ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਘਿਉਂ ਦਾ ਦੀਵਾ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 89
घृतेन स्नापयेद् रुद्रं सघृतं श्रीफलं दहेत् / घण्टाभरणसंयुक्तां कपिलां वै प्रदापयेत्
ਘਿਉਂ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਘਿਉਂ ਸਮੇਤ ਸ੍ਰੀਫਲ (ਨਾਰੀਅਲ) ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਘੰਟੀ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 90
सर्वाभरणसंयुक्तः सर्वदेवनमस्कृतः / शिवतुल्यबलो भूत्वा शिववत् क्रीडते चिरम्
ਉਹ ਸਭ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ-ਤੁਲ ਬਲ ਪਾ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਵਾਂਗ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 91
अङ्गारकदिने प्राप्ते चतुर्थ्यां तु विशेषतः / स्नापयित्वा शिवं दद्याद् ब्राह्मणेभ्यस्तु भोजनम्
ਅੰਗਾਰਕ (ਮੰਗਲਵਾਰ) ਦੇ ਦਿਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਚਤੁਰਥੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿਓ।
Verse 92
सर्वभोगसमायुक्तो विमानैः सार्वकामिकैः / गत्वा शक्रस्य भवनं शक्रेण सह मोदते
ਸਾਰੇ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਛਾ-ਪੂਰਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਉਹ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 93
ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टो धनवान् भोगवान् भवेत् / अङ्गारकनवम्यां तु अमावास्यां तथैव च / स्नापयेत् तत्र यत्नेन रूपवान् सुभगो भवेत्
ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਵੀ ਪਏ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਭੋਗ-ਸੰਪੰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਾਰਕ-ਨਵਮੀ ਅਤੇ ਅਮਾਵਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਨਾਨ-ਵਿਧੀ ਕਰੇ ਤਾਂ ਰੂਪਵਾਨ ਤੇ ਸੁਭਾਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 94
ततो गच्छेत राजेन्द्र गणेश्वरमनुत्तमम् / श्रावणे मासी संप्राप्ते कृष्णपक्षे चतुर्दशी
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਸ੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨਾ ਆਉਣ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਨੁੱਤਮ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਧਾਮ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 95
स्नातमात्रो नरस्तत्र रुद्रलोके महीयते / पितॄणां तर्पणं कृत्वा मुच्यते ऽसावॄणत्रयात्
ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 96
गङ्गेश्वरसमीपे तु गङ्गावदनमुत्तमम् / अकामो वा सकामो वा तत्र स्नात्वा तु मानवः / आजन्मजनितैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः
ਗੰਗੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ‘ਗੰਗਾਵਦਨ’ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਕਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 97
तस्य वै पश्चिमे देशे समीपे नातिदूरतः / दशाश्वमेधिकं तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
ਉਸ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਨੇੜੇ ਹੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ‘ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧਿਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 98
उपोष्य रजनीमेकां मासि भाद्रपदे शुभे / अमावस्यां नरः स्नात्वा पूजयेद् वृषभध्वजम्
ਸ਼ੁਭ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦਿਨ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 99
काञ्चनेन विमानेन किङ्किणीजालमालिना / गत्वा रुद्रपुरं रम्यं रुद्रेण सह मोदते
ਛਣਕਦੀਆਂ ਕਿੰਕਣੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੋਨੇ ਦਾ ਵਿਮਾਨ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਰਮਣੀਯ ਰੁਦ੍ਰਪੁਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਸੰਗ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
Verse 100
सर्वत्र सर्वदिवसे स्नानं तत्र समाचरेत् / पितॄणां तर्पणं कुर्यादश्वमेधफलं लभेत्
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਨਾਨ ਦਾ ਆਚਾਰ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਵੇ—ਇਸ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Narmadā is portrayed as Rudra-born and universally venerated; her waters, banks, and associated tīrthas function as direct instruments of pāpa-kṣaya, capable of removing even grave impurities when joined with vrata, dāna, and disciplined intention.
While many stations are Śiva-liṅga tīrthas promising Rudraloka, the text also prescribes explicit worship of Nārāyaṇa for Viṣṇuloka and describes Nārāyaṇa’s self-revelation in liṅga form—treating devotional forms as interoperable rather than competing.
Snāna with restraint, fasting (single night, full day-night, naktabhojī), charity according to means, feeding brāhmaṇas, pradakṣiṇā, and Pitṛ rites (tarpaṇa/śrāddha/piṇḍa) are presented as sādhanā that transforms tīrtha contact into durable spiritual merit.
Śukla-tīrtha is declared unequalled in the Narmadā region—effective through sight, touch, bath, gifts, japa, homa, and fasts; it is associated with specific calendrical observances and is said to wash away sins from birth and even prevent rebirth.
It offers a graded spectrum of fruits: from health, beauty, prosperity, debt-release, and kingship to heavenly worlds and finally non-rebirth—indicating that the same tīrtha discipline, intensified by vrata and purity, can culminate in liberation.