Adhyaya 26

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे पञ्चविंशो ऽध्यायः इन् रेए निछ्त् ज़ुल्äस्सिगे ज़ेइछेन्: व्यास उवाच अथातः संप्रवक्ष्यामि दानधर्ममनुत्तमम् / ब्रह्मणाभिहितं पूर्वमृषीणां ब्रह्मवादिनाम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮਪੁਰਾਣ ਦੀ ਸ਼ਟਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੱਚੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਦਾ ਅਨੁੱਤਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਹਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।

Verse 2

अर्थानामुदिते पात्रे श्रद्धया प्रतिपादनम् / दानमित्यभिनिर्दिष्टं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਧਨ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ‘ਦਾਨ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

यद् ददाति विशिष्टेभ्यः श्रद्धया परया युतः / तद् वै वित्तमहं मन्ये शेषं कस्यापि रक्षति

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੋਗ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਸੱਚਾ ਧਨ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਬਾਕੀ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਅਮਾਨਤ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 4

नित्यं नैमित्तिकं काम्यं त्रिविधं दानमुच्यते / चतुर्थं विमलं प्रोक्तं सर्वदानोत्तमोत्तमम्

ਦਾਨ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਨਿੱਤ, ਨੈਮਿੱਤਿਕ ਅਤੇ ਕਾਮ੍ਯ। ਚੌਥਾ ‘ਵਿਮਲ’ ਦਾਨ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।

Verse 5

अहन्यहनि यत् किञ्चिद् दीयते ऽनुपकारिणे / अनुद्दिश्य फलं तस्माद् ब्राह्मणाय तु नित्यकम्

ਹਰ ਦਿਨ ਜੋ ਕੁਝ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਜੋ ਕੋਈ ਵਾਪਸੀ ਉਪਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਿਨਾ—ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਿੱਤ, ਦਿਨਚਰੀ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 6

यत् तु पापोपशान्त्यर्थं दीयते विदुषां करे / नैमित्तिकं तदुद्दिष्टं दानं सद्भिरनुष्ठितम्

ਪਾਪ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਨੈਮਿੱਤਿਕ’ ਦਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਸੱਜਣ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 7

अपत्यविजयैश्वर्यस्वर्गार्थं यत् प्रदीयते / दानं तत् काम्यमाख्यातमृषिभिर्धर्मचिन्तकैः

ਸੰਤਾਨ, ਜਿੱਤ, ਐਸ਼ਵਰਯ ਜਾਂ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਮ-ਚਿੰਤਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਕਾਮ੍ਯ’ ਦਾਨ ਆਖਿਆ ਹੈ।

Verse 8

यदीश्वरप्रीणनार्थं ब्रह्मवित्सु प्रदीयते / चेतसा धर्मयुक्तेन दानं तद् विमलं शिवम्

ਜੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਯੁਕਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਾਨ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ—ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 9

दानधर्मं निषेवेत पात्रमासाद्य शक्तितः / उत्पत्स्यते हि तत्पात्रं यत् तारयति सर्वतः

ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਪਾਤਰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦਾਤੇ ਨੂੰ ਤਾਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 10

कुटुम्बभक्तवसनाद् देयं यदतिरिच्यते / अन्यथा दीयते यद्धि न तद् दानं फलप्रदम्

ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਭੋਜਨ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਵਾਧੂ ਬਚੇ, ਉਹੀ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ (ਫ਼ਰਜ਼ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਕੇ) ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਫਲਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 11

श्रोत्रियाय कुलीनाय विनीताय तपस्विने / वृत्तस्थाय दरिद्राय प्रदेयं भक्तिपूर्वकम्

ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੀਅ, ਕੁਲੀਨ, ਵਿਨੀਤ, ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਵਾਲੇ ਗਰੀਬ ਨੂੰ—ਭਗਤੀ-ਪੂਰਵਕ—ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 12

यस्तु दद्यान्महीं भक्त्या ब्राह्मणायाहिताग्नये / स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति

ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਹਿਤਾਗਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਧਰਤੀ (ਭੂਮੀ) ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਫਿਰ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 13

इक्षुभिः संततां भुमिं यवगोधूमशलिनीम् / ददाति वेदविदुषे यः स भूयो न जायते

ਜੋ ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਗੰਨੇ ਨਾਲ ਘਣੀ ਅਤੇ ਜੌ, ਕਣਕ ਤੇ ਧਾਨ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਮੁਕਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

गोचर्ममात्रामपि वा यो भूमिं संप्रयच्छति / ब्राह्मणाय दरिद्राय सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਜੋ ਗਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਗੋਚਰਮ ਜਿਤਨੀ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 15

भूमिदानात् परं दानं विद्यते नेह किञ्चन / अन्नदानं तेन तुल्यं विद्यादानं ततो ऽधिकम्

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀ-ਦਾਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ। ਅੰਨ-ਦਾਨ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ-ਦਾਨ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ।

Verse 16

यो ब्राह्मणाय शान्ताय शुचये धर्मशालिने / ददाति विद्यां विधिना ब्रह्मलोके महीयते

ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਦਿਆ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

दद्यादहरहस्त्वन्नं श्रद्धया ब्रह्मचारिणे / सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मणः स्थानमाप्नुयात्

ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

गृहस्थायान्नदानेन फलं प्राप्नोति मानवः / आममेवास्य दातव्यं दत्त्वाप्नोति परां गतिम्

ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੇ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਪਕਿਆ ਅੰਨ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 19

वैशाख्यां पौर्णमास्यां तु ब्राह्मणान् सप्त पञ्च वा / उपोष्य विधिना शान्तः शुचिः प्रयतमानसः

ਵੈਸਾਖ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਸੱਤ—ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪੰਜ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 20

पूजयित्वा तिलैः कृष्णैर्मधुना न विशेषतः / गन्धादिभिः समभ्यर्च्य वाचयेद् वा स्व्यं वदेत्

ਕਾਲੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਵੀ, ਕੋਈ ਖਾਸ ਭੇਦ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ—ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂ ਆਪ ਕਰੇ।

Verse 21

प्रीयतां धर्मराजेति यद् वा मनसि वर्तते / यावज्जीवकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति

ਜੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਵ ਵੀ ਉੱਠੇ ਕਿ ‘ਧਰਮਰਾਜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ’, ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦਾ ਕੀਤਾ ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਉਸੇ ਪਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

कृष्णाजिने तिलान् कृत्त्वा हिरण्यं मधुसर्पिषी / ददाति यस्तु विप्राय सर्वं तरति दुष्कृतम्

ਜੋ ਕਾਲੇ ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਉੱਤੇ ਤਿਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੋਨਾ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘਿਉ ਸਮੇਤ ਉਹ ਦਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਕ੍ਰਿਤ (ਪਾਪ) ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

कृतान्नमुदकुम्भं च वैशाख्यां च विशेषतः / निर्दिश्य धर्मराजाय विप्रेभ्यो मुच्यते भयात्

ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪਕਿਆ ਅੰਨ ਅਤੇ ਜਲ-ਕੁੰਭ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦਾਨ ਨੂੰ ਧਰਮਰਾਜ (ਯਮ) ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਭੈ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 24

सुवर्णतिलयुक्तैस्तु ब्राह्मणान् सप्त पञ्च वा / तर्पयेदुदपात्रैस्तु ब्रह्महत्यां व्यपोहति

ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਤਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਜਲ-ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੱਤ—ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪੰਜ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 25

माघमासे तु विप्रस्तु द्वादश्यां समुपोषितः / शुक्लाम्वरधरः कृष्णैस्तिलैर्हुत्वा हुताशनम्

ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ।

Verse 26

प्रदद्याद् ब्राह्मणेभ्यस्तु तिलानेव समाहितः / जन्मप्रभृति यत्पापं सर्वं तरति वै द्विजः

ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਦ੍ਵਿਜ ਜਨਮ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 27

अमावस्यामनुप्राप्य ब्राह्मणाय तपस्विने / यत्किचिद् देवदेवेशं दद्याच्चोद्दिश्य शङ्करम्

ਅਮਾਵਸਿਆ ਆਉਣ ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 28

प्रीयतामीश्वरः सोमो महादेवः सनातनः / सप्तजन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति

ਸਨਾਤਨ ਮਹਾਦੇਵ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ। ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਪਾਪ ਉਸੇ ਪਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 29

यस्तु कृष्णचतुर्दश्यां स्नात्वा देवं पिनाकिनम् / आराधयेद् द्विजमुखे न तस्यास्ति पुनर्भवः

ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਦਵਿਜ ਦੇ ਮੁਖ ਰਾਹੀਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਚਾਰਯ ਦੁਆਰਾ) ਪਿਨਾਕੀ ਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 30

कृष्णाष्टम्यां विशेषेण धार्मिकाय द्विजातये / स्नात्वाभ्यर्च्य यथान्यायं पादप्रक्षालनादिभिः

ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਧਰਮਪਰਾਇਣ ਦਵਿਜਾਤੀ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਆਦਿ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 31

प्रीयतां मे महादेवो दद्याद् द्रव्यं स्वकीयकम् / सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्नोति परमां गतिम्

“ਮਹਾਦੇਵ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਧਨ ਬਖ਼ਸ਼ਣ। ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।”

Verse 32

द्विजैः कृष्णचतुर्दश्यां कृष्णाष्टम्यां विशेषतः / अमावास्यायां भक्तैस्तु पूजनीयस्त्रिलोचनः

ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਨੂੰ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਉਹ ਪੂਜਣਯ ਹਨ।

Verse 33

एकादश्यां निराहारो द्वादश्यां पुरुषोत्तमम् / अर्चयेद् बाह्मणमुखे स गच्छेत् परमं पदम्

ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਿਰਾਹਾਰ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਮੁਖ ਰਾਹੀਂ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 34

एषा तिथिर्वैष्णवीं स्याद् द्वादशी शुक्लपक्षके / तस्यामाराधयेद् देवं प्रयत्नेन जनार्दनम्

ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਤਿਥੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਿਨ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 35

यत्किञ्चिद् देवमीशानमुद्दिश्य ब्राह्मणे शुचौ / दीयते विष्णवे वापि तदनन्तफलप्रदम्

ਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ—even ਥੋੜ੍ਹਾ—ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 36

यो हि यां देवतामिच्छेत् समाराधयितुं नरः / ब्राह्मणान् पूजयेद् यत्नात् सतस्यां तोषयेत् ततः

ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਉਸੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ।

Verse 37

द्विजानां वपुरास्थाय नित्यं तिष्ठन्ति देवताः / पूज्यन्ते ब्राह्मणालाभे प्रतिमादिष्वपि क्वचित्

ਦੇਵਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਨਿੱਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 38

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तत् तत् फलमभीप्सता / द्विजेषु देवता नित्यं पूजनीया विशेषतः

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਜੋ ਫਲ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਨਿੱਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 39

विभूतिकामः सततं पूजयेद् वै पुरन्दरम् / ब्रह्मवर्चसकामस्तु ब्रह्माणं ब्रह्मकामुकः

ਜੋ ਵਿਭੂਤੀ ਤੇ ਰਾਜ-ਐਸ਼ਵਰਯ ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਦਾ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਚਾਹੇ ਉਹ ਨਿੱਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।

Verse 40

आरोग्यकामो ऽथ रविं धनकामो हुताशनम् / कर्मणां सिद्धिकामस्तु पूजयेद् वै विनायकम्

ਜੋ ਆਰੋਗਤਾ ਚਾਹੇ ਉਹ ਰਵੀ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਜੋ ਧਨ ਚਾਹੇ ਉਹ ਹੁਤਾਸ਼ਨ (ਅੱਗਨੀ) ਦੀ; ਅਤੇ ਜੋ ਕਰਮ-ਸਿੱਧੀ ਚਾਹੇ ਉਹ ਵਿਨਾਇਕ (ਗਣੇਸ਼) ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।

Verse 41

भोगकामस्तु शशिनं बलकामः समीरणम् / मुमुक्षुः सर्वसंसारात् प्रयत्नेनार्चयेद्धरिम्

ਭੋਗ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਸ਼ੀ (ਚੰਦਰਮਾ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਬਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਸਮੀਰਣ (ਵਾਯੂ) ਦੀ; ਪਰ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 42

यस्तु योगं तथा मोक्षमन्विच्छेज्ज्ञानमैश्वरम् / सोर्ऽचयेद् वै विरूपाक्षं प्रयत्नेनेश्वरेश्वरम्

ਜੋ ਯੋਗ, ਮੋਖਸ਼ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਯ-ਯੁਕਤ ਗਿਆਨ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਤਨ ਨਾਲ ਵਿਰੂਪਾਖ੍ਸ਼—ਈਸ਼ਵਰਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 43

ये वाञ्छन्ति महायोगान् ज्ञानानि च महेश्वरम् / ते पूजयन्ति भूतेशं केशवं चापि भोगिनः

ਜੋ ਮਹਾਯੋਗ, ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਸਾਧਕ ਵੀ ਹੋ ਕੇ ਭੂਤੇਸ਼ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ—ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 44

वारिदस्तृप्तिमाप्नोति सुखमक्षय्यमन्नदः / तिलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम्

ਜਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਖੰਡ ਸੁਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿਲ ਦਾਨ ਨਾਲ ਇੱਛਿਤ ਸੰਤਾਨ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਦੀਪ ਦਾਨ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 45

भूमिदः सर्वमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः / गृहदो ऽग्र्याणि वेश्मानि रूप्यदो रूपमुत्तमम्

ਭੂਮੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੋਨੇ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਨਿਵਾਸ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਚਾਂਦੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਰੂਪ (ਕਾਂਤੀ) ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 46

वासोदश्चन्द्रसालोक्यमश्विसालोक्यमश्वदः / अनडुदः श्रियं पुष्टां गोदो व्रध्नस्य विष्टपम्

ਵਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚੰਦਰ ਲੋਕ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਘੋੜਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਦਾ ਲੋਕ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੈਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੋਸ਼ਿਤ ਸ਼੍ਰੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਗੋ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਰਧਨ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 47

यानशय्याप्रदो भार्यामैश्वर्यमभयप्रदः / धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्मसात्म्यताम्

ਯਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਯਿਆ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਪਤਨੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਭੈ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਐਸ਼ਵਰਯ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਦੀਵੀ ਸੁਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਤਾਦਾਤਮ੍ਯ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 48

धान्यान्यपि यथाशक्ति विप्रेषु प्रतिपादयेत् / वेदवित्सु विशिष्टेषु प्रेत्य स्वर्गं समश्नुते

ਯਥਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵੇਦ-ਵਿਦ੍ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਅੰਨ-ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 49

गवां घासप्रदानेन सर्वपापैः प्रमुच्यते / इन्धनानां प्रदानेन दीप्ताग्निर्जायते नरः

ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਘਾਹ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੰਧਨ (ਲੱਕੜ) ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀਪਤ, ਸ਼ੁਭ ਅਗਨੀ ਜਾਗਦੀ ਹੈ।

Verse 50

फलमूलानि शाकानि भोज्यानि विविधानि च / प्रदद्याद् ब्राह्मणेभ्यस्तु मुदा युक्तः सदा भवेत्

ਫਲ, ਮੂਲ, ਸਾਗ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਦਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਦਾ ਆਨੰਦ-ਯੁਕਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਚਿੱਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 51

औषधं स्नेहमाहारं रोगिणे रोगशान्तये / ददानो रोगरहितः सुखी दीर्घायुरेव च

ਰੋਗੀ ਦੀ ਰੋਗ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਦਵਾਈ, ਸਨੇਹ (ਤੇਲ/ਘਿਉ) ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਆਹਾਰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ, ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਦੀਰਘ-ਆਯੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 52

असिपत्रवनं मार्गं क्षुरधारासमन्वितम् / तीव्रितापं च तरति छत्रोपानत्प्रदो नरः

ਛਤਰੀ ਅਤੇ ਪਾਦੁਕਾ (ਜੁੱਤੀ) ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਛੁਰੇ ਦੀ ਧਾਰ ਵਰਗੇ ਤਿੱਖੇ ਅਸਿਪਤ੍ਰ-ਵਨ ਦੇ ਰਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 53

यद् यदिष्टतमं लोके यच्चापि दयितं गृहे / तत्तद् गुणवते देयं तदेवाक्ष्यमिच्छता

ਜਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਅਤਿ ਦਿਲ-ਪਿਆਰਾ ਹੈ—ਅਖਯ ਪੁੰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਉਹੀ ਉਹੀ ਗੁਣਵਾਨ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।

Verse 54

अपने विषुवे चैव ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः / संक्रान्त्यादिषु कालेषु दत्तं भवति चाक्षयम्

ਅਯਨ, ਵਿਸ਼ੁਵ, ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਖਯ ਫਲ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 55

प्रयागादिषु तीर्थेषु पुण्येष्वायतनेषु च / दत्त्वा चाक्षयमाप्नोति नदीषु च वनेषु च

ਪ੍ਰਯਾਗ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੁੰਨ-ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ—ਨਦੀ-ਕੰਢੇ ਤੇ ਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਅਖਯ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 56

दानधर्मात् परो धर्मो भूतानां नेह विद्यते / तस्माद् विप्राय दातव्यं श्रोत्रियाय द्विजातिभिः

ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦ-ਨਿਸ਼ਠ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 57

स्वगायुर्भूतिकामेन तथा पापोपशान्तये / मुमुक्षुणा च दातव्यं ब्राह्मणेभ्यस्तथान्वहम्

ਆਪਣੀ ਆਯੁ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ, ਪਾਪ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਮੁਮੁਕਸ਼ੂ ਨੂੰ ਵੀ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 58

दीयमानं तु यो मोहाद् गोविप्राग्निसुरेषु च / निवारयति पापात्मा तिर्यग्योनिं व्रजेत् तु सः

ਜੋ ਮੋਹ ਵੱਸ ਗਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਦਾਨ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤਿਰਯਕ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 59

यस्तु द्रव्यार्जनं कृत्वा नार्चयेद् ब्राह्मणान् सुरान् / सर्वस्वमपहृत्यैनं राजा राष्ट्रात् प्रवासयेत्

ਜੋ ਧਨ ਕਮਾ ਕੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦੇਵੇ।

Verse 60

यस्तु दुर्भिक्षवेलायामन्नाद्यं न प्रयच्छति / म्रियमाणेषु विप्रेषु ब्राह्मणः स तु गर्हितः

ਕਾਲ ਪੈਣ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਰ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਜੋ ਅੰਨ-ਆਹਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ।

Verse 61

न तस्मात् प्रतिगृह्णीयुर्न विशेयुश्च तेन हि / अङ्कयित्वा स्वकाद् राष्ट्रात् तं राजा विप्रवासयेत्

ਉਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਾ ਲਵੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਨਾ ਕਰੇ; ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦੇਵੇ।

Verse 62

यस्त्वसद्भ्यो ददातीह स्वद्रव्यं धर्मसाधनम् / स पूर्वाभ्यधिकः पापी नरके पच्यते नरः

ਜੋ ਅਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਧਨ ‘ਧਰਮ-ਸਾਧਨ’ ਸਮਝ ਕੇ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਾਪੀ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਹੈ।

Verse 63

स्वाध्यायवन्तो ये विप्रा विद्यावन्तो जितेन्द्रियाः / सत्यसंयमसंयुक्तास्तेभ्यो दद्याद् द्विजोत्तमाः

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦ-ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਸੱਚੀ ਵਿਦਿਆ ਵਾਲੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਤਿ ਤੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣ—ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 64

सुभुक्तमपि विद्वांसं धार्मिकं भोजयेद् द्विजम् / न तु मूर्खमवृत्तस्थं दशरात्रमुपोषितम्

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਤੱਥਾਪਿ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਧਰਮੀ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਕੁਕਰਮੀ ਮੂਰਖ ਨੂੰ—ਦਸ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਤਦ ਵੀ—ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਾਉਣਾ।

Verse 65

सन्निकृष्टमतिक्रम्य श्रोत्रियं यः प्रयच्छति / स तेन कर्मणा पापी दहत्यासप्तमं कुलम्

ਨੇੜੇ ਮੌਜੂਦ ਯੋਗ੍ਯ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੋ ਹੋਰ ਥਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਾਪੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕੁਲ ਨੂੰ ਸੱਤਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 66

यदिस्यादधिको विप्रः शीलविद्यादिभिः स्वयम् / तस्मै यत्नेन दातव्यं अतिक्रम्यापि सन्निधिम्

ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੀਲ, ਵਿਦਿਆ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨੇੜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੰਘ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸੇ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 67

यो ऽर्चितं प्रतिगृह्णीयाद् दद्यादर्चितमेव च / तावुभौ गच्छतः स्वर्गं नरकं तु विपर्यये

ਜੋ ਅਰਚਿਤ/ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਦਾਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਰਚਿਤ ਦਾਨ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਲਟ ਕਰਨ ਨਾਲ (ਬਿਨਾ ਅਰਚਨਾ ਦੇ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਲੈਣਾ) ਨਰਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 68

न वार्यपि प्रयच्छेत नास्तिके हैतुके ऽपि च / पाषण्डेषु च सर्वेषु नावेदविदि धर्मवित्

ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਨਾਸਤਿਕ ਨੂੰ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤਰਕ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ—ਪਾਣੀ ਵੀ ਨਾ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਸ਼ੰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਤੇ ਵੇਦ-ਅਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਦੇਵੇ।

Verse 69

अपूपं च हिरण्यं च गामश्वं पृथिवीं तिलान् / अविद्वान् प्रतिगृह्णानो भस्मी भवति काष्ठवत्

ਅਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਅਯੋਗ ਮਨੁੱਖ ਜੇ ਅਪੂਪ, ਸੋਨਾ, ਗਾਂ-ਘੋੜਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਭਸਮ ਹੋ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 70

द्विजातिभ्यो धनं लिप्सेत् प्रशस्तेभ्यो द्विजोत्तमः / अपि वा जातिमात्रेभ्यो न तु शूद्रात् कथञ्चन

ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮਾਣਯੋਗ ਦਵਿਜਾਂ ਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਲੋੜ ਪਏ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਜਨਮ ਦੇ ਦਵਿਜਾਂ ਤੋਂ ਵੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।

Verse 71

वृत्तिसङ्कोचमन्विच्छेन्नेहेत धनविस्तरम् / धनलोभे प्रसक्तस्तु ब्राह्मण्यादेव हीयते

ਜੀਵਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਤੇ ਮਿਤਤਾ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਧਨ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਲਈ ਇੱਥੇ ਦੌੜ-ਧੁੱਪ ਨਾ ਕਰੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਧਨ-ਲੋਭ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਤੋਂ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 72

वेदानधीत्य सकलान् यज्ञांश्चावाप्य सर्वशः / न तां गतिमवाप्नोति सङ्कोचाद् यामवाप्नुयात्

ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਵੀ, ਅੰਦਰਲੇ ਸੰਕੋਚ ਕਾਰਨ ਜੋ ਪਰਮ ਗਤੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

Verse 73

प्रतिग्रहरुचिर्न स्यात् यात्रार्थं तु समाहरेत् / स्थित्यर्थादधिकं गृह्णन् ब्राह्मणो यात्यधोगतिम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਜਿੰਨਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੋਵੇ ਉਨਾ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ। ਨਿਰਵਾਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਧੋਗਤੀ ਨੂੰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 74

यस्तु याचनको नित्यं न स स्वर्गस्य भाजनम् / उद्वेजयति भूतानि यथा चौरस्तथैव सः

ਜੋ ਸਦਾ ਮੰਗਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚੋਰ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ।

Verse 75

गुरून् भृत्यांश्चोज्जिहीर्षुरर्चिष्यन् देवतातिथीन् / सर्वतः प्रतिगृह्णीयान्न तु तृप्येत् स्वयं ततः

ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਂ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਦਾਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੋਗ-ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡੁਬੋਵੇ।

Verse 76

एवं गृहस्थो युक्तात्मा देवतातिथिपूजकः / वर्तमानः संयातात्मा याति तत् परमं पदम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਗ-ਸੰਯਮਿਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 77

पुत्रे निधाय वा सर्वं गत्वारण्यं तु तत्त्ववित् / एकाकी विचरेन्नित्यमुदासीनः समाहितः

ਜਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਤੱਤਵ-ਜਾਣੂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਸਦਾ ਇਕੱਲਾ ਵਿਚਰੇ—ਉਦਾਸੀਨ, ਸਮਭਾਵੀ ਅਤੇ ਸਮਾਹਿਤ ਮਨ ਵਾਲਾ।

Verse 78

एष वः कथितो धर्मो गृहस्थानां द्विजोत्तमाः / ज्ञात्वानुतिष्ठेन्नियतं तथानुष्ठापयेद् द्विजान्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ! ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਦਾ ਇਹ ਧਰਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਨਿੱਤ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਆਚਰਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਵਾਓ।

Verse 79

इति देवमनादिमेकमीशं गृहधर्मेण समर्चयेदजस्त्रम् / समतीत्य स सर्वभूतयोनिं प्रकृतिं याति परं न याति जन्म

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰਿਹਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਅਨਾਦਿ ਇਕੋ ਈਸ਼ਵਰ-ਦੇਵ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਯੋਨੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।