Adhyaya 24
Agnihotra, Seasonal Śrauta Duties, and the Authority of Śruti–Smṛti–Purāṇa
ਪਿਛਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਿਆਂ ਵਿਆਸ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੇ ਸ਼੍ਰੌਤ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨਿੱਤ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ, ਹਰ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼–ਪੌਰਨਮਾਸ, ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵਸ਼ੱਸ੍ਯ-ਇਸ਼ਟੀ, ਰਿਤੂ-ਯਾਗ, ਅਯਨ-ਸੰਬੰਧੀ ਪਸ਼ੂ-ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸੋਮ-ਯਾਗ। ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਵਾਂ ਅੰਨ ਜਾਂ ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਮਨਾਹੀ ਹੈ; ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਾਜ਼ੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ ਲੋਭ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ/ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਦੱਸੇ ਨਰਕਾਂ ਅਤੇ ਨੀਚ ਜਨਮ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਕੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਿੱਤਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਸੋਮਯਾਗ ਨੂੰ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਰਗਣ੍ਯ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ-ਪੂਜਾ ਦਾ ਪਰਮ ਉਪਾਅ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ—ਧਰਮ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ: ਸ਼੍ਰੌਤ ਅਤੇ ਸਮਾਰਤ; ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵੇਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਤੀਜਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਵੇਦ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਮੰਨ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਰਮ-ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਲੇ ਮੋਖਸ਼-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रयोविंशो ऽध्यायः व्यास उवाच अग्निहोत्रं तु जुहुयादाद्यन्ते ऽहर्निशोः सदा / दर्शेन चैव पक्षान्ते पौर्णमासेन चैव हि
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਸਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤੇਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਹਵਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਹਰ ਪੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੌਰਨਮਾਸ ਯਜ੍ਞ ਕਰੇ।
Verse 2
शस्यान्ते नवशस्येष्ट्या तथर्त्वन्ते द्विजो ऽध्वरैः / पशुना त्वयनस्यान्ते समान्ते सौमिकैर्मखैः
ਫਸਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਨਵਸ਼ਸ੍ਯੇਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਰੁੱਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਦਵਿਜ ਵੇਦਿਕ ਅਧਵਰ ਯੱਗ ਕਰਨ। ਅਯਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਯਾਗ ਅਰਪਿਤ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸੋਮ-ਸੰਬੰਧੀ ਸੌਮਿਕ ਮਖ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।
Verse 3
नानिष्ट्वा नवशस्येष्ट्या पशुना वाग्निमान् द्विजः / नवान्नमद्यान्मांसं वा दीर्घमायुर्जिजीविषुः
ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦਵਿਜ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਵਸ਼ਸ੍ਯੇਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵਿਧਾਨ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਪਸ਼ੂ-ਆਹੁਤੀ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਵਾਂ ਅੰਨ ਜਾਂ ਮਾਸ ਨਾ ਖਾਏ।
Verse 4
नवेनान्नेन चानिष्ट्वा पशुहव्येन चागन्यः / प्राणानेवात्तुमिच्छन्ति नवान्नामिषगृद्धिनः
ਨਵੇਂ ਅੰਨ ਨਾਲ ਯੱਗ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਮਾਸ ਦੇ ਹਵ੍ਯ ਨਾਲ ਅੱਗ ਕੋਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ—ਜੋ ਨਵੇਂ ਅੰਨ ਤੇ ਮਾਸ ਦੇ ਲੋਭੀ ਹਨ—ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਿਗਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 5
सावित्रान् शान्तिहोमांश्च कुर्यात् पर्वसु नित्यशः / पितॄंश्चैवाष्टकास्वर्चन् नित्यमन्वष्टकासु च
ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਨਿੱਤ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਜਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਹੋਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਕਾ ਦੇ ਦਿਨ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਅਨਵਸ਼ਟਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਦਾ ਓਹੀ ਕਰੇ।
Verse 6
एष धर्मः परो नित्यमपधर्मो ऽन्य उच्यते / त्रयाणामिह वर्णानां गृहस्थाश्रमवासिनाम्
ਇਹੀ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਚਰਣਯੋਗ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਉਹ ਅਧਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਇੱਥੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਹੈ।
Verse 7
नास्तिक्यादथवालस्याद् यो ऽग्नीन् नाधातुमिच्छति / यजेत वा न यज्ञेन स याति नरकान् बहून्
ਵੇਦ ਉੱਤੇ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਂ ਆਲਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜਾਂ ਸਥਾਪ ਕੇ ਵੀ ਯਜ्ञ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 8
तामिस्त्रमन्धतामिस्त्रं महारौरवरौरवौ / कुम्भीपाकं वैतरणीमसिपत्रवनं तथा
ਤਾਮਿਸ੍ਰ, ਅੰਧਤਾਮਿਸ੍ਰ, ਮਹਾਰੌਰਵ ਅਤੇ ਰੌਰਵ; ਨਾਲ ਹੀ ਕੁੰਭੀਪਾਕ, ਵੈਤਰਨੀ ਅਤੇ ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨ (ਤਲਵਾਰ-ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਜੰਗਲ) ਵੀ ਹਨ।
Verse 9
अन्यांश्च नरकान् घोरान् संप्राप्यान्ते सुदुर्मतिः / अन्त्यजानां कुले विप्राः शूद्रयोनौ च जायते
ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੋਗ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੁਬੁੱਧੀ ਮਨੁੱਖ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ—ਅੰਤ੍ਯਜਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 10
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मणो हि विशेषतः / आधायाग्निं विशुद्धात्मा यजेत परमेश्वरम्
ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਤਨ ਨਾਲ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਯਜ्ञ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।
Verse 11
अग्निहोत्रात् परो धर्मो द्विजानां नेह विद्यते / तस्मादाराधयेन्नित्यमग्निहोत्रेण शाश्वतम्
ਦੁਇਜਾਂ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿੱਤ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ (ਪ੍ਰਭੂ) ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 12
यश्चाधायाग्निमालस्यान्न यष्टुं देवमिच्छति / सो ऽसौ मूढो न संभाष्यः किं पुनर्नास्तिको जनः
ਜੋ ਯਜ್ಞਾਗਨੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਆਲਸ ਕਰਕੇ ਯਜ्ञ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਮੋਹਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਵੀ ਯੋਗ ਨਹੀਂ—ਨਾਸਤਿਕ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ।
Verse 13
यस्य त्रैवार्षिकं भक्तं पर्याप्तं भृत्यवृत्तये / अधिकं चापि विद्येत स सोमं पातुमर्हति
ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਅਨਾਜ-ਭੋਜਨ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਂ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਾਧੂ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੋਮ ਪਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।
Verse 14
एष वै सर्वयज्ञानां सोमः प्रथम इष्यते / सोमेनाराधयेद् देवं सोमलोकमहेश्वरम्
ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਯਜਨ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਥਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੋਮ ਰਾਹੀਂ ਸੋਮਲੋਕ ਦੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 15
न सोमयागादधिको महेशाराधने क्रतुः / समो वा विद्यते तस्मात् सोमेनाभ्यर्चयेत् परम्
ਮਹੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਯਜਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਕਰਤੂ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੋਮ ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਪਰਮ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 16
पितामहेन विप्राणामादावभिहितः शुभः / धर्मो विमुक्तये साक्षाच्छ्रौतः स्मार्तो द्विधा पुनः
ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਧਰਮ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ, ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਫਿਰ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ—ਸ਼੍ਰੌਤ ਅਤੇ ਸਮਾਰਤ।
Verse 17
श्रौतस्त्रेताग्निसंबन्धात् स्मार्तः पूर्वं मयोदितः / श्रेयस्करतमः श्रौतस्तस्माच्छ्रौतं समाचरेत्
ਸ਼੍ਰੌਤ ਧਰਮ ਤ੍ਰੇਤਾਗਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ; ਸਮਾਰਤ ਧਰਮ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੌਤ ਮਾਰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸ਼੍ਰੇਯ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੌਤ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 18
उभावभिहितौ धर्मौ वेदादेव विनिः सृतौ / शिष्टाचारस्तृतीयः स्याच्छ्रतिस्मृत्योरलाभतः
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵੇਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਦ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਆਚਾਰ ਤੀਜਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 19
धर्मेणाभिगतो यैस्तु वेदः सपरिबृंहणः / ते शिष्टा ब्राह्मणाः प्रोक्ता नित्यमात्मगुणान्विताः
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਉਪਬ੍ਰੰਹਣ ਸਮੇਤ ਵੇਦ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਨਿੱਤ ਆਤਮ-ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 20
तेषामभिमतो यः स्याच्चेतसा नित्यमेव हि / स धर्मः कथितः सद्भिर्नान्येषामिति धारणा
ਉਹ ਸਤਪੁਰਖ ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—ਸੱਜਣ ਉਸੇ ਨੂੰ ਧਰਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਇਹ ਕਿ ਹੋਰਾਂ (ਅਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ) ਲਈ ਉਹ ਐਸਾ ਨਹੀਂ।
Verse 21
पुराणं धर्मशास्त्रं च वेदानामुपबृंहणम् / एकस्माद् ब्रह्मविज्ञानं धर्मज्ञानं तथैकतः
ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਉਪਬ੍ਰੰਹਣ, ਅਰਥਾਤ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵਿਸਥਾਰ ਹਨ। ਇੱਕੋ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਗਿਆਨ—ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 22
धर्मं जिज्ञासमानानां तत्प्रमाणतरं स्मृतम् / धर्मशास्त्रं पुराणं तद् ब्रह्मज्ञाने परा प्रमा
ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ।
Verse 23
नान्यतो जायते धर्मो ब्रह्मविद्या च वैदिकी / तस्माद् धर्मं पुराणं च श्रद्धातव्यं द्विजातिभिः
ਧਰਮ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦੇ; ਇਸ ਲਈ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Daily Agnihotra at the beginning and end of day and night; fortnightly Darśa and Paurṇamāsa; post-harvest navaśasya-iṣṭi; seasonal adhvaras; half-year (āyana) animal offerings; and annual Soma-sacrifices.
Because consumption without prior yajña is framed as greed that undermines dharma; it is rhetorically equated with consuming one’s own prāṇa, since offerings are the rightful first-share to Fire and the divine order sustaining life.
Agnihotra is described as the highest duty for the twice-born in daily life, while Soma is proclaimed the foremost among sacrifices and the unsurpassed rite for worship of Maheśvara, Lord of the Soma-world.
Śruti and Smṛti are primary; when they are unavailable, śiṣṭācāra (the conduct of cultured, learned exemplars) serves as the third authority. Purāṇa and Dharmaśāstra are affirmed as authoritative Vedic elucidations for both dharma and Brahman-knowledge.
It urges worship of the Supreme Lord through Vedic sacrifice while simultaneously declaring Soma-yāga the supreme mode of worship of Maheśvara—integrating deity-forms within a single Veda-grounded dharmic framework.