Adhyaya 18

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे सप्तदशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः अहन्यहनि कर्तव्यं ब्राह्मणानां महामुने / तदाचक्ष्वाखिलं कर्म येन मुच्येत बन्धनात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਸਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਉਪਰਿਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ! ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਕਰਨਯੋਗ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਦੱਸੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇ।

Verse 2

व्यास उवाच वक्ष्ये समाहिता यूयं शृणुध्वं गदतो मम / अहन्यहनि कर्तव्यं ब्राह्मणानां क्रमाद् विधिम्

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 3

ब्राह्मे मुहूर्ते तूत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत् / कायक्लेशं तदुद्भूतं ध्यायीत मनसेश्वरम्

ਬ੍ਰਾਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਕੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਦੇਹ-ਕਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 4

उषः काले ऽथ संप्राप्ते कृत्वा चावश्यकं बुधः / स्नायान्नदीषु सुद्धासु शौचं कृत्वा यथाविधि

ਉਸ਼ਾ ਕਾਲ ਆਉਣ ਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੌਚ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਪੂਰੀ ਕਰੇ।

Verse 5

प्रातः स्नानेन पूयन्ते ये ऽपि पापकृतो जनाः / तस्मात् सर्वप्रयत्नेन प्रातः स्नानं समाचरेत्

ਸਵੇਰ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਸਵੇਰ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 6

प्रातः स्नानं प्रशंसन्ति दृष्टादृष्टकरं शुभम् / ऋषीणामृषिता नित्यं प्रातः स्नानान्न संशयः

ਉਹ ਸਵੇਰ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੱਖੇ-ਅਦਿੱਖੇ ਦੋਵੇਂ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਨਿੱਤ ਸਥਾਪਿਤ ਆਚਾਰ ਹੈ; ਸਵੇਰ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 7

मुखे सुप्तस्य सततं लाला याः संस्त्रवन्ति हि / ततो नैवाचरेत् कर्म अकृत्वा स्नानमादितः

ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਲਾਰ ਸਦਾ ਵਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਕਰਮ (ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਤੱਬ) ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 8

अलक्ष्मीः कालकर्णो च दुः स्वप्नं दुर्विचिन्तितम् / प्रातः स्नानेन पापानि पूयन्ते नात्र संशयः

ਅਲਕਸ਼ਮੀ, ਕਾਲਕਰਣ, ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ/ਅਪਵਿੱਤਰ ਵਿਚਾਰ—ਸਵੇਰ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਧੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 9

न च स्नानं विना पुंसां पावनं कर्म सुस्मृतम् / होमे जप्ये विशेषेण तस्मात् स्नानं समाचरेत्

ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹੋਮ ਅਤੇ ਜਪ ਵਿੱਚ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 10

अशक्तावशिरस्कं वा स्नानमस्य विधीयते / आर्द्रेण वाससा वाथ मार्जनं कापिलं स्मृतम्

ਜੋ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਕੇਸ ਨਾ ਹੋਣ, ਉਸ ਲਈ ਸਨਾਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ; ਜਾਂ ਭਿੱਜੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਦੇਹ ਪੋਂਛਣਾ ਵੀ ‘ਕਾਪਿਲ’ ਸ਼ੌਚ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 11

असामर्थ्ये समुत्पन्ने स्नानमेवं समाचरेत् / ब्राह्मादीनि यथाशक्तौ स्नानान्याहुर्मनीषिणः

ਜਦੋਂ ਅਸਮਰਥਤਾ ਉੱਪਜ ਪਵੇ, ਤਦ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮ-ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਉੱਚੇ ਸਨਾਨ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੇ ਹਨ।

Verse 12

ब्राह्ममाग्नेयमुद्दिष्टं वायव्यं दिव्यमेव च / वारुणं यौगिकं तद्वत् षोढा स्नानं प्रकीर्तितम्

ਬ੍ਰਾਹਮ-ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਆਗਨੇਯ-ਸਨਾਨ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਯਵ੍ਯ, ਦਿਵ੍ਯ, ਵਾਰੁਣ ਅਤੇ ਯੋਗਿਕ—ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਨਾਨ ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 13

ब्राह्मं तु मार्जनं मन्त्रैः कुशैः सोदकबिन्दुभिः / आग्नेयं भस्मना पादमस्तकाद्देहधूलनम्

ਬ੍ਰਾਹਮ ਸ਼ੌਚ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਾ ਅਤੇ ਜਲ-ਬੂੰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਜਨ (ਛਿੜਕਾਅ) ਹੈ; ਆਗਨੇਯ ਸ਼ੌਚ ਭਸਮ ਨਾਲ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਮੱਥੇ ਤੱਕ ਦੇਹ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੈ।

Verse 14

गवां हि रजसा प्रोक्तं वायव्यं स्नानमुत्तमम् / यत्तु सातपवर्षेण स्नानं तद् दिव्यमुच्यते

ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡੀ ਧੂੜ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਵਾਯਵ੍ਯ ਸਨਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਤੇ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਜੋ ਸਨਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਦਿਵ੍ਯ’ ਸਨਾਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 15

वारुणं चावगाहस्तु मानसं त्वात्मवेदनम् / यौगिकं स्नानमाख्यातं योगो विष्णुविचिन्तनम्

ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲੈਣਾ ‘ਵਾਰੁਣ-ਸਨਾਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਨੁਭੂਤੀ ‘ਮਾਨਸ-ਸਨਾਨ’ ਹੈ। ‘ਯੋਗਿਕ ਸਨਾਨ’ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ—ਨਿੱਤ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਚਿੰਤਨ।

Verse 16

आत्मतीर्थमिति ख्यातं सेवितं ब्रह्मवादिभिः / मनः शुचिकरं पुंसां नित्यं तत् स्नानमाचरेत्

ਇਹ ‘ਆਤਮ-ਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ। ਇਹ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਅੰਤਰ-ਸਨਾਨ ਦਾ ਨਿੱਤ ਆਚਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 17

शक्तश्चेद् वारुणं विद्वान् प्राजापत्यं तथैव च / प्रक्षाल्य दन्तकाष्ठं वै भक्षयित्वा विधानतः

ਜੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਵਾਰੁਣ ਕਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵੀ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਦੰਤਕਾਠ ਧੋ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਚਬਾ ਕੇ/ਵਰਤੇ।

Verse 18

आचम्य प्रयतो नित्यं स्नानं प्रातः समाचरेत् / मध्याङ्गुलिसमस्थौल्यं द्वादशाङ्गुलसंमितम्

ਆਚਮਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਸੰਯਮੀ ਹੋ ਕੇ ਨਿੱਤ ਸਵੇਰੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। (ਸਨਾਨ-ਥਾਂ/ਜਲ-ਮਾਪ) ਮੱਧਲੀ ਉਂਗਲ ਜਿੰਨੀ ਮੋਟਾਈ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਅੰਗੁਲ ਮਾਪ ਹੋਵੇ।

Verse 19

सत्वचं दन्तकाष्ठं स्यात् तदग्रेण तु धावयेत् / क्षीरवृक्षसमुद्भूतं मालतीसंभवं शुभम् / अपामार्गं च बिल्वं च करवीरं विशेषतः

ਦੰਤਕਾਠ ਛਾਲ ਸਮੇਤ ਹੋਵੇ; ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇਲੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਦੁੱਧ-ਰਸ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਮਾਲਤੀ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਕਾਠ ਸ਼ੁਭ ਹੈ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਪਾਮਾਰਗ, ਬਿਲਵ ਅਤੇ ਕਰਵੀਰ।

Verse 20

वर्जयित्वा निन्दितानि गृहीत्वैकं यथोदितम् / परिहृत्य दिनं पापं भक्षयेद् वै विधानवित्

ਨਿੰਦਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਇਕ (ਅਨੁਮਤ) ਵਸਤੂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ। ਪਾਪ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਵਿਧੀ-ਵਿਦ ਪੁਰਖ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰੇ।

Verse 21

नोत्पाटयेद्दन्तकाष्टंनाङ्गुल्या धावयेत् क्वचित् / प्रक्षाल्य भङ्क्त्वा तज्जह्याच्छुचौदेशे समाहितः

ਦੰਤਕਾਠ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਖਾੜ ਨਾ ਕੱਢੇ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਦੰਦ ਨਾ ਮਲੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਤੋੜ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਤ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁੱਚੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ।

Verse 22

स्नात्वा संतर्पयेद् देवानृषीन् पितृगणांस्तथा / आचम्य मन्त्रवन्नित्यं पुनराचम्य वाग्यतः

ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਗਣ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਪਣ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ। ਨਿੱਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਆਚਮਨ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਆਚਮਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ।

Verse 23

संमार्ज्य मन्त्रैरात्मानं कुशैः सोदकबिन्दुभिः / आपो हिष्ठा व्याहृतिभिः सावित्र्या वारुणैः शुभैः

ਜਲ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਿਮਾਰਜਿਤ ਕਰੇ। ਫਿਰ ‘ਆਪੋ ਹਿਸ਼ਠਾ’ ਸੂਕਤ, ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਗਾਇਤ੍ਰੀ) ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵਾਰੁਣ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ।

Verse 24

ओङ्कारव्याहृतियुतां गायत्रीं वेदमातरम् / जप्त्वा जलाञ्जलिं दद्याद् भास्करं प्रति तन्मनाः

ਓੰਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵੇਦਮਾਤਾ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ ਜਲਾਂਜਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 25

प्राक्कूलेषु समासीनो दर्भेषु सुसमाहितः / प्राणायामत्रयं कृत्वा ध्यायेत् संध्यामिति श्रुतिः

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦರ್ಭਾ ਉੱਤੇ ਬੈਠ, ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਾਗਰ ਕਰ। ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ—ਇਹ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ।

Verse 26

या संध्या सा जगत्सूतिर्मायातीता हि निष्कला / ऐश्वरी तु पराशक्तिस्तत्त्वत्रयसमुद्भवा

ਉਹ ‘ਸੰਧਿਆ’ ਹੀ ਜਗਤ ਦੀ ਜਨਨੀ ਹੈ—ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਿਸ਼ਕਲ ਤੇ ਨਿਰਵਯਵ। ਉਹੀ ਐਸ਼ਵਰਯਮਈ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਤੱਤਵਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਯੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 27

ध्यात्वार्ऽकमण्डलगतां सावित्रीं वै जपन् बुधः / प्राङ्मुखः सततं विप्रः संध्योपासनमाचरेत्

ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਗਿਆਨੀ ਵਿਪ੍ਰ ਸਦਾ ਪੂਰਬ ਮੁਖ ਰਹਿ ਕੇ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ।

Verse 28

संध्याहीनो ऽशुचिर्नित्यमनर्हः सर्वकर्मसु / यदन्यत् कुरुते किञ्चिन्न तस्य फलमाप्नुयात्

ਜੋ ਸੰਧਿਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਉਹ ਸਦਾ ਅਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਅਣਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Verse 29

अनन्यचेतसः शान्ता ब्राह्मणा वेदपारगाः / उपास्य विधिवत् संध्यां प्राप्ताः पूर्वं परां गतिम्

ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਂਤ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 30

यो ऽन्यत्र कुरुते यत्नं धर्मकार्ये द्विजोत्तमः / विहाय संध्याप्रणतिं स याति नरकायुतम्

ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਧਰਮ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਮ-ਵਿਧੀ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੇਕ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 31

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन संध्योपासनमाचरेत् / उपासितो भवेत् तेन देवो योगतनुः परः

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਯੋਗ-ਸਰੂਪ ਪਰਮ ਦੇਵ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 32

सहस्रपरमां नित्यं शतमध्यां दशावराम् / सावित्ररिं वै जपेद् विद्वान् प्राङ्मुखः प्रयतः स्थितः

ਵਿਦਵਾਨ ਨਿੱਤ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਗਾਇਤਰੀ) ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ—ਉੱਤਮ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ, ਮੱਧਮ ਸੌ ਵਾਰ, ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦਸ ਵਾਰ—ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਸੰਯਮੀ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹੇ।

Verse 33

अथोपतिष्ठेदादित्यमुदयन्तं समाहितः / मन्त्रैस्तु विविधैः सौरेरृग्यजुः सामसंभवैः

ਫਿਰ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਉਗਦੇ ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਗ-ਯਜੁਰ-ਸਾਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੌਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ।

Verse 34

उपस्थाय महायोगं देवदेवं दिवाकरम् / कुर्वोत प्रणतिं भूमौ मूर्ध्ना तेनैव मन्त्रतः

ਮਹਾ-ਯੋਗ ਸਰੂਪ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦਿਵਾਕਰ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 35

ॐ खखोल्काय शान्ताय कारणत्रयहेतवे / निवेदयामि चात्मानं नमस्ते ज्ञानरूपिणे / नमस्ते घृणिने तुभ्यं सूर्याय ब्रह्मरूपिणे

ਓਂ। ਹੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਸ਼ਾਂਤ ਸਰੂਪ, ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਹੇਤੂ! ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਕਰੁਣਾਮਈ ਤੇਜਸਵੀ ਸੂਰਜ, ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 36

त्वमेव ब्रह्म परममापो ज्योती रसो ऽमृतम् / भूर्भुवः स्वस्त्वमोङ्कारः सर्वे रुद्राः सनातनाः / पुरुषः सन्महो ऽतस्त्वां प्रणमामि कपर्दिनम्

ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ—ਜਲ, ਜੋਤ, ਰਸ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ। ਤੂੰ ਹੀ ਭੂಃ, ਭੁਵಃ, ਸ੍ਵಃ ਅਤੇ ਓਂਕਾਰ ਹੈਂ। ਸਾਰੇ ਸਨਾਤਨ ਰੁਦ੍ਰ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਪੁਰੁਸ਼, ਸਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਕਪਰਦਿਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 37

त्वमेव विश्वं बहुधा सदसत् सूयते च यत् / नमो रुद्राय सूर्याय त्वामहं शरणं गतः

ਤੂੰ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈਂ—ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤ-ਅਸਤ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹੀ। ਰੁਦ੍ਰ-ਰੂਪ, ਸੂਰਜ-ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 38

प्रचेतसे नमस्तुभ्यं नमो मीढुष्टमाय ते / नमो नमस्ते रुद्राय त्वामहं शरणं गतः

ਹੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉਦਾਰ ਦਾਤਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 39

हिरण्यबाहवे तुभ्यं हिरण्यपतये नमः / अम्बिकापतये तुभ्यमुमायाः पतये नमः

ਹੇ ਹਿਰਣ੍ਯਬਾਹੁ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਹਿਰਣ੍ਯਪਤੀ, ਧਨ-ਐਸ਼ਵਰਜ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਅੰਬਿਕਾਪਤੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਉਮਾਪਤੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 40

नमो ऽस्तु नीलग्रीवाय नमस्तुभ्यं पिनाकिने / विलोहिताय भर्गाय सहस्राक्षाय ते नमः

ਨੀਲਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵਿਲੋਹਿਤ, ਭਰਗ (ਪਾਪਹਰ ਤੇਜਸਵੀ) ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 41

नमो हंसाय ते नित्यमादित्याय नमो ऽस्तु ते / नमस्ते वज्रहस्ताय त्र्यम्बकाय नमो ऽस्तु ते

ਹੰਸ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿੱਤ ਨਮਸਕਾਰ; ਆਦਿਤ੍ਯ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵਜ੍ਰਹਸਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਤ੍ਰਯੰਬਕ (ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ) ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 42

प्रपद्ये त्वां विरूपाक्षं महान्तं परमेश्वरम् / हिरण्मयं गृहे गुप्तमात्मानं सर्वदेहिनाम्

ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ—ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼, ਮਹਾਨ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਜੋ ਸੁਵਰਨਮਯ ਤੱਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਹ-ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ।

Verse 43

नमस्यामि परं ज्योतिर्ब्रह्माणं त्वां परां गतिम् / विश्वं पशुपतिं भीमं नरनारीशरीरिणम्

ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਪਰਮ ਜੋਤਿ, ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਗਤੀ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਪਸ਼ੁਪਤੀ, ਭੀਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ, ਜੋ ਨਰ-ਨਾਰੀ ਦੋਹਾਂ ਦੇਹ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ।

Verse 44

नमः सूर्याय रुद्राय भास्वते परमेष्ठिने / उग्राय सर्वभक्ताय त्वां प्रपद्ये सदैव हि

ਸੂਰਜ-ਰੂਪ ਰੁਦ੍ਰ, ਭਾਸਵਾਨ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਉਗ੍ਰ, ਸਰਬਭਕਤ (ਸਭ ਉੱਤੇ ਭਕਤੀ-ਸਮ ਕਰੁਣਾ ਵਾਲੇ) ਪ੍ਰਭੂ—ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 45

एतद् वै सूर्यहृदयं जप्त्वा स्तवमनुत्तमम् / प्रातः काले ऽथ मध्याह्ने नमस्कुर्याद् दिवाकरम्

ਇਸ ‘ਸੂਰ੍ਯਹ੍ਰਿਦਯ’ ਨਾਮਕ ਅਨੁੱਤਮ ਸਤਵ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਦਿਵਾਕਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 46

इदं पुत्राय शिष्याय धार्मिकाय द्विजातये / प्रदेयं सूर्यहृदयं ब्रह्मणा तु प्रदर्शितम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਇਹ ਸੂਰ੍ਯਹ੍ਰਿਦਯ ਕੇਵਲ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ—ਧਾਰਮਿਕ ਦਵਿਜ—ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।

Verse 47

सर्वपापप्रशमनं वेदसारसमुद्भवम् / ब्राह्मणानां हितं पुण्यमृषिसङ्घैर्निषेवितम्

ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ; ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਨੁਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 48

अथागम्य गृहं विप्रः समाचम्य यथाविधि / प्रज्वाल्य विह्निं विधिवज्जुहुयाज्जातवेदसम्

ਫਿਰ ਘਰ ਆ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰੇ; ਅੱਗ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਜਾਤਵੇਦਸ (ਅਗਨੀ) ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ।

Verse 49

ऋत्विक्पुत्रो ऽथ पत्नी वा शिष्यो वापि सहोदरः / प्राप्यानुज्ञां विशेषेण जुहुयुर्वा यताविधि

ਖਾਸ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਕੇ, ਰਿਤਵਿਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਜਾਂ ਪਤਨੀ, ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ, ਜਾਂ ਸਹੋਦਰ ਭਰਾ—ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 50

पवित्रपाणिः पूतात्मा शुक्लाम्बरधरोत्तरः / अनन्यमानसो वह्निं जुहुयात् संयतेन्द्रियः

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨਾਲ, ਸਾਫ਼ ਚਿੱਟਾ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਤ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਅਤੇ ਸੰਯਤ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 51

विना दर्भेण यत्कर्म विना सूत्रेण वा पुनः / राक्षसं तद्भवेत् सर्वं नामुत्रेह फलप्रदम्

ਦਰਭਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਜਾਂ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ (ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਤਰ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੋ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਸੁਭਾਉ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 52

दैवतानि नमस्कुर्याद् देयसारान्निवेदयेत् / दद्यात् पुष्पादिकं तेषां वृद्धांश्चैवाभिवादयेत्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ, ਅਰਪਣਯੋਗ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਭਾਗ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ-ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ।

Verse 53

गुरुं चैवाप्युपासीत हितं चास्य समाचरेत् / वेदाभ्यासं ततः कुर्यात् प्रयत्नाच्छक्तितो द्विजः

ਦੁਇਜ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਾਲਾ ਆਚਰਨ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੇਦ ਦਾ ਅਭਿਆਸ (ਅਧਿਐਨ-ਪਾਠ) ਕਰੇ।

Verse 54

जपेदध्यापयेच्छिष्यान् धारयेच्च विचारयेत् / अवेक्षेत च शास्त्राणि धर्मादीनि द्विजोत्तमः / वैदिकांश्चैव निगमान् वेदाङ्गानि वेशिषतः

ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੁਇਜ ਨੂੰ ਜਪ ਕਰਨਾ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਨ ਕਰਾਉਣਾ, ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਮ ਆਦਿ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਵਲੋਕਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵੈਦਿਕ ਨਿਗਮਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰੇ।

Verse 55

उपेयादीश्वरं चाथ योगक्षेमप्रसिद्धये / साधयेद् विविधानर्थान् कुटुम्बार्थे ततो द्विजः

ਫਿਰ ਯੋਗ-ਖੇਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ-ਪਾਲਣ ਲਈ ਧਰਮਸੰਮਤ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਨ ਉਪਾਰਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 56

ततो मध्याह्नसमये स्नानार्थं मृदमाहरेत् / पुष्पाक्षतान् कुशतिलान् गोमयं शुद्धमेव च

ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਲਿਆਏ; ਨਾਲ ਹੀ ਫੁੱਲ, ਅਖਤ, ਕੁਸ਼, ਤਿਲ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਗੋਮੈ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ।

Verse 57

नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरःसु च / स्नानं समाचरेन्नित्यं गर्तप्रस्त्रवणेषु च

ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਖਾਤ ਵਰਗੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਲੀਆਂ/ਖਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਲਾਬਾਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਗੱਡਿਆਂ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 58

परकीयनिपानेषु न स्नायाद् वै कदाचन / पञ्चपिण्डान् समुद्धृत्य स्नायाद् वासंभवे पुनः

ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾ ਕਰੇ। ਜੇ ਅਸ਼ੌਚ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਕਾਰਨ ਮੁੜ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪਿੰਡ ਚੁੱਕ ਕੇ ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 59

मृदैकया शिरः क्षाल्यं द्वाभ्यां नाभेस्तथोपरि / अधश्च तिसृभिः कायं पादौ षड्भिस्तथैव च

ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਸਿਰ ਧੋਵੇ; ਦੋ ਵਾਰ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ; ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂਲਾ ਸਰੀਰ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੇ ਵਾਰ ਪੈਰ ਧੋਵੇ।

Verse 60

मृत्तिका च समुद्दिष्टा त्वार्द्रामलकमात्रिका / गोमयस्य प्रमाणं तत् तेनाङ्गं लेपयेत् ततः

ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ—ਭਿੱਜੇ ਆਂਵਲੇ ਜਿਤਨੀ ਮਾਤਰਾ। ਗੋਬਰ ਦਾ ਵੀ ਉਹੀ ਪਰਮਾਣ; ਉਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਲੇਪ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਵਿਧੀ ਕਰੇ।

Verse 61

लेपयित्वा तु तीरस्थस्तल्लिङ्गैरेव मन्त्रतः / प्रक्षाल्याचम्य विधिवत् ततः स्नायात् समाहितः

ਤੀਰਥ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਲਿੰਗ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਤ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਲੇਪ ਲਗਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰੇ; ਤਦੋਂ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 62

अभिमन्त्र्य जलं मन्त्रैस्तल्लिङ्गैर्वारुणैः शुभैः / भावपूतस्तदव्यक्तं ध्यायन् वै विष्णुमव्ययम्

ਸ਼ੁਭ ਵਾਰੁਣ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ—ਉਹਨਾਂ ਲਿੰਗ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਤ—ਜਲ ਨੂੰ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਭਾਵ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਸ ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੱਤ, ਅਰਥਾਤ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 63

आपो नारायणोद्भूतास्ता एवास्यायनं पुनः / तस्मान्नारायणं देवं स्नानकाले स्मरेद् बुधः

ਜਲ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹੀ ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਆਯਨ—ਆਸਰਾ—ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਨਾਨ ਵੇਲੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਭਗਤ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ।

Verse 64

प्रोच्य सोंकारमादित्यं त्रिर्निमज्जेज्जलाशये / आचान्तः पुनराचामेन्मन्त्रेणानेन मन्त्रवित्

ਆਦਿਤ੍ਯ ਸਮੇਤ ਪਵਿੱਤਰ ‘ਓਂ’ਕਾਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਜਲਾਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਡੁੱਬਕੀ ਲਵੇ। ਆਚਮਨ ਕਰ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ ਇਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਫਿਰ ਆਚਮਨ ਕਰੇ।

Verse 65

अन्तश्चरसि भूतेषु गुहायां विश्वतो मुखः / त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कार आपो ज्योती रसो ऽमृतम्

ਤੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈਂ, ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ, ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਵਾਲਾ। ਤੂੰ ਹੀ ਯਜ੍ਞ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਵਸ਼ਟਕਾਰ; ਤੂੰ ਹੀ ਜਲ, ਤੂੰ ਹੀ ਜੋਤ, ਤੂੰ ਹੀ ਰਸ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈਂ।

Verse 66

द्रुपदां वा त्रिरभ्यस्येद् व्याहृतिप्रणवान्विताम् / सावित्रीं वा जपेद् विद्वान् तथा चैवाघमर्षणम्

ਜਾਂ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ (ਭੂಃ, ਭੁਵಃ, ਸ੍ਵಃ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਸਮੇਤ ਤ੍ਰਿਪਦਾ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹੇ। ਜਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ) ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਘਮਰਸ਼ਣ ਦਾ ਵੀ।

Verse 67

ततः संमार्जनं कुर्यादापो हि ष्ठा मयोभुवः / इदमापः प्रवहत व्याहृतिभिस्तथैव च

ਫਿਰ ‘ਆਪੋ ਹਿਸ਼ਠਾ ਮਯੋਭੁਵಃ’ ਉਚਾਰ ਕੇ ਸੰਮਾਰਜਨ (ਛਿੜਕਣਾ ਤੇ ਪੋਂਛਣਾ) ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਲ ਹੀ ਜੀਵਨਦਾਇਕ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹਨ। ‘ਇਦਮਾਪಃ ਪ੍ਰਵਹਤ’ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੇ।

Verse 68

ततो ऽभिमन्त्र्य तत् तीर्थमापो हिष्ठादिमन्त्रकैः / अन्तर्जलगतो मग्नो जपेत् त्रिरघमर्षणम्

ਫਿਰ ‘ਆਪੋ ਹਿਸ਼ਠਾ’ ਆਦਿ ਜਲ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਮੁੱਢ ਕੇ, ਡੁੱਬੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਅਘਮਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜਪੇ।

Verse 69

त्रिपदां वाथ सावित्रीं तद्विष्णोः परमं पदम् / आवर्तयेद् वा प्रणवं देवं वा संस्मरेद्धरिम्

ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਪਦਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਗਾਇਤ੍ਰੀ)— ‘ਤਦ੍ਵਿਸ਼੍ਣੋਹ ਪਰਮੰ ਪਦਮ੍’— ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ। ਜਾਂ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਦੀ ਆਵਰਤੀ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਦੇਵ ਹਰਿ ਦਾ ਸਿਮਰਨ-ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 70

द्रुपदादिव यो मन्त्रो यजुर्वेदे प्रतिष्ठितः / अन्तर्जले त्रिरावर्त्य सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ‘ਦ੍ਰੁਪਦਾ…’ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ, ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜਪਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 71

अपः पाणौ समादाय जप्त्वा वै मार्जने कृते / विन्यस्य मूर्ध्नि तत् तोयं मुच्यते सर्वपातकैः

ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਮਾਰਜਨ-ਕ੍ਰਿਆ ਲਈ ਨਿਯਤ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੋ; ਫਿਰ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਤਕਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 72

यथाश्वमेधः क्रतुराट् सर्वपापापनोदनः / तथाघमर्षणं सूक्तं सर्वपापापनोदनम्

ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ—ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ—ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਘਮਰਸ਼ਣ ਸੂਕਤ ਵੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 73

अथोपतिष्ठेदादित्यं मूर्ध्नि पुष्पान्विताञ्जलिम् / प्रक्षिप्यालोकयेद् देवमुद्वयं तमसस्परि

ਫਿਰ ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੇਵ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ; ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਅੰਜਲੀ ਧਾਰੇ। ਫੁੱਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉਗਦੇ ਦੇਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ।

Verse 74

उदुत्यं चित्रमित्येते तच्चक्षुरिति मन्त्रतः / हंसः शुचिषदेतेन सावित्र्या च विशेषतः

‘ਉਦੁਤ੍ਯੰ ਚਿਤ੍ਰਮ…’ ਅਤੇ ‘ਤੱਚਕ੍ਸ਼ੁ…’—ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਗਾਇਤ੍ਰੀ) ਦੁਆਰਾ, ਸ਼ੁਚਿ-ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੰਸ-ਸਰੂਪ (ਸੋ’ਹਮ) ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 75

अन्यैश्च वैदिकैर्मन्त्रैः सौरैः पापप्रणाशनैः / सावित्रीं वै जपेत् पश्चाज्जपयज्ञः स वै स्मृतः

ਹੋਰ ਵੇਦਿਕ, ਸੂਰਜ-ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਗਾਇਤ੍ਰੀ) ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ। ਇਹੀ ਜਪ-ਯੱਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 76

विविधानि पवित्राणि गुह्यविद्यास्तथैव च / शतरुद्रीयमथर्वशिरः सौरांश्च शक्तितः

ਉਹ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ, ਅਥਰਵਸ਼ਿਰ ਅਤੇ ਸੌਰ ਸਤੋਤਰ ਵੀ।

Verse 77

प्राक्कूलेषु समासीनः कुशेषु प्राङ्मुखः शुचिः / तिष्ठंश्चेदीक्षमाणोर्ऽकं जप्यं कुर्यात् समाहितः

ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ਾ-ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ—ਲੋੜ ਪਏ ਤਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ—ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਿਆਂ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਨਿਯਤ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 78

स्फाटिकेन्द्राक्षरुद्राक्षैः पुत्रजीवसमुद्भवः / कर्तव्या त्वक्षमाला स्यादुत्तरादुत्तमा स्मृता

ਸਫਟਿਕ, ਇੰਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਮਣਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਜੀਵ ਨੂੰ ਮੁੱਖ/ਮੂਲ ਮਣੀ ਬਣਾ ਕੇ ਅਖ਼ਸ਼ਮਾਲਾ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਹ ‘ਉੱਤਮ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ’ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 79

जपकाले न भाषेत नान्यानि प्रेक्षयेद् बुधः / न कम्पयेच्छिरोग्रीवां दन्तान्नैव प्रकाशयेत्

ਜਪ ਦੇ ਵੇਲੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਾਧਕ ਨਾ ਬੋਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੱਲ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਨਾ ਵੇਖੇ। ਉਹ ਸਿਰ ਜਾਂ ਗਰਦਨ ਨਾ ਹਿਲਾਏ ਅਤੇ ਦੰਦ ਵੀ ਨਾ ਵਿਖਾਏ।

Verse 80

गुह्यका राक्षसा सिद्धा हरन्ति प्रसभं यतः / एकान्ते सुशुभे देशे तस्माज्जप्यं समाचरेत्

ਗੁਹ੍ਯਕ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਿੱਧ ਬਲਪੂਰਵਕ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਫਲ ਹਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਇਕਾਂਤ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸ਼ੁਭ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰ-ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 81

चण्डालाशौचपतितान् दृष्ट्वाचम्य पुनर्जपेत् / तैरेव भाषणं कृत्वा स्नात्वा चैव जपेत् पुनः

ਚੰਡਾਲ, ਅਸ਼ੁਚਿ ਜਾਂ ਪਤਿਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੁੜ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 82

आचम्य प्रयतो नित्यं जपेदशुचिदर्शने / सौरान् मन्त्रान् शक्तितो वै पावमानीस्तु कामतः

ਅਸ਼ੁਚਿ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ ਤੇ ਨਿੱਤ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਜਪ ਕਰੇ। ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੌਰ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਵਮਾਨੀ ਸ਼ੁੱਧਿ ਪਾਠ ਵੀ ਜਪੇ।

Verse 83

यदि स्यात् क्लिन्नवासा वै वारिमध्यगतो जपेत् / अन्यथा तु शुचौ भूम्यां दर्भेषु सुसमाहितः

ਜੇ ਵਸਤ੍ਰ ਭਿੱਜੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਜਪ ਕਰੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦರ್ಭਾ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਮਨ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 84

प्रदक्षिणं समावृत्य नमस्कृत्वा ततः क्षितौ / आचम्य च यथाशास्त्रं शक्त्या स्वाध्यायमाचरेत्

ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਸਮਰਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 85

ततः संतर्पयेद् देवानृषीन् पितृगणांस्तथा / अदावोङ्कारमुच्चार्य नमो ऽन्ते तर्पयामि वः

ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ‘ਓਂ’ ਉਚਾਰ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਹੇ—“ਨਮੋ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 86

देवान् ब्रह्मःऋषींश्चैव तर्पयेदक्षतोदकैः / तिलोदकैः पितॄन् भक्त्या स्वसूत्रोक्तविधानतः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਚੌਲ (ਅਕਸ਼ਤ) ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਦੇਵੇ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਸਹਿਤ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ—ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਿਹ੍ਯ-ਸੂਤਰ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ।

Verse 87

अन्वारब्धेन सव्येन पाणिना दक्षिणेन तु / देवर्षोस्तर्पयेद् धीमानुदकाञ्जलिभिः पितन्

ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਅੰਜਲੀ-ਭਰ ਜਲ ਨਾਲ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ।

Verse 88

यज्ञोपवीती देवानां निवीती ऋषीतर्पणे / प्राचीनावीती पित्र्ये तु स्वेन तीर्थेन भावतः

ਦੇਵ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਉਪਵੀਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਧਾਰੇ; ਰਿਸ਼ੀ-ਤਰਪਣ ਵਿੱਚ ਨਿਵੀਤ ਢੰਗ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਵੀਤ ਢੰਗ ਨਾਲ—ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਯੋਗ ਭਾਵ ਨਾਲ।

Verse 89

निष्पीड्य स्नानवस्त्रं तु समाचम्य च वाग्यतः / स्वैर्मन्त्रैरर्चयेद् देवान् पुष्पैः पत्रैरथाम्बुभिः

ਸਨਾਨ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਿਚੋੜ ਕੇ, ਬੋਲ ਦਾ ਸੰਯਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਆਚਮਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ—ਫੁੱਲਾਂ, ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਜਲ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 90

ब्रह्माणं शङ्करं सूर्यं तथैव मधुसूदनम् / अन्यांश्चाभिमतान् देवान् भक्त्या चाक्रोधनो ऽत्वरः

ਭਗਤੀ ਨਾਲ—ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਜਲਦੀ ਕੀਤੇ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ੰਕਰ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 91

प्रदद्याद् वाथ पुष्पाणि सूक्तेन पौरुषेण तु / आपो वा देवताः सर्वास्तेन सम्यक् समर्चिताः

ਜਾਂ ਫਿਰ ਪੁਰੁਸ਼ਸੂਕਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਫੁੱਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ‘ਆਪਹ’ (ਜਲ-ਤੱਤ) ਹੀ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਹਨ; ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮ੍ਯਕ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 92

ध्यात्वा प्रणवपूर्वं वै दैवतानि समाहितः / नमस्कारेण पुष्पाणि विन्यसेद् वै पृथक् पृथक्

ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਏਕਾਗ੍ਰ ਕਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਸਮੇਤ ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 93

न विष्ण्वाराधनात् पुण्यं विद्यते कर्म वैदिकम् / तस्मादनादिमध्यान्तं नित्यमाराधयेद्धरिम्

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਵਰਗਾ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਵੈਦਿਕ ਕਰਮ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਆਦਿ-ਮੱਧ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਹਰਿ ਦੀ ਨਿੱਤ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 94

तद्विष्णोरिति मन्त्रेण सूक्तेन पुरुषेण तु / नैताभ्यां सदृशो मन्त्रो सूक्तेन पुरुषेण तु / नैताभ्यां सदृशो मन्त्रो वेदेषूक्तश्चतुर्ष्वपि

“ਤਦ੍ ਵਿਸ਼ਨੋਹ” ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ਸੂਕਤ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਮੰਤ੍ਰ ਚਾਰਾਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਵੇਦ-ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ।

Verse 95

निवेदयेत स्वात्मानं विष्णावमलतेजसि / तदात्मा तन्मनाः शान्तस्तद्विष्णोरिति मन्त्रतः

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ। ਮਨ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕਹੇ—‘ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਹੈ’।

Verse 96

अथवा देवमीशानं भगवन्तं सनातनम् / आराधयेन्महादेवं भावपूतो महेश्वरम्

ਜਾਂ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਕਰਕੇ ਈਸ਼ਾਨ—ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ—ਮਹਾਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।

Verse 97

मन्त्रेण रुद्रागायत्र्या प्रणवेनाथ वा पुनः / ईशानेनाथ वा रुद्रैस्त्र्यम्बकेन समाहितः

ਅੰਦਰੋਂ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਈਸ਼ਾਨ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਮ/ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ—ਧਿਆਨ-ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਵੇ।

Verse 98

पुष्पैः पत्रैरथाद्भिर्वा चन्दनाद्यैर्महेश्वरम् / उक्त्वा नमः शिवायेति मन्त्रेणानेन योजयेत्

ਫੁੱਲਾਂ, ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਜਲ ਨਾਲ—ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਸਮੇਤ—ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ‘ਨਮಃ ਸ਼ਿਵਾਯ’ ਉਚਾਰ ਕੇ ਇਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹਰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 99

नमस्कुर्यान्महादेवं ऋतं सत्यमितिश्वरम् / निवेदयीत स्वात्मानं यो ब्रह्माणमितीश्वरम्

ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ—ਜੋ ‘ਰਿਤ’ ਅਤੇ ‘ਸਤ੍ਯ’ ਕਹੇ ਗਏ ਈਸ਼ਵਰ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣ ਕੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 100

प्रदक्षिणं द्विजः कुर्यात् पञ्च ब्रह्माणि वै जपन् / ध्यायीत देवमीशानं व्योममध्यगतं शिवम्

ਦੁਇਜ ਪੰਚ-ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼-ਮੱਧ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਈਸ਼ਾਨ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 101

अथावलोकयेदर्कं हंसः सुचिषदित्यृचा / कुर्यात् पञ्च महायज्ञान् गृहं गत्वा समाहितः

ਫਿਰ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ‘ਹੰਸಃ ਸੁਚਿਸਦ੍…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਆਦਿਤ੍ਯ ਰਿਚਾ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ। ਤਦੋਂ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਚ ਮਹਾਯਜ੍ਞ ਕਰੇ।

Verse 102

देवयज्ञं पितृयज्ञं भूतयज्ञं तथैव च / मानुष्यं ब्रह्मयज्ञं च पञ्च यज्ञान् प्रचक्षते

ਦੇਵਯਜ੍ਞ, ਪਿਤ੍ਰਿਯਜ੍ਞ, ਭੂਤਯਜ੍ਞ, ਮਾਨੁਸ਼੍ਯਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਯਜ੍ਞ—ਇਹਨਾਂ ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੰਚ ਯਜ੍ਞ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 103

यदि स्यात् तर्पणादर्वाक् ब्रह्मयज्ञः कृतो न हि / कृत्वा मनुष्ययज्ञं वै ततः स्वाध्यायमाचरेत्

ਜੇ ਤਰਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਯਜ੍ਞ (ਸਵਾਧਿਆਇ) ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਨੁਸ਼੍ਯਯਜ੍ਞ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਸਵਾਧਿਆਇ ਕਰੇ।

Verse 104

अग्नेः पश्चिमतो देशे भूतयज्ञान्त एव वा / कुशपुञ्जे समासीनः कुशपाणिः समाहितः

ਅੱਗ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਜਾਂ ਭੂਤਯਜ੍ਞ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਕੁਸ਼ ਦੇ ਢੇਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਾਹਿਤ ਰੱਖੇ।

Verse 105

शालाग्नौ लौकिके वाग्नौ जले भूभ्यामथापिवा / वैश्वदेवं ततः कुर्याद् देवयज्ञः स वै स्मृतः

ਫਿਰ ਸ਼ਾਲਾਗਨੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਲੌਕਿਕ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਇਹੀ ਦੇਵਯਜ੍ਞ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 106

यदि स्याल्लौकिके पक्वं ततो ऽन्नं तत्र हूयते / शालाग्नौ तत्र देवान्नं विधिरेष सनातनः

ਜੇ ਅੰਨ ਲੌਕਿਕ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪੱਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਅੰਨ ਉੱਥੇ ਹੀ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਸ਼ਾਲਾਗਨੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਅੰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਨਾਤਨ ਵਿਧੀ ਹੈ।

Verse 107

देवेभ्यस्तु हुतादन्नाच्छेषाद् भूतबलिं हरेत् / भूतयज्ञः स वै ज्ञेयो भूतिदः सर्वदेहिनाम्

ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਅੰਨ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਭੂਤਾਂ ਲਈ ਬਲੀ ਕੱਢੇ; ਇਹੀ ਭੂਤਯਜ੍ਞ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭਲਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 108

श्वभ्यश्च श्वपचेभ्यश्च पतितादिभ्य एव च / दद्याद् भूमौ बलिं त्वन्नं पक्षिभ्यो ऽथ द्विजोत्तमः

ਦੁਇਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅੰਨ ਦੀ ਬਲੀ ਰੱਖੇ—ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਸ਼ਵਪਚਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਪਤਿਤ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਦੇਵੇ; ਫਿਰ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੰਨ ਦੇਵੇ।

Verse 109

सायं चान्नस्य सिद्धस्य पत्न्यमन्त्रं बलिं हरेत् / भूतयज्ञस्त्वयं नित्यं सायं प्रातर्विधीयते

ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅੰਨ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ, ਪਤਨੀ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਇਹ ਭੂਤਯਜ੍ਞ ਨਿੱਤ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਵੇਲੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 110

एकं तु भोजयेद् विप्रं पितॄनुद्दिश्य सत्तमम् / नित्यश्राद्धं तदुद्दिष्टं पितृयज्ञो गतिप्रदः

ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਇਕ ਹੀ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ‘ਨਿਤ੍ਯ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਪਿਤ੍ਰ-ਯਜ੍ਞ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 111

उद्धृत्य वा यथाशक्ति किञ्चिदन्नं समाहितः / वेदतत्त्वार्थविदुषे द्विजायैवोपपादयेत्

ਜਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਾਧਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਝ ਅੰਨ ਵੱਖਰਾ ਕਰਕੇ, ਵੇਦ ਦੇ ਤੱਤਵ-ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 112

पूजयेदतिथिं नित्यं नमस्येदर्चयेद् द्विजम् / मनोवाक्कर्मभिः शान्तमागतं स्वगृह ततः

ਅਤਿਥੀ ਦਾ ਨਿਤ੍ਯ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਪੁਰਖ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਨ-ਬਚਨ-ਕਰਮ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰੇ।

Verse 113

हन्तकारमथाग्रं वा भिक्षां वा शक्तितो द्विजः / दद्यादतिथये नित्यं बुध्येत परमेश्वरम्

ਦ੍ਵਿਜ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤਿਥੀ ਨੂੰ ਨਿਤ੍ਯ ਘਰ ਦਾ ਪਕਾਇਆ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਭਿਖਿਆ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਦਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਅਤਿਥੀ ਵਿੱਚ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਜਾਣੇ।

Verse 114

भिक्षामाहुर्ग्रासमात्रमग्रं तस्याश्चतुर्गुणम् / पुष्कलं हन्तकारं तु तच्चतुर्गुणमुच्यते

ਭਿਖਿਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਾਪ ਇਕ ਗ੍ਰਾਸ ਮਾਤਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ‘ਪੂਰਨ’ ਹਿੱਸਾ ਉਸ ਦਾ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਪਰ ‘ਪੁਸ਼ਕਲ’—ਅਤਿਅਧਿਕ, ਜੋ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 115

गोदोहमात्रं कालं वै प्रतीक्ष्यो ह्यतिथिः स्वयम् / अभ्यागतान् यथाशक्ति पूजयेदतिथिं यथा

ਅਤਿਥੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਗਾਂ ਦੁੱਧਣ ਜਿਤਨਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਉਡੀਕੇ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਏ ਹੋਏ ਅਤਿਥੀ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਜਨ‑ਸਤਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 116

भिक्षां वै भिक्षवे दद्याद् विधिवद् ब्रह्मचारिणे / दद्यादन्नं यथाशक्ति त्वर्थिभ्यो लोभवर्जितः

ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਭਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਯਾਚਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਅੰਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 117

सर्वेषामप्यलाभे तु अन्नं गोभ्यो निवेदयेत् / भुञ्जीत बन्धुभिः सार्धं वाग्यतो ऽन्नमकुत्सयन्

ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਅੰਨ ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਬੋਲ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਅੰਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਬੰਧੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰੇ।

Verse 118

अकृत्वा तु द्विजः पञ्च महायज्ञान् द्विजोत्तमाः / भृञ्जीत चेत् स मूढात्मा तिर्यग्योनिं सगच्छति

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ ਪੰਜ ਮਹਾਯਜ्ञ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂੜ੍ਹ ਆਤਮਾ ਤਿਰਯਕ ਯੋਨੀ, ਅਰਥਾਤ ਪਸ਼ੂ ਜਨਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 119

वेदाभ्यासो ऽन्वहं शक्त्या महायज्ञक्रिया क्षमा / नाशयत्याशु पापानि देवानामर्चनं तथा

ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦ ਅਭਿਆਸ, ਮਹਾਯਜ्ञਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਕ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਰਚਨ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 120

यो मोहादथवालस्यादकृत्वा देवतार्चनम् / भुङ्क्ते स याति नरकान् शूकरेष्वभिजायते

ਜੋ ਮੋਹ ਜਾਂ ਆਲਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਾਂ ਦੀ ਜੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 121

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन कृत्वा कर्माणि वै द्विजाः / भुञ्जीत स्वजनैः सार्धं सयाति परमां गतिम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਜਣਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਗ ਕਰੋ; ਇਸ ਨਾਲ ਪਰਮ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।