Adhyaya 32
Purva BhagaAdhyaya 3232 Verses

Adhyaya 32

Mādhayameśvara-māhātmya — Vyāsa at Mandākinī and the Pāśupata Vision

ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਪર્દੇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਸ ਮਧ੍ਯਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸੇਵਿਤ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੇਵਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਆਦਿ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਵ/ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਸਮ-ਧਾਰੀ, ਵੇਦ-ਪਾਠ, ਓਂ-ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਭਗਤ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨੂੰ ਵੇਦ-ਵਿਉਂਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਂਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਪਰਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਤੁਰੰਤ ਨਿਰਮਲ ਤੇਜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਤਤਕਾਲ ਯੋਗ-ਸਿਧੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ। ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਮਧ੍ਯਮੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਵ-ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਕਰਕੇ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਤੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅਧਿਆਇ ਤੀਰਥ-ਫਲ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਤੱਕ ਪਾਪਨਾਸ਼, ਮਰਨੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਤਮ ਗਤੀ, ਕਰਮਕਾਂਡ ਨਾਲ ਸੱਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਣ-ਪੁੰਨ ਦਾ ਬਹੁਗੁਣਾ ਫਲ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਅਗਲੇ ਤੀਰਥ-ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

All Adhyayas

Shlokas

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकत्रिशोध्यायः सूत उवाच उषित्वा तत्र भगवान् कपर्देशान्तिके पुनः / द्रष्टुं ययौ मध्यमेशं बहुवर्षगणान् प्रभुः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਸਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਦੇ ਇਕੱਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ—ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਪර්ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੁੜ ਬਹੁਤ ਵਰ੍ਹੇ ਵੱਸ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮੱਧਯਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਚਲ ਪਏ।

Verse 2

तत्र मन्दाकिनीं पुण्यामृषिसङ्गनिषेविताम् / नदीं विमलपानीयां दृष्ट्वा हृष्टो ऽभवन्मुनिः

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁੰਨ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪੀਣ ਯੋਗ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵਾਲੀ ਉਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੁਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 3

स तामन्वीक्ष्य मुनिभिः सह द्वैपायनः प्रभुः / चकार भावपूतात्मा स्नानं स्नानविधानवित्

ਉਸ (ਨਦੀ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਨੇ—ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਤਰਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਨਾਨ-ਵਿਧੀ ਦੇ ਗਿਆਤਾ—ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 4

संतर्प्य विधिवद् देवानृषीन् पितृगणांस्तथा / पूजयामास लोकादिं पुष्पैर्नानाविधैर्भवम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ; ਤਦੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਕਾਰਣ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 5

प्रविश्य शिष्यप्रवरैः सार्धं सत्यवतीसुतः / मध्यमेश्वरमीशानमर्चयामास शूलिनम्

ਫਿਰ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ (ਵਿਆਸ) ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਧ੍ਯਮੇਸ਼ਵਰ—ਈਸ਼ਾਨ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ੂਲਿਨ—ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 6

ततः पाशुपताः शान्ता भस्मोद्धूलितविग्रहाः / द्रष्टुं समागता रुद्रं मध्यमेश्वरमीश्वरम्

ਤਦੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਂਤ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਭਗਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਧੂਸਰ ਸਨ, ਰੁਦ੍ਰ—ਮਧ੍ਯਮੇਸ਼ਵਰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਆਏ।

Verse 7

ओङ्कारासक्तमनसो वेदाध्ययनतत्पराः / जटिला मुण्डिताश्चापि शुक्लयज्ञोपवीतिनः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਓੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਜਪ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹਨ। ਕੋਈ ਜਟਾਧਾਰੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਮੁੰਡਿਤ; ਸਭ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫ਼ੈਦ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 8

कौपीनवसनाः केचिदपरे चाप्यवाससः / ब्रह्मचर्यरताः शान्ता वेदान्तज्ञानतत्पराः

ਕੁਝ ਕੇਵਲ ਕੌਪੀਨ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਨਿਰਵਸਤ੍ਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹਨ।

Verse 9

दृष्ट्वा द्वैपायनं विप्राः शिष्यैः परिवृतं मुनिम् / पूजयित्वा यथान्यायमिदं वचनमब्रुवन्

ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 10

को भवान् कुत आयातः सह शिष्यैर्महामुने / प्रोचुः पैलादयः शिष्यास्तानृषीन् ब्रह्मभावितान्

“ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਅਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ, ਮਹਾਮੁਨੇ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ?”—ਇਉਂ ਪੈਲ ਆਦਿ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 11

अयं सत्यवतीसूनुः कृष्णद्वैपायनो मुनिः / व्यासः स्वयं हृषीकेशो येन वेदाः पृथक् कृताः

ਇਹ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਮੁਨੀ—ਵਿਆਸ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਵੈੰ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।

Verse 12

यस्य देवो महादेवः साक्षादेव पिनाकधृक् / अंशांशेनाभवत् पुत्रो नाम्ना शुक इति प्रभुः

ਜਿਸ ਦਾ ਦੇਵ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਮਹਾਦੇਵ—ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ‘ਸ਼ੁਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 13

यः स साक्षान्महादेवं सर्वभावेन शङ्करम् / प्रपन्नः परया भक्त्या यस्य तज्ज्ञानमैश्वरम्

ਜੋ ਕੋਈ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਸਮੇਤ ਸ਼ਰਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਲਈ ਉਹੀ ਸ਼ਰਨਾਗਤੀ-ਭਗਤੀ ਈਸ਼ਵਰ-ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਦਾ ਐਸ਼ਵਰਯ-ਜ੍ਞਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 14

ततः पाशुपताः सर्वे हृष्टसर्वतनूरुहाः / नेमुरव्यग्रमनसः प्रोचुः सत्यवतीसुतम्

ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਭਗਤ—ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰੋਮਾਂਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ—ਅਵਿਆਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ-ਸੁਤ (ਵਿਆਸ) ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 15

भगवन् भवता ज्ञातं विज्ञानं परमेष्ठिनः / प्रिसादाद् देवदेवस्य यत् तन्माहेश्वरं परम्

ਭਗਵਨ! ਤੁਸੀਂ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ) ਦਾ ਉਹ ਪਰਮ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ।

Verse 16

तद्वदास्माकमव्यक्तं रहस्यं गुह्यमुत्तमम् / क्षिप्रं पश्येम तं देवं श्रुत्वा भगवतो मुखात्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਅਵ੍ਯਕਤ ਭੇਦ ਹੈ—ਅਤਿ ਗੁਹ੍ਯ ਅਤੇ ਉੱਤਮ। ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਸੀਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਦੇਵ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੀਏ।

Verse 17

विसर्जयित्वा ताञ्छिष्यान् सुमन्तुप्रमुखांस्ततः / प्रोवाच तत्परं ज्ञानं योगिभ्यो योगवित्तमः

ਫਿਰ ਸੁਮੰਤੂ ਆਦਿ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਯੋਗ ਦਾ ਪਰਮ ਜਾਣਕਾਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪਰਮ, ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ।

Verse 18

तत्क्षणादेव विमलं संभूतं ज्योतिरुत्तमम् / लीनास्तत्रैव ते विप्राः क्षणादन्तरधीयत

ਉਸੇ ਪਲ ਨਿਰਮਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਜੋਤਿ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰਿਸ਼ੀ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ।

Verse 19

ततः शिष्यान् समाहूय भगवान् ब्रह्मवित्तमः / प्रोवाच मध्यमेशस्य माहात्म्यं पैलपूर्वकान्

ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ, ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਪਰਮ ਜਾਣਕਾਰ, ਨੇ ਪੈਲ ਆਦਿ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਮੱਧਯਮੇਸ਼ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

Verse 20

अस्मिन् स्थाने स्वयं देवो देव्या सह महेश्वरः / रमते भगवान् नित्यं रुद्रैश्च परिवारितः

ਇਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਆਪ ਭਗਵਾਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਦਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 21

अत्र पूर्वं हृषीकेशो विश्वात्मा देवकीसुतः / उवास वत्सरं कृष्णः सदा पाशुपतैर्वृतः

ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼—ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ ਦੇਵਕੀ-ਸੁਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਇੱਕ ਵਰ੍ਹਾ ਵੱਸਿਆ, ਸਦਾ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 22

भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गो रुद्राध्ययनतत्परः / आराधयन् हरिः शंभुं कृत्वा पाशुपतं व्रतम्

ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਭਸਮ ਲਗਾ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ-ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਜਪ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਧਾਰ ਕੇ ਹਰਿ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 23

तस्य ते बहवः शिष्या ब्रह्मचर्यपरायणाः / लब्ध्वा तद्वचनाज्ज्ञानं दृष्टवन्तो महेश्वरम्

ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਸਨ; ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।

Verse 24

तस्य देवो महादेवः प्रत्यक्षं नीललोहितः / ददौ कृष्णास्य भगवान वरदो वरमुत्तमम्

ਉਸ ਲਈ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਵਰਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 25

येर्ऽचयिष्यन्ति गोविन्दं मद्भक्ता विधिपूर्वकम् / तेषां तदैश्वरं ज्ञानमुत्पत्स्यति जगन्मय

ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ, ਹੇ ਜਗਨ੍ਮਯ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਦੋਂ ਈਸ਼ਵਰ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ (ਐਸ਼ਵਰ) ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 26

नमस्योर्ऽचयितव्यश्च ध्यातव्यो मत्परैर्जनैः / भविष्यसि न संदेहो मत्प्रसादाद् द्विजातिभिः

ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਪੂਜਣਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਤੂੰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿਚ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਪਾਵੇਂਗਾ।

Verse 27

ये ऽत्र द्रक्ष्यन्ति देवेशं स्नात्वा रुद्रं पिनाकिनम् / ब्रह्महत्यादिकं पापं तेषामाशु विनश्यति

ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪ ਵੀ ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 28

प्राणांस्त्यजन्ति ये मर्त्याः पापकर्मरता अपि / ते यान्ति तत् परं स्थानं नात्र कार्या विचारणा

ਪਾਪਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਜੇ (ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ) ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਸ਼ੱਕ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 29

धन्यास्तु खलु ते विप्रा मन्दाकिन्यां कृतोदकाः / अर्चयन्ति महादेवं मध्यमेश्वरमीश्वरम्

ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮੱਧਯਮੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ-ਸਰੂਪ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਧੰਨ ਹਨ।

Verse 30

स्नानं दानं तपः श्राद्धं पिण्डनिर्वपणं त्विह / एकैकशः कृतं विप्राः पुनात्यासप्तमं कुलम्

ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਸ਼ਰਾਧ ਅਤੇ ਪਿੰਡ-ਨਿਰਵਪਣ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵੀ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਸੱਤਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 31

संनिहत्यामुपस्पृश्य राहुग्रस्ते दिवाकरे / यत् फलं लभते मर्त्यस्तस्माद् दशगुणं त्विह

ਰਾਹੂ-ਗ੍ਰਸਤ ਸੂਰਜ (ਗ੍ਰਹਿਣ) ਵੇਲੇ ਸੰਨਿਹਤੀ ਸੰਧਿ ਵਿੱਚ ਜਲ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਫਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਦਸ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 32

एवमुक्त्वा महायोगी मध्यमेशान्ति के प्रभुः / उवास सुचिरं कालं पूजयन् वै महेश्वरम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਯੋਗੀ—ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਮੱਧ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਪ੍ਰਭੂ—ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਵੱਸਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

← Adhyaya 31Adhyaya 33

Frequently Asked Questions

Madhyameśvara is presented as an ever-abiding locus of Śiva-Śakti presence where disciplined worship and Pāśupata practice yield purification, sin-destruction, and ultimately direct darśana—validated by Vyāsa’s instruction and the episode of Kṛṣṇa receiving Nīlalohita’s boon.

It depicts Hari (Kṛṣṇa/Hṛṣīkeśa) taking the Pāśupata vow, studying Rudra’s teachings, worshipping Śambhu, and receiving Śiva’s direct boon—showing Vaiṣṇava divinity revering Śiva without contradiction, and linking devotion to the rise of Īśvara-centered knowledge.