Adhyaya 25
Adhyāya 25 — Liṅga-māhātmya (The Chapter on the Liṅga): Hari’s Śiva-Worship and the Fiery Pillar Theophany
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਹਰਿ–ਹਰ ਏਕਤਾ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੈਲਾਸ ਉੱਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਦੇਵਗਣ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂਗਨਾਵਾਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ ਉੱਠਦੀ ਹੈ; ਗਰੁੜ ਦੈਤ‑ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਨਗਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾਰਦ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੱਧਾਹਨ ਸੂਰਜ ਉਪਾਸਨਾ, ਤਰਪਣ, ਲਿੰਗਰੂਪ ਭੂਤੇਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਧਰਮਾਚਰਨ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਤੱਤਵ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ—ਪਰਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਿਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਤਮਤੱਤਵ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਭਯਨਾਸ਼ਕ ਪੁੰਨ ਲਈ ਉਹ ਈਸ਼ਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਲਿੰਗ‑ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਅਵ੍ਯਕਤ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਜੋਤਿ ਦੱਸ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ‑ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਆਦਿ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਅਗਨਿਸਤੰਭ‑ਲਿੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਏ, ਵਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਲਿੰਗ‑ਪੂਜਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਹੋਈ—ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ—ਪਾਠ/ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਜਪ ਦਾ ਵਿਧਾਨ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपूराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चतुर्विशो ऽध्यायः सूत उवाच प्रविश्य मेरुशिखरं कैलासं कनकप्रभम् / रराम भगवान् सोमः केशवेन महेश्वरः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੱਚੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਮੇਰੂ-ਸ਼ਿਖਰ ਦੇ ਸੁਵਰਨ-ਪ੍ਰਭ ਕੈਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸੋਮਸਰੂਪ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕੇਸ਼ਵ ਨਾਲ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋਏ।
Verse 2
अपश्यंस्तं महात्मानं कैलासगिरिवासिनः / पूजयाञ्चक्रिरे कृष्णं देवदेवमथाच्युतम्
ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਅਚ੍ਯੁਤ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 3
चतुर्बाहुमुदाराङ्गं कालमेघसमप्रभम् / किरीटिनं शार्ङ्गपाणि श्रीवत्साङ्कितवक्षसम्
ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਦਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੇ—ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਵੱਖਸਥਲ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।
Verse 4
दीर्घबाहुं विशालाक्षं पीतवाससमच्युतम् / दधानमुरसा मालां वैजयन्तीमनुत्तमाम्
ਲੰਬੀਆਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੀਤ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਚ੍ਯੁਤ—ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੱਖਸਥਲ ਉੱਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਵੈਜਯੰਤੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 5
भ्राजमानं श्रिया दिव्यं युवानमतिकोमलम् / पद्माङ्घ्रिनयनं चारु सुस्मितं सुगतिप्रदम्
ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਅਤਿ ਕੋਮਲ ਯੁਵਕ—ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਰਨ ਅਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ; ਮਨੋਹਰ, ਮ੍ਰਿਦੁ ਹਾਸ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸੁਗਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।
Verse 6
कदाचित् तत्र लीलार्थं देवकीनन्दवर्धनः / भ्राजमानः श्रीया कृष्णश्चचार गिरिकन्दरे
ਇੱਕ ਵਾਰ ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਲੀਲਾ ਲਈ, ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੁਭ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਹਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 7
गन्धर्वाप्सरसां मुख्या नागकन्याश्च कृत्स्नशः / सिद्धा यक्षाश्च गन्धर्वास्तत्र तत्र जगन्मयम्
ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਨਾਗ-ਕਨਿਆਵਾਂ; ਸਿੱਧ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਗੰਧਰਵ—ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਸਨ, ਓਥੇ ਓਥੇ ਸਭ ਜਗਤ-ਮਯ ਹੀ ਸਨ।
Verse 8
दृष्ट्वाश्चर्यं परं गत्वा हर्षादुत्फुल्लोचनाः / मुमुचुः पुष्पवर्षाणि तस्य मूर्ध्नि महात्मनः
ਉਹ ਪਰਮ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
Verse 9
गन्धर्वकन्यका दिव्यास्तद्वदप्सरसां वराः / दृष्ट्वा चकमिरे कृष्णं स्त्रस्तवस्त्रविभूषणाः
ਦਿਵ੍ਯ ਗੰਧਰਵ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਾਮ-ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 10
काश्चिद् गायन्ति विविधां गीतिं गीतविशारदाः / संप्रेक्ष्य देवकीसूनुं सुन्दर्यः काममोहिताः
ਕੁਝ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀਆਂ—ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ; ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ-ਸੁਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਾਮ-ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈਆਂ।
Verse 11
काश्चिद्विलासबहुला नृत्यन्ति स्म तदग्रतः / संप्रेक्ष्य संस्थिताः काश्चित् पपुस्तद्वदनामृतम्
ਕੁਝ ਸਖੀਆਂ ਲੀਲਾ-ਵਿਲਾਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗੀਆਂ; ਤੇ ਕੁਝ ਥਿਰ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਤੱਕਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪੀਣ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 12
काश्चिद् भूषणवर्याणि स्वाङ्गादादाय सादरम् / भूषयाञ्चक्रिरे कृष्णं कामिन्यो लोकभूषणम्
ਕੁਝ ਮੋਹਿਤ ਸਖੀਆਂ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਗਹਿਣੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭੂਸ਼ਣ ਹੈ, ਉਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 13
काश्चिद् भूषणवर्याणि समादाय तदङ्गतः / स्वात्मानं बूषयामासुः स्वात्मगैरपि माधवम्
ਕੁਝ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਗਹਿਣੇ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਵੀ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 14
काश्चिदागत्य कृष्णस्य समीपं काममोहिताः / चुचुम्बुर्वदनाम्भोजं हरेर्मुग्धमृगेक्षणाः
ਕੁਝ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਕਾਮ-ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਮ੍ਰਿਗ-ਨੈਣ ਮੁਗਧ ਹੋ ਕੇ ਹਰੀ ਦੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਨੂੰ ਚੁੰਮਣ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 15
प्रगृह्य काश्चिद् गोविन्दं करेण भवनं स्वकम् / प्रापयामासुर्लोकादिं मायया तस्य मोहिताः
ਕੁਝ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਏ; ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਆਦਿ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸਮਝ ਬੈਠੇ।
Verse 16
तासां स भगवान् कृष्णः कामान् कमललोचनः / बहूनि कृत्वा रूपाणि पूरयामास लीलया
ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
Verse 17
एवं वै सुचिरं कालं देवदेवपुरे हरिः / रेमे नारायणः श्रीमान् मायया मोहयञ्जगत्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇਵਦੇਵਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਹਰੀ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕੀਤਾ।
Verse 18
गते बहुतिथे काले द्वारवत्यां निवासिनः / बभूवुर्विह्वला भीता गोविन्दविरहे जनाः
ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਉਪਰੰਤ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹੋ ਗਏ।
Verse 19
ततः सुपर्णो बलवान् पूर्वमेव विसजितः / कृष्णेन मार्गमाणस्तं हिमवन्तं ययौ गिरिम्
ਤਦ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਬਲਵਾਨ ਸੁਪਰਨ (ਗਰੁੜ) ਹਿਮਵੰਤ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਗਿਆ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੋਇਆ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ।
Verse 20
अदृष्ट्वा तत्र गोविन्दं प्रणम्य शिरसा मुनिम् / आजगामोपमन्युं तं पुरीं द्वारवतीं पुनः
ਉੱਥੇ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਇਆ।
Verse 21
तदन्तरे महादैत्या राक्षसाश्चातिभीषणाः / आजग्मुर्द्वारकां शुभ्रां भीषयन्तः सहस्त्रशः
ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤ ਅਤੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲੱਗੇ।
Verse 22
स तान् सुपर्णो बलवान् कृष्णतुल्यपराक्रमः / हत्वा युद्धेन महता रक्षति स्म पुरीं शुभाम्
ਤਦ ਬਲਵਾਨ ਸੁਪਰਨ—ਜਿਸ ਦੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ—ਵੱਡੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਨਗਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 23
एतस्मिन्नेव काले तु नारदो भगवानृषिः / दृष्ट्वा कैलासशिखरे कृष्णं द्वारवतीं गतः
ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ—ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ—ਦੁਆਰਵਤੀ (ਦੁਆਰਕਾ) ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
Verse 24
तं दृष्ट्वा नारदमृषिं सर्वे तत्र निवासिनः / प्रोचुर्नारायणो नाथः कुत्रास्ते भगवान् हरिः
ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਸਨੀਕ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਸਾਡੇ ਨਾਥ! ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ?”
Verse 25
स तानुवाच भगवान् कैलसशिखरे हरिः / रमते ऽद्य महायोगीं तं दृष्ट्वाहमिहागतः
ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਅੱਜ ਮਹਾਯੋਗੀ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।”
Verse 26
तस्योपश्रुत्य वचनं सुपर्णः पततां वरः / जगामाकाशगो विप्राः कैलासं गिरिमुत्तमम्
ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਪਰਨ ਗਰੁੜ—ਉੱਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਆਕਾਸ਼ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਉੱਤਮ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਗਿਆ।
Verse 27
ददर्श देवकीसूनुं भवने रत्नमण्डिते / वरासनस्थं गोविन्दं देवदेवान्तिके हरिम्
ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਗੋਵਿੰਦ ਹਰੀ ਨੂੰ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਾਧਿਦੇਵ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ।
Verse 28
उपास्यमानममरैर्दिव्यस्त्रीभिः समन्ततः / महादेवगणैः सिद्धैर्योगिभिः परिवारितम्
ਉਹ ਅਮਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਪਾਸਿਤ ਸੀ, ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਗਣਾਂ—ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਯੋਗੀਆਂ—ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਵਾਰਿਤ ਸੀ।
Verse 29
प्रणम्य दण्डवद् भूमौ सुपर्णः शङ्करं शिवम् / निवेदयामास हरेः प्रवृत्तिं द्वारके पुरे
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਸੁਪਰਨ ਗਰੁੜ ਸ਼ੰਕਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਦਾ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।
Verse 30
ततः प्रणम्य शिरसा शङ्करं नीललोहितम् / आजगाम पुरीं कृष्णः सो ऽनुज्ञातो हरेण तु
ਫਿਰ ਨੀਲ-ਲੋਹਿਤ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ; ਉਹ ਹਰੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਆਇਆ ਸੀ।
Verse 31
आरुह्य कश्यपसुतं स्त्रीगणैरभिपूजितः / वचोभिरमृतास्वादैर्मानितो मधुसूदनः
ਕਸ਼੍ਯਪ-ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਅੰਗਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ।
Verse 32
वीक्ष्य यान्तममित्रघ्नं गन्धर्वाप्सरसां वराः / अन्वगच्छन् महोयोगं शङ्खचक्रगदाधरम्
ਦੁਸ਼ਮਣ-ਘਾਤਕ ਦੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਣੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਲਏ—ਉਹ ਮਹਾਯੋਗੀ, ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ ਧਾਰਣਹਾਰ।
Verse 33
विसर्जयित्वा विश्वात्मा सर्वा एवाङ्गना हरिः / ययौ स तूर्णं गोविन्दो दिव्यां द्वारवतीं पुरीम्
ਸਭ ਨਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਾ ਹਰੀ—ਗੋਵਿੰਦ—ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਦੁਆਰਵਤੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 34
गते मुररिपौ नैव कामिन्यो मुनिपुङ्गवाः / निशेव चन्द्ररहिता विना तेन चकाशिरे
ਮੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਨਾ ਤਾਂ ਕਾਮਿਨੀਆਂ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਚਮਕੇ; ਚੰਦ੍ਰਹੀਨ ਰਾਤ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਰੌਸ਼ਨ ਨਾ ਦਿੱਸਿਆ।
Verse 35
श्रुत्वा पौरजनास्तूर्णं कृष्णागमनमुत्तमम् / मण्डयाञ्चक्रिरे दिव्यां पुरीं द्वारवतीं शुभाम्
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਈ ਆਗਮਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੁਆਰਵਤੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ।
Verse 36
पताकाभिर्विशालाभिर्ध्वजै रत्नपरिष्कृतैः / लाजादिभिः पुरीं रम्यां भूषयाञ्चक्रिरे तदा
ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਧੁੱਜਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਲਾਜਾ ਆਦਿ ਮੰਗਲ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਦੇ ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ।
Verse 37
अवादयन्त विविधान् वादित्रान् मधुरस्वनान् / शङ्खान् सहस्त्रशो दध्मुर्वोणावादान् वितेनिरे
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਵਾਲੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਾਜੇ ਵਜਾਏ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ੰਖ ਫੂਕੇ ਗਏ ਅਤੇ ਵੀਣਾ-ਵਾਦਨ ਵੀ ਪੂਰੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Verse 38
प्रविष्टमात्रे गोविन्दे पुरीं द्वारवतीं शुभाम् / अगायन् मधुरं गानं स्त्रियो यौवनशालिनः
ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ, ਯੌਵਨ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
Verse 39
दृष्ट्वा ननृतुरीशानं स्थिताः प्रासादमूर्धसु / मुमुचुः पुष्पवर्षाणि वसुदेवसुतोपरि
ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਲੋਕ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਅਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 40
प्रविश्य भवनं कृष्ण आशीर्वादाभिवर्धितः / वरासने महायोगी भाति देवीभिरन्वितः
ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਵਰਧਿਤ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਹਾਯੋਗੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕੇ।
Verse 41
सुरम्ये मण्डपे शुभ्रे शङ्खाद्यैः परिवारितः / आत्मजैरभितो मुख्यैः स्त्रीसहस्त्रैश्च संवृतः
ਸੁਰਮ੍ਯ ਤੇ ਸ਼ੁਭ੍ਰ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੰਖ ਆਦਿ ਮੁੱਖ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਵਲਿਆ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 42
तत्रासनवरे रम्ये जाम्बवत्या सहाच्युतः / भ्राजते मालया देवो यथा देव्या समन्वितः
ਉੱਥੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ ਨਾਲ ਅਚ੍ਯੁਤ ਬੈਠੇ; ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 43
आजग्मुर्देवगन्धर्वा द्रष्टुं लोकादिमव्ययम् / महर्षयः पूर्वजाता मार्कण्डेयादयो द्विजाः
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਦਿ-ਸਰੋਤ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਦੇਵ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਆਏ; ਅਤੇ ਪੂਰਵਜਾਤ ਮਹਰਿਸ਼ੀ—ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਆਦਿ ਦਵਿਜ—ਵੀ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 44
ततः स भगवान् कृष्णो मार्कण्डेयं समागतम् / ननामोत्थाय शिरसा स्वासनं च ददौ हरिः
ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਠ ਕੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਆਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
Verse 45
संपूज्य तानृषिगणान् प्रणामेन महाभुजः / विसर्जयामास हरिर्दत्त्वा तदभिवाञ्छितान्
ਮਹਾਬਾਹੁ ਹਰੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਨਾਲ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਿਤ ਬਰਕਤਾਂ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ।
Verse 46
तदा मध्याह्नसमये देवदेवः स्वयं हरिः / स्नात्वा शुक्लाम्बरो भानुमुपतिष्ठत् कृताञ्जलिः
ਤਦੋਂ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਆਪ ਹਰਿ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸੂਰਜਦੇਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ।
Verse 47
जजाप जाप्यं विधिवत् प्रेक्षमाणो दिवाकरम् / तर्पयामास देवेशो देवेशो देवान् मुनिगणान् पितॄन्
ਸੂਰਜਦੇਵ ਵੱਲ ਤੱਕਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਤ ਜਪ ਜਪਿਆ; ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੁਨੀ-ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 48
प्रविश्य देवभवनं मार्कण्डेयेन चैव हि / पूजयामास लिङ्गस्थं भूतेशं भूतिभूषणम्
ਦੇਵ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਭੂਤੇਸ਼—ਜਿਸ ਦਾ ਭੂਤੀ ਹੀ ਭੂਸ਼ਣ ਹੈ—ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 49
समाप्य नियमं सर्वं नियन्तासौ नृणां स्वयम् / भोजयित्वा मुनिवरं ब्राह्मणानभिपूज्य च
ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੰਯਮੀ ਨਰਪਤੀ ਆਪ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਵੀ ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕਰਦਾ।
Verse 50
कृत्वात्मयोगं विप्रेन्द्रा मार्कण्डेयेन चाच्युतः / कथाः पौराणिकीः पुण्याश्चक्रे पुत्रादिभिर्वृतः
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰੋ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੇ ਨਾਲ ਆਤਮ-ਯੋਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਪਵਿੱਤਰ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 51
अथैतत् सर्वमखिलं दृष्ट्वा कर्म महामुनिः / मार्कण्डेयो हसन् कृष्णं बभाषे मधुरं वचः
ਤਦ ਉਸ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਹੱਸਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲੇ।
Verse 52
मार्कण्डेय उवाच कः समाराध्यते देवो भवता कर्मभिः शुभैः / ब्रूहि त्वं कर्मभिः पूज्यो योगिनां ध्येय एव च
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਦੇਵਤਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਦੱਸੋ; ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਣਯੋਗ ਦੇਵ ਕੌਣ ਹੈ ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਲਕਸ਼ ਕੌਣ ਹੈ?
Verse 53
त्वं हि तत् परमं ब्रह्म निर्वाणममलं पदम् / भारावतरणार्थाय जातो वृष्णिकुले प्रभुः
ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ—ਨਿਰਵਾਣ-ਸਰੂਪ, ਨਿਰਮਲ ਪਰਮ ਪਦ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਿਆ।
Verse 54
तमब्रवीन्महाबाहुः कृष्णो ब्रह्मविदां वरः / शृण्वतामेव पुत्राणां सर्वेषां प्रहसन्निव
ਤਦ ਮਹਾਬਾਹੁ, ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ; ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਮੁਸਕਰਾ ਰਹੇ ਹੋਣ।
Verse 55
श्रीभगवानुवाच भवता कथितं सर्वं तथ्यमेव न संशयः / तथापि देवमीशानं पूजयामि सनातनम्
ਸ੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਆਖਿਆ ਹੈ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਸਨਾਤਨ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 56
न मे विप्रास्ति कर्तव्यं नानवाप्तं कथञ्चन / पूजयामि तथापीशं जानन्नैतत् परं शिवम्
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਕਰਤੱਬ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ; ਤੱਥਾਪਿ ਮੈਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਜਾਣ ਕੇ।
Verse 57
न वै पश्यन्ति तं देवं मायया मोहिता जनाः / ततो ऽहं स्वात्मनो मूलं ज्ञापयन् पूजयामि तम्
ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ; ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 58
न च लिङ्गार्चनात् पुण्यं लोकेस्मिन् भीतिनाशनम् / तथा लिङ्गे हितायैषां लोकानां पूजयेच्छिवम्
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਤੋਂ ਜੋ ਪੁੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਯ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 59
यो ऽहं तल्लिङ्गमित्याहुर्वेदवादविदो जनाः / ततो ऽहमात्ममीशानं पूजयाम्यात्मनैव तु
ਵੇਦਵਾਦ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ‘ਮੈਂ’ ਹੀ ਉਹ ਲਿੰਗ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ, ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਜਦਾ ਹਾਂ।
Verse 60
तस्यैव परमा मूर्तिस्तन्मयो ऽहं न संशयः / नावयोर्द्यिते भेदो वेदेष्वेवं विनिश्चयः
ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਪਰਮ ਮੂਰਤੀ ਹਾਂ, ਉਸੇ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਬਣਿਆ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ—ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ।
Verse 61
एष देवो महादेवः सदा संसारभीरुभिः / ध्येयः पूज्यश्च वन्द्यश्च ज्ञेयो लिङ्गे महेश्वरः
ਇਹੀ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਡਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ, ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਵੰਦਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 62
मार्कण्डेय उवाच किं तल्लिङ्गं सुरश्रेष्ठ लिङ्गे संपूज्यते च कः / ब्रूहि कृष्ण विशालाक्ष गहनं ह्येतदुत्तमम्
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਹ ਲਿੰਗ ਕੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦੱਸੋ; ਇਹ ਪਰਮ ਗੂੜ੍ਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।
Verse 63
अव्यक्तं लिङ्गमित्याहुरानन्दं ज्योतिरक्षरम् / वेदा महेस्वरं देवमाहुर्लिङ्गिनमव्ययम्
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਿੰਗ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ—ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ, ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਖ਼ਯ ਜੋਤਿ। ਵੇਦ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਲਿੰਗੀ, ਅਵ੍ਯਯ ਪ੍ਰਭੂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 64
पुरा चैकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे / प्रबोधार्थं ब्रह्मणो मे प्रादुर्भूतः स्वयं शिवः
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਭਿਆਨਕ ਇਕੋ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਸਵੈੰ ਸ਼ਿਵ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 65
तस्मात् कालात् समारभ्य ब्रह्मा चाहं सदैव हि / पूजयावो महादेवं लोकानां हितकाम्यया
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸਦਾ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਾਂ।
Verse 66
मार्कण्डेय उवाच कथं लिङ्गमभूत् पूर्वमैश्वरं परमं पदम् / प्रबोधार्थं स्वयं कृष्ण वक्तुमर्हसि सांप्रतम्
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ! ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਿੰਗ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਦ ਹੈ? ਸਾਡੇ ਬੋਧ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
Verse 67
श्रीभगवानुवाच आसोदेकार्णवं घोरमविभागं तमोमयम् / मध्ये चैकार्णवे तस्मिन् शङ्खचक्रगदाधरः
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਕੋ ਭਿਆਨਕ ਏਕਾਰ্ণਵ ਸੀ, ਅਵਿਭਾਜਿਤ ਅਤੇ ਤਮੋਮਯ। ਉਸ ਇਕ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ (ਭਗਵਾਨ) ਸਥਿਤ ਸਨ।
Verse 68
सहस्त्रशीर्षा भूत्वाहं सहस्त्राक्षः सहस्त्रपात् सहस्त्रबाहुर्युक्तात्मा शयितो ऽहं सनातनः
ਮੈਂ ਸਹਸ੍ਰ-ਸ਼ੀਰਸ਼, ਸਹਸ੍ਰ-ਨੇਤਰ, ਸਹਸ੍ਰ-ਪਾਦ ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਰ-ਭੁਜਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ—ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਯੁਕਤ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ—ਮੈਂ ਸਨਾਤਨ, ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣ ਕੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 69
एतस्मिन्नन्तरे दूरता पश्यमि ह्यमितप्रभम् / कोटिसूर्यप्रतीकाशं भ्राजमानं श्रियावृतम्
ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਮੈਂ ਦੂਰੋਂ ਉਸ ਅਮਿਤ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ—ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ—ਤੇਜਸਵੀ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ (ਦਿਵ੍ਯ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ) ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
Verse 70
चतुर्वरक्त्रं महायोगं पुरुषं काञ्चनप्रभम् / कृष्णाजिरधरं देवमृग्यजुः सामभिः स्तुतम्
ਮੈਂ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰੁਸ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਯੋਗੀ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਕਾਂਚਨ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਦਿੱਪਦਾ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਜਿਨ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਰਿਗ-ਯਜੁਹ-ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤ।
Verse 71
निमेषमात्रेण स मां प्राप्तो योगविदां वरः / व्याजहार स्वयं ब्रह्मा स्मयमानो महाद्युतिः
ਇੱਕ ਪਲਕ ਝਪਕਣ ਜਿਤਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ-ਵਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਤਦ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਿਪਤ, ਮੁਸਕੁਰਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲਿਆ।
Verse 72
कस्त्वं कुतो वा किं चेह तिष्ठसे वह मे प्रभो / अहं कर्ता हि लोकानां स्वयंभूः प्रपितामहः
‘ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਖੜਾ ਹੈਂ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਵਾਹਨ ਕਰ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ—ਸਵਯੰਭੂ, ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ—ਹਾਂ।’
Verse 73
एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मणाहमुवाच ह / अहं कर्तास्मि लोकानां संहर्ता च पुनः पुनः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕਹਿਣ ‘ਤੇ ਮੈਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ—‘ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਵੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਵੀ ਹਾਂ।’
Verse 74
एवं विवादे वितते मायया परमेष्ठिनः / प्रबोधार्थं परं लिङ्गं प्रादुर्भूतं शिवात्मकम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਪਰਮ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 75
कालानलसमप्रख्यं ज्वालामालासमाकुलम् / क्षयवृद्धिविनिर्मुक्तमादिमध्यान्तवर्जितम्
ਉਹ ਕਾਲ-ਅਗਨੀ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਚੰਡ, ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਖ਼ਯ-ਵ੍ਰਿਧੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਆਦਿ-ਮੱਧ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੀ।
Verse 76
ततो मामाह भगवानधो गच्छ त्वमाशु वै / अन्तमस्य विजानीम ऊर्ध्वं गच्छे ऽहमित्यजः
ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ— “ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਹੇਠਾਂ ਜਾ; ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਜਾਣ। ਮੈਂ—ਅਜ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਉੱਪਰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।”
Verse 77
तदाशु समयं कृत्वा गतावूर्ध्वमधश्च द्वौ / पितामहो ऽप्यहं नान्तं ज्ञातवन्तौ समाः शतम्
ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਸਮਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ ਦੋਵੇਂ ਚਲੇ—ਇੱਕ ਉੱਪਰ, ਇੱਕ ਹੇਠਾਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਾ ਜਾਣ ਸਕੇ।
Verse 78
ततो विस्मयमापन्नौ भीतौ देवस्य शूलिनः / मायया मोहितौ तस्य ध्यायन्तौ विश्वमीश्वरम्
ਤਦੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵ ਦੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਚੰਭੇ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਿਸ਼੍ਵ-ਸਰੂਪ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 79
प्रोच्चारन्तौ महानादमोङ्कारं परमं पदम् / प्रह्वाञ्जलिपुटोपेतौ शंभुं तुष्टुवतुः परम्
ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਾਦ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ‘ਓਂ’—ਪਰਮ ਪਦ—ਉੱਚਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਅੰਜਲੀ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 80
ब्रह्मविष्णू ऊचतुः / अनादिमलसंसाररोगवैद्याय शंभवे / नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਅਨਾਦਿ ਮਲ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਸੰਸਾਰ-ਰੋਗ ਦੇ ਵੈਦ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਲਿੰਗ-ਮੂਰਤੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।”
Verse 81
प्रलयार्णवसंस्थाय प्रलयोद्भूतिहेतवे / नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ, ਪ੍ਰਲਯ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ, ਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਲਿੰਗਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਨਮਹ।
Verse 82
ज्वालामालावृताङ्गाय ज्वलनस्तम्भरूपिणे / नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
ਜਵਾਲਾ-ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਸਤੰਭ-ਰੂਪ, ਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਲਿੰਗਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਨਮਹ।
Verse 83
आदिमध्यान्तहीनाय स्वबावामलदीप्तये / नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
ਆਦਿ-ਮੱਧ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਜੋਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਲਿੰਗਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਨਮਹ।
Verse 84
महादेवाय महते ज्योतिषे ऽनन्ततेजसे / नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
ਮਹਾਨ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ, ਪਰਮ ਜੋਤਿ, ਅਨੰਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਲਿੰਗਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਨਮਹ।
Verse 85
प्रधानपुरुषेशाय व्योमरूपाय वेधसे / नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਆਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਵਿਧਾਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਲਿੰਗਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਨਮਹ।
Verse 86
निर्विकाराय सत्याय नित्यायामलतेजसे / नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਸਤ੍ਯ, ਨਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸ਼ਾਂਤ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਲਿੰਗਮੂਰਤੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਹ।
Verse 87
वेदान्तसाररूपाय कालरूपाय धीमते / नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये
ਵੇਦਾਂਤ-ਸਾਰ ਸਰੂਪ, ਕਾਲ-ਸਰੂਪ, ਧੀਮਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਹ; ਸ਼ਾਂਤ-ਸਰੂਪ ਲਿੰਗਮੂਰਤੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 88
एवं संस्तूयमानस्तु व्यक्तो भूत्वा महेश्वरः / भाति देवो महायोगी सूर्यकोटिसमप्रभः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ্তুਤੀ ਹੋਂਦੀ ਹੋਈ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਦੇਵ ਮਹਾਯੋਗੀ ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕੇ।
Verse 89
वक्त्रकोटिसहस्त्रेण ग्रसमान इवाम्बरम् / सहस्त्रहस्तचरणः सूर्यसोमाग्निलोचनः
ਕਰੋੜਾਂ ਮੁਖਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਰਹੇ ਹੋਣ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੱਥ-ਪੈਰ, ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਸੂਰਜ, ਸੋਮ ਤੇ ਅੱਗ ਹਨ।
Verse 90
पिनाकपाणिर्भगवान् कृत्तिवासास्त्रिशूलभृत् / व्यालयज्ञोपवीतश्च मेघदुन्दुभिनिः स्वनः
ਭਗਵਾਨ ਪਿਨਾਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕ੍ਰਿੱਤੀਵਾਸ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਹਨ; ਸੱਪ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਬਣਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਮੇਘ-ਦੁੰਦੁਭੀ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ।
Verse 91
अथोवाच महादेवः प्रीतो ऽहं सुरसत्तमौ / पश्येतं मां महादेवं भयं सर्वं प्रमुच्यताम्
ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ, ਵੇਖੋ; ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਰਾ ਡਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Verse 92
युवां प्रसूतौ गात्रेभ्यो मम पूर्वं सनातनौ / अयं मे दक्षिणे पार्श्वे ब्रह्मा लोकपितामहः / वामपार्श्वे च मे विष्णुः पालको हृदये हरः
ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਸਨਾਤਨ। ਮੇਰੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ; ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਪਾਲਕ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 93
प्रीतो ऽहं युवयोः सम्यक् वरं दद्मि यथेप्सितम् / एवमुक्त्वाथ मां देवो महादेवः स्वयं शिवः / आलिङ्ग्य देवं ब्रह्माणं प्रसादाभिमुखो ऽभवत्
ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਸਵੈੰ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਦੇਵ—ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵੱਲ ਉਨਮੁਖ ਹੋਏ।
Verse 94
ततः प्रहृष्टमनसौ प्रणिपत्य महेश्वरम् / ऊचतुः प्रेक्ष्य तद्वक्त्रं नारायणपितामहौ
ਫਿਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੋਲੇ।
Verse 95
यदि प्रीतिः समुत्पन्ना यदि देयो वरश्च नौ / भक्तिर्भवतु नौ नित्यं त्वयि देव महेश्वरे
ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਭਗਤੀ ਸਦਾ ਲਈ ਨਿੱਤ ਟਿਕੀ ਰਹੇ।
Verse 96
ततः स भगवानीशः प्रहसन् परमेश्वरः / उवाच मां महादेवः प्रीतः प्रीतेन चेतसा
ਤਦ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬੋਲੇ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ।
Verse 97
देव उवाच प्रलयस्थितिसर्गाणां कर्ता त्वं धरणीपते / वत्स वत्स हरे विश्वं पालयैतच्चराचरम्
ਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਧਰਤੀਪਤੇ, ਪ੍ਰਲਯ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਰਤਾ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਵਤਸ ਵਤਸ, ਹੇ ਹਰੀ—ਇਸ ਚਰਾਚਰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
Verse 98
त्रिधा भिन्नो ऽस्म्यहं विष्णो ब्रह्मविष्णुहराख्यया / सर्गरक्षालयगुणैर्निर्गुणो ऽपि निरञ्जनः
ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਰੱਖਿਆ-ਲਯ ਦੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਹਰ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਿਰੰਜਨ, ਨਿਰਮਲ ਹਾਂ।
Verse 99
संमोहं त्यज भो विष्णो पालयैनं पितामहम् / भविष्यत्येष भगवांस्तव पुत्रः सनातनः
ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਇਹ ਮੋਹ ਛੱਡ ਅਤੇ ਇਸ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਤੇਰਾ ਸਨਾਤਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 100
अहं च भवतो वक्त्रात् कल्पादौ घोररूपधृक् / शूलपाणिर्भविष्यामि क्रोधजस्तव पुत्रकः
ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵਾਂਗਾ; ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ ਬਣ ਕੇ ਤੇਰਾ ਕ੍ਰੋਧ-ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵਾਂਗਾ।
Verse 101
एवमुक्त्वा महादेवो ब्रह्माणं मुनिसत्तम / अनुगृह्य च मां देवस्तत्रैवान्तरधीयत
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 102
ततः प्रभृति लोकेषु लिङ्गार्चा सुप्रतिष्ठिता / लिङ्ग तल्लयनाद् ब्रह्मन् ब्रह्मणः परमं वपुः
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ-ਅਰਚਨਾ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਲਿੰਗ—ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚਿੰਨ੍ਹ—ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪਰਮ ਸਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।
Verse 103
एतल्लिङ्गस्य माहात्म्यं भाषितं ते मयानघ / एतद् बुध्यन्ति योगज्ञा न देवा न च दानवाः
ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਭੇਦ ਯੋਗ-ਜਾਣੂ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਦਾਨਵ।
Verse 104
एतद्धि परमं ज्ञानमव्यक्तं शिवसंज्ञितम् / येन सूक्ष्ममचिन्त्यं तत् पश्यन्ति ज्ञान वक्षुषः
ਇਹੀ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਹੈ—ਅਵ੍ਯਕਤ, ਜੋ ‘ਸ਼ਿਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਗਿਆਨ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸੁਖਮ, ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਤੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
Verse 105
तस्मै भगवते नित्यं नमस्कारं प्रकुर्महे / महादेवाय रुद्राय देवदेवाय लिङ्गिने
ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਮਹਾਦੇਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਲਿੰਗਧਾਰੀ ਨੂੰ।
Verse 106
नमो वेदरहस्याय नीलकण्ठाय वै नमः / विभीषणाय शान्ताय स्थाणवे हेतवे नमः
ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਰਹੱਸ-ਸਰੂਪ ਨੀਲਕੰਠ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਭਯਾਨਕ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਥਾਣੂ (ਅਚਲ) ਅਤੇ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 107
ब्रह्मणे वामदेवाय त्रिनेत्राय महीयसे / शङ्कराय महेशाय गिरीशाय शिवाय च
ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਵਾਮਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ, ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਮਹਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸ਼ੰਕਰ, ਮਹੇਸ਼, ਗਿਰੀਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 108
नमः कुरुष्व सततं ध्यायस्व मनसा हरम् / संसारसागरादस्मादचिरादुत्तरिष्यसि
ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ; ਮਨ ਨਾਲ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਵੇਂਗਾ।
Verse 109
एवं स वासुदेवेन व्याहृतो मुनिपुङ्गवः / जगाम मनसा देवमीशानं विश्वतोमुखम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਮਨੋਬਲ ਨਾਲ ਸਰਬਤੋਮੁਖ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇਵ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 110
प्रणम्य शिरसा कृष्णमनुज्ञातो महामुनिः / जगाम चेप्सितं देशं देवदेवस्य शूलिनः
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ, ਮਹਾਮੁਨੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵਦੇਵ ਦੇ ਇੱਛਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 111
य इमं श्रावयेन्नित्यं लिङ्गाध्यायमनुत्तमम् / शृणुयाद् वा पठेद् वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते
ਜੋ ਇਸ ਅਨੁੱਤਮ ‘ਲਿੰਗ-ਅਧਿਆਇ’ ਦਾ ਨਿੱਤ ਪਾਠ ਕਰਵਾਏ, ਜਾਂ ਸੁਣੇ, ਜਾਂ ਆਪ ਪੜ੍ਹੇ—ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 112
श्रुत्वा सकृदपि ह्येतत् तपश्चरणमुत्तमम् / वासुदेवस्य विप्रेन्द्राः पापं मुञ्चिति मानवः
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਸ ਉੱਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਸੁਣ ਲੈਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 113
जपेद् वाहरहर्नित्यं ब्रह्मलोके महीयते / एवमाह महायोगी कृष्णद्वैपायनः प्रभुः
ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨਿੱਤ ਜਪ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਮਹਾਯੋਗੀ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਨੇ ਆਖਿਆ।
Frequently Asked Questions
It defines the liṅga as unmanifest, imperishable light (prakāśa), bliss-nature, and the supreme mark of Brahman; Maheśvara is the Liṅgin—unchanging Lord who bears and transcends the liṅga.
The chapter asserts non-difference in essence: Kṛṣṇa declares himself constituted of Śiva’s essence, with no distinction between them, while also modeling Śiva-worship to reveal the supreme source to beings deluded by māyā.
Midday solar worship, prescribed japa, tarpaṇa to gods/sages/ancestors, temple worship of Bhūteśa in the liṅga, honoring and feeding sages and brāhmaṇas—integrating devotion with disciplined observance.
Regular recitation, hearing, or reading of the ‘Chapter on the Liṅga’ frees one from sins; even hearing once is said to release a person from sin, and daily morning-evening japa leads to honor in Brahmaloka.