Adhyaya 24
Viṣṇu at Upamanyu’s Āśrama: Pāśupata Tapas, Darśana of Śiva, and Boons from Devī
ਪਿਛਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਤ ਨਵਾਂ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਵੈੰ-ਪੂਰਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਗਵਾਨ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਵਿਸ਼ਣੂ/ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਨ ਉਪਮਨ੍ਯੁ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਯੋਗ-ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਤੀਰਥ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਵੈਦਿਕ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਰਿਸ਼ੀ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਰੁਦ੍ਰ-ਜਪ ਤਪਸਵੀ, ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਵਨ ਪ੍ਰਵਾਹ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਘਾਟ-ਤੀਰਥ। ਉਪਮਨ੍ਯੁ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਵਾਣੀ ਦਾ ਪਰਮ ਪਦ ਮੰਨ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਤੀ ਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਯੋਗ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਭਸਮ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤਦ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਵ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਲੰਮਾ ਸਤੋਤਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ, ਅੰਤਰ-ਜੋਤ ਅਤੇ ਦ੍ਵੈਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼ਰਣ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਹਰੀ-ਹਰ ਸਮਨ੍ਵਯ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ। ਸ਼ਿਵ-ਦੇਵੀ ਪਰਮ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਅਭੇਦ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਕੇ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਪੁੱਤਰ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦਿਵ੍ਯ ਤ੍ਰਿਯ ਕੈਲਾਸ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਕਥਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे त्रयोविंशो ऽध्यायः सूत उवाच अथ देवो हृषीकेशो भगवान् पुरुषोत्तमः / तताप घोरं पुत्रार्थं निदानं तपसस्तपः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਸਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤੇਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਫਿਰ ਦੇਵ ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਭਗਵਾਨ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ—ਤਪ ਦਾ ਵੀ ਮੂਲ ਨਿਦਾਨ-ਸਰੂਪ ਤਪ।
Verse 2
स्वेच्छयाप्यवतीर्णो ऽसौ कृतकृत्यो ऽपि विश्वधृक् / चचार स्वात्मनो मूलं बोधयन् भावमैश्वरम्
ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਧਾਰਕ, ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਮੂਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਈਸ਼ਵਰ-ਭਾਵ ਦੀ ਸਮਝ ਜਗਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 3
जगाम योगिभिर्जुष्टं नानापक्षिसमाकुलम् / आश्रमं तूपमन्योर्वै मुनीन्द्रस्य महात्मनः
ਤਦ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਮੁਨੀੰਦਰ ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਦੇ ਉਸ ਪਰਮ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਕਲਰਵ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 4
तपत्त्रिराजमारूढः सुपर्णमतितेजसम् / शङ्खचक्रगदापाणिः श्रीवत्सकृतलक्षणः
ਉਹ ਦਹਕਦੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗਰੁੜ—ਅਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੁਪਰਨ—ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ, ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 5
नानाद्रुमलताकीर्णं नानापुष्पोपशोभितम् / ऋषीणामाश्रमैर्जुष्टं वेदघोषनिनादितम्
ਉਹ ਥਾਂ ਅਨੇਕ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਨਾਨਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਦੇ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ।
Verse 6
सिंहर्क्षशरभाकीर्णं शार्दूलगजसंयुतम् / विमलस्वादुपानीयैः सरोभिरुपशोभितम्
ਉਹ ਥਾਂ ਸਿੰਹਾਂ, ਭਾਲੂਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਭਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਘਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਜਲ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
Verse 7
आरामैर्विविधैर्जुष्टं देवतायतनैः शुभैः / ऋषिकैरृषिपुत्रैश्च महामुनिगणैस्तथा
ਉਹ ਥਾਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਆਰਾਮ-ਉਪਵਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਆਲਿਆਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ; ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਰਿਸ਼ੀ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਮਹਾਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
Verse 8
वेदाध्ययनसंपन्नैः सेवितं चाग्निहोत्रिभिः / योगिभिर्ध्याननिरतैर्नासाग्रगतलोचनैः
ਉਹ ਥਾਂ ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਤੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਯੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਸਾਗ੍ਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 9
उपेतं सर्वतः पुण्यं ज्ञानिभिस्तत्त्वदर्शिभिः / नदीभिरभितो जुष्टं जापकैर्ब्रह्मवादिभिः
ਉਹ ਥਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਤੱਤਵ-ਦਰਸ਼ੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਪਾਸਿਤ ਹੈ; ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਨਦੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਪਾਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
Verse 10
सेवितं तापसैः पुण्यैरीशाराधनतत्परैः / प्रशान्तैः सत्यसंकल्पैर्निः शोकैर्निरुपद्रवैः
ਉਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹਨ; ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ, ਸੱਚੇ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੋਕ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਤੋਂ ਅਛੂਤੇ ਹਨ।
Verse 11
भस्मावदातसर्वाङ्गै रुद्रजाप्यपरायणैः / मुण्डितैर्जटिलैः शुद्धैस्तथान्यैश्च शिखाजटैः / सेवितं तापसैर्नित्य ज्ञानिभिर्ब्रह्मचारिभिः
ਉਹ ਥਾਂ ਸਦਾ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਭਸਮ ਨਾਲ ਧਵਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ-ਜਪ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹਨ; ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਜਨਾਂ ਵੱਲੋਂ—ਕੋਈ ਮੁੰਡਿਤ, ਕੋਈ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ਿਖਾ ਅਤੇ ਜਟਾ ਦੋਵੇਂ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਨਾਲ ਹੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ।
Verse 12
तत्राश्रमवरे रम्ये सिद्धाश्रमविभूषिते / गङ्गा भगवती नित्यं वहत्येवाघनाशिनी
ਉੱਥੇ ਉਸ ਰਮਣੀਯ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਭਗਵਤੀ ਗੰਗਾ ਨਿੱਤ ਵਹਿੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।
Verse 13
स तानन्विष्य विश्वात्मा तापसान् वीतकल्मषान् / प्रणामेनाथ वचसा पूजयामास माधवः
ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ ਮਾਧਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ, ਕਲਮਸ਼-ਰਹਿਤ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਅਤੇ ਯੋਗ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ।
Verse 14
ते ते दृष्ट्वा जगद्योनिं शङ्खचक्रगदाधरम् / प्रणेमुर्भक्तिसंयुक्ता योगिनां परमं गुरुम्
ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਗਦਯੋਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 15
स्तुवन्ति वैदिकैर्मन्त्रैः कृत्वा हृदि सनातनम् / प्रोचुरन्योन्यमव्यक्तमादिदेवं महामुनिम्
ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਅਵ੍ਯਕਤ ਆਦਿਦੇਵ ਮਹਾਮੁਨੀ ਦਾ ਚਰਚਾ ਕੀਤਾ।
Verse 16
अयं स भगवानेकः साक्षान्नारायणः परः / अगच्छत्यधुना देवः पुराणपुरुषः स्वयम्
“ਇਹੀ ਉਹ ਇਕ ਪਰਮ ਭਗਵਾਨ ਹੈ—ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪਰ ਨਾਰਾਇਣ। ਹੁਣ ਇਹ ਦੇਵ, ਪੁਰਾਣਪੁਰਖ, ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।”
Verse 17
अयमेवाव्ययः स्त्रष्टा संहर्ता चैव रक्षकः / अमूर्तो मूर्तिमान् भूत्वा मुनीन् द्रष्टुमिहागतः
ਉਹੀ ਅਵ੍ਯਯ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ, ਸੰਹਾਰਕ ਅਤੇ ਰੱਖਿਅਕ ਹੈ। ਅਮੂਰਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੂਰਤੀ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ।
Verse 18
एष धाता विधाता च समागच्छति सर्वगः / अनादिरक्षयो ऽनन्तो महाभूतो महेश्वरः
ਉਹ ਧਾਤਾ ਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਹੈ; ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਨਾਦਿ, ਅਖੰਡ, ਅਨੰਤ—ਉਹੀ ਮਹਾਭੂਤ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।
Verse 19
श्रुत्वा श्रुत्वा हरिस्तेषां वचांसि वचनातिगः / ययौ स तूर्णं गोविन्दः स्थानं तस्य महात्मनः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਰੀ—ਗੋਵਿੰਦ—ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 20
उपस्पृश्याथ भावेन तीर्थे तीर्थे स यादवः / चकार देवकीसूनुर्देवर्षिपितृतर्पणम्
ਫਿਰ ਉਸ ਯਾਦਵ ਨੇ ਹਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਆਚਮਨ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ-ਸੁਤ ਨੇ ਦੇਵਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕੀਤਾ।
Verse 21
नदीनां तीरसंस्थानि स्थापितानि मुनीश्वरैः / लिङ्गानि पूजयामास शंभोरमिततेजसः
ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰਾਂ ਨੇ ਜੋ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 22
दृष्ट्वा दृष्ट्वा समायान्तं यत्र यत्र जनार्दनम् / पूजयाञ्चक्रिरे पुष्पैरक्षतैस्तत्र वासिनः
ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਉੱਥੇ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਅਖਤ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 23
समीक्ष्य वासुदेवं तं शार्ङ्गशङ्खासिधारिणम् / तस्थिरे निश्चलाः सर्वे शुभाङ्गं तन्निवासिनः
ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਖੜਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਧਾਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਿਵਾਸੀ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹਿ ਗਏ।
Verse 24
यानि तत्रारुरुक्षूणां मानसानि जनार्दनम् / दृष्ट्वा समीहितान्यासन् निष्क्रामन्ति पुराहिरम्
ਜੋ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਆਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਠੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨੋਰਥ-ਸਿੱਧੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਫਿਰ ਹਰੀ ਉੱਥੋਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।
Verse 25
अथावगाह्य गङ्गायां कृत्वा देवादितर्पणम् / आदाय पुष्पवर्याणि मुनीन्द्रस्याविशद् गृहम्
ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।
Verse 26
दृष्ट्वा तं योगिनां श्रेष्ठं भस्मोद्धूलितविग्रहम् / जटाचीरधरं शान्तं ननाम शिरसा मुनिम्
ਭਸਮ ਨਾਲ ਧੂਸਰ ਦੇਹ, ਜਟਾ ਅਤੇ ਚੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਉ ਉਸ ਯੋਗੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 27
आलोक्य कृष्णमायान्तं पूजयामास तत्त्ववित् / आसने चासयामास योगिनां प्रथमातिथिम्
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਤੱਤਵ-ਵਿਦ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਥਮ ਅਤਿਥੀ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ।
Verse 28
उवाच वचसां योनिं जानीमः परमं पदम् / विष्णुमव्यक्तसंस्थानं शिष्यभावेन संस्थितम्
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਬਾਣੀ ਦੀ ਯੋਨੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਦ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਅਵ੍ਯਕਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹਾਂ।
Verse 29
स्वागतं ते हृषीकेश सफलानि तपांसि नः / यद् साक्षादेव विश्वात्मा मद्गेहं विष्णुरागतः
ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਤੇਰਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਤਪ ਫਲਵੰਤ ਹੋਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਆਪ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਇਆ ਹੈ।
Verse 30
त्वां न पश्यन्ति मुनयो यतन्तो ऽपि हि योगिनः / तादृशस्याथ भवतः किमागमनकारणम्
ਜਤਨਸ਼ੀਲ ਮੁਨੀ—ਸਾਧਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀ ਵੀ—ਤੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਦਾ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?
Verse 31
श्रुत्वोपमन्योस्तद् वाक्यं भगवान् केशिमर्दनः / व्याजहार महायोगी वचनं प्रणिपत्य तम्
ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੇਸ਼ੀਮਰਦਨ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਯੋਗੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ।
Verse 32
श्रीकृष्ण उवाच भगवन् द्रष्टुमिच्छामि गिरीशं कृत्तिवाससम् / संप्राप्तो भवतः स्थानं भगवद्दर्शनोत्सुकः
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਕ੍ਰਿੱਤੀਵਾਸ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਿਰੀਸ਼ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਭਗਵਦ-ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।
Verse 33
कथं स भगवानीशो दृश्यो योगविदां वरः / मयाचिरेण कुत्राहं द्रक्ष्यामि तमुमापतिम्
ਯੋਗ-ਵਿਦਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋਵੇਗਾ? ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਕਿੱਥੇ, ਉਸ ਉਮਾਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ?
Verse 34
इत्याह भगवानुक्तो दृश्यते परमेश्वरः / भक्त्या चोग्रेण तपसा तत्कुरुष्वेह यत्नतः
ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਤੀਖੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰ।”
Verse 35
इहेश्वरं देवदेवं मुनीन्द्रा ब्रह्मवादिनः / ध्यायन्तो ऽत्रासते देवं जापिनस्तापसाश्च ये
ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਵੀ ਉਸ ਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 36
इह देवः सपत्नीको भगवान् वृषभध्वजः / क्रीडते विविधैर्भूतैर्योगिभिः परिवारितः
ਇੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਅਨੇਕ ਭੂਤ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 37
इहाश्रमे पुरा रुद्रात् तपस्तप्त्वा सुदारुणम् / लेभे महेश्वराद् योगं वसिष्ठो भगवानृषिः
ਇਸੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 38
इहैव भगवान् व्यसः कृष्णद्वैपायनः प्रभुः / दृष्ट्वा तं परमं ज्ञानं लब्धवानीश्वरेश्वरम्
ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਵਿਆਸ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਪ੍ਰਭੂ—ਉਸ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਈਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਸ਼੍ਰੀਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
Verse 39
इहाश्रमवरे रम्ये तपस्तप्त्वा कपर्दिनः / अविन्दत् पुत्रकान् रुद्रात् सुरभिर्भक्तिसंयुता
ਇੱਥੇ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਉੱਤਮ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਕਪર્દਿਨ (ਸ਼ਿਵ) ਲਈ ਤਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਵਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।
Verse 40
इहैव देवताः पूर्वं कालाद् भीता महेश्वरम् / दृष्टवन्तो हरं श्रीमन्निर्भया निर्वृतिं ययुः
ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ! ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਕਾਲ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭੈਭੀਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਨਿਰਭਯ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਪਰਮ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
Verse 41
इहाराध्य महादेवं सावर्णिस्तपतां वरः / लब्धवान् परमं योगं ग्रन्थकारत्वमुत्तमम्
ਇੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਾਵਰਣੀ ਨੇ ਪਰਮ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥਕਾਰਤਾ ਦੀ ਉੱਤਮ ਸਿੱਧੀ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
Verse 42
प्रवर्तयामास शुभां कृत्वा वै संहितां द्विजः / पौराणिकीं सुपुण्यार्थां सच्छिष्येषु द्विजातिषु
ਉਸ ਦ੍ਵਿਜ ਮੁਨੀ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਸੰਹਿਤਾ ਰਚ ਕੇ, ਮਹਾ-ਪੁੰਨ੍ਯਦਾਇਕ ਪੌਰਾਣਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਯੋਗ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 43
इहैव संहितां दृष्ट्वा कापेयः शांशपायनः / महादेवं चकारेमां पौराणीं तन्नियोगतः / द्वादशैव सहस्त्राणि श्लोकानां पुरुषोत्तम
ਇੱਥੇ ਹੀ ਸੰਹਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਾਪੇਯ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨ ਨੇ ਉਸੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਦੇਵ ਲਈ ਇਹ ਪੌਰਾਣਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਰਚਿਆ। ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ।
Verse 44
इह प्रवर्तिता पुण्या द्व्यष्टसाहस्त्रिकोत्तरा / वायवीयोत्तरं नाम पुराणं वेदसंमितम् / इहैव ख्यापितं शिष्यैः शांशपायनभाषितम्
ਇੱਥੇ ਹੀ ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਪੁਰਾਣ—‘ਵਾਯਵੀਯੋੱਤਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਅਠਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਧ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ—ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ।
Verse 45
याज्ञवल्क्यो महायोगी दृष्ट्वात्र तपसा हरम् / चकार तन्नियोगेन योगशास्त्रमनुत्तमम्
ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਹਾਯੋਗੀ ਯਾਜ਼্ঞਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਅਨੁੱਤਮ ਯੋਗਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 46
इहैव भृगुणा पूर्वं तप्त्वा वै परमं तपः / शुक्रो महेश्वरात् पुत्रो लब्धो योगविदां वरः
ਇੱਥੇ ਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਪਰਮ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਯੋਗ-ਵਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
Verse 47
तस्मादिहैव देवेशं तपस्तप्त्वा महेश्वरम् / द्रष्टुमर्हसि विश्वेशमुग्रं भीमं कपर्दिनम्
ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਹੀ ਦੇਵੇਸ਼ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਲਈ ਤਪ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ—ਉਗ੍ਰ, ਭੀਮ, ਕਪર્દੀ (ਜਟਾਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ)—ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈਂ।
Verse 48
एवमुक्त्वा ददौ ज्ञानमुपमन्युर्महामुनिः / व्रतं पाशुपतं योगं कृष्णायाक्लिष्टकर्मणे
ਇਉਂ ਆਖ ਕੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਨੇ ਅਕਲਿਸ਼ਟ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਯੋਗ-ਸਾਧਨਾ ਵੀ ਸੌਂਪੀ।
Verse 49
स तेन मुनिवर्येण व्याहृतो मधुसूदनः / तत्रैव तपसा देवं रुद्रमाराधयत् प्रभुः
ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਮਧੁਸੂਦਨ ਉਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ; ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸੇ ਥਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਦੇਵ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 50
भस्मौद्धूलितसर्वाङ्गो मुण्डो वल्कलसंयुतः / जजाप रुद्रमनिशं शिवैकाहितमानसः
ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਭਸਮ ਲਗਾਈ, ਮੂੰਡਿਆ ਸਿਰ ਅਤੇ ਵਲਕਲ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਮ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 51
ततो बहुतिथे काले सोमः सोमार्धभूषणः / अदृश्यत महादेवो व्योम्नि देव्या महेश्वरः
ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਅਰਧਚੰਦ੍ਰ-ਭੂਸ਼ਿਤ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 52
किरीटिनं गदिनं चित्रमालं पिनाकिनं शूलिनं देवदेवम् / शार्दूलचर्माम्बरसंवृताङ्गं देव्या महादेवमसौ ददर्श
ਉਸ ਨੇ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਕਿਰਿਟਧਾਰੀ, ਗਦਾਧਾਰੀ, ਅਦਭੁਤ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਪਿਨਾਕ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਬਾਘ-ਚਰਮ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਸਨ।
Verse 53
परश्वधासक्तकरं त्रिनेत्रं नृसिंहचर्मावृतसर्वगात्रम् / समुद्गिरन्तं प्रणवं बृहन्तं सहस्त्रसूर्यप्रतिमं ददर्श
ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਰਸ਼ੂ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਸਾਰਾ ਸ਼ਰੀਰ ਨਰਸਿੰਹ-ਚਰਮ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ; ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।
Verse 54
प्रभुं पुराणं पुरुषं पुरस्तात् सनातनं योगिनमीशितारम् / अणोरणीयांसमनन्तशक्तिं प्राणेश्वरं शंभुमसौ ददर्श
ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਸਰਵਾਧਿਪਤੀ, ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਸਨਾਤਨ; ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਾਸਕ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ; ਅਣੂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਣੂ, ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ।
Verse 55
न यस्य देवा न पितामहो ऽपि नेन्द्रो न चाग्निर्वरुणो न मृत्युः / प्रभावमद्यापि वदन्ति रुद्रं तमादिदेवं पुरतो ददर्श
ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ—ਪਿਤਾਮਹ ਵੀ—ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ; ਨਾ ਇੰਦਰ, ਨਾ ਅਗਨੀ, ਨਾ ਵਰੁਣ, ਨਾ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ। ਉਸੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅੱਜ ਵੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਆਦਿ ਦੇਵ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖਿਆ।
Verse 56
तदान्वपश्यद् गिरिशस्य वामे स्वात्मानमव्यक्तमनन्तरूपम् / स्तुवन्तमीशं बहुभिर्वचोभिः शङ्खासिचक्रार्पितहस्तमाद्यम्
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਗਿਰੀਸ਼ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਵੇਖਿਆ—ਅਵ੍ਯਕਤ, ਅਨੰਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ—ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਆਦਿ ਉਹ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਅਸੀ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰ ਸਨ।
Verse 57
कृताञ्जलिं दक्षिणतः सुरेशं हंसाधिरूढं पुरुषं ददर्श / स्तुवानमीशस्य परं प्रभावं पितामहं लोकगुरुं दिवस्थम्
ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੁਰੇਸ਼—ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਹੰਸ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਸਨ; ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕਗੁਰੂ, ਜੋ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਤੁੱਲ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਗਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 58
गणेश्वरानर्कसहस्त्रकल्पान् नन्दीश्वरादीनमितप्रभावान् / त्रिलोकभर्तुः पुरतो ऽन्वपश्यत् कुमारमग्निपतिमं सशाखम्
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਨੂੰ, ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਆਦਿ ਅਪਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗਾਉਂਦੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਸੈਨਾ-ਪਤੀ ਕੁਮਾਰ (ਸਕੰਦ) ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
Verse 59
मरीचिमत्रिं पुलहं पुलस्त्यं प्रचेतसं दक्षमथापि कण्वम् / पराशरं तत्परतो वसिष्ठं स्वायंभुवं चापि मनुं ददर्श
ਉਸ ਨੇ ਮਰੀਚਿ, ਅਤ੍ਰਿ, ਪੁਲਹ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਦਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਕਣ੍ਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਫਿਰ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
Verse 60
तुष्टाव मन्त्रैरमरप्रधानं बद्धाञ्जलिर्विष्णुरुदारबुद्धिः / प्रणम्य देव्या गिरिशं सभक्त्या स्वात्मन्यथात्मानमसौ विचिन्त्य
ਉਦਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਸ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।
Verse 61
श्रीकृष्ण उवाच नमो ऽस्तु ते शाश्वत सर्वयोने ब्रह्माधिपं त्वामृषयो वदन्ति / तपश्च सत्त्वं च रजस्तमश्च त्वामेव सर्व प्रवदन्ति सन्तः
ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ, ਸਰਵਯੋਨੀ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਪਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਤਪ, ਸੱਤਵ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ—ਇਹ ਸਭ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਤ ਜਨ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਸਰਵਰੂਪ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 62
त्वं ब्रह्मा हरिरथ विश्वयोनिरग्निः संहर्ता दिनकरमण्डलाधिवासः / प्राणस्त्वं हुतवहवासवादिभेद- सत्वामेकं शरणमुपैमि देवमीशम्
ਤੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਯੋਨੀ ਅਗਨੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਹੁਤਵਹ (ਅਗਨੀ) ਤੇ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਭਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਈਸ਼! ਮੈਂ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ।
Verse 63
सांख्यास्त्वां विगुणमथाहुरेकरूपं योगास्त्वां सततमुपासते हृदिस्थम् / वेदास्त्वामभिदधतीह रुद्रमग्निं त्वामेकं शरणमुपैमि देवमीशम्
ਸਾਂਖ੍ਯੀ ਤੈਨੂੰ ਗੁਣਾਤੀਤ, ਇਕਰਸ ਸਰੂਪ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਯੋਗੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਜਾਣ ਕੇ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੇਦ ਤੈਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਤੇਰੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
Verse 64
त्वात्पादे कुसुममथापि पत्रमेकं दत्त्वासौ भवति विमुक्तविश्वबन्धः / सर्वाघं प्रणुदति सिद्धयोगिजुष्टं स्मृत्वा ते पदयुगलं भवत्प्रसादात्
ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਫੁੱਲ—ਜਾਂ ਇਕ ਪੱਤਾ ਹੀ—ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਧ ਯੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਤੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਮਾਤਰ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 65
यस्याशेषविभागहीनममलं हृद्यन्तरावस्थितं तत्त्वं ज्योतिरनन्तमेकमचलं सत्यं परं सर्वगम् / स्थानं प्राहुरनादिमध्यनिधनं यस्मादिदं जायते नित्यं त्वामहमुपैमि सत्यविभवंविश्वेश्वरन्तंशिवम्
ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਲ ਤੱਤ ਸਭ ਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਅਨੰਤ ਜੋਤਿ, ਇਕ, ਅਚਲ, ਪਰਮ ਸੱਚ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਨਾਦਿ-ਮੱਧ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਨਿੱਤ ਧਾਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਜਗਤ ਸਦਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ, ਸਤ੍ਯ-ਵੈਭਵ ਦੀ ਮੈਂ ਨਿਤ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
Verse 66
ॐ नमो नीलकण्ठाय त्रिनेत्राय च रंहसे / महादेवाय ते नित्यमीशानाय नमो नमः
ਓਂ ਨੀਲਕੰਠ, ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ਗਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਮੈਂ ਨਿਤ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਈਸ਼ਾਨ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 67
नमः पिनाकिने तुभ्यं नमो मुण्डाय दण्डिने / नमस्ते वज्रहस्ताय दिग्वस्त्राय कपर्दिने
ਪਿਨਾਕ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਮੂੰਡਮਾਲਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਡੰਡ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵਜ੍ਰਹਸਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਦਿਗੰਬਰ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਜਟਾਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 68
नमो भैरवनादाय कालरूपाय दंष्ट्रिणे / नागयज्ञोपवीताय नमस्ते वह्निरेतसे
ਭੈਰਵ-ਨਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕਾਲ-ਰੂਪ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਗਨੀ-ਮਯ ਵੀਰਜ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 69
नमो ऽस्तु ते गिरीशाय स्वाहाकाराय ते नमः / नमो मुक्ताट्टहासाय भीमाय च नमो नमः
ਹੇ ਗਿਰੀਸ਼, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ਕਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਮੁਕਤ ਅੱਟਹਾਸ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਭੀਮ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮੋ ਨਮਹ।
Verse 70
नमस्ते कामनाशाय नमः कालप्रमाथिने / नमो भैरववेषाय हराय च निषङ्गिणे
ਕਾਮਨਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਕਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਮਥਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਭੈਰਵ ਵੇਸ਼ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮੋ; ਖੜਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 71
नमो ऽस्तु ते त्र्यम्बकाय नमस्ते कृत्तिवाससे / नमो ऽम्बिकाधिपतये पशूनां पतये नमः
ਤ੍ਰਯੰਬਕ, ਤਿੰਨ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ, ਚਮੜੇ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮੋ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 72
नमस्ते व्योमरूपाय व्योमाधिपतये नमः / नरनारीशरीराय सांख्ययोगप्रवर्तिने
ਵ੍ਯੋਮ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਵ੍ਯੋਮ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਨਰ-ਨਾਰੀ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮੋ; ਸਾਂਖ੍ਯ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 73
नमो दैवतनाथाय देवानुगतलिङ्गिने / कुमारगुरवे तुभ्यं देवदेवाय ते नमः
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਨੁਸਰਿਤ ਲਿੰਗਧਾਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਕੁਮਾਰ-ਗੁਰੂ, ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 74
तमो यज्ञाधिपतये नमस्ते ब्रह्मचारिणे / मृगव्याधाय महते ब्रह्माधिपतये नमः
ਹੇ ਤਮਸ-ਸਰੂਪ ਯੱਗ ਅਧਿਪਤੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਮ੍ਰਿਗਵਿਆਧ, ਅਤੇ ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾਧਿਪਤੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 75
नमो हंसाय विश्वाय मोहनाय नमो नमः / योगिने योगगम्याय योगमायाय ते नमः
ਪਰਮ ਹੰਸ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਸਰੂਪ, ਜਗਤ ਮੋਹਨ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਯੋਗੀ, ਯੋਗ ਨਾਲ ਹੀ ਗਮ੍ਯ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਯੋਗਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 76
नमस्ते प्राणपालाय घण्टानादप्रियाय च / कपालिने नमस्तुभ्यं ज्योतिषां पतये नमः
ਹੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕ, ਅਤੇ ਘੰਟੀ ਦੇ ਨਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਕਪਾਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਜੋਤੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 77
नमो नमो नमस्तुभ्यं भूय एव नमो नमः / मह्यं सर्वात्मना कामान् प्रयच्छ परमेश्वर
ਨਮੋ ਨਮਹ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮੋ ਨਮਹ। ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਸਰਬ-ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀਆਂ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।
Verse 78
एवं हि भक्त्या देवेशमभिष्टूय स माधवः / पपात पादयोर्विप्रा देवदेव्योः स दण्डवत्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵੇਸ਼ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਉਹ ਮਾਧਵ ਦੇਵਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਦੇਵੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੰਡਵਤ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
Verse 79
उत्थाप्य भगवान् सोमः कृष्णं केशिनिषूदनम् / बभाषे मधुरं वाक्यं मेघगम्भीरनिः स्वनः
ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਸੋਮ ਨੇ ਕੇਸ਼ਿਨਿਸੂਦਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਗੂੰਜ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 80
किमर्थं पुण्डरीकाक्ष तपस्तप्तं त्वयाव्यय / त्वमेव दाता सर्वेषां कामानां कामिनामिह
ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼, ਹੇ ਅਵਿਆ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ? ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦਾਤਾ ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।
Verse 81
त्वं हि सा परमा मूर्तिर्मम नारायणाह्वया / नानवाप्तं त्वया तात विद्यते पुरुषोत्तम
ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਮੂਰਤੀ ਹੈਂ, ਜੋ ‘ਨਾਰਾਇਣ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਹੇ ਤਾਤ, ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ! ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।
Verse 82
वेत्थ नारायणानन्तमात्मानं परमेश्वरम् / महादेवं महायोगं स्वेन योगेन केशव
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ! ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ—ਅਨੰਤ—ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ; ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ—ਉਹੀ ਮਹਾਦੇਵ, ਮਹਾਯੋਗੀ, ਯੋਗ-ਸਰੂਪ।
Verse 83
श्रुत्वा तद्वचनं कृष्णः प्रहसन् वै वृषध्वजम् / उवाच वीक्ष्य विश्वेशं देवीं च हिमशैलजाम्
ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੱਸ ਪਏ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਯ-ਕਨਿਆ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬੋਲੇ।
Verse 84
ज्ञातं हि भवता सर्वं स्वेन योगेन शङ्कर / इच्छाम्यात्मसमं पुत्रं त्वद्भक्तं देहि शङ्कर
ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਆਪਣੇ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਭਗਤ ਹੋਵੇ; ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।
Verse 85
तथास्त्वित्याह विश्वात्मा प्रहृष्टमनसा हरः / देवीमालोक्य गिरिजां केशवं परिषस्वजे
“ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਾ ਹਰ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਬੋਲੇ। ਫਿਰ ਗਿਰਿਜਾ ਦੇਵੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।
Verse 86
ततः सा जगतां माता शङ्करार्धशरीरिणी / व्याजहार हृषीकेशं देवी हिमगिरीन्द्रजा
ਫਿਰ ਜਗਤ-ਮਾਤਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਅਰਧ-ਸ਼ਰੀਰিণੀ, ਹਿਮਗਿਰੀ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।
Verse 87
वत्स जाने तवानन्तां निश्चलां सर्वदाच्युत / अनन्यामीश्वरे भक्तिमात्मन्यपि च केशव
ਵਤਸ, ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ! ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਹੈ—ਈਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਗਤੀ; ਅਤੇ ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਹੈ।
Verse 88
त्वं हि नारायणः साक्षात् सर्वात्मा पुरुषोत्तमः / प्रार्थितो दैवतैः पूर्वं संजातो दैवकीसुतः
ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈਂ—ਸਭ ਦਾ ਅੰਤਰਆਤਮਾ, ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 89
पश्य त्वमात्मनात्मानमात्मीयममलं पदम् / नावयोर्विद्यते भेद एवं पश्यन्ति सूरयः
ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ—ਆਪਣਾ ਨਿਰਮਲ ਪਦ। ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ; ਗਿਆਨੀ ਇਉਂ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।
Verse 90
इमानिमान् वरानिष्टान् मत्तो गृह्णीष्व केशव / सर्वज्ञत्वं तथैश्वर्यं ज्ञानं तत् पारमेश्वरम् / ईश्वरे निश्चलां भक्तिमात्मन्यपि परं बलम्
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਲੈ—ਸਰਵਜ੍ਞਤਾ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ; ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਪਰਮ ਗਿਆਨ; ਈਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਮ ਬਲ।
Verse 91
एवमुक्तस्तया कृष्णो महादेव्या जनार्दनः / आशिषं शिरसाहृङ्णाद् देवो ऽप्याह महेश्वरः
ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਵੀ ਬੋਲੇ।
Verse 92
प्रगृह्य कृष्णं भगवानथेशः करेण देव्या सह देवदेवः / संपूज्यमानो मुनिभिः सुरेशै- र् जगाम कैलासगिरिं गिरीशः
ਫਿਰ ਦੇਵਦੇਵ ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼ ਨੇ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਤੇ ਸੁਰੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਗਿਰੀਸ਼ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
Frequently Asked Questions
Upamanyu states that the Supreme Lord is seen through devotion (bhakti) and fierce austerity (tapas); the chapter then demonstrates this by Viṣṇu’s Rudra-japa, ash-bearing ascetic discipline, and sustained tapas culminating in Śiva’s manifestation.
The chapter presents a layered synthesis: devotionally, Viṣṇu worships Śiva through Pāśupata discipline; philosophically, Śiva and Devī affirm non-difference at the highest level (abheda), while still allowing distinct forms and roles within cosmic order.