Adhyaya 23
Genealogies of Yadus and Vṛṣṇis; Navaratha’s Refuge to Sarasvatī; Rise of Sāttvata Tradition; Prelude to Kṛṣṇa-Balarāma Incarnation
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਲੰਮੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਯਦੁ–ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਕੁਲ ਦੇ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਧਰਮ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣ ਤੇ ਰਾਜਾ ਨਵਰਥ ਸਰਸਵਤੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗੁਪਤ ਪਰਮ ਆਸ਼੍ਰਯ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਣੀ, ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਮੂਲ ਸ੍ਰੋਤ ਵਜੋਂ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤੇਜਸਵੀ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਹਮਲਾਵਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਵਰਥ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰ ਕੇ ਰਾਜਧਰਮ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਵੰਸ਼ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵਤ ਨਾਰਦ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਵਾਸੁਦੇਵ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ‘ਸਾਤ्तਵਤ’ ਪਰੰਪਰਾ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਸ਼ਣ (ਬਲਰਾਮ) ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਵਾਸੁਦੇਵ) ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਅਵਤਾਰ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਯੋਗਨਿਦਰਾ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਵਰਦਾਨੀ ਰੂਪ ਇਕ ਸਮਨਵਯ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे द्वाविशो ऽध्यायः सूत उवाच क्रोष्टोरेको ऽभवत् पुत्रो वृजिनीवानिति श्रुतिः / तस्य पुत्रो महान् स्वातिरुशद्गुस्तत्सुतो ऽभवत्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਸਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬਾਈਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ (ਸਮਾਪਤ)। ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰੋਸ਼ਟੂ ਦਾ ਇਕੋ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵ੍ਰਜਿਨੀਵਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਸ੍ਵਾਤੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸ੍ਵਾਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ਼ਦਗੁ ਹੋਇਆ।
Verse 2
उशद्गोरभवत् पुत्रो नाम्ना चित्ररथो बली / अथ चैत्ररथिर्लोके शशबिन्दुरिति स्मृतः
ਉਸ਼ਦਗੁ ਤੋਂ ‘ਚਿਤ੍ਰਰਥ’ ਨਾਮ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਅਤੇ ਉਹੀ ਵੰਸ਼ਜ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ‘ਚੈਤਰਰਥੀ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੂ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 3
तस्य पुत्रः पृथुयशा राजाभूद् धर्मतत्परः / पृथुकर्मा च तत्पुत्रस्तस्मात् पृथुजयो ऽभवत्
ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਰਾਜਾ ਪૃਥੁਯਸ਼ਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪૃਥੁਕਰਮਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪૃਥੁਜਯ ਜਨਮਿਆ।
Verse 4
पृथुकीर्तिरभूत् तस्मात् पृथुदानस्ततो ऽभवत् / पृथुश्रवास्तस्य पुत्रस्तस्यासीत् पृथुसत्तमः
ਉਸ ਤੋਂ ਪૃਥੁਕੀਰਤੀ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਪૃਥੁਕੀਰਤੀ ਤੋਂ ਪૃਥੁਦਾਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪૃਥੁਸ਼੍ਰਵਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪૃਥੁਸੱਤਮ—ਪૃਥੁਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ—ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
Verse 5
उशना तस्य पुत्रो ऽबूत् सितेषुस्तत्सुतो ऽभवत् / तस्याभूद् रुक्मकवचः परावृत् तस्य सत्तमाः
ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ਼ਨਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ਼ਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਿਤੇਸ਼ੁ ਹੋਇਆ। ਸਿਤੇਸ਼ੁ ਤੋਂ ਰੁਕਮਕਵਚ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਰੁਕਮਕਵਚ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪਰਾਵ੍ਰਿਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
Verse 6
परावृतः सुतो जज्ञे ज्यामघो लोकविश्रुतः / तस्माद् विदर्भः संजज्ञे विदर्भात् क्रथकैशिकौ
ਪਰਾਵ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜ੍ਯਾਮਘ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਦਰਭ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਵਿਦਰਭ ਤੋਂ ਕ੍ਰਥ ਤੇ ਕੈਸ਼ਿਕ—ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਹੋਏ।
Verse 7
रोमपादस्तृतीयस्तु बभ्रुस्तस्यात्मजो नृपः / धृतिस्तस्याभवत् पुत्रः संस्तस्तस्याप्यभूत् सुतः
ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਰੋਮਪਾਦ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਬਭ੍ਰੂ ਸੀ। ਬਭ੍ਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਤੀ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਸਤ ਜਨਮਿਆ।
Verse 8
संस्तस्य पुत्रो बलवान् नाम्ना विश्वसहस्तु सः / तस्य पुत्रो महावीर्यः प्रजावान् कौशिकस्ततः / अभूत् तस्य सुतो धीमान् सुमन्तुस्तत्सुतो ऽनलः
ਸੰਸਤ ਤੋਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸਹ ਨਾਮ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਵਾਨ ਕੌਸ਼ਿਕ। ਕੌਸ਼ਿਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸੁਮੰਤੂ ਅਤੇ ਸੁਮੰਤੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਨਲ ਹੋਇਆ।
Verse 9
कैशिकस्य सुतश्चेदिश्चैद्यास्तस्याभवन् सुताः / तेषां प्रधानो ज्योतिष्मान् वपुष्मांस्तत्सुतो ऽभवत्
ਕੈਸ਼ਿਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚੇਦੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਚੈਦ੍ਯ ਵੰਸ਼ ਉੱਭਰਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਪੁਸ਼ਮਾਨ ਹੋਇਆ।
Verse 10
वपुष्मतो बृहन्मेधा श्रीदेवस्तत्सुतो ऽभवत् / तस्य वीतरथो विप्रा रुद्रभक्तो महाबलः
ਵਪੁਸ਼ਮਾਨ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਨਮੇਧਾ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀਤਰਥ—ਮਹਾਬਲੀ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ।
Verse 11
क्रथस्याप्यभवत् कुन्ती वृष्णी तस्याभवत् सुतः / वृष्णेर्निवृत्तिरुत्पन्नो दशार्हस्तस्य तु द्विजाः
ਕ੍ਰਥ ਤੋਂ ਕੁੰਤੀ ਜੰਮੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਹੋਇਆ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਤੋਂ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਦਸ਼ਾਰ੍ਹ ਜੰਮਿਆ।
Verse 12
दशार्हपुत्रोप्यारोहो जीमूतस्तत्सुतो ऽभवत् / जैमूतिरभवद् वीरो विकृतिः परवीरहा
ਦਸ਼ਾਰ੍ਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਪ੍ਯਾਰੋਹ; ਉਸ ਤੋਂ ਜੀਮੂਤ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਜੀਮੂਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੈਮੂਤੀ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਵੀਰ ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵੈਰੀ-ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਸੀ।
Verse 13
तस्य भीमरथः पुत्रः तस्मान्नवरथो ऽभवत् / दानधर्मरतो नित्यं सम्यक्शीलपरायणः
ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਮਰਥ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਨਵਰਥ ਜੰਮਿਆ। ਉਹ ਸਦਾ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸ਼ੀਲ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
Verse 14
कदाचिन्मृगयां यातो दृष्ट्वा राक्षसमूर्जितम् / दुद्राव महातविष्टो भयेन मुनिपुङ्गवाः
ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਗਿਆ ਉਹ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਾਰੀ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।
Verse 15
अन्वधावत संक्रुद्धो राक्षसस्तं महाबलः / दुर्योधनो ऽग्निसंकाशः शूलासक्तमहाकरः
ਤਦੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੁਰਯੋਧਨ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਿਆ—ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਲ ਫੜੇ ਹੋਏ।
Verse 16
राजा नवरथो भीत्या नातिदूरादनुत्तमम् / अपश्यत् परमं स्थानं सरस्वत्या सुगोपितम्
ਡਰ ਨਾਲ ਚਲਿਤ ਰਾਜਾ ਨਵਰਥ ਨੇ ਵੱਧ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਅਨੁੱਤਮ ਪਰਮ ਥਾਂ ਵੇਖੀ—ਜੋ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਪਤ ਰੱਖੀ ਸੀ।
Verse 17
स तद्वेगेन महता संप्राप्य मतिमान् नृपः / ववन्दे शिरसा दृष्ट्वा साक्षाद् देवीं सरस्वतीम्
ਉਸ ਮਹਾਨ ਵੇਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਅਤੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 18
तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिर्बद्धाञ्जलिरमित्रजित् / पपात दण्डवद् भूमौ त्वामहं शरणं गतः
ਅਮਿਤ੍ਰਜਿਤ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਦੰਡਵਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਕਿਹਾ—“ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।”
Verse 19
नमस्यामि महादेवीं साक्षाद् देवीं सरस्वतीम् / वाग्देवतामनाद्यन्तामीश्वरीं ब्रह्मचारिणीम्
ਮੈਂ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ; ਵਾਣੀ ਦੀ ਦੇਵਤਾ, ਅਨਾਦਿ-ਅਨੰਤ, ਈਸ਼ਵਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰিণੀ।
Verse 20
नमस्ये जगतां योनिं योगिनीं परमां कलाम् / हिरण्यगर्भमहिषीं त्रिनेत्रां चन्द्रशेखराम्
ਮੈਂ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਯੋਨੀ, ਪਰਮ ਯੋਗਿਨੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਦੀ ਮਹਿਸ਼ੀ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ, ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 21
नमस्ये परमानन्दां चित्कलां ब्रह्मरूपिणीम् / पाहि मां परमेशानि भीतं शरणमागतम्
ਮੈਂ ਪਰਮ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪਾ, ਚਿਤ੍-ਕਲਾ-ਰੂਪিণੀ, ਬ੍ਰਹਮ-ਰੂਪिणੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨੀ! ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ—ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
Verse 22
एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धो राजानं राक्षसेश्वरः / हन्तुं समागतः स्थानं यत्र देवी सरस्वती
ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਉਸੇ ਥਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਵਿਦਮਾਨ ਸੀ।
Verse 23
समुद्यम्य तदा शूलं प्रवेष्टुं बलदर्पितः / त्रिलोकमातुस्तत्स्थानं शशाङ्कादित्यसंन्निभम्
ਤਦੋਂ ਆਪਣੇ ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੱਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੂਲ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰ-ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਮਾਤਾ ਦੇ ਉਸ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।
Verse 24
तदन्तरे महद् भूतं युगान्तादित्यसन्निभम् / शूलेनोरसि निर्भिद्य पातयामास तं भुवि
ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁਗਾਂਤ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਇੱਕ ਮਹਾ-ਭੂਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਛੇਦ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 25
गच्छेत्याह महाराज न स्थातव्यं त्वया पुनः / इदानीं निर्भयस्तूर्णं स्थाने ऽस्मिन् राक्षसो हतः
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਜਾਓ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੁਣ ਤੁਰੰਤ ਨਿਡਰ ਹੋਵੋ—ਇਸੇ ਥਾਂ ਰਾਖਸ਼ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।”
Verse 26
ततः प्रणम्य हृष्टात्मा राजा नवरथः पराम् / पुरीं जगाम विप्रेन्द्राः पुरन्दरपुरोपमाम्
ਫਿਰ ਖੁਸ਼ ਦਿਲ ਰਾਜਾ ਨਵਰਥ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਪੁਰੀ ਵਰਗੀ ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
Verse 27
स्थापयामास देवेशीं तत्र भक्तिसमन्वितः / ईजे च विविधैर्यज्ञैर्हेमैर्देवीं सरस्वतीम्
ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ (ਪਰਮ ਦੇਵੀ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੱਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 28
तस्य चासीद् दशरथः पुत्रः परमधार्मिकः / देव्या भक्तो महातेजाः शकुनिस्तस्य चात्मजः
ਉਸ ਤੋਂ ਪਰਮ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਦਸ਼ਰਥ ਜੰਮਿਆ। ਦੇਵੀ ਦਾ ਭਗਤ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਕੁਨੀ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
Verse 29
तस्मात् करम्भः संभूतो देवरातो ऽभवत् ततः / ईजे स चाश्वमेधेन देवक्षत्रश्च तत्सुतः
ਉਸ ਤੋਂ ਕਰੰਭ ਜੰਮਿਆ, ਅਤੇ ਕਰੰਭ ਤੋਂ ਦੇਵਰਾਤ ਹੋਇਆ। ਦੇਵਰਾਤ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਕਸ਼ਤ੍ਰ ਸੀ।
Verse 30
मधुस्तस्य तु दायादस्तस्मात् कुरुवशो ऽभवत् / पुत्रद्वयमभूत् तस्य सुत्रामा चानुरेव च
ਉਸ ਦਾ ਵਾਰਸ ਮਧੂ ਸੀ; ਮਧੂ ਤੋਂ ਕੁਰੂਵਸ਼ ਜੰਮਿਆ। ਕੁਰੂਵਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਸੁਤ੍ਰਾਮਾ ਅਤੇ ਅਨੁ।
Verse 31
अनोस्तु पुरुकुत्सो ऽभूदंशुस्तस्य च रिक्थभाक् / अथांशोः सत्त्वतो नाम विष्णुभक्तः प्रतापवान् / महात्मा दाननिरतो धनुर्वेदविदां वरः
ਅਨੁ ਤੋਂ ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਾਰਸ ਅੰਸ਼ੁ ਸੀ। ਫਿਰ ਅੰਸ਼ੁ ਤੋਂ ਸੱਤਵਤ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁਰਖ ਹੋਇਆ—ਵਿਸ਼ਣੂ-ਭਗਤ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ, ਮਹਾਤਮਾ, ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਅਤੇ ਧਨੁਰਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
Verse 32
स नारदस्य वचनाद् वासुदेवार्चनान्वितम् / शास्त्रं प्रवर्तयामास कुण्डगोलादिभिः श्रुतम्
ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ-ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਕੁੰਡਗੋਲ ਆਦਿ ਆਚਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।
Verse 33
तस्य नाम्ना तु विख्यातं सात्त्वतं नाम शोभनम् / प्रवर्तते महाशास्त्रं कुण्डादीनां हितावहम्
ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ‘ਸਾਤ्तਵਤ’ ਨਾਮਕ ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਮਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਇਆ—ਕੁੰਡ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰੀ ਮਹਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ।
Verse 34
सात्त्वतस्तस्य पुत्रो ऽभूत् सर्वशास्त्रविशारदः / पुण्यश्लोको महाराजस्तेन वै तत्प्रवर्तितम्
ਉਸ ਸਾਤ्तਵਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਹੀ ਉਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਚਲਾਇਆ।
Verse 35
सात्त्वतः सत्त्वसंपन्नः कौशल्यां सुषुवे सुतान् / अन्धकं वै महाभोजं वृष्णिं देवावृधं नृपम् / ज्येष्ठं च भजमानाख्यं धनुर्वेदविदां वरम्
ਸਾਤ्तਵਤ, ਸਤ੍ਤਵ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨੇ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਅੰਧਕ (ਮਹਾਭੋਜ), ਵೃಷਣੀ, ਰਾਜਾ ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ, ਅਤੇ ਜੇਠਾ ਭਜਮਾਨ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਧਨੁਰਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ।
Verse 36
तेषां देवावृधो राजा चचार परमं तपः / पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति प्रभुः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਨੇ ਪਰਮ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਿਆਂ—“ਮੇਰੇ ਘਰ ਸਰਬ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ।”
Verse 37
तस्य बभ्रुरिति ख्यातः पुण्यश्लोको ऽभवन्नृपः / धार्मिको रूपसंपन्नस्तत्त्वज्ञानरतः सदा
ਉਸ ਤੋਂ ਬਭ੍ਰੂ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਰਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ—ਧਾਰਮਿਕ, ਰੂਪ-ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਤੱਤਵ-ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਤ।
Verse 38
भजमानस्य सृञ्जय्यां भजमाना विजज्ञिरे / तेषां प्रधानौ विख्यातौ निमिः कृकण एव च
ਭਜਮਾਨ ਦੇ ਸ੍ਰਿੰਜਯ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਜਮਾਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਮਿ ਅਤੇ ਕ੍ਰੁਕਣ ਸਨ।
Verse 39
महाभोजकुले जाता भोजा वैमार्तिकास्तथा / वृष्णेः सुमित्रो बलवाननमित्रः शिनस्तथा
ਮਹਾਭੋਜ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਭੋਜ ਅਤੇ ਵੈਮਾਰਤਿਕ ਜੰਮੇ। ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣੀ ਤੋਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰ, ਬਲਵਾਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਨ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
Verse 40
अनमित्रादभून्निघ्नो निघ्नस्य द्वौ बभूवतुः / प्रसेनस्तु महाभागः सत्राजिन्नाम चोत्तमः
ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਨਿਘਨ ਜੰਮਿਆ। ਨਿਘਨ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਮਹਾਭਾਗ ਪ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨਾਮ ਵਾਲਾ।
Verse 41
अनमित्राच्छिनिर्जज्ञे कनिष्ठाद् वृष्णिनन्दनात् / सत्यवान् सत्यसंपन्नः सत्यकस्तत्सुतो ऽभवत्
ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਸ਼ਿਨਿ ਜੰਮਿਆ। ਕਨਿਸ਼ਠ, ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣੀਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ, ਤੋਂ ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਜੰਮਿਆ ਜੋ ਸਤ੍ਯ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਤ੍ਯਕ ਹੋਇਆ।
Verse 42
सात्यकिर्युयुधानस्तु तस्यासङ्गो ऽभवत् सुतः / कुणिस्तस्य सुतो धीमांस्तस्य पुत्रो युगन्धरः
ਸਾਤ੍ਯਕੀ (ਯੁਯੁਧਾਨ) ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਸੰਗ ਹੋਇਆ। ਅਸੰਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕੁਣਿ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੁਣਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੁਗੰਧਰ ਹੋਇਆ।
Verse 43
माद्रया वृष्णेः सुतो जज्ञे पृश्निर्वै यदुनन्दनः / जज्ञाते तनयौ पृश्नेः श्वफल्कश्चित्रकश्च ह
ਮਾਦ੍ਰਾ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣੀ ਦੇ ਘਰ ਪૃਸ਼੍ਨੀ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ। ਪૃਸ਼੍ਨੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਸ਼੍ਵਫਲ੍ਕ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਕ।
Verse 44
श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्यामविन्दत / तस्यामजनयत् पुत्रमक्रूरं नाम धार्मिकम् / उपमङ्गुस्तथा मङ्गुरन्ये च बहवः सुताः
ਸ਼੍ਵਫਲ੍ਕ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ‘ਅਕ੍ਰੂਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ; ਨਾਲ ਹੀ ਉਪਮੰਗੂ, ਮੰਗੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹੋਏ।
Verse 45
अक्रूरस्य स्मृतः पुत्रो देववानिति विश्रुतः / उपदेवश्च पुण्यात्मा तयोर्विश्वप्रमाथिनौ
ਅਕ੍ਰੂਰ ਦਾ ‘ਦੇਵਵਾਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ‘ਉਪਦੇਵ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਪੁੰਨਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸੀ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਗਤ ਦੇ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 46
चित्रकस्याभवत् पुत्रः पृथुर्विपृथुरेव च / अश्वग्रीवः सुबाहुश्च सुपार्श्वकगवेषणौ
ਚਿਤ੍ਰਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪૃਥੁ ਅਤੇ ਵਿਪૃਥੁ ਸਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਅਸ਼੍ਵਗ੍ਰੀਵ, ਸੁਬਾਹੁ, ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਕ ਅਤੇ ਗਵੇਸ਼ਣ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।
Verse 47
अन्धकात् काश्यदुहिता लेभे च चतुरः सुतान् / कुकुरं भजमानं च शुचिं कम्बलबर्हिषम्
ਅੰਧਕ ਤੋਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਕੁਕੁਰ, ਭਜਮਾਨ, ਸ਼ੁਚਿ ਅਤੇ ਕੰਬਲਬਰ੍ਹਿਸ਼।
Verse 48
कुकुरस्य सुतो वृष्णिर्वृष्णेस्तु तनयो ऽभवत् / कपोतरोमा विपुलस्तस्य पुत्रो विलोमकः
ਕੁਕੁਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕਪੋਤਰੋਮਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਪੁਲ ਜੰਮਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਪੁਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਲੋਮਕ ਸੀ।
Verse 49
तस्यासीत् तुम्बुरुसखा विद्वान् पुत्रो नलः किल / ख्यायते तस्य नामानुरनोरानकदुन्दुभिः
ਉਸ ਦਾ ਨਲ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਤੁੰਬੁਰੂ ਦਾ ਸਖਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਾਮ-ਕੀਰਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਨਕ ਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਨਾਦ ਵਾਂਗ।
Verse 50
स गोवर्धनमासाद्य तताप विपुलं तपः / वरं तस्मै ददौ देवो ब्रह्मा लोकमहेश्वरः
ਉਹ ਗੋਵਰਧਨ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬਹੁਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਤਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 51
वंशस्य चाक्षयां कीर्ति गानयोगमनुत्तमम् / गुरोरभ्यधिकं विप्राः कामरूपित्वमेव च
ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਅਖੰਡ ਕੀਰਤੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਨ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਅਨੁੱਤਮ ਵਿਧੀ; ਅਤੇ ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸਮਰੱਥਾ—ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ (ਮਿਲਦੀ ਹੈ)।
Verse 52
स लब्ध्वा वरमव्यग्रो वरेण्यं वृषवाहनम् / पूजयामास गानेन स्थाणुं त्रिदशपूजितम्
ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਵਾਹਨ, ਵਰੇਣ੍ਯ, ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਸਥਾਣੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ-ਗਾਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 53
तस्य गानरतस्याथ भगवानम्बिकापतिः / कन्यारत्नं ददौ देवो दुर्लभं त्रिदशैरपि
ਤਦ ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਉਸ ਭਗਤ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਅੰਬਿਕਾਪਤੀ ਨੇ ‘ਕੰਨਿਆ-ਰਤਨ’ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ—ਐਸੀ ਦਿਵ੍ਯ ਕੰਨਿਆ ਜੋ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।
Verse 54
तया स सङ्गतो राजा गानयोगमनुत्तमम् / अशिक्षयदमित्रघ्नः प्रियां तां भ्रान्तलोचनाम्
ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਅਮਿਤ੍ਰਘਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਭਟਕੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਗਾਨ-ਯੋਗ ਦੀ ਅਨੁੱਤਮ ਸਾਧਨਾ ਸਿਖਾਉਣ ਲੱਗਾ।
Verse 55
तस्यामुत्पादयामास सुभुजं नाम शोभनम् / रूपलावण्यसंपन्नां ह्रीमतीमपि कन्यकाम्
ਉਸ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ‘ਸੁਭੁਜ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ; ਅਤੇ ਰੂਪ-ਲਾਵਣ੍ਯ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ‘ਹ੍ਰੀਮਤੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਧੀ ਵੀ ਜੰਮੀ।
Verse 56
ततस्तं जननी पुत्रं बाल्ये वयसि शोभनम् / शिक्षयामास विधिवद् गानविद्यां च कन्यकाम्
ਫਿਰ ਮਾਂ ਨੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਸੋਹਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਧੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਗਾਨ-ਵਿਦਿਆ ਸਿਖਾਈ।
Verse 57
कृतोपनयनो वेदानधीत्य विधिवद् गुरोः / उद्ववाहात्मजां कन्यां गन्धर्वाणां तु मानसीम्
ਉਪਨਯਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਨਿਧ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ‘ਮਾਨਸੀ’—ਮਨੋਂ ਜੰਮੀ—ਕੰਨਿਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
Verse 58
तस्यामुत्पादयामास पञ्च पुत्राननुत्तमान् / वीणावादनतत्त्वज्ञान् गानशास्त्रविशारदान्
ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਅਤੁੱਲ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ—ਜੋ ਵੀਣਾ-ਵਾਦਨ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗਾਨ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸਨ।
Verse 59
पुत्रैः पौत्रैः सपत्नीको राजा गानविशारदः / पूजयामास गानेन देवं त्रिपुरनाशनम्
ਪੁੱਤਰਾਂ-ਪੋਤਰਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ, ਗਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਰਾਜੇ ਨੇ ਭਗਤੀ-ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਨਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 60
ह्रीमती चापि या कन्या श्रीरिवायतलोचना / सुबाहुर्नाम गन्धर्वस्तामादाय ययौ पुरीम्
ਅਤੇ ਹ੍ਰੀਮਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਉਹ ਕੁੜੀ—ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ—ਸੁਬਾਹੁ ਨਾਮਕ ਗੰਧਰਵ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 61
तस्यामप्यभवन् पुत्रा गन्धर्वस्य सुतेजसः / सुषेणवीरसुग्रीवसुभोजनरवाहनाः
ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉਸ ਤੇਜਸਵੀ ਗੰਧਰਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ—ਸੁਸ਼ੇਣ, ਵੀਰ, ਸੁਗਰੀਵ, ਸੁਭੋਜਨ ਅਤੇ ਰਵਾਹਨ।
Verse 62
अथासीदभिजित् पुत्रो वीरस्त्वानकदुन्दुभेः / पुनर्वसुश्चाभिजितः संबभूवाहुकः सुतः
ਫਿਰ ਆਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਦਾ ਅਭਿਜਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਅਭਿਜਿਤ ਤੋਂ ਪੁਨਰਵਸੂ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਹੁਕ ਸੀ।
Verse 63
आहुकस्योग्रसेनश्च देवकश्च द्विजोत्तमाः / देवकस्य सुता वीरा जज्ञिरे त्रिदशोपमाः
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਹੁਕ ਤੋਂ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਦੇਵਕ ਜੰਮੇ; ਅਤੇ ਦੇਵਕ ਦੀਆਂ ਵੀਰ ਧੀਆਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੰਮੀਆਂ।
Verse 64
देववानुपदेवश्च सुदेवो देवरक्षितः / तेषां स्वसारः सप्तासन् वसुदेवाय ता ददौ
ਦੇਵਵਾਨ, ਉਪਦੇਵ, ਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਰਕਸ਼ਿਤ ਜੰਮੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
Verse 65
वृकदेवोपदेवा च तथान्या देवरक्षिता / श्रीदेवा शान्तिदेवा च सहदेवा सहदेवा च सुव्रता / देवकी चापि तासां तु वरिष्ठाभूत् सुमध्यमा
ਵ੍ਰਿਕਦੇਵੋਪਦੇਵਾ ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਦੇਵਰਕਸ਼ਿਤਾ; ਸ਼੍ਰੀਦੇਵਾ, ਸ਼ਾਂਤਿਦੇਵਾ, ਸਹਦੇਵਾ, ਫਿਰ ਸਹਦੇਵਾ ਅਤੇ ਸੁਵ੍ਰਤਾ—ਇਹ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਮੱਧਿਆਮਾ ਦੇਵਕੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ।
Verse 66
अग्रसेनस्य पुत्रो ऽभून्न्यग्रोधः कंस एव च / सुभूमी राष्ट्रपालश्च तुष्टिमाञ्छङ्कुरेव च
ਅਗ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਨਿਆਗਰੋਧ ਅਤੇ ਕੰਸ; ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਭੂਮੀ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਾਲ, ਤੁਸ਼ਟੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕੂ ਵੀ ਹੋਏ।
Verse 67
भजमानादबूत् पुत्रः प्रख्यातो ऽसौ विदूरथः / तस्य शूरः शमिस्तस्मात् प्रतिक्षत्रस्ततो ऽभवत्
ਭਜਮਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਵਿਦੂਰਥ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ੂਰ, ਸ਼ੂਰ ਤੋਂ ਸ਼ਮੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਮੀ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਤਿਕਸ਼ਤ੍ਰ ਜੰਮਿਆ।
Verse 68
स्वयंभोजस्ततस्तस्माद् हृदिकः शत्रुतापनः / कृतवर्माथ तत्पुत्रो देवरस्तत्सुतः स्मृतः / स शूरस्तत्सुतो धीमान् वसुदेवो ऽथ तत्सुतः
ਸਵਯੰਭੋਜ ਤੋਂ ਹ੍ਰਦਿਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹਾਦੁਰ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸ਼ੂਰ; ਸ਼ੂਰ ਤੋਂ ਵਸੁਦੇਵ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ।
Verse 69
वसुदेवावन्महाबाहुर्वासुदेवो जगद्गुरुः / बभूव देवकीपुत्रो देवैरभ्यर्थितो हरिः
ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਮਹਾਬਾਹੁ ਹਰੀ—ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਗਤ-ਗੁਰੂ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰ ਕੇ ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ।
Verse 70
रोहिणी च महाभागा वसुदेवस्य शोभना / असूत पत्नी संकर्षं रामं ज्येष्ठं हलायुधम्
ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਮਹਾਭਾਗਾ ਪਤਨੀ ਰੋਹਿਣੀ ਨੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ—ਜਠੇ ਰਾਮ, ਹਲਾਯੁਧ ਧਾਰੀ—ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
Verse 71
स एव परमात्मासौ वासुदेवो जगन्मयः / हलायुधः स्वयं साक्षाच्छेषः संकर्षणः प्रभुः
ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਹੀ ਹਲਾਯੁਧ ਧਾਰੀ, ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸ਼ੇਸ਼—ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਪ੍ਰਭੂ—ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ।
Verse 72
भृगुशापच्छलेनैव मानयन् मानुषीं तनुम् / बभूत तस्यां देवक्यां रोहिण्यामपि माधवः
ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਮਾਧਵ ਦੇਵਕੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਰੋਹਿਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 73
उमादेहसमुद्भूता योगनिद्रा च कौशीकी / नियोगाद् वासुदेवस्य यशोदातनया ह्यभूत्
ਉਮਾ ਦੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਹੀ ਯੋਗਨਿਦਰਾ—ਕੌਸ਼ਿਕੀ—ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ।
Verse 74
ये चान्ये वसुदेवस्य वासुदेवाग्रजाः सुताः / प्रागेव कंसस्तान् सर्वान् जघान मुनिपुङ्गवाः
ਅਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵਾਸੁਦੇਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੇ ਅਗਰਜ ਸਨ—ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਕংস ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
Verse 75
सुषेणश्च तथोदायी भद्रसेनो महाबलः / ऋजुदासो भद्रदासः कीर्तिमानपि पूर्वजः
ਸੁਸ਼ੇਣ, ਅਤੇ ਉਦਾਈ; ਮਹਾਬਲੀ ਭਦ੍ਰਸੇਨ; ਰਿਜੁਦਾਸ, ਭਦ੍ਰਦਾਸ; ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਪੂਰਵਜ ਕੀਰਤਿਮਾਨ ਵੀ (ਸੀ)।
Verse 76
हतेष्वेतेषु सर्वेषु रोहिणी वसुदेवतः / असूत रामं लोकेशं बलभद्रं हलायुधम्
ਇਹ ਸਭ ਹਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਹਿਣੀ ਨੇ ਵਸੁਦੇਵ ਤੋਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਬਲਭਦ੍ਰ, ਹਲ-ਆਯੁਧ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
Verse 77
जाते ऽथ रामे देवानामादिमात्मानमच्युतम् / असूत देवकी कृष्णं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम्
ਫਿਰ ਰਾਮ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵਕੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦਿ ਆਤਮਾ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅੰਕਿਤ ਹੈ।
Verse 78
रेवती नाम रामस्य भार्यासीत् सुगुणान्विता / तस्यामुत्पादयामास पुत्रौ द्वौ निशठोल्मुकौ
ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਰੇਵਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਨਿਸਠ ਅਤੇ ਓਲਮੁਕ।
Verse 79
षोडशस्त्रीसहस्त्राणि कृष्णस्याक्लिष्टकर्मणः / बभूवुरात्मजास्तासु शतशो ऽथ सहस्त्रशः
ਅਕਲਿਸ਼ਟ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਏ।
Verse 80
चारुदेष्णः सुचारुश्च चारुवेषो यशोधरः / चारुश्रवाश्चारुयशाः प्रद्युम्नः शङ्ख एव च
ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਣ, ਸੁਚਾਰੁ, ਚਾਰੁਵੇਸ਼, ਯਸ਼ੋਧਰ, ਚਾਰੁਸ਼੍ਰਵ, ਚਾਰੁਯਸ਼, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ—ਇਹ (ਉਨ੍ਹਾਂ) ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।
Verse 81
रुक्मिण्य वासुदेवस्यां महाबलपराक्रमाः / विशिष्टाः सर्वपुत्राणां संबभूवुरिम् सुताः
ਰੁਕਮਿਣੀ ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੋਂ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਲ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨ।
Verse 82
तान् दृष्ट्वा तनयान् वीरान् रौक्मिणेयाञ्जनार्दनम् / जाम्बवत्यब्रवीत् कृष्णं भार्या तस्य शुचिस्मिता
ਉਹ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ—ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ—ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਜਾਮਬਵਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਬੋਲੀ।
Verse 83
मम त्वं पुण्डरीकाक्ष विशिष्टं गुणवत्तमम् / सुरेशसदृशं पुत्रं देहि दानवसूदन
ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ਸ਼, ਹੇ ਦਾਨਵਸੂਦਨ! ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਪਰਮ ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਰੇਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ।
Verse 84
जात्बवत्या वचः श्रुत्वा जगन्नाथः स्वयं हरिः / समारेभे तपः कर्तुं तपोनिधिररिन्दमः
ਜਾਤ੍ਬਵਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਜਗੰਨਾਥ ਆਪ ਹੀ ਹਰੀ—ਤਪ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 85
तच्छृणुध्वं मुनिश्रेष्ठा यथासौ देवकीसुतः / दृष्ट्वा लेभे सुतं रुद्रं तप्त्वा तीव्रं महत् तपः
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਸੁਣੋ—ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਤੀਬਰ ਮਹਾਤਪ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Frequently Asked Questions
It converts lineage into lived dharma: royal succession is not merely biological but validated by śaraṇāgati and the establishment of Devī worship, showing that sovereignty is secured through divine protection, right conduct, and ritual patronage.
In this chapter it is presented as a Vāsudeva-centered sacred treatise/tradition set in motion under Nārada’s instruction, supporting rites and observances and functioning as an early theological-ritual framework for Vaiṣṇava devotion within the Purāṇic world.
Viṣṇu’s descent as Kṛṣṇa is central, yet Devī appears as Sarasvatī (refuge and speech-power) and as Kauśikī (yoganidrā), while Śiva is invoked as the Bull-bannered Lord who grants boons—depicting complementary divine agencies rather than sectarian rivalry.
It explicitly announces Kṛṣṇa’s austerity and the vision of Rudra culminating in obtaining him as a son, functioning as a cliffhanger that the subsequent chapter is expected to narrate in detail.