Adhyaya 19

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे अष्टादशो ऽध्यायः सूत उवाच अदितिः सुषुवे पुत्रमादित्यं कश्यपात् प्रभुम् / तस्यादित्यस्य चैवसीद् भार्याणां तु चतुष्टयम् / संज्ञा राज्ञी प्रभा छाया पुत्रांस्तासां निबोधत

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਸਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਆਦਿਤ੍ਯ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ—ਸੰਜ੍ਞਾ, ਰਾਜ੍ਞੀ, ਪ੍ਰਭਾ ਅਤੇ ਛਾਇਆ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।

Verse 2

संज्ञा त्वाष्ट्री च सुषुवे सूर्यान्मनुमनुत्तमम् / यमं च यमुनां चैव राज्ञी रैवतमेव च

ਤਵਸ਼੍ਟਾ ਦੀ ਧੀ ਸੰਜ੍ਞਾ ਨੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਮਨੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਨੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਯਮ, ਯਮੁਨਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਜ੍ਞੀ ਅਤੇ ਰੈਵਤ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 3

प्रभा प्रभातमादित्याच्छाया सावर्णमात्मजम् / शनिं च तपतीं चैव विष्टिं चैव यथाक्रमम्

ਆਦਿਤ੍ਯ (ਸੂਰਜ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਛਾਇਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਵਰਣ ਨੂੰ, ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਨੀ, ਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 4

मनोस्तु प्रथमस्यासन् नव पुत्रास्तु संयमाः / इक्ष्वाकुर्नभगश्चैव धृष्टः शर्यातिरेव च

ਪਹਿਲੇ ਮਨੂ ਦੇ ਨੌਂ ਸੰਯਮੀ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਨਭਗ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਆਦਿ।

Verse 5

नरिष्यन्तश्च नाभागो ह्यरिष्टः कारुषकस्तथा / पृषध्रश्च महातेजा नवैते शक्रसन्निभाः

ਅਤੇ ਨਰਿਸ਼ਯੰਤ, ਨਾਭਾਗ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਕਾਰੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪૃਸ਼ਧ੍ਰ—ਇਹ ਨੌਂ ਹੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵਰਗੇ ਸਨ।

Verse 6

इला ज्येष्ठा वरिष्ठा च सोमवंशविवृद्धये / बुधस्य गत्वा भवनं सोमपुत्रेण संगता

ਸੋਮਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧੇ ਲਈ ਜੇਠੀ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਲਾ ਬੁੱਧ ਦੇ ਭਵਨ ਗਈ ਅਤੇ ਸੋਮਪੁੱਤਰ ਬੁੱਧ ਨਾਲ ਏਕਤ੍ਰ ਹੋਈ।

Verse 7

असूत सौम्यजं देवी पुरूरवसमुत्तमम् / पितॄणां तृप्तिकर्तारं बुधादिति हि नः श्रुतम्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਸੌਮ੍ਯ (ਬੁੱਧ) ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪੁਰੂਰਵਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੁੱਧਜ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 8

संप्राप्य पुंस्त्वममलं सुद्युम्न इति विश्रुतः / इला पुत्रत्रयं लेभे पुनः स्त्रीत्वमविन्दत

ਨਿਰਮਲ ਪੁਰਸ਼ਤਵ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੁਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਇਲਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਪਾਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਇਸਤ੍ਰੀਤਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 9

उत्कलश्च गयश्चैव विनताश्वस्तथैव च / सर्वे ते ऽप्रतिमप्रख्याः प्रपन्नाः कमलोद्भवम्

ਉਤਕਲ, ਗਯਾ ਅਤੇ ਵਿਨਤਾਸ਼ਵ—ਇਹ ਸਭ ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਏ।

Verse 10

इक्ष्वाकोश्चाभवद् वीरो विकुक्षिर्नाम पार्थिवः / ज्येष्ठः पुत्रशतस्यापि दश पञ्च च तत्सुताः

ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਤੋਂ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਨਾਮ ਦਾ ਵੀਰ ਰਾਜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੇਠਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।

Verse 11

तेषाञ्ज्येष्ठः ककुत्स्थो ऽभूत् काकुत्स्थो हि सुयोधनः / सुयोधनात् पृथुः श्रीमान् विश्वकश्च पृथोः सुतः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਠਾ ਕਕੁਤਸਥ ਸੀ; ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਹੀ ਸੁਯੋਧਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸੁਯੋਧਨ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਪૃਥੁ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪૃਥੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਕ ਸੀ।

Verse 12

विश्वकादार्द्रको धीमान् युवनाश्वस्तु तत्सुतः / स गोकर्णमनुप्राप्य युवनाश्वः प्रतापवान्

ਵਿਸ਼ਵਕ ਤੋਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਆਰਦ੍ਰਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਗੋਕਰਣ ਨੂੰ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 13

दृष्ट्वा तु गौतमं विप्रं तपन्तमनलप्रभम् / प्रणम्य दण्डवद् भूमौ पुत्रकामो महीपतिः / अपृच्छत् कर्मणा केन धार्मिकं प्राप्नुयात् सुतम्

ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਤਪਦੇ ਗੌਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ-ਕਾਮੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ—“ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?”

Verse 14

गौतम उवाच आराध्य पूर्वपुरुषं नारायणमनामयम् / अनादिनिधनं देवं धार्मिकं प्राप्नुयात् सुतम्

ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਨਿਰਾਮਯ, ਅਨਾਦਿ-ਅਨੰਤ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਤੇ ਧਰਮਪਰਾਇਣ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

यस्य पुत्रः स्वयं ब्रह्मा पौत्रः स्यान्नीललोहितः / तमादिकृष्णमीशानमाराध्याप्नोति सत्सुतम्

ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪੌਤਰਾ ਨੀਲਲੋਹਿਤ (ਰੁਦ੍ਰ) ਹੋਵੇ—ਉਸ ਆਦਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਸਦਗੁਣੀ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 16

न यस्य भगवान् ब्रह्मा प्रभावं वेत्ति तत्त्वतः / तमाराध्य हृषीकेशं प्राप्नुयाद्धार्मिकं सुतम्

ਜਿਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਤੱਤਵਤಃ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ—ਉਸ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਨਾਲ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 17

स गौतमवचः श्रुत्वा युवनाश्वो महीपतिः / आराधयन्महायोगं वासुदेवं सनातनम्

ਗੌਤਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਨੇ ਮਹਾਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਨਾਤਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

Verse 18

तस्य पुत्रो ऽभवद् वीरः श्रावस्तिरिति विश्रुतः / निर्मिता येन श्रावस्तिर्गौडदेशे महापुरी

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇੱਕ ਵੀਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ‘ਸ਼੍ਰਾਵਸਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਗੌੜ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਵਸਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨਗਰੀ ਵਸਾਈ।

Verse 19

तस्माच्च बृहदश्वो ऽभूत् तस्मात् कुवलयाश्वकः / धुन्धुमारत्वमगमद् धुन्धुं हत्वा महासुरम्

ਉਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਦਅਸ਼ਵ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਵਲਯਾਅਸ਼ਵਕ। ਮਹਾ ਅਸੁਰ ਧੁੰਧੂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ‘ਧੁੰਧੁਮਾਰ’ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 20

धुन्धुमारस्य तनयास्त्रयः प्रोक्ता द्विजोत्तमाः / दृढाश्वश्चैव दण्डाश्वः कपिलाश्वस्तथैव च

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ! ਧੁੰਧੁਮਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ—ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਅਸ਼ਵ, ਦੰਡਾਅਸ਼ਵ ਅਤੇ ਕਪਿਲਾਅਸ਼ਵ।

Verse 21

दृढाश्वस्य प्रमोदस्तु हर्यश्वस्तस्य चात्मजः / हर्यश्वस्य निकुम्भस्तु निकुम्भात् संहताश्वकः

ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਅਸ਼ਵ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੋਦ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਸੀ। ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਤੋਂ ਨਿਕੁੰਭ ਅਤੇ ਨਿਕੁੰਭ ਤੋਂ ਸੰਹਤਾਅਸ਼ਵਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 22

कृशाश्वश्च रणाश्वश्च संहताश्वस्य वै सुतौ / युवनाश्वो रणाश्वस्य शक्रतुल्यबलो युधि

ਸੰਹਤਾਅਸ਼ਵ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਅਸ਼ਵ ਅਤੇ ਰਣਾਅਸ਼ਵ। ਰਣਾਅਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੁਵਨਾਅਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵਰਗਾ ਬਲਵਾਨ ਸੀ।

Verse 23

कृत्वा तु वारुणीमिष्टिमृषीणां वै प्रसादतः / लेभे त्वप्रतिमं पुत्रं विष्णुभक्तमनुत्तमम् / मान्धातारं महाप्राज्ञं सर्वशस्त्रभृतां वरम्

ਫਿਰ ਵਾਰੁਣੀ ਇਸ਼ਟੀ ਕਰਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਅਤੁੱਲ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ—ਮਾਂਧਾਤਾ—ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਭਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਸੀ।

Verse 24

मान्धातुः पुरुकुत्सो ऽभूदम्बरीषश्च वीर्यवान् / मुचुकुन्दश्च पुण्यात्मा सर्वे शक्रसमा युधि

ਮਾਂਧਾਤਾ ਤੋਂ ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਤੇ ਪੁੰਨਾਤਮਾ ਮੁਚੁਕੁੰਦ—ਇਹ ਸਭ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਨ।

Verse 25

अम्बरीषस्य दायादो युवनाश्वो ऽपरः स्मृतः / हरितो युवनाश्वस्य हारितस्तत्सुतो ऽभवत्

ਅੰਬਰੀਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਨਾਮ ਦਾ ਹੋਰ ਇੱਕ ਵਾਰਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਹਰਿਤ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਹਰਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਰਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 26

पुरुकुत्सस्य दायादस्त्रसदस्युर्महायशाः / नर्मदायां समुत्पन्नः संभूतिस्तत्सुतो ऽभवत्

ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਸਦਸ੍ਯੁ ਜੰਮਿਆ। ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੰਭੂਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ।

Verse 27

विष्णुवृद्धः सुतस्तस्य त्वनरण्यो ऽभवत् परः / बृहदशवो ऽनरण्यस्य हर्यश्वस्तत्सुतो ऽभवत्

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਣੁਵ੍ਰਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਨਰਣ੍ਯ ਜੰਮਿਆ। ਅਨਰਣ੍ਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰ੍ਯਸ਼ਵ ਹੋਇਆ।

Verse 28

सो ऽतीव धार्मिको राजा कर्दमस्य प्रजापतेः / प्रसादाद्धार्मिकं पुत्रं लेभे सूर्यपरायणम्

ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸੀ; ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕਰਦਮ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ-ਪਰਾਇਣ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 29

स तु सूर्यं समभ्यर्च्य राजा वसुमनाः शुभम् / लेभे त्वप्रतिमं पुत्रं त्रिधन्वानमरिन्दमम्

ਸ਼ੁਭ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਵਸੁਮਨਾ ਨੇ ਸੂਰਜਦੇਵ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੁੱਲ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰਿਧਨਵਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 30

अयजच्चाश्वमेधेन शत्रून् जित्वा द्विजोत्तमाः / स्वाध्यायवान् दानशीलस्तितिक्षुर्धर्मतत्परः

ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਸ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਦਾਨਸ਼ੀਲ, ਸਹਿਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਸੀ।

Verse 31

ऋषयस्तु समाजग्मुर्यज्ञवाटं महात्मनः / वसिष्ठकश्यपमुखा देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः

ਤਦ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਯੱਗ-ਵਾਟ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਆਦਿ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 32

तान् प्रणम्य महाराजः पप्रच्छ विनयान्वितः / समाप्य विधिवद् यज्ञं वसिष्ठादीन् द्विजोत्तमान्

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯੱਗ ਸਮਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਨਮ੍ਰ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 33

वसुमना उवाच किंस्विच्छेयस्करतरं लोके ऽस्मिन् ब्राह्मणर्षभाः / यज्ञस्तपो वा संन्यासो ब्रूत मे सर्ववेदिनः

ਵਸੁਮਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰਿਸ਼ਭੋ! ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸ਼੍ਰੇਯਸਕਰ ਕੀ ਹੈ—ਯੱਗ, ਤਪ, ਜਾਂ ਸੰਨਿਆਸ? ਹੇ ਸਰਵਵੇਦ-ਵਿਦੋ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 34

वसिष्ठ उवाच अधीत्य वेदान् विधिवत् पुत्रानुत्पाद्य धर्मतः / इष्ट्वा यज्ञेश्वरं यज्ञैर् गच्छेद वनमथात्मवान्

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ ਮੁਤਾਬਕ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਯੱਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯੱਗੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ; ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਪੁਰਖ ਫਿਰ ਵਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ।

Verse 35

पुलस्त्य उवाच आराध्य तपसा देवं योगिनं परमेष्ठिनम् / प्रव्रजेद् विधिवद् यज्ञैरिष्ट्वा पूर्वं सुरोत्तमान्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਥ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੇਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ; ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵੋਤਮਾਂ ਲਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯੱਗ ਕਰ, ਫਿਰ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਆ (ਸੰਨਿਆਸ) ਧਾਰਨ ਕਰ।

Verse 36

पुलह उवाच यमाहुरेकं पुरुषं पुराणं परमेश्वरम् / तमाराध्य सहस्त्रांशुं तपसा मोक्षमाप्नुयात्

ਪੁਲਹ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਇਕ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਸਹਸ੍ਰ-ਕਿਰਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 37

जमदग्निरुवाच अजस्य नाभावध्येकमीश्वरेण समर्पितम् / बीजं भगवता येन स देवस्तपसेज्यते

ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਅਜ ਦੇ ਨਾਭਿ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਉਹ ਇਕ ਅਨੁਪਮ ਬੀਜ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹੀ ਦੇਵ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ।

Verse 38

विश्वामित्र उवाच यो ऽग्निः सर्वात्मको ऽनन्तः स्वयंभूर्विश्वतोमुखः / स रुद्रस्तपसोग्रेण पूज्यते नेतरैर्मखैः

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੋ ਅਗਨੀ ਸਰਵਾਤਮਾ, ਅਨੰਤ, ਸਵਯੰਭੂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਤੋਮੁਖ ਹੈ; ਉਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਗ੍ਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਹੋਰ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

Verse 39

भरद्वाज उवाच यो यज्ञैरिज्यते देवो जातवेदाः सनातनः / स सर्वदैवततनुः पूज्यते तपसेश्वरः

ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੋ ਸਨਾਤਨ ਦੇਵ ‘ਜਾਤਵੇਦ’ ਯੱਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਤਪ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਸਦਾ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹੈ।

Verse 40

अत्रिरुवाच यतः सर्वमिदं जातं यस्यापत्यं प्रजापतिः / तपः सुमहदास्थाय पूज्यते स महेश्वरः

ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਜੰਮਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ; ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਤਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 41

गौतम उवाच यतः प्रधानपुरुषौ यस्य शक्तिमयं जगत् / स देवदेवस्तपसा पूजनीयः सनातनः

ਗੌਤਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਜਗਤ ਵਿਆਪਤ ਹੈ; ਉਹ ਸਨਾਤਨ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ ਤਪ ਨਾਲ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ।

Verse 42

कश्यप उवाच सहस्त्रनयनो देवः साक्षी स तु प्रजापतिः / प्रसीदति महायोगी पूजितस्तपसा परः

ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਸਹਸ੍ਰਨੇਤ੍ਰ ਦੇਵ ਸਾਕਸ਼ੀ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਉਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਮਹਾਯੋਗੀ ਉੱਚੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 43

क्रतुरुवाच प्राप्ताध्ययनयज्ञस् लब्धपुत्रस्य चैव हि / नान्तरेण तपः कश्चिद्धर्मः शास्त्रेषु दृश्यते

ਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਿਸ ਨੇ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹੋਣ; ਤਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।

Verse 44

इत्याकर्ण्य स राजर्षिस्तान् प्रणम्यातिहृष्टधीः / विसर्जयित्वा संपूज्य त्रिधन्वानमथाब्रवीत्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਧਨਵਾਨ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ।

Verse 45

आराधयिष्ये तपसा देवमेकाक्षराह्वयम् / प्राणं बृहन्तं पुरुषमादित्यान्तरसंस्थितम्

ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ‘ਏਕਾਖ਼ਸ਼ਰ’ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਾਂਗਾ—ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਾਣ, ਮਹਾਪੁਰਖ ਹੈ ਜੋ ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 46

त्वं तु धर्मरतो नित्यं पालयैतदतन्द्रितः / चातुर्वर्ण्यसमायुक्तमशेषं क्षितिमण्डलम्

ਪਰ ਤੂੰ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਦੇ, ਚਾਤੁਰਵਰਨੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇਸ ਸਾਰੇ ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ।

Verse 47

एवमुक्त्वा स तद्राज्यं निधायात्मभवे नृपः / जगामारण्यमनघस्तपश्चर्तुमनुत्तमम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਅਨੁੱਤਮ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 48

हिमवच्छिखरे रम्ये देवदारुवने शुभे / कन्दमूलफलाहारो मुन्यन्नैरयजत् सुरान्

ਹਿਮਾਲੇ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਸ਼ੁਭ ਦੇਵਦਾਰੂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਕੰਦ-ਮੂਲ ਤੇ ਫਲ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਸਾਦੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਯਜਨਾ-ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 49

संवत्सरशतं साग्रं तपोनिर्धूतकल्मषः / जजाप मनसा देवीं सावित्ररिं वेदमातरम्

ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਕਲਮਸ਼ ਧੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵੇਦਮਾਤਾ ਦੇਵੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦਾ ਜਪ ਕੀਤਾ।

Verse 50

तस्यैवं जपतो देवः स्वयंभूः परमेश्वरः / हिरण्यगर्भो विश्वात्मा तं देशमगमत् स्वयम्

ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਪ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਸਵਯੰਭੂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ, ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਾ—ਉਹ ਦੇਵ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਥਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 51

दृष्ट्वा देवं समायान्तं ब्रह्माणं विश्वतोमुखम् / ननाम शिरसा तस्य पादयोर्नाम कीर्तयन्

ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ ਅਤੇ ਨਾਮ-ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 52

नमो देवाधिदेवाय ब्रह्मणे परमात्मने / हिर्ण्यमूर्तये तुभ्यं सहस्त्राक्षाय वेधसे

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੀ ਅਧਿਦੇਵ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸੁਵਰਨ-ਮੂਰਤੀ, ਸਹਸ੍ਰਾਖ, ਸਰਬ-ਵਿਧਾਤਾ ਵੇਧਸ—ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 53

नमो धात्रे विधात्रे च नमो वेदात्ममूर्तये / सांख्ययोगाधिगम्याय नमस्ते ज्ञानमूर्तये

ਧਾਤਾ ਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਵੇਦ-ਆਤਮ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਾਂਖ੍ਯ ਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨ-ਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਭੂ—ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 54

नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं स्त्रष्ट्रे सर्वार्थवेदिने / पुरुषाय पुराणाय योगिनां गुरवे नमः

ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਸਭ ਅਰਥਾਂ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਦੇ ਜਾਣਨਹਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਆਦਿ ਪੁਰਾਣ ਪੁਰੁਸ਼, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਹ।

Verse 55

ततः प्रसन्नो भगवान् विरिञ्चो विश्वभावनः / वरं वरय भद्रं ते वरदो ऽस्मीत्यभाषत

ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵ-ਪਾਲਕ ਭਗਵਾਨ ਵਿਰਿੰਚ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ—“ਵਰ ਮੰਗ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਵਰਦਾਤਾ ਹਾਂ।”

Verse 56

राजोवाच जपेयं देवदेवेश गायत्रीं वेदमातरम् / भूयो वर्षशतं साग्रं तावदायुर्भवेन्मम

ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ! ਜੇ ਮੈਂ ਵੇਦਮਾਤਾ ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਕੀ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਹੋਰ ਵਧ ਕੇ ਪੂਰੇ ਸੌ ਸਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ?”

Verse 57

बाढमित्याह विश्वात्मा समालोक्य नराधिपम् / स्पृष्ट्वा कराभ्यां सुप्रीतस्तत्रैवान्तरधीयत

“ਤਥਾਸਤੁ,” ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ ਨੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ; ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 58

सो ऽपि लब्धवरः श्रीमान् जजापातिप्रसन्नधीः / शान्तस्त्रिषवणस्नायी कन्दमूलफलाशनः

ਉਹ ਵੀ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹੋਇਆ; ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਉ ਦਾ ਸੀ, ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਧਿਆਂ ਵੇਲੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਕੰਦ-ਮੂਲ-ਫਲ ਹੀ ਖਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 59

तस्य पूर्णे वर्षशते भगवानुग्रदीधितिः / प्रादुरासीन्महायोगी भानोर्मण्डलमध्यतः

ਉਸ ਦੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਉਗ੍ਰਦੀਧਿਤਿ ਮਹਾਯੋਗੀ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 60

तं दृष्ट्वा वेदविदुषं मण्डलस्थं सनातनम् / स्वयंभुवमनाद्यन्तं ब्रह्माणं विस्मयं गतः

ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਤ, ਸਨਾਤਨ, ਸਵਯੰਭੂ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਅਤਿ ਵਿਸਮਯ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।

Verse 61

तुष्टाव वैदिकैर्मन्त्रैः सावित्र्या च विशेषतः / क्षणादपश्यत् पुरुषं तमेव परमेश्वरम्

ਉਸ ਨੇ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਗਾਇਤ੍ਰੀ) ਨਾਲ, ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ; ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 62

चतुर्मुखं जटामौलिमष्टहस्तं त्रिलोचनम् / चन्द्रावयवलक्षमाणं नरनारीतनुं हरम्

ਉਸ ਨੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਚਤੁਰਮੁਖ, ਜਟਾਮੌਲੀ, ਅੱਠ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ, ਚੰਦਰ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰੀ, ਨਰ-ਨਾਰੀ-ਤਨੁ (ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ) ਰੂਪ।

Verse 63

भासयन्तं जगत् कृत्स्नं नीलकण्ठं स्वरश्मिभिः / रक्ताम्बरधरं रक्तं रक्तमाल्यानुलेपनम्

ਮੈਂ ਨੀਲਕੰਠ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ, ਲਾਲ ਤੇਜਸਵੀ, ਲਾਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਅਨੁਲੇਪਨ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 64

तद्भावभावितो दृष्ट्वा सद्भावेन परेण हि / ननाम शिरसा रुद्रं सावित्र्यानेन चैव हि

ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਰਮ ਸ਼ੁੱਧ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਗਾਇਤ੍ਰੀ) ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਵੀ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 65

नमस्ते नीलकण्ठाय भास्वते परमेष्ठिने / त्रयीमयाय रुद्राय कालरूपाय हेतवे

ਹੇ ਨੀਲਕੰਠ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤ੍ਰਈਮਯ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕਾਲ-ਰੂਪ ਕਾਰਣ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 66

तदा प्राह महादेवो राजानं प्रीतमानसः / इमानि मे रहस्यानि नामानि शृणु चानघ

ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਮੇਰੇ ਇਹ ਗੁਪਤ ਨਾਮ ਸੁਣ।

Verse 67

सर्ववेदेषु गीतानि संसारशमनानि तु / नमस्कुरुष्व नृपते एभिर्मां सततं शुचिः

ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ্তুਤੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਤੇ, ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ (ਵੈਦਿਕ ਸ্তুਤੀਆਂ) ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ।

Verse 68

अध्यायं शतरुद्रीयं यजुषां सारमुद्धृतम् / जपस्वानन्यचेतस्को मय्यासक्तमना नृप

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਸਾਰ ਵਜੋਂ ਉੱਧਰਿਤ ਸ਼ਤਰੁਦਰੀਯ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਜਪ ਕਰ—ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਰੱਖ ਕੇ।

Verse 69

ब्रह्मचारी मिताहारो भस्मनिष्ठः समाहितः / जपेदामरणाद् रुद्रं स याति परमं पदम्

ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਮਿਤਾਹਾਰੀ, ਭਸਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਸਮਾਹਿਤ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੌਤ ਤੱਕ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ; ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 70

इत्युक्त्वा भगवान् रुद्रो भक्तानुग्रहकाम्यया / पुनः संवत्सरशतं राज्ञे ह्यायुरकल्पयत्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਤ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਲਈ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਆਯੁ ਨਿਯਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 71

दत्त्वास्मै तत् परं ज्ञानं वैराग्यं परमेश्वरः / क्षणादन्तर्दधे रुद्रस्तदद्भुतमिवाभवत्

ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਵੈਰਾਗ ਦਿੱਤਾ; ਰੁਦ੍ਰ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ—ਉਹ ਘਟਨਾ ਅਦਭੁਤ ਲੱਗੀ।

Verse 72

राजापि तपसा रुद्रं जजापानन्यमानसः / भस्मच्छन्नस्त्रिषवणं स्नात्वा शान्तः समाहितः

ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਅਨਨ੍ਯ ਮਨ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕੀਤਾ। ਭਸਮ ਲਗਾ ਕੇ, ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਧੀਆਂ ਵੇਲੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਮਾਹਿਤ ਰਿਹਾ।

Verse 73

जपतस्तस्य नृपतेः पूर्णे वर्षशते पुनः / योगप्रवृत्तिरभवत् कालात् कालात्मकं परम्

ਉਸ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਜਦੋਂ ਪੂਰੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ ਕਾਲ ਤੋਂ—ਜੋ ਕਾਲ-ਸਰੂਪ ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੈ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਜਾਗ ਪਈ।

Verse 74

विवेश तद् वेदसारं स्थानं वै परमेष्ठिनः / भानोः स मण्डलं शुभ्रं ततो यातो महेश्वरम्

ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰ-ਸਰੂਪ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਉਥੋਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 75

यः पठेच्छृणुयाद् वापि राज्ञश्चरितमुत्तमम् / सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਉੱਤਮ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।