Adhyaya 29

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपख्याने विशुक्रविषङ्गवधो नामाष्टाविंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच अश्वानन महाप्राज्ञ वर्णितं मन्त्रिणीबलम् / विषङ्गस्य वधो युद्धे वर्णितो दण्डनाथया

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਹਯਗ੍ਰੀਵ-ਅਗਸਤ੍ਯ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਲਲਿਤੋਪਾਖਿਆਨ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸ਼ੁਕ੍ਰ-ਵਿਸ਼ੰਗ-ਵਧ’ ਨਾਮ ਦਾ ਅਠਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਅਗਸਤ੍ਯ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਅਸ਼ਵਾਨਨ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ! ਮੰਤ੍ਰਿਣੀ ਦਾ ਬਲ ਵਰਣਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੰਡਨਾਥਾ ਵੱਲੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੰਗ ਦਾ ਵਧ ਵੀ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ।

Verse 2

श्रीदेव्याः श्रोतुमिच्छामि रणचक्रे पराक्रमम् / सोदरस्यापदं दृष्ट्वा भण्डः किमकरोच्छुचा

ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦੇ ਰਣਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਆਪਣੇ ਸਹੋਦਰ ਦੀ ਆਪਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭੰਡ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?

Verse 3

कथं तस्य रणोत्साहः कैः समं समयुध्यत / सहायाः के ऽभवंस्तस्य हतभ्रातृतनूभुवः

ਉਸ ਦਾ ਰਣ-ਉਤਸਾਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਤੌਰ ਤੇ ਯੁੱਧ ਕਰਦਾ ਸੀ? ਭਰਾ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਕੌਣ ਬਣੇ?

Verse 4

हयग्रीव उवाच इदं शृणु महाप्राज्ञ सर्वपापनिकृन्तनम् / ललिताचरितं पुण्यमणिमादिगुमप्रदम्

ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ! ਇਹ ਸੁਣੋ; ਸ਼੍ਰੀ ਲਲਿਤਾ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 5

वैषुवायनकालेषु पुण्येषु समयेषु च / सिद्धिदं सर्वपापघ्नं कीर्तिदं पञ्चपर्वसु

ਵਿਸੁਵਾਯਨ ਦੇ ਕਾਲਾਂ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਪੁਰਬਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਕੀਰਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 6

तदा हतौ रणे तत्र श्रुत्वा निजसहोदरौ / शोकेन महताविष्टो भण्डः प्रविललाप सः

ਤਦੋਂ ਉਸ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਗੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਭੰਡਾ ਮਹਾਨ ਸੋਗ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 7

विकीर्मकेशो धरणौ मूर्छितः पतितस्तदा / न लेभे किञ्चिदाश्वासं भ्रातृव्यसनकर्शितः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਕੇਸ ਬਿਖਰ ਗਏ; ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਢਾਰਸ ਨਾ ਮਿਲੀ।

Verse 8

पुनः पुनः प्रविलपन्कुटिलाक्षेण भूरिशः / आश्वास्यामानः शोकेन युक्तः कोपमवाप सः

ਉਹ ਵਕਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬਹੁਤ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਢਾਰਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਵੀ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿ ਕੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।

Verse 9

फालं वहन्नतिक्रूरं भ्रमद्भ्रुकुटिभीषणम् / अङ्गारपाटलाक्षश्च निःश्वसन्कृष्णसर्पवत्

ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੇਰਹਿਮ ਮੱਥੇ ਵਾਲਾ, ਤਿਉੜੀਆਂ ਕਾਰਨ ਭਿਆਨਕ, ਅੰਗਿਆਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਫੁਫਕਾਰਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 10

उवाच कुटिलाक्षं द्राक्समस्तपृतनापतिम् / क्षिप्रं मुहुर्मुहुः स्पृष्ट्वा धुन्वानः करवालिकाम्

ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਛੂਹੰਦੇ ਅਤੇ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਕੁਟਿਲਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

Verse 11

क्रोधहुङ्कारमातन्वन्गर्जन्नुत्पातमेघवत्

ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਕਾਰ ਭਰੀ।

Verse 12

ययैव दृष्टया मायाबलाद्युद्धे विनाशिताः / भ्रातरो मम पुत्राश्च सेनानाथाः सहस्रशः

ਜਿਸ ਹੰਕਾਰੀ ਔਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 13

तस्याः स्त्रियाः प्रमत्तायाः कण्ठोत्थैः शोणितद्रवैः / भ्रातृपुत्रमहाशोकवह्निं निर्वापयाम्यहम्

ਉਸ ਹੰਕਾਰੀ ਔਰਤ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਾਵਾਂਗਾ।

Verse 14

गच्छ रे कुटिलाक्ष त्वं सज्जीकुरु पताकिनीम् / इत्युक्त्वा कठिनं वर्म वज्रपातसहं महत्

“ਜਾ, ਹੇ ਕੁਟਿਲਾਖ੍ਸ਼! ਪਤਾਕਿਨੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਜ੍ਰਪਾਤ ਵੀ ਸਹਿਣ ਯੋਗ ਕਠੋਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਕਵਚ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 15

दधानो भुजमध्येन बध्नन्पृष्ठ तथेषुधी / उद्दाममौर्विनिःश्वासकठोरं भ्रामयन्धनुः

ਉਹ ਭੁਜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਵਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਤੂਣੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਉਗ੍ਰ ਮੌਰਵੀ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਵਰਗੀ ਕਠੋਰ ਸਾਹ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 16

कालाग्निरिव संक्रुद्धो निर्जगाम निजात्पुरात् / तालजङ्घादिकैः सार्द्धंपूर्वद्वारे निवेशिते

ਕਾਲਾਗਨੀ ਵਾਂਗ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਤਾਲਜੰਘ ਆਦੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 17

चतुर्भिर्धृतशस्त्रौघैर्धृतवर्मभिरुद्धतैः / पञ्चत्रिंशच्चमूनाथैः कुटिलाक्षपुरःसरैः

ਚਾਰ ਟੋਲਿਆਂ ਦੇ ਉੱਧਤ ਯੋਧੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਧਾਰੇ, ਕਵਚ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਕੁਟਿਲਾਖ੍ਸ਼ ਅੱਗੇ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਪੈਂਤੀ ਚਮੂ-ਨਾਥ ਸਨ।

Verse 18

सर्वसेनापतीन्द्रेण कुटिलाक्षेण स क्रुधा / मिलितेन च भण्डेन चत्वारिंशच्चमूवराः

ਸਭ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਕੁਟਿਲਾਖ੍ਸ਼ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਭੰਡ ਦੇ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਣ ਤੇ, ਚਾਲੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਚਮੂ-ਨਾਥ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 19

दीप्तायुधा दीप्तकेशा निर्जग्मुर्दीप्तकङ्कटाः / द्विसहस्राक्षौहिणीनां पञ्चाशीतिः परार्धिका

ਚਮਕਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਜਗਮਗਾਉਂਦੇ ਕੇਸਾਂ ਅਤੇ ਦਿੱਪਦੇ ਕਵਚਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨਿਕਲ ਪਈਆਂ। ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਪਚਾਸੀ ਪਰਾਰਧ ਦੀ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ।

Verse 20

तदेनमन्वगादेकहेलया मथितुं द्विषः / भण्डासुरे विनिर्याते सर्वसैनिकसंकुले

ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਥ ਦੇਣ ਲਈ ਉਹ ਇਕ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਭੰਡਾਸੁਰ ਦੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹੀ ਥਾਂ ਸਾਰੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।

Verse 21

शून्यके नगरे तत्र स्त्रीमात्रमवशेषितम् / आभिलो नाम दैत्येन्द्रो रथवर्यो महारथः / सहस्रयुग्यसिंहाढ्यमारुरोह रणोद्धतः

ਉਸ ਸੁੰਨੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਹੀ ਬਚੀਆਂ ਸਨ। ‘ਆਭਿਲੋ’ ਨਾਮ ਦਾ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ, ਮਹਾਰਥੀ, ਰਣ-ਉੱਦਤ ਹੋ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰ-ਯੁਗ੍ਯ ਸਿੰਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠਾ।

Verse 22

तत्वरे विज्वलज्ज्वालाकालाग्निरिव दीप्तिमान् / घातको नाम वै खड्गश्चन्द्रहाससमाकृतिः

ਤਦ ਉਹ ਜਗਮਗਾਉਂਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਾਲੇ ਕਾਲਾਗਨੀ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਇਆ। ‘ਘਾਤਕ’ ਨਾਮ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਖੜਗ ਚੰਦਰਹਾਸ ਵਰਗੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 23

इतस्ततश्चलन्तीनां सेनानां धूलिरुत्थिता / वोढुं तासां भरं भूमिरक्षमेव दिवं ययौ

ਇਧਰ-ਉਧਰ ਚਲਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਧੂੜ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਝੱਲਣ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਧੂੜ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 24

केचिद्भूमेरपर्याप्ताः प्रचेलुर्व्योमवर्त्मना / केषाञ्चित्स्कन्धमारूढाः केचिच्चेलुर्महारथाः

ਕਈ ਯੋਧੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਥਾਂ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਦੌੜ ਪਏ। ਕਈ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਮਹਾਰਥੀ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 25

न दिक्षु न च भूचक्रे न व्योमनि च ते ममुः / दुःखदुखेन ते चेलुरन्योन्याश्लेषपीडिताः

ਉਹ ਨਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਸਕੇ, ਨਾ ਧਰਤੀ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ। ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਜੱਫਿਆਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਚਲੇ।

Verse 26

अत्यन्त सेनासंमर्दाद्रथचक्रैर्विचूर्णिताः / केचित्पादेन नागानां मर्दिता न्यपतन्भुवि

ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸੈਨਾ-ਸੰਮਰਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਥਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਕਈ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਜਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 27

इत्थं प्रचलिता तेन समं सर्वैश्च सैनिकैः / वज्रनिष्पेषसदृशो मेघनादो व्यधीयत

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੈਨਿਕ ਇਕੱਠੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਏ। ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ ਮੇਘ-ਨਾਦ ਉੱਠਿਆ।

Verse 28

तेनातीव कठोरेण सिंहनादेन भूयसा / भण्डदैत्यमुखोत्थेन विदीर्णमभवज्जगत्

ਭੰਡ ਦੈਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਬਲ ਸਿੰਹ-ਨਾਦ ਨਾਲ ਜਗਤ ਮਾਨੋ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ।

Verse 29

सागराः शोषमापन्नाश्चन्द्राकारै प्रपलायितौ / उडूनि न्यपतन्व्योम्नो भूमिर्देलायिताभवत्

ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰ-ਆਕਾਰ ਭੈ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਭੱਜ ਪਏ। ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਤਾਰੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਡੋਲਦੀ ਹੋਈ ਕੰਬ ਉਠੀ।

Verse 30

दिङ्नागाश्चाभवंस्त्रस्ता मूर्च्छिताश्च दिवौकसः / शक्तीनां कटकं चासीदकाण्डत्रासविह्वलम्

ਦਿਗਗਜ ਡਰ ਨਾਲ ਤ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਦੇਵ ਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਪਏ। ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੈਨਿਕ ਕਤਾਰ ਵੀ ਅਚਾਨਕ ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈ।

Verse 31

प्राणान्संधारयामासुः कथञ्चिन्मध्य आहवे / शक्तयो भयविभ्रष्टान्यायुधानि पुनर्दधुः

ਯੁੱਧ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਸੰਭਾਲ ਗਏ। ਡਰ ਨਾਲ ਹੱਥੋਂ ਛੁੱਟੇ ਹਥਿਆਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਮੁੜ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਏ।

Verse 32

वह्निप्राकारवलयं प्रशान्तं पुनरुत्थितम् / दैत्येन्द्रसिंहनादेन चमूनाथधनुःस्वनैः

ਜੋ ਅੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ—ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ ਦੇ ਸਿੰਹਨਾਦ ਅਤੇ ਸੈਨਾਨਾਥ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ।

Verse 33

क्रन्दनैश्चापि योद्धॄणामभूच्छब्दमयं जगत् / तेन नादेन महता भण्डदैत्यविनिर्गमम् / निश्चित्य ललिता देवी स्वयं योद्धुं प्रचक्रमे

ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਕਰੁਣ ਕ੍ਰੰਦਨ ਨਾਲ ਜਗਤ ਸ਼ਬਦਮਯ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਦ ਤੋਂ ਭੰਡ ਦੈਤ੍ਯ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਆਪ ਹੀ ਯੁੱਧ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।

Verse 34

अशक्यमन्यशक्तीनामाकलय्य महाहवम् / भण्डदैत्येन दुष्टेन स्वयमुद्योगमास्थिता

ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਲਈ ਉਸ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਜਾਣ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਟ ਭੰਡ ਦੈਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਯੁੱਧ-ਉਦਯੋਗ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 35

चक्रराजरथस्तस्याः प्रचचाल महोदयः / चतुर्वेदमहाचक्रपुरुषार्थमहाभयः

ਉਸ ਦਾ ਚਕ੍ਰਰਾਜ ਰਥ ਮਹਾਨ ਉਜਾਲੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਉਹ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮਹਾਚਕ੍ਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਲਈ ਮਹਾਂਭਯਕਾਰਕ ਸੀ।

Verse 36

आनन्दध्वजसंयुक्तो नवभिः पर्वभिर्युतः / नवपर्वस्थदेवीभिराकृष्टगुरुधन्विभिः

ਆਨੰਦ ਧਵਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਰਥ ਨੌਂ ਪਰਵਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੀ; ਨੌਂ ਪਰਵਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਧਨੁੱਖ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ।

Verse 37

परार्धाधिकसंख्यातपरिवारसमृद्धिभिः / पर्वस्थानेषु सर्वेषु पालितः सर्वतो दिशम्

ਪਰਾਰਧ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭ ਪਰਵ-ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

Verse 38

दशयोजनमुन्नद्धश्चतुर्योजन विस्तृतः / महाराज्ञीचक्रराजो रथेन्द्रः प्रचलन्बभौ

ਦਸ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਚਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਦਾ ਚਕ੍ਰਰਾਜ ਰਥੇੰਦਰ ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ।

Verse 39

तस्मिन्प्रचलिते जुष्टे श्यामया दण्डनाथया / गेयचक्रं तु बालाग्रे किरिचक्रं तु बृष्ठतः

ਉਸ ਚਲਦੇ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮਾ ਦੰਡਨਾਥੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਾਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਗੇਯਚੱਕਰ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਰਿਚੱਕਰ ਸਥਿਤ ਸੀ।

Verse 40

अन्यासामपि शक्तीनां वाहनानि परार्द्धशः / नृसिंहोष्ट्रनरव्यालमृगपक्षिहयास्तथा

ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਅਪਾਰ ਵਾਹਨ ਸਨ—ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ, ਊਂਟ, ਨਰ, ਵਿਆਲ, ਮ੍ਰਿਗ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਆਦਿ।

Verse 41

गजभेरुण्डशरभ व्याघ्रवातमृगास्तथा / एतादृशश्च तिर्यञ्चो ऽप्यन्ये वाहनतां गताः

ਗਜ, ਭੇਰੁੰਡ, ਸ਼ਰਭ, ਵਿਆਘ੍ਰ ਅਤੇ ਵਾਤਮ੍ਰਿਗ ਆਦਿ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਤਿਰਯਕ ਜੀਵ ਵੀ ਵਾਹਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 42

मुहुरुच्चावचाः शक्तीर्भण्डासुरवधोद्यताः / योजनायामविस्तारमपि तद्द्वारमण्डलम् / वह्निप्राकारचक्रस्य न पर्याप्तं चमूपतेः

ਭੰਡਾਸੁਰ-ਵਧ ਲਈ ਉਦਯਤ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉੱਠੀਆਂ; ਉਸ ਦ੍ਵਾਰ-ਮੰਡਲ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰ-ਚੱਕਰ ਵੀ ਸੈਨਾਪਤੀ ਲਈ ਪਰਯਾਪਤ ਨਾ ਸੀ।

Verse 43

ज्वालामालिनिका नित्या द्वारस्यात्यन्तविस्तृतिम् / विततान समस्तानां सैन्यानां निर्गमैषिणी

ਨਿਤ੍ਯ ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਿਨਿਕਾ ਨੇ ਦ੍ਵਾਰ ਦੀ ਅਤਿ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੱਦ ਨੂੰ ਫੈਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 44

अथ सा जगतां माता महाराज्ञी महोदया / निर्जगामा ग्निपुरता वरद्वारात्प्रतापिनी

ਤਦੋਂ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਮਹੋਦਯਾ ਮਹਾਰਾਣੀ ਪ੍ਰਤਾਪਵਤੀ, ਵਰਦ੍ਵਾਰ ਤੋਂ ਅਗਨਿਪੁਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਕਲ ਪਈ।

Verse 45

देवदुन्दुभयो नेदुः पतिताः पुष्पवृष्टयः / महामुक्तातपत्रं तद्दिवि दीप्तमदृश्यत

ਦੇਵ-ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਗੂੰਜ ਉਠੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ; ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਮੋਤੀਮਯ ਛਤਰ ਚਮਕਦਾ ਦਿੱਸਿਆ।

Verse 46

निमित्तानि प्रसन्नानि शंसकानि जयश्रियाः / अभवंल्ललितासैन्ये उत्पातास्तु द्विषां बले

ਲਲਿਤਾ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਜੈ-ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਸੁਚਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਪਰ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਉਤਪਾਤ ਹੋਏ।

Verse 47

ततः प्रववृते युद्धं सेन योरुभयोरपि / प्रसर्पद्विशिखैः स्तोमबद्धान्धतमसच्छटम्

ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ; ਫੈਲਦੇ ਦੋ-ਨੋਕ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਲ ਘਣਾ ਹਨੇਰਾ ਜਿਹਾ ਛਾ ਗਿਆ।

Verse 48

हन्यमानगजस्तोमसृतशोणितबिन्दुभिः / ह्नीयमाणशिरश्छन्नदैत्यश्वेतातपत्रकम्

ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰ ਢੱਕ ਗਿਆ ਤੇ ਲਾਲੀ ਛਾ ਗਈ।

Verse 49

न दिशो न नभो नागा न भूमिर्न च किञ्चन / दृश्यते केवलं दृष्टं रजोमात्रं च सूर्च्छितम्

ਨਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਸਦੀਆਂ ਸਨ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼, ਨਾ ਨਾਗ, ਨਾ ਧਰਤੀ, ਨਾ ਕੁਝ ਹੋਰ; ਕੇਵਲ ਧੂੜ-ਰਜ ਦਾ ਘਣਾ ਪਰਦਾ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ।

Verse 50

नृत्यत्कबन्धनिवहाविर्भूततटपादपम् / दैत्यकेशसहस्रैस्तु शैवालाङ्कुरकोमला

ਨੱਚਦੇ ਕਬੰਧਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਉਭਰ ਆਏ; ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੇਸ ਸ਼ੈਵਾਲ ਦੇ ਨਰਮ ਅੰਕੁਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।

Verse 51

श्वेतातपत्रयवलयश्वेतपङ्कजभासुरा / चक्रकृत्तकरिग्रामपादकूर्मपरंपरा

ਚਿੱਟੇ ਛਤਰਾਂ ਦੇ ਘੇਰਿਆਂ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਉਹ ਦਿਪਦੀ ਸੀ; ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਕੱਛੂਏ ਵਰਗੀ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 52

शक्तिध्वस्तमहादैत्यगलगण्डशिलोच्चया / विलूनकाण्डैः पतितैः सफेना बलचामरैः

ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਧੁੰਸੇ ਮਹਾਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਗਲੇ ਤੇ ਗੰਡ-ਸਥਾਨ ਪੱਥਰੀਲੇ ਢੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਚੇ ਸਨ; ਕੱਟੇ ਡੰਡਿਆਂ ਦੇ ਡਿੱਗੇ ਢੇਰ ਅਤੇ ਝੱਗ ਵਾਲੇ ਬਲ-ਚਾਮਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਛਾਏ ਸਨ।

Verse 53

तीक्ष्णासिवल्लरीजालैर्निबिडीकृततीरभूः / दैत्यवीरेक्षमश्रेणिमुक्तिंसपुटभासुरा

ਤਿੱਖੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਵਰਗੇ ਜਾਲਾਂ ਨਾਲ ਕੰਢੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਘਣੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ; ਦੈਤ-ਵੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਦਾਢੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਚਮਕਦੀ ਸੀ।

Verse 54

दैत्यवाहनसंघातन क्रमीनशताकुला / प्रावहच्छोणितनदी सेनयोर्युध्यमानयोः

ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਚਿਕਣੀ-ਕੀਚੜੀ ਹੋ ਗਈ; ਦੋਹਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਲਹੂ ਦੀ ਨਦੀ ਵਹਿ ਪਈ।

Verse 55

इत्थं प्रववृते युद्धं मृत्योश्च त्रासदायकम् / चतुर्थयुद्धदिवसे प्रातरा रभ्यभीषणम् / प्रहरद्वयपर्यन्तं सेनयोरुभयोरपि

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਚੌਥੇ ਯੁੱਧ-ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪ੍ਰਹਰ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।

Verse 56

ततः श्रीललितादेव्या भण्डस्याथाभवद्रणः / अस्त्रप्रत्यस्त्रसंक्षोभैस्तुमुलीकृतदिक्तटः

ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਭੰਡਾਸੁਰ ਨਾਲ ਰਣ ਹੋਇਆ; ਅਸਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਤਿਆਸਤ੍ਰ ਦੇ ਝੰਝਾਵਾਤ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੱਕ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਕੋਲਾਹਲ ਛਾ ਗਿਆ।

Verse 57

धनुर्ज्यातलटङ्कारहुङ्कारैरतिभीषणः / तूणीरवदनात्कृष्टधनुर्वरविनिः सृतैः / विमुक्तैर्विशिशैर्भीमैराहवे प्राणहारिभिः

ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਜਿਆ ਦੇ ਟੰਕਾਰ ਅਤੇ ਹੁੰਕਾਰ ਨਾਲ ਰਣ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੂਣੀਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਡਰਾਉਣੇ ਤੀਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣਹਾਰੀ ਬਣ ਗਏ।

Verse 58

हस्तलाघववेगेन न प्राज्ञायत किञ्चन / महाराज्ञीकरांभोजव्यापारं शरमोक्षणे / शृणु सर्वं प्रवक्ष्यामि कुम्भसंभव सङ्गरे

ਹੱਥ ਦੀ ਫੁਰਤੀ ਅਤੇ ਵੇਗ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਕਮਲ-ਹੱਥਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੀਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਜੋ ਕੌਸ਼ਲ—ਹੇ ਕੁੰਭਸੰਭਵ! ਉਸ ਸੰਗਰਾਮ ਦੀ ਸਭ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 59

संधाने त्वेकधा तस्य दशधा चापनिर्गमे / शतधा गगने दैत्यसैन्यप्राप्तौ सहस्रधा / दैत्याङ्गसंगे संप्राप्ताः कोटिसंख्याः शिलीमुखाः

ਸੰਧਾਨ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਿਲੀਮੁਖ ਬਾਣ ਇਕ ਰੂਪ ਸਨ, ਛੁੱਟਦੇ ਹੀ ਦਸ ਰੂਪ ਹੋ ਗਏ; ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੌ ਰੂਪ, ਦੈਤ-ਸੈਨਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰੂਪ; ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।

Verse 60

परान्धकारं सृजती भिन्दती रोदसी शरैः / मर्माभिनत्प्रचण्डस्य महाराज्ञी महेषुभिः

ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘੋਰ ਅੰਧਕਾਰ ਰਚਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੇਦਦੀ ਹੋਈ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੇ ਮਹਾਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚੰਡ ਦੇ ਮਰਮ-ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 61

वहत्कोपारुणं नेत्रं ततो भण्डः स दानवः / ववष शरजालेन महता ललितेश्वरीम्

ਤਦ ਉਹ ਦਾਨਵ ਭੰਡ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈ ਅੱਖ ਧਾਰ ਕੇ, ਲਲਿਤੇਸ਼ਵਰੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਰ-ਜਾਲ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 62

अन्धतामिस्रकं नाम महास्त्रं प्रमुमोच सः / महातरणिबाणेन तन्नुनोद महेश्वरी

ਉਸ ਨੇ ‘ਅੰਧਤਾਮਿਸ੍ਰਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਸਤਰ ਛੱਡਿਆ; ਪਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ‘ਮਹਾਤਰਣੀ’ ਬਾਣ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 63

पाखण्डास्त्रं महावीरो भण्डः प्रमुमुचे रणे / गायत्र्यस्त्रं तस्य नुत्यै ससर्ज जगदंबिका

ਰਣ ਵਿੱਚ ਮਹਾਵੀਰ ਭੰਡ ਨੇ ‘ਪਾਖੰਡਾਸਤਰ’ ਛੱਡਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਨੇ ‘ਗਾਇਤਰੀ ਅਸਤਰ’ ਰਚਿਆ।

Verse 64

अन्धास्त्रमसृजद्भण्डः शक्तिदृष्टिविनाशनम् / चाक्षुष्मतमहास्त्रेण शमयायास तत्प्रसूः

ਭੰਡ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ‘ਅੰਧਾਸਤਰ’ ਛੱਡਿਆ; ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਜਨਨੀ ਨੇ ‘ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ਮਤ’ ਮਹਾਸਤਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 65

शक्तिनाशाभिधं भण्डो मुमोचास्त्रं महारणे / विश्वावसोरथास्त्रेण तस्य दर्पमपाकरोत्

ਮਹਾਰਣ ਵਿੱਚ ਭੰਡ ਨੇ ‘ਸ਼ਕਤਿਨਾਸ਼’ ਨਾਮ ਦਾ ਅਸਤਰ ਛੱਡਿਆ; ਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੂ ਦੇ ਰਥਾਸਤਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਦੰਭ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 66

अन्तकास्त्रं ससर्जोच्चैः संक्रुद्धो भडदानवः / महामृत्युञ्जयास्त्रेण नाशयामास तद्बलम्

ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਭਡ ਦਾਨਵ ਨੇ ਉੱਚੀ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ‘ਅੰਤਕਾਸਤਰ’ ਛੱਡਿਆ; ‘ਮਹਾਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ’ ਅਸਤਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਬਲ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 67

सर्वास्त्रस्मृतिनाशाख्यमस्त्रं भण्डो व्यमुञ्चत / धारणास्त्रेण चक्रेशी तद्बलं समनाशयत्

ਭੰਡ ਨੇ ‘ਸਰਵਾਸਤਰ-ਸਮ੍ਰਿਤਿਨਾਸ਼’ ਨਾਮ ਦਾ ਅਸਤਰ ਛੱਡਿਆ; ਚਕ੍ਰੇਸ਼ੀ ਨੇ ‘ਧਾਰਣਾਸਤਰ’ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਬਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 68

भयास्त्रमसृजद्भण्डः शक्तीनां भीतिदायकम् / अभयङ्करमैन्द्रास्त्रं मुमुचे जगदंबिका

ਭੰਡ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ‘ਭਯਾਸਤਰ’ ਰਚਿਆ; ਤਦ ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਨੇ ਅਭੈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ‘ਮੈੰਦਰਾਸਤਰ’ ਛੱਡਿਆ।

Verse 69

महारोगास्त्रमसृजच्छक्तिसेनासु दानवः / राजयक्ष्मादयो रोगास्ततो ऽभूवन्सहस्रशः

ਦਾਨਵ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾ-ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ; ਤਦ ਰਾਜਯਕਸ਼ਮਾ ਆਦਿ ਰੋਗ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ।

Verse 70

तन्निवारणसिद्ध्यर्थं ललिता परमेश्वरी / नामत्रयमहामन्त्रमहास्त्रं सा मुमोच ह

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਲਲਿਤਾ ਨੇ ਨਾਮਤ੍ਰਯ ਮਹਾਮੰਤ੍ਰ-ਰੂਪ ਮਹਾਸਤਰ ਛੱਡਿਆ।

Verse 71

अच्युतश्चाप्यनन्तश्च गोविन्दस्तु शरोत्थिताः / हुङ्कारमात्रतो दग्ध्वारोगांस्ताननयन्मुदम्

ਅਚ੍ਯੁਤ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਬਾਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਕੇਵਲ ਹੁੰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਰੋਗ ਸਾੜ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।

Verse 72

नत्वा च तां महेशानीं तद्भक्तव्याधिमर्दनम् / विधातुं त्रिषु लोकेषु नियुक्ताः स्वपदं ययुः

ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਆਧੀਆਂ ਦਾ ਮਰਦਨ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 73

आयुर्नाशनमस्त्रं तु मुक्तवान्भण्डदानवः / कालसंकर्षणीरूपमस्त्रं राज्ञी व्यमुञ्चत

ਭੰਡ ਦਾਨਵ ਨੇ ਆਯੁ-ਨਾਸ਼ਕ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ; ਤਦ ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਾਲ-ਸੰਕਰਸ਼ਿਣੀ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਅਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ।

Verse 74

महासुरास्त्रमुद्दामं व्यसृजद्भण्डदानवः / ततः सहस्रशो जाता महाकाया महाबलाः

ਤਦ ਭੰਡ ਦਾਨਵ ਨੇ ਅਤਿ ਉਗ੍ਰ ਮਹਾਸੁਰ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ। ਉਸ ਅਸਤ੍ਰ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਹਾਕਾਯ, ਮਹਾਬਲੀ ਅਸੁਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 75

मधुश्च कैटभश्चैव महिषासुर एव च / धूम्रलोचनदैत्यश्च चण्डमुण्डादयो ऽसुराः

ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ, ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ; ਧੂਮ੍ਰਲੋਚਨ ਦੈਤ ਅਤੇ ਚੰਡ-ਮੁੰਡ ਆਦਿ ਅਸੁਰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 76

चिक्षुभश्चामरश्चैव रक्तबीजो ऽसुरस्तथा / शुम्भश्चैव निशुम्भश्च कालकेया महाबलाः

ਚਿਕ੍ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਮਰ, ਅਤੇ ਰਕਤਬੀਜ ਨਾਮ ਦਾ ਅਸੁਰ; ਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ, ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਕਾਲਕੇਯ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 77

धूम्राभिधानाश्च परे तस्मादस्त्रात्समुत्थिताः / ते सर्वे दानवश्रेष्ठाः कठोरैः शस्त्रमण्डलैः

ਉਸ ਅਸਤ੍ਰ ਤੋਂ ‘ਧੂਮ੍ਰ’ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਭ ਦਾਨਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਠੋਰ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਮੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜ्जਿਤ ਸਨ।

Verse 78

शक्तिसेनां मर्दयन्तो नर्द्दन्तश्च भयङ्करम् / हाहेति क्रन्दमानाश्चशक्तयो दैत्यमर्दिताः

ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦੇ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਗੱਜਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ‘ਹਾ ਹਾ’ ਕਰਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੈਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਰਦਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 79

ललितां शरणं प्राप्ताः पाहि पाहीति सत्वरम् / अथ देवी भृशं क्रुद्धा रुषाट्टहासमातनोत्

ਉਹ ਲਲਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤੁਰੰਤ “ਪਾਹਿ, ਪਾਹਿ” ਕਹਿ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰੋਸ ਨਾਲ ਅੱਟਹਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 80

ततः समुत्थिता काचिद्दुर्गा नाम यशस्विनी / समस्तदेवतेजोभिर्निर्मिता विश्वरूपिणी

ਫਿਰ ‘ਦੁਰਗਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਇਕ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਹ ਸਮੂਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਰਚੀ ਹੋਈ, ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪਣੀ ਸੀ।

Verse 81

शूलं च शूलिना दत्तं चक्रं चक्रिसमर्पितम् / शङ्खं वरुणदत्तश्च शक्तिं दत्तां हविर्भुजा

ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸ਼ੂਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਚਕ੍ਰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਵਰੁਣ ਨੇ ਸ਼ੰਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਵਿਰਭੁਜ (ਅਗਨੀ) ਨੇ ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।

Verse 82

चापमक्षयतूणीरौ मरुद्दत्तौ महामृधे / वज्रिदत्तं च कुलिशं चषकन्धनदार्पितम्

ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਲਈ ਮਰੁਤਾਂ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਅੱਖਯ ਤੂਣੀਰ ਦਿੱਤੇ। ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਕੁਲਿਸ਼ (ਵਜ੍ਰ) ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਚਸ਼ਕੰਧਨ ਨੇ ਦਾਰੂ (ਕਾਠ ਦਾ ਦੰਡ) ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 83

कालदण्डं महादण्डं पाशं पाशधरार्पितम् / ब्रह्मदत्तां कुण्डिकां च घण्टामैरावतार्पिताम्

ਕਾਲਦੰਡ ਅਤੇ ਮਹਾਦੰਡ, ਅਤੇ ਪਾਸ਼ਧਾਰੀ (ਯਮ) ਨੇ ਪਾਸ਼ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕੁੰਡਿਕਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਐਰਾਵਤ ਨੇ ਘੰਟੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ।

Verse 84

मृत्युदत्तौ खड्गखेटौ हारं जलधिनार्पितम् / विश्वकर्मप्रदत्तानि भूषणानि च बिभ्रती

ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਖੜਗ ਅਤੇ ਖੇਟ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਅਰਪਿਤ ਹਾਰ ਵੀ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਉਹ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 85

अङ्गैः सहस्रकिरणश्रेणिभासुररश्मिभिः / आयुधानि समस्तानि दीपयन्ति महोदयैः

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਰਸ਼ਮੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ, ਸਾਰੇ ਆਯੁਧ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 86

अन्यदत्तैरथान्यैश्च शोभमाना परिच्छदैः / सिंहवाहनमारुह्य युद्धं नारायणीव्यधात्

ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਛਦਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਿੰਹ-ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨਾਰਾਇਣੀ ਨੇ ਯੁੱਧ ਰਚਿਆ।

Verse 87

तथा ते महिषप्रख्या दानवा विनिपातिताः / चण्डिकासप्तशत्यां तु यथा कर्म पुराकरोत्

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸ਼ ਵਰਗੇ ਉਹ ਦਾਨਵ ਡਾਹੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਡਿਕਾ-ਸਪਤਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 88

तथैव समरञ्चक्रे महिषादिमदापहम् / तत्कृत्वा दुष्करं कर्म ललितां प्रणनाम सा

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਐਸਾ ਸਮਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਮਹਿਸ਼ ਆਦਿ ਦਾ ਮਦ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਉਹ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਲਲਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 89

मूकास्त्रमसृद्दुष्टः शक्तिसेनासु दानवः / महावाग्वा दिनी नाम ससर्जास्त्रं जगत्प्रसूः

ਦੁਸ਼ਟ ਦਾਨਵ ਨੇ ਸ਼ਕਤਿਸੇਨਾ ਉੱਤੇ ਮੂਕਾਸਤਰ ਛੱਡਿਆ। ਤਦ ਜਗਤਪ੍ਰਸੂ ਨੇ ‘ਮਹਾਵਾਗਵਾਦਿਨੀ’ ਨਾਮ ਦਾ ਅਸਤਰ ਰਚਿਆ।

Verse 90

विद्यारूपस्य वेदस्य तस्करानसुराधमान् / ससर्ज तत्र समरे दुर्मदो भण्डदानवः

ਵਿਦਿਆ-ਰੂਪ ਵੇਦ ਦੇ ਚੋਰ, ਅਧਮ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੁਰਮਦ ਭੰਡ-ਦਾਨਵ ਨੇ ਰਚਿਆ।

Verse 91

दक्षहस्ताङ्गुष्ठनखान्महाराज्ञ्या तिरस्कृतः / अर्णवास्त्रं महादीरो भण्डदैत्यो रणे ऽसृजत्

ਮਹਾਰਾਣੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿਰਸਕਾਰਿਆ ਮਹਾਧੀਰ ਭੰਡ-ਦੈਤ ਨੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਨਖ ਤੋਂ ਰਣ ਵਿੱਚ ਅਰਨਵਾਸਤਰ ਛੱਡਿਆ।

Verse 92

तत्रोद्दामपयः पूरे शक्तिसैन्यं ममजज च / अथ श्रीललितादक्षहस्ततर्जनिकानखात् / आदिकूर्मः समुत्पन्नो योजनायतविस्तरः

ਉੱਥੇ ਉੱਛਲਦੇ ਜਲ-ਪੂਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤਿਸੈਨ੍ਯ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗਾ। ਤਦ ਸ਼੍ਰੀਲਲਿਤਾ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਤਰਜਨੀ ਦੇ ਨਖ ਤੋਂ ਯੋਜਨ-ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ ਆਦਿਕੂਰਮ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 93

धृतास्तेन महाभोगखर्परेण प्रथीयसा / शक्तयो हर्षमापन्नाः सागरास्त्रभयं जहुः

ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਾਭੋਗ-ਖਰਪਰਧਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਸਾਗਰਾਸਤਰ ਦਾ ਡਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

Verse 94

तत्सामुद्रं च भगवान्सकलं सलिलं पपौ / हैरण्याक्षं महास्त्रं तु विजहौ दुष्टदानवः

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਦੈਂਤ ਨੇ ਹੈਰਣਿਆਕਸ਼ ਨਾਮਕ ਮਹਾਂ-ਹਥਿਆਰ ਚਲਾਇਆ।

Verse 95

तस्मात्सहस्रशो जाता हिरण्याक्षा गदायुधाः / तैर्हन्यमाने शक्तीनां सैन्ये सन्त्रा सविह्वले / इतस्ततः प्रचलिते शिथिले रणकर्मणि

ਉਸ ਤੋਂ ਗਦਾਧਾਰੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਸੈਨਾ ਡਰ ਗਈ ਅਤੇ ਘਬਰਾ ਗਈ।

Verse 96

अथ श्रीललितादक्षहस्तमध्याङ्गुलीनखात् / महावराहः समभूच्छ्वेतः कैलाससंनिभः

ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਨਹੁੰ ਤੋਂ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਮਹਾਂਵਰਾਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 97

तेन वज्रसमानेन पोत्रिणाभिविदारिताः / कोटिशस्ते हिरण्याक्षा मर्द्यमानाः क्षयं गताः

ਵਜਰ ਵਰਗੇ ਕਠੋਰ ਉਸ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਰੋੜਾਂ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 98

अथभण्डस्त्वतिक्रोधाद्भुकुटीं विततान ह / तस्य भ्रुकुटितो जाता हिरण्याः कोटिसंख्यकाः

ਫਿਰ ਭੰਡਾਸੁਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਭਰਵੱਟੇ ਤਾਣ ਲਏ। ਉਸ ਦੇ ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਤੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

Verse 99

ज्वलदादित्यवद्दीप्ता दीपप्रहरणाश्व ते / अमर्दयच्चक्तिसैन्यं प्रह्लादं चाप्यमर्दयन्

ਜਲਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਦੀਪ-ਅਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਘੋੜਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਵੀ ਪੀੜਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 100

यः प्रह्लादो ऽस्ति शक्तीनां परमानन्दलक्षणः / स एव बालकोभूत्वा हिरण्यपरिपीडितः

ਜੋ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਹੀ ਬਾਲਕ ਬਣ ਕੇ ਹਿਰਣ੍ਯ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 101

ललितां शरणं प्राप्तस्तेन राज्ञी कृपामगात् / अथ शक्त्या नन्दरूपं प्रह्लादं परिरक्षितुम्

ਲਲਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰਾਣੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਈ; ਤਦ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਨੰਦ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ।

Verse 102

दक्षहस्तानामिकाग्रं धुनोति स्म महेश्वरी / तस्माद् धूतसटाजालः प्रज्वलल्लोचनत्रयः

ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਅਨਾਮਿਕਾ ਦੇ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਝਟਕਿਆ; ਉਸ ਨਾਲ ਜਟਾਵਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਝੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨੇ ਨੇਤਰ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਹੋ ਉਠੇ।

Verse 103

सिंहास्यः पुरुषा कारः कण्ठस्याधो जनार्दनः / नखायुधः कालरुद्ररूपी घोराट्टहासवान्

ਸਿੰਹ-ਮੁਖ, ਪੁਰਖ-ਆਕਾਰ; ਗਲੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਜਨਾਰਦਨ-ਸਰੂਪ; ਨਖ ਹੀ ਜਿਸ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ—ਕਾਲਰੁਦ੍ਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਅੱਟਹਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 104

सहस्रसंख्यदोर्दण्डो ललिताज्ञानुपालकः / हिरण्यकशिपून्सर्वान्भण्डभ्रुकुटिसंभवान्

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭੁਜਾ-ਦੰਡਾਂ ਵਾਲਾ, ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ; ਭੰਡ ਦੀ ਭ੍ਰਿਕੁਟੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸਾਰੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ (ਉਸ ਦੇ) ਸਨ।

Verse 105

क्षणाद्विदारयामास नखैः कुलिशकर्कशैः / बलीन्द्रास्त्रं महाघोरं सर्वदैवतनाशनम् / अमुञ्चल्ललिता देवी प्रतिभण्डमहासुरम्

ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਕਠੋਰ ਨਖਾਂ ਨਾਲ (ਉਸ ਨੇ) ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਘੋਰ ‘ਬਲੀੰਦਰਾਸਤਰ’ ਪ੍ਰਤਿਭੰਡ ਮਹਾਸੁਰ ਉੱਤੇ ਛੱਡਿਆ।

Verse 106

तदस्त्रदर्पनाशाय वामनाः शतशो ऽभवन् / महाराज्ञीदक्षहस्तकनिष्ठाग्रान्महौजसः

ਉਸ ਅਸਤ੍ਰ ਦੇ ਦੰਭ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹਾਰਾਣੀ (ਲਲਿਤਾ) ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਾਮਨ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 107

क्षणेक्षणे वर्धमानाः पाशहस्ता महाबलाः / बलीन्द्रानस्त्रसंभूतान्बध्नन्तः पाशबन्धनैः

ਛਿਨ-ਛਿਨ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਪਾਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇ ਮਹਾਬਲੀ (ਉਹ) ਬਲੀੰਦਰਾਸਤਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏਆਂ ਨੂੰ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਬਾਂਧਦੇ ਗਏ।

Verse 108

दक्षहस्तकनिष्ठाग्राज्जाताः कामेशयोषितः / महाकाया महोत्साहास्तदस्त्रं समनाशयन्

ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਯੋਸ਼ਿਤਾਂ—ਵੱਡੇ ਕਾਯੇ ਵਾਲੀਆਂ, ਮਹਾ-ਉਤਸਾਹੀ—ਉਸ ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।

Verse 109

हैहयास्त्रं समसृजद्भण्डदैत्यो रणाजिरे / तस्मात्सहस्रशोजाताः सहस्रार्जुनकोटयः

ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਭੰਡ ਦੈਤ ਨੇ ਹੈਹਯਾਸਤਰ ਰਚਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰ ਸਹਸ੍ਰਾਰਜੁਨ ਦੀਆਂ ਕਰੋੜਾਂ ਮੂਰਤਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ।

Verse 110

अथ श्रीललितावामहस्ताङ्गुष्टनखादितः / प्रज्वलन्भार्गवो रामः सक्रोधः सिंहनादवान्

ਤਦ ਸ਼੍ਰੀਲਲਿਤਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਨਖ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਰਗਵ ਰਾਮ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਹੋ ਉਠੇ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸਿੰਘਨਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 111

धारया दारयन्नेतान्कुठारस्य कठोरया / सहस्रार्जुनसंख्यातान्क्षणादेव व्यनाशयन्

ਕੁਹਾੜੇ ਦੀ ਕਠੋਰ ਧਾਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਸਹਸ੍ਰਾਰਜੁਨ ਜਿਤਨੇ ਅਸੰਖ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 112

अथ क्रुद्धो भण्डदैत्यः क्रोधाद्धुङ्कारमातनोत् / तस्माद्धुङ्कारतो जातश्चन्द्रहासकृपाणवान्

ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਭੰਡ ਦੈਤ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਹੁੰਕਾਰ ਭਰੀ; ਉਸ ਹੁੰਕਾਰ ਤੋਂ ‘ਚੰਦਰਹਾਸ’ ਨਾਮ ਦਾ ਕ੍ਰਿਪਾਣਧਾਰੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 113

सहस्राक्षौहिणीरक्षःसेनया परिवारितः / कनिष्ठं कुंभकर्णं च मेघनादं च नन्दनम् / गृहीत्वा शक्तिसैन्यं तदतिदूरममर्दयत्

ਹਜ਼ਾਰ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ, ਕਨਿਸ਼ਠ, ਕੁੰਭਕਰਨ, ਮੇਘਨਾਦ ਅਤੇ ਨੰਦਨ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੱਕ ਰੌਂਦਦਾ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 114

अथ श्रीललितावामहस्ततर्जनिकानखात् / कोदण्डरामः समभूल्लक्ष्मणेन समन्वितः

ਤਦੋਂ ਸ਼੍ਰੀਲਲਿਤਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਤਰਜਨੀ ਦੇ ਨਖ ਤੋਂ ਕੋਦੰਡਧਾਰੀ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਲੱਛਮਣ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 115

जटामुकुटवान्वल्लीबन्ध्धतूणीरपृष्टभूः / नीलोत्पलदलश्यामो धनुर्विस्फारयन्मुहुः

ਉਹ ਜਟਾਮੁਕੁਟਧਾਰੀ ਸੀ, ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਤੂਣੀਰ ਸੀ; ਨੀਲੇ ਕਮਲ-ਪੱਤੇ ਵਰਗਾ ਸ਼ਿਆਮ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣਦਾ ਸੀ।

Verse 116

नाशयामास दिव्यास्त्रैः क्षणाद्राक्षससैनिकम् / मर्दयामास पौलस्त्यं कुंभकर्णं च सोदरम् / लक्ष्मणो मेघनादं च महावीरमनाशयत्

ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੌਲਸਤ੍ਯ ਕੁੰਭਕਰਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹੋਦਰ ਨੂੰ ਮਰਦਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਲੱਛਮਣ ਨੇ ਮਹਾਵੀਰ ਮੇਘਨਾਦ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 117

द्विविदास्त्रं महाभीममसृजद्भण्डदानवः / तस्मादनेकशो जाताः कपयः पिङ्गलोचनाः

ਭੰਡ ਦਾਨਵ ਨੇ ਮਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਦ੍ਵਿਵਿਦ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਅਨੇਕ ਪਿੰਗਲ ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ ਕਪੀ ਜਨਮੇ।

Verse 118

क्रोधेनात्यन्तता म्रास्याः प्रत्येकं हनुमत्समाः / व्यनाशयच्छक्तिसैन्यं क्रूरक्रेङ्कारकारिणः

ਉਹ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਗ੍ਰ ਹੋ ਗਏ; ਹਰ ਇੱਕ ਹਨੁਮਾਨ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਕਠੋਰ ਗਰਜ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀ-ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 119

अथ श्रीललितावामहस्तमध्याङ्गुलीनखात् / आविर्बभूव तालाङ्कः क्रोधमध्यारुणेक्षणः

ਤਦ ਸ਼੍ਰੀਲਲਿਤਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਮੱਧਲੀ ਉਂਗਲ ਦੇ ਨਖ ਤੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ‘ਤਾਲਾਂਕ’ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 120

नीलांबरपिनद्धाङ्गः कैलासाचलनिर्मलः / द्विविदास्त्रसमुद्भूतान्कपीन्सर्न्वान्व्यनाशयन्

ਨੀਲੇ ਅੰਬਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਕੈਲਾਸ-ਸ਼ਿਖਰ ਵਰਗਾ ਨਿਰਮਲ ਉਹ ਤਾਲਾਂਕ, ਦ੍ਵਿਵਿਦ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 121

राजासुरं नाम महत्ससर्जास्त्रं महाबलः / तस्मादस्त्रात्समुद्भूता बहवो नृपदानवाः

ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ‘ਰਾਜਾਸੁਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ; ਉਸ ਅਸਤ੍ਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ ਰਾਜਾ-ਰੂਪ ਦਾਨਵ ਉਪਜੇ।

Verse 122

शिशुपालो दन्तवक्त्रः शाल्वः काशीपतिस्तथा / पैण्ड्रको वासुदेवश्च रुक्मी डिंभकहंसकौ

ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ, ਦੰਤਵਕਤ੍ਰ, ਸ਼ਾਲਵ, ਕਾਸ਼ੀਪਤੀ; ਪੈਂਡ੍ਰਕ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਰੁਕਮੀ, ਡਿੰਭਕ ਅਤੇ ਹੰਸ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 123

शंबरश्च प्रलंबश्च तथा बाणासुरो ऽपि च / कंसश्चाणूरमल्लश्च मुष्टिकोत्पलशेखरौ

ਸ਼ੰਬਰ, ਪ੍ਰਲੰਬ ਅਤੇ ਬਾਣਾਸੁਰ; ਕংস, ਚਾਣੂਰ ਮੱਲ, ਮੁਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਉਤਪਲਸ਼ੇਖਰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 124

अरिष्टो धेनुकः केशी कालियो यमलार्जुनौ / पूतना शकटश्चैव तृणावर्तादयो ऽसुराः

ਅਰਿਸ਼ਟ, ਧੇਨੁਕ, ਕੇਸ਼ੀ, ਕਾਲਿਯ, ਯਮਲਾਰਜੁਨ; ਅਤੇ ਪੂਤਨਾ, ਸ਼ਕਟ ਤੇ ਤ੍ਰਿਣਾਵਰਤ ਆਦਿ ਅਸੁਰ ਸਨ।

Verse 125

नरकाख्यो महावीरो विष्णुरूपी मुरासुरः / अनेके सह सेनाभिरुत्थिताः शस्त्रपाणयः

ਨਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਵੀਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੁਰਾਸੁਰ—ਅਨੇਕ ਯੋਧੇ ਫੌਜਾਂ ਸਮੇਤ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ।

Verse 126

तान्विनाशयितुंसर्वान्वासुदेवः सनातनः / श्रीदेवीवामहस्ताब्जानामिकानखसंभवः

ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸਨਾਤਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੇ ਕਮਲ ਦੀ ਅਨਾਮਿਕਾ ਦੇ ਨਖ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ।

Verse 127

चतुर्व्यूहं समातेने चत्वारस्ते ततो ऽभवन् / वासुदेवो द्वितीयस्तु संकर्षण इति स्मृतः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਤੁਰਵਿਊਹ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ; ਤਦ ਉਹ ਚਾਰ ਰੂਪ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ‘ਸੰਕਰਸ਼ਣ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 128

प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश्च ते सर्वे प्रीद्यतायुधाः / तानशेषान्दुराचारान्भूमभोरप्रवर्तकान्

ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਅਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਵੀ—ਉਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ—ਉਹ ਬਾਕੀ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਸਨ (ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ)।

Verse 129

नाशयामासुरुर्वीशवेषच्छन्नान्महासुरान्

ਉਰਵੀਸ਼ ਦੇ ਵੇਸ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਮਹਾਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 130

अथ तेषु विनष्टेषु संक्रुद्धो भण्ड्रदानवः / धर्मविप्लावकं घोरं कल्यस्त्रं सममुञ्चत

ਜਦ ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਭੰਡ੍ਰ ਦਾਨਵ ਧਰਮ ਨੂੰ ਉਲਟ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਭਿਆਨਕ ‘ਕਲਿਆਸਤ੍ਰ’ ਛੱਡ ਬੈਠਾ।

Verse 131

ततः कल्यस्त्रतोजाता आन्ध्राः पुण्डाश्च भूमिपाः / किराताः शबरा हूणा यवनाः पापवृत्तयः

ਫਿਰ ਉਸ ਕਲਿਆਸਤ੍ਰ ਤੋਂ ਆਂਧ੍ਰ, ਪੁੰਡ ਆਦਿ ਭੂਮਿਪਾਲ, ਕਿਰਾਤ, ਸ਼ਬਰ, ਹੂਣ ਅਤੇ ਯਵਨ—ਪਾਪੀ ਵਰਤਾਓ ਵਾਲੇ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 132

वेद विप्लावका धर्मद्रोहिणः प्राणहिंसकाः / वर्णाश्रमेषु सांकर्यकारिणो मलिनाङ्गकाः / ललिताशक्तिसैन्यानि भूयोभूयो व्यमर्दयन्

ਉਹ ਵੇਦ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ-ਦ੍ਰੋਹੀ, ਪ੍ਰਾਣ-ਹਿੰਸਕ, ਵਰਣਾਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਲੀਨ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਲਲਿਤਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦੇ ਰਹੇ।

Verse 133

अथ श्रीललितावामहस्तपद्मस्य भास्वतः / कनिष्ठिकानखोद्भूतः कल्किर्नाम जनार्दनः

ਤਦ ਸ਼੍ਰੀ ਲਲਿਤਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੇ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਕਮਲ ਤੋਂ, ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਦੇ ਨਖ ਤੋਂ ‘ਕਲਕੀ’ ਨਾਮਕ ਜਨਾਰਦਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 134

अश्वारूढः प्रतीप्त श्रीरट्टहासं चकार सः / तस्यैव ध्वनिना सर्वे वज्रनिष्पेषबन्धुना

ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਘੋਰ ਅੱਟਹਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਦੀ ਵਜ੍ਰ-ਪ੍ਰਹਾਰ ਵਰਗੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੰਬ ਉਠੇ।

Verse 135

किराता मूर्च्छिता नेशुः शक्तयश्चापि हर्षिताः / दशावतारनाथास्ते कृत्वेदं कर्म दुष्करम्

ਮੂਰਛਿਤ ਕਿਰਾਤ ਚੀਕ ਪਏ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਦਸ਼ਾਵਤਾਰ-ਨਾਥ ਇਹ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕਰਤੱਬ ਕਰ ਕੇ ਡਟੇ ਰਹੇ।

Verse 136

ललितां तां नमस्कृत्य बद्धाञ्जलिपुटाः स्थिताः / प्रतिकल्पं धर्मरक्षां कर्तुं मत्स्या दिजन्मभिः / ललितांबानियुक्तास्ते वैकुण्ठाय प्रतस्थिरे

ਉਹ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜੀ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਮਤਸ੍ਯ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਜਨਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ-ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਲਲਿਤਾਂਬਾ ਦੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ।

Verse 137

इत्थं समस्तेष्वस्त्रंषु नाशितेषु दुराशयः / महामोहास्त्रमसृजच्छक्तयस्तेन मूर्छिताः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮਹਾਮੋਹ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ। ਉਸ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 138

शांभवास्त्रं विसृज्यांबा महामोहास्त्रमक्षिणोत् / अस्त्रप्रत्यस्त्रधाराभिरित्थं जाते महाहवे / अस्तशैलङ्गभस्तीशो गन्तुमारभतारुणः

ਅੰਬਾ ਨੇ ਸ਼ਾਂਭਵ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡ ਕੇ ਮਹਾਮੋਹ ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਸਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਤ੍ਯਸਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ; ਤਦ ਅਸਤਾਚਲ ਦਾ ਗਜਾਧਿਪ ਅਰੁਣ ਚਲਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।

Verse 139

अथ नारायणास्त्रेण सा देवी ललितांबिका / सर्वा अक्षौहिणीस्तस्य भस्मसादकरोद्रणे

ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਲਲਿਤਾਂਬਿਕਾ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣਾਸਤਰ ਨਾਲ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਅਕ੍ਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 140

अथ पाशुपतास्त्रेण दीप्तकालानलत्विषा / चत्वारिंशच्चमूनाथान्महाराज्ञी व्यमर्दयत्

ਫਿਰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੇ ਦਿੱਪਤ ਕਾਲਾਗਨੀ ਵਰਗੀ ਜੋਤ ਵਾਲੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤਾਸਤਰ ਨਾਲ ਚਾਲੀ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।

Verse 141

अथैकशेषं तं दुष्टं निहताशेषबान्धवम् / क्रोधेन प्रज्वलन्तं च जगद्विप्लवकारिणम्

ਤਦ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਬਚਿਆ—ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧੀ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ—ਅਤੇ ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਕੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 142

महासुरं महासत्त्वं भण्डं चण्डपराक्रमम् / महाकामेश्वरास्त्रेण सहस्रादित्यवर्चसा / गतासुमकरोन्माता ललिता परमेश्वरी

ਤਦ ਮਾਤਾ ਲਲਿਤਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਮਹਾਕਾਮੇਸ਼ਵਰਾਸਤਰ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ, ਚੰਡ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਮਹਾਸੁਰ ਭੰਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਹੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 143

तदस्त्रज्वालयाक्रान्तं शून्यकं तस्य पट्टनम् / सस्त्रीकं च सबालं च सगोष्ठं धनधान्यकम्

ਉਸ ਅਸਤਰ ਦੀ ਜਵਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ—ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸਮੇਤ, ਧਨ-ਧਾਨ ਸਮੇਤ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 144

निर्दग्धमासीत्सहसा स्थलमात्रमशिष्यत / भण्डस्य संक्षयेणासीत्त्रैलोक्यं हर्षनर्तितम्

ਅਚਾਨਕ ਸਭ ਕੁਝ ਸੜ ਕੇ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ; ਕੇਵਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਧਰਤੀ ਹੀ ਬਚੀ। ਭੰਡਾਸੁਰ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨੱਚ ਉਠਿਆ।

Verse 145

इत्थं विधाय सुरकार्यमनिन्द्यशीला श्रीचक्रराजरथमण्डलमण्डनश्रीः / कामेश्वरी त्रिजगतां जननी बभासे विद्योतमानविभवा विज्यश्रियाढ्या

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਨਿੰਦਾਰਹਿਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰ-ਰਾਜਰਥ-ਮੰਡਲ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਤ੍ਰਿਜਗਤ ਦੀ ਜਨਨੀ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰੀ ਆਪਣੀ ਦਿਪਤ ਵਿਭੂਤੀ ਅਤੇ ਵਿਜਯ-ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।

Verse 146

सैन्यं समस्तमपि सङ्गरकर्मखिन्नं भण्डासुरप्रबलबाणकृशानुतप्तम् / अस्तं गते सवितरि प्रथितप्रभावा श्रीदेवता शिबिरमात्मन आनिनाय

ਯੁੱਧ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਭੰਡਾਸੁਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬਲ ਬਾਣਾਂ ਰੂਪੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਪ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਵਿਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਈ।

Verse 147

यो भण्डदानववधं ललितांबयेमं कॢप्तं सकृत्पठति तस्य तपोधनेन्द्र / नाशं प्रयान्ति कदनानि दृताष्टसिद्धेर्भुक्तिश्च मुक्तिरपि वर्तत एव हस्ते

ਹੇ ਤਪੋਧਨ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਲਲਿਤਾਂਬਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਇਸ ਭੰਡ-ਦਾਨਵ-ਵਧ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 148

इमं पवित्रं ललितापराक्रमं समस्तपापघ्नमशेषसिद्धिदम् / पठन्ति पुण्येषु दिनेषु ये नरा भजन्ति ते भाग्यसमृद्धिमुत्तमाम्

ਲਲਿਤਾ ਦਾ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪੁੰਨ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਭਾਗ੍ਯ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।