Adhyaya 71

Verse 1

[वेर्सेस् २,७०।३ - ४९ नोत् अवैलब्ले अत् प्रेसेन्त्] सूत उवाच सात्त्वताज्जज्ञिरे पुत्राः कौशल्यायां महाबलाः / भजमानो भजिर्द्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधो ऽन्धकः

[2.70.3–49 ਸ਼ਲੋਕ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ] ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਵਿੱਚ ਸਾਤ्तਵਤ ਤੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ: ਭਜਮਾਨ, ਭਜਿ, ਦਿਵ੍ਯ, ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣਿ, ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ ਅਤੇ ਅੰਧਕ।

Verse 2

महाभोजश्च विख्यातो ब्रह्मण्यस्सत्यसंगरः / तेषां हि सर्गाश्चत्वारः शृणुध्वं विस्तरेण वै

ਮਹਾਭੋਜ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭਗਤ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਸર્ગ ਹਨ—ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

Verse 3

भजमानस्य सृंजय्यो बाह्यका चोपवाह्यका / सृंज यस्य सुते द्वे तु बाह्यके ते उदावहत्

ਭਜਮਾਨ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸ੍ਰਿੰਜਯ੍ਯਾ, ਬਾਹ੍ਯਕਾ ਅਤੇ ਉਪਵਾਹ੍ਯਕਾ ਸਨ। ਸ੍ਰਿੰਜਯ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹ੍ਯਕਾ ਨੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ।

Verse 4

तस्य भार्ये भगिन्यौ ते प्रसूते तु सुतान्बहून् / निम्लोचिः किङ्कणश्चैव धृष्टिः पर पुरञ्जयः

ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਹ ਦੋ ਭੈਣਾਂ-ਵਾਲੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਨਿਮ੍ਲੋਚਿ, ਕਿੰਕਣ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਪਰ-ਪੁਰੰਜਯ।

Verse 5

ते बाह्यकाया सृंजय्या भजमानाद्विजज्ञिरे / अयुताजित्सहस्राजिच्छताजिदिति नामतः

ਉਹ ਬਾਹ੍ਯਕਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿੰਜਯ੍ਯਾ ਤੋਂ ਭਜਮਾਨ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮੇ; ਨਾਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਯੁਤਾਜਿਤ, ਸਹਸ੍ਰਾਜਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਜਿਤ ਕਹਲਾਏ।

Verse 6

बाह्यकायां भगिन्यां ते भजमानाद्विजज्ञिरे / तेषां देवावृधो राजा चचार परमं तपः / पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति स्म ह

ਬਾਹ੍ਯਕਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਸ ਭੈਣ ਤੋਂ ਵੀ ਉਹ ਭਜਮਾਨ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪਰਮ ਤਪ ਕੀਤਾ—“ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ।”

Verse 7

संयोज्या त्मानमेवं स पर्णाशजलमस्पृशत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਨਾਸ਼ਾ ਨਦੀ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ।

Verse 8

सा चोपस्पर्शनात्तस्य चकार प्रियमापगा / कल्याणत्वान्नरपतेस्तस्य सा निम्नगोत्तमा

ਉਸ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਅਪਗਾ ਨਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਰਪਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਿਯ ਮੰਗਲ ਕਰ ਬੈਠੀ; ਉਹ ਉੱਤਮ ਨਦੀ ਰਾਜੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭਦਾਇਕ ਹੋਈ।

Verse 9

चिन्तयाभिपरीताङ्गी जगामाथ विनिश्चयम् / नाभिगच्छामि तां नारीं यस्यामेवंविधः सुतः

ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸਚਾ ਕੀਤਾ—‘ਜਿਸ ਨਾਰੀ ਦਾ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀ।’

Verse 10

भवेत्सर्वगुणोपेतो राज्ञो देवावृधस्य हि / तस्मादस्य स्वयं चाहं भवाम्यद्य सहव्रता

ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ ਰਾਜਾ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸਹਵ੍ਰਤਾ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸਾਥਣ ਬਣਾਂਗੀ।

Verse 11

जज्ञे तस्याः स्वयं हृत्स्थो भावस्तस्य यथेरितः / अथ भूत्वा कुमारी तु सा चिन्तापरमेव च

ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਭਾਵ ਆਪ ਹੀ ਜਾਗ ਪਿਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਘੋਰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਰਹੀ।

Verse 12

वरयामास राजानं तामियेष स पार्थिवः / तस्यामाधत्त गर्भे स तेजस्विनमुदा रधीः

ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਪਾਰਥਿਵ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਗਈ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਧਾਰਿਆ।

Verse 13

अथ सा नवमे मासि सुषुवे सरिता वरा / पुत्रं सर्वगुणोपेतं बभ्रुं देवावृधत्तदा

ਫਿਰ ਨੌਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਰਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ—ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਬਭ੍ਰੁ; ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 14

तत्र वंशे पुराणज्ञा गाथां गायन्ति वै द्विजाः / गुणान्देवावृधस्यापि कीर्तयन्तो महात्मनः

ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣ-ਜਾਣੂ ਦਵਿਜ ਗਾਥਾਵਾਂ ਗਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 15

यथैव शृणुमो दूरात्सपंश्यामस्तथान्तिकात् / बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृथः समः

ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਦੂਰੋਂ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ—ਬਭ੍ਰੁ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ।

Verse 16

पुरुषाः पञ्चषष्टिश्च सहस्राणि च सप्ततिः / येमृतत्वमनुप्राप्ता बब्रोर्देवावृधादपि

ਪੈਂਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਸੱਤਰ ਪੁਰਸ਼—ਉਹ ਬਭ੍ਰੁ ਅਤੇ ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 17

यज्वा दानपतिर्धीरो ब्रह्मण्यः सत्यवाग्बुधः / कीर्त्तिमांश्च महाभोजः सात्त्वतानां महारथः

ਉਹ ਯਜ्ञ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਾਨ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਧੀਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭਗਤ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਮਹਾਭੋਜ ਅਤੇ ਸਾਤ੍ਤਵਤਾਂ ਦਾ ਮਹਾਰਥੀ ਸੀ।

Verse 18

तस्यान्ववायः सुमहान्भोजा ये भुवि विश्रुताः / गान्धारी चैव माद्री च धृष्टैर्भार्ये बभूवतुः

ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਸੀ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭੋਜ ਰਾਜੇ ਹੋਏ। ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਗਾਂਧਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਦਰੀ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬਣੀਆਂ।

Verse 19

गान्धारी जनयामास सुमित्रं मित्रनन्दनम् / साद्री युधाजितं पुत्रं ततो मीढ्वांसमेव च

ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੇ ਮਿਤ੍ਰਨੰਦਨ ਸੁਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਦਰੀ ਨੇ ਯੁਧਾਜਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੀਢਵਾਂਸ ਨੂੰ ਵੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 20

अनमित्रं शिनं चैव ताबुभौ पुरुषोत्तमौ / अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्य द्वौ बभूवतुः

ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਨ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਹੋਏ। ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਘਨ ਸੀ; ਅਤੇ ਨਿਘਨ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।

Verse 21

प्रसेनश्च महाभागः सत्राजिच्च सुताबुभौ / तस्य सत्राजितः सूर्यः सखा प्राणसमो ऽभवत्

ਮਹਾਭਾਗ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ—ਇਹ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਦੀ ਸੂਰਜਦੇਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗੀ ਪਿਆਰੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਸੀ।

Verse 22

स कदाचिन्निशापाये रथेन रथिनां वरः / तोयं कूलात्समुद्धर्तुमुपस्थातुं ययौरविम्

ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਰਾਜਾ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਜਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸੂਰਜਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਚਲਿਆ।

Verse 23

तस्योपतिष्ठतः सूर्यं विवस्वानग्रतः स्थितः / सुस्पष्टमूर्त्तिर्भगवांस्तेजोमण्डलवान्विभुः

ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਸੂਰਜਦੇਵ ਵਿਵਸਵਾਨ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ—ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੇਜੋਮੰਡਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ।

Verse 24

अथ राजा विवस्वन्तमुवाच स्थितमग्रतः / यथैव व्योम्नि पश्यामि त्वामहं ज्योतिषां पते

ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਜੋਤੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ! ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਵੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

Verse 25

तेजोमण्डलिनं चैव तथैवाप्यग्रतः स्थितम् / को विशेषो विवस्वंस्ते सख्येनोपगतस्य वै

ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਜੋਮੰਡਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਵਿਵਸਵਾਨ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਆਏ ਤੇਰੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ?

Verse 26

एतच्छ्रुत्वा स भगवान्मणिरत्नं स्यमन्तकम् / स्वकण्ठादवमुच्याथ बबन्ध नृपतेस्तदा

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜਦੇਵ ਨੇ ‘ਸ੍ਯਮੰਤਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮਣਿਰਤਨ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਕੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 27

ततो विग्रहवन्तं तं ददर्श नृपतिस्तदा / प्रीतिमानथ तं दृष्ट्वा मुहूर्त्तं कृतवान्कथाम्

ਤਦੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਦੇਹਧਾਰੀ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ।

Verse 28

तमभिप्रस्थितं भूयो विवस्वन्तं स सत्रजित् / प्रोवाचाग्निसवर्णं त्वां येन लोकः प्रपश्यति

ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਸਤ੍ਰਜਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਹੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ! ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।”

Verse 29

तदेतन्मणिरत्नं मे भगवन्दातुमर्हसि / स्यमं तकं नाममणिं दत्तवांस्तस्य भास्करः

ਹੇ ਭਗਵਨ! ਇਹ ਮਣਿਰਤਨ ਮੈਨੂੰ ਦੇਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ‘ਸਯਮੰਤਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਹ ਮਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 30

स तमामुच्य नगरीं प्रविवेश महीपतिः / विस्मापयित्वाथ ततः पुरीमन्तःपुरं ययौ

ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਸਭ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵੱਲ ਗਿਆ।

Verse 31

स प्रसेनाय तद्दिव्यं मणिरत्नं स्यमन्तकम् / ददौ भ्रात्रे नरपतिः प्रेम्णा सत्राजिदुत्तमम्

ਉਸ ਨਰਪਤੀ ਸਤ੍ਰਜਿਤ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ‘ਸਯਮੰਤਕ’ ਮਣਿਰਤਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 32

स्यमन्तको नाम मणिर्यस्मिन्राष्ट्रे स्थितो भवेत् / कामवर्षी च पर्जन्यो न च व्याधिभयं तथा

ਜਿਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ‘ਸ੍ਯਮੰਤਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮਣੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਮਨਚਾਹੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਰਜਨ੍ਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਡਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 33

लिप्सां चक्रे प्रसेनात्तु मणिरत्नं स्यमन्तकम् / गोविन्दो न च तं लेभे शक्तो ऽपि न जहार च

ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੇ ਸ੍ਯਮੰਤਕ ਮਣਿਰਤਨ ਨੂੰ ਪਾਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਨਾ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਛੀਨਿਆ ਨਹੀਂ।

Verse 34

कधाचिन्मृगयां यातः प्रसेनस्तेन भूषितः / स्यमन्तककृते सिंहाद्वधं प्राप सुदारुणम्

ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਮਣੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਪ੍ਰਸੇਨ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਸ੍ਯਮੰਤਕ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 35

जांबवानृक्षराजस्तु तं सिंहं निजघान वै / आदाय च मणिं दिव्यं स्वबिलं प्रविवेश ह

ਤਦੋਂ ਰਿੱਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮਣੀ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 36

तत्कर्म कृष्णस्य ततो वृष्ण्यन्धकमहत्तराः / मणिं गृध्नोस्तु मन्वानास्तमेव विशशङ्किरे

ਉਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣੀ ਅਤੇ ਅੰਧਕ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਲੋਕ, ਮਣੀ ਦਾ ਲੋਭੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸ ਕਰਤੂਤ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 37

मिथ्यापवादं तेभ्यस्तं बलवानरिसूदनः / अमृष्यमाणो भगवान्वनं स विचचार ह

ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਾਇਆ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ ਬਲਵਾਨ ਅਰਿਸੂਦਨ ਭਗਵਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 38

स तु प्रोसेनो मृगयामचरद्यत्र चाप्यथ / प्रसेनस्य पदं ग्राह्यं पुरं पौराप्तकारिभिः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰੋਸੇਨ ਜਿੱਥੇ-ਤਿੱਥੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੇਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਕੜੇ ਜਾਣ ਯੋਗ ਸਨ।

Verse 39

ऋक्षवन्तं गिरिवरं विन्ध्यं च नगमुत्तमम् / अन्वेषयत्परिश्रान्तः स ददर्श महामनाः

਋ਕਸ਼ਵੰਤ ਨਾਮਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਲੱਭਦਿਆਂ ਲੱਭਦਿਆਂ ਥੱਕ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ।

Verse 40

साश्वं हतं प्रसेनं तं नाविन्दत्तत्र वै मणिम् / अथ सिंहः प्रसेनस्य शरीरस्याविदूरतः

ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪ੍ਰੋਸੇਨ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਪਰ ਮਣੀ ਉੱਥੇ ਨਾ ਮਿਲੀ; ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੇਨ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸਿੰਘ ਸੀ।

Verse 41

ऋक्षेण निहतो दृष्टः पदैरृक्षस्य सूचितः / पदैरन्वेषयामास गुहामृक्षस्य यादवः

ਉਹ ਰਿੱਛ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਦਿੱਸਿਆ ਅਤੇ ਰਿੱਛ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ; ਤਦ ਯਾਦਵ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਿੱਛ ਦੀ ਗੁਫਾ ਖੋਜੀ।

Verse 42

महत्यन्तर्बिले वाणीं शश्राव प्रमदेरिताम् / धात्र्या कुमारमादाय सुतं जांबवतो द्विजाः / क्रीडयन्त्याथ मणिना मारोदीरित्युदीरितम्

ਵੱਡੀ ਗੁਫਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ। ਧਾਤ੍ਰੀ ਜਾਮਬਵੰਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮਣੀ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ—“ਮਾਰੋ, ਦੇ ਦਿਓ!” ਹੇ ਦਵਿਜੋ।

Verse 43

धात्र्युवाच प्रसेनमवधीत्सिंहः सिंहो जांबवता हतः

ਧਾਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਜਾਮਬਵੰਤ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 44

सुकुमारक मारो दीस्तव ह्यें स्यमन्तकः / व्यक्तीकृतश्च शब्दः स तूर्णं चापि ययौ बिलम्

“ਨਰਮ ਬਾਲਕਾ, ਮਾਰੋ—ਦੇ ਦਿਓ; ਇਹ ਸਯਮੰਤਕ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹੈ।” ਇਹ ਸਾਫ਼ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਗੁਫਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 45

अपश्यच्च बिलाभ्याशे प्रसेन मवदारितम् / प्रविश्य चापि भगवान्स ऋक्षबिलमञ्जसा

ਗੁਫਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਚੀਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਸਹਿਜ ਹੀ ਉਸ ਰਿੱਛ-ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ।

Verse 46

ददर्श ऋक्षराजानं जांबवन्तमुदारधीः / युयुधे वासुदेवस्तु बिले जांबवता सह

ਉਦਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੇ ਰਿੱਛ-ਰਾਜ ਜਾਮਬਵੰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਜਾਮਬਵੰਤ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।

Verse 47

बाहुभ्यामेव गोविन्दो दिवसानेकविंशतिम् / प्रविष्टे च बिलं कृष्णे वसुदेवापुरस्सराः

ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਹੁਬਲ ਨਾਲ ਇਕੀ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਿਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਆਦਿ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਏ।

Verse 48

पुनर्द्वारवतीं चैत्य हतं कृष्णं न्यवेदयन् / वासुदेवस्तु निर्जित्य जांबवन्तं महाबलम्

ਫਿਰ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੈਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸੁਚਿਤ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਮਹਾਬਲੀ ਜਾਂਬਵੰਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।

Verse 49

लेभे जांबवन्तीं कन्यामृक्षराजस्य सम्मनाम् / भगवत्तेजसा ग्रस्तो जांबवांन्प्रसभं मणिम्

ਉਸ ਨੇ ਰਿੱਛ-ਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਧੀ ਜਾਂਬਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਅਭिभੂਤ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਜ਼ਬਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਮਣੀ ਵੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 50

सुतां जांबवतीमाशु विष्वक्सेनाय दत्तवान् / मणिं स्यमन्तकं चैव जग्रहात्मविशुद्धये

ਉਸ ਨੇ ਜਾਂਬਵਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਸ੍ਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ।

Verse 51

अनुनीयर्क्षराजं तं निर्ययौ च तदा बिलात् / एवं स मणिमाहृत्य विशोध्यात्मानमात्मना

ਉਸ ਰਿੱਛ-ਰਾਜ ਨੂੰ ਮਨਾਕੇ ਉਹ ਤਦ ਬਿਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਣੀ ਲਿਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ।

Verse 52

ददौ सत्राजिते रत्नं मणिं सात्त्वतसन्निधौ / कन्यां पुनर्जांबवतीमुवाह मधुसूदनः

ਸਾਤ੍ਤਵਤਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਉਹ ਰਤਨ-ਮਣੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਮਧੁਸੂਦਨ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਜਾਂਬਵਤੀ ਕੁੰਵਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।

Verse 53

तस्मान्मिथ्याभिशापात्तु व्यशुध्यन्मधुसूदनः / इमां मिथ्याभिशप्तिं यः कृष्णस्येह व्यपोहिताम्

ਉਸ ਝੂਠੇ ਅਭਿਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਾਬਤ ਹੋਏ; ਜੋ ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਲਾਏ ਗਏ ਇਸ ਮਿਥਿਆ-ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦੂਰ ਹੋਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 54

वेद मिथ्याभिशप्तिं स नाभिस्पृशति कर्हिचित् / दश त्वासन्सत्रजितो भार्यास्तस्यायुतं सुताः

ਜੋ ਇਸ ਮਿਥਿਆ ਅਭਿਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੂਹਦਾ; ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਦੀਆਂ ਦਸ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।

Verse 55

ख्यातिमन्तस्त्रयस्तेषां भङ्गकारस्तु पूर्वजः / वीरो वातपतिश्चैव तपस्वी च बहुप्रियः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਠਾ ਭੰਗਕਾਰ ਸੀ—ਵੀਰ, ਵਾਤਪਤੀ, ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ।

Verse 56

अथ वीरमती नाम भङ्गकारस्य तु प्रसूः / सुषुवे सा कुमारीस्तु तिस्रो रूपगुणान्विताः

ਫਿਰ ਭੰਗਕਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀਰਮਤੀ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 57

सत्यभामोत्तमा स्त्रीणां व्रतिनी च दृढव्रता / तथा तपस्विनी चैव पिता कृष्णय तां ददौ

ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਵਰਤ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 58

न च सत्राजितः कृष्णो मणिरत्नं स्यमन्तकम् / आदत्त तदुपश्रुत्य भोजेन शतधन्वना

ਸਤਰਾਜਿਤ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸ੍ਯਮੰਤਕ ਮਣਿਰਤਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭੋਜਵੰਸ਼ੀ ਸ਼ਤਧਨ੍ਵਾ (ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ) ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 59

तदा हि प्रार्थयामास सत्यभामामनिन्दिताम् / अक्रूरो धनमन्विच्छन्मणिं चैव स्यमन्तकम्

ਤਦ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਧਨ ਅਤੇ ਸ੍ਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਨਿੰਦਾਰਹਿਤ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਦਾ ਹੱਥ ਮੰਗਿਆ।

Verse 60

सत्राजितं ततो इत्वा शतधन्वा महाबलः / रात्रौ तं मणिमादाय ततो ऽक्रूराय दत्तवान्

ਫਿਰ ਮਹਾਬਲੀ ਸ਼ਤਧਨ੍ਵਾ ਸਤਰਾਜਿਤ ਕੋਲ ਗਿਆ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਮਣੀ ਲੈ ਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੂੰ ਦੇ ਆਇਆ।

Verse 61

अक्रूरस्तु तदा रत्नमादाय स नरर्षभः / समयं कारयाञ्चक्रे बोध्यो नान्यस्य चेत्युत

ਤਦ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਉਹ ਰਤਨ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਪੱਕੀ ਕਰਵਾਈ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੀ ਜਾਵੇ।

Verse 62

वयमभ्युपयोत्स्यामः कृष्णेन त्वां प्रधर्षितम् / मम वै द्वारका सर्वा वेशे तिष्ठत्य संशयम्

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤੇ ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਸਰਾ ਦੇਵਾਂਗੇ; ਮੇਰੀ ਦੁਆਰਕਾ ਸਾਰੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ੋਕ-ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ।

Verse 63

हते पितरि दुःखार्त्ता सत्यभामा यशस्विनी / प्रययौ रथमारुह्य नगरं वारणावतम्

ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਰਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵਾਰਣਾਵਤ ਨਗਰ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਈ।

Verse 64

सत्यभामा तु तद्वृत्तं भोजस्य शतधन्वनः / भर्तुर्निवेद्य दुःखार्त्ता पार्श्वस्थाश्रूण्यवर्त्तयत्

ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਨੇ ਭੋਜ ਸ਼ਤਧਨ੍ਵਾਂ ਦੀ ਉਹ ਘਟਨਾ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਦਿੱਤੇ।

Verse 65

पाण्डवानां तु दग्धानां हरिः कृत्वोदकक्रियाम् / कल्यार्थे चैव भ्रातॄणां न्ययोजयत सात्यकिम्

ਸੜੇ ਹੋਏ ਪਾਂਡਵਾਂ ਲਈ ਹਰਿ ਨੇ ਉਦਕ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰ ਕੇ, ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 66

ततस्त्वरितमागत्य द्वारकां मधुसूदनः / पूर्वजं हलिनं श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्

ਫਿਰ ਮਧੁਸੂਦਨ ਤੁਰੰਤ ਦੁਆਰਕਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਹਲਿਨ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 67

हतः प्रसेनः सिंहेन सत्राजिच्छतधन्वना / स्यमन्तको मार्गणीयस्तस्य प्रभुरहं प्रभो

ਪ੍ਰਸੇਨ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਨੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧ ਕੀਤਾ। ਸ਼੍ਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਮੈਂ ਹਾਂ।

Verse 68

तहारोह रथं शीघ्रं भोजं हत्वा महाबलम् / स्यमन्तकं महाबाहो सामान्यं वो भविष्यति

ਤਦ ਤੁਰੰਤ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਭੋਜ ਨੂੰ ਮਾਰੋ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਸ਼੍ਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸੌਖੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

Verse 69

ततः प्रवृत्ते युद्धे तु तुमुले भोजकृष्णयोः / शतधन्वा तमक्रूरमवैक्षत्सर्वतो दिशम्

ਫਿਰ ਭੋਜ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿਚ ਘੋਰ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਤਦ ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਨੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 70

अनालब्धावहारौ तु कृत्वा भोजजनार्द्दनौ / शक्तो ऽपि शाठ्याद्धार्दिक्यो नाक्रूरो ऽभ्युपपद्यत

ਭੋਜ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ (ਮਣੀ) ਨਾ ਮਿਲੇ ਐਸੀ ਹਾਲਤ ਬਣਾਕੇ, ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਾਰਦਿਕ੍ਯ ਅਕ੍ਰੂਰ ਛਲ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਨਾ ਆਇਆ।

Verse 71

अपयोते ततो बुद्धिं भूयश्चक्रे भयान्वितः / योजनानां शतं साग्रं हृदया प्रत्यपद्यत

ਫਿਰ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਭੱਜਣ ਦੀ ਸੋਚ ਬਣਾਈ; ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕੀਤਾ।

Verse 72

विख्याता हृदया नाम शतयोजनगामिनी / भोजस्य वडवा दिव्या यया कृष्णमयोधयत्

‘ਹ੍ਰਿਦਯਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੌੜਣ ਵਾਲੀ ਭੋਜ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਘੋੜੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।

Verse 73

क्षीणां जवेन त्दृदयामध्वनः शतयोजने / दृष्ट्वा रथस्य तां वृद्धिं शतधन्वा समुद्रवत्

ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦਿਆਂ ‘ਹ੍ਰਿਦਯਾ’ ਥੱਕ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ; ਰਥ ਦੀ ਉਹ ਵਧਤ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਬੇਚੈਨ ਹੋਇਆ।

Verse 74

ततस्तस्या हयायास्तु श्रमात्खेदाच्च वै द्विजाः / खमुत्पेतुरथ प्राणाः कृष्णो राममथाब्रवीत्

ਤਦ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਉਸ ਘੋੜੀ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਡ ਗਏ; ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

Verse 75

तिष्ठस्वेह महाबाहो दृष्टदोषा मया हयी / पद्भ्यां गत्वा हरिष्यामि मणिरत्नं स्यमन्तकम्

ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰ; ਮੈਂ ਘੋੜੀ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਪੈਦਲ ਜਾ ਕੇ ਸ੍ਯਮੰਤਕ ਮਣੀ-ਰਤਨ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।

Verse 76

पद्भ्यामेव ततो गत्वा शतधन्वानमच्युतः / मिथिलोपवने तं वै जघान परमास्त्रवित्

ਫਿਰ ਅਚ੍ਯੁਤ ਪੈਦਲ ਹੀ ਜਾ ਕੇ, ਪਰਮ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ।

Verse 77

स्यमन्तकं न चापश्यद्धत्वा भोजं महाबलम् / निवृत्तं चाब्र वीत्कृष्णं रत्नं देहीति लाङ्गली

ਸ਼ਿਆਮੰਤਕ ਰਤਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ। ਮਹਾਬਲੀ ਭੋਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੁੜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਾਂਗਲੀ (ਬਲਰਾਮ) ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਰਤਨ ਦੇ।”

Verse 78

नास्तीति कृष्णश्चोवाच ततो रामो रुषान्वितः / धिक्छब्दपूर्वमसकृत्प्रत्युवाच जनार्द्दनम्

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਨਹੀਂ ਹੈ।” ਤਦੋਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਾਮ ਨੇ ‘ਧਿਕ’ ਕਹਿ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

Verse 79

भातृत्वान्मर्षयाम्वेष स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजाम्यहम् / कृत्यं न मे द्वारकया न त्वया न च वृष्णिभिः

ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਤੇ ਮੈਂ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਚੱਲਿਆ। ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਦਵਾਰਕਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਹੈ, ਨਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਨਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਨਾਲ।

Verse 80

प्रविवेश ततो रामो मिथिलामरिमर्द्दनः / सर्वकामैरुपहृतैर्मैथिलेनैव पूजितः

ਫਿਰ ਸ਼ਤਰੂ-ਮਰਦਨ ਰਾਮ ਮਿਥਿਲਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਮੈਥਿਲ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 81

एतस्मिन्नेव काले तु बभ्रुर्मतिमतां वरः / नानारूपान्क्रतून्सर्वा नाजहार निरर्गलान्

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਭ੍ਰੂ ਨੇ ਨਾਨਾ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਤੂ (ਯੱਗ) ਬਿਨਾ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਕਰਵਾਏ।

Verse 82

दीक्षामयं सकवचं रक्षार्थं प्रविवेश ह / स्यमन्तककृते प्राज्ञो कान्दिनीजो महामनाः

ਸ੍ਯਮੰਤਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਮਹਾਮਨਾ ਕਾਂਦਿਨੀਜ ਨੇ ਦੀਕਸ਼ਾ-ਮਯ ਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 83

अकूर यज्ञा इति ते ख्यातास्तस्य महात्मनः / बह्वन्नदक्षिणाः सर्वे सर्वकामप्रदायिनः

ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਉਹ ਯਜ્ઞ ‘ਅਕੂਰ ਯਜ्ञ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ; ਸਭ ਬਹੁਤ ਅੰਨ ਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 84

अथ दुर्योधनो राजा गत्वाथ मिथिलां प्रभुः / गदाशिक्षां ततो दिव्यां बलभद्रादवाप्तवान्

ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਮਿਥਿਲਾ ਜਾ ਕੇ ਬਲਭਦ੍ਰ ਤੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਗਦਾ-ਸ਼ਿਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 85

प्रसाद्य तु ततो रामो वृष्ण्यन्धकमहारथैः / आनीतो द्वारकामेव कृष्णेन च महात्मना

ਫਿਰ ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣੀ-ਅੰਧਕ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਲੈ ਆਇਆ।

Verse 86

अक्रूरश्चान्धकैः सार्द्धमथायात्पुरुषर्षभः / युद्धे हत्वा तु शत्रुघ्नं सह बन्धुमता बली

ਫਿਰ ਪੁਰੁਸ਼-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਕੂਰ ਅੰਧਕਾਂ ਨਾਲ ਆਇਆ; ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਬੰਧੁਮਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 87

सुयज्ञतनयायां तु नरायां नरसत्तमौ / भङ्गकारस्य तनयौ विश्रुतौ सुमहाबलौ

ਸੁਯਜ্ঞ ਦੀ ਧੀ ਨਰਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਦੋ ਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜੰਮੇ; ਉਹ ਭੰਗਕਾਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ।

Verse 88

जज्ञातेंऽधकमुख्यस्य शक्रघ्नो बन्धुमांश्च तौ / वधे च भङ्गकारस्य कृष्णो न प्रीतिमानभूत्

ਅੰਧਕ-ਮੁੱਖ ਦੇ ਘਰ ਉਹ ਸ਼ਕ੍ਰਘਨ ਅਤੇ ਬੰਧੁਮਾਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੰਮੇ; ਅਤੇ ਭੰਗਕਾਰ ਦੇ ਵਧ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 89

ज्ञातिभेदभयाद्भीतस्तमुबेक्षितवानथ / अपयाते ततो ऽक्रूरे नावर्षत्पाकशासनः

ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਫੁੱਟ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਅਕਰੂਰ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਵਰਖਾ ਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 90

अनावृष्ट्या हतं राष्ट्रमभवद्बहुधा यतः / ततः प्रसादयामासुरक्रूरं कुकुरान्धकाः

ਵਰਖਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਰਾਜ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ; ਤਦ ਕੂਕੁਰ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਨੇ ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

Verse 91

पुनर्द्वारवतीं प्राप्ते तदा दानपतौ तथा / प्रववर्ष सहस्राक्षः कुक्षौ जलनिधेस्ततः

ਜਦੋਂ ਦਾਨਪਤੀ ਅਕਰੂਰ ਮੁੜ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੁਰ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।

Verse 92

कन्यां वै वासुदेवाय स्वसारं शीलसंमताम् / अक्रूरः प्रददौ श्रीमान्प्रीत्यर्थं मुनिपुङ्गवाः

ਮੁਨਿਪੁੰਗਵ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਪ੍ਰੀਤਿ ਲਈ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ੀਲਵਤੀ ਭੈਣ-ਕੰਨਿਆ ਦਾਨ ਕੀਤੀ।

Verse 93

अथ विज्ञाय योगेन कृष्णो बभ्रुगतं मणिम् / सभामध्ये तदा प्राह तमक्रूरं जनार्द्दनः

ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਯੋਗਬਲ ਨਾਲ ਬਭ੍ਰੂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਮਣੀ ਜਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਭਾ ਵਿਚ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

Verse 94

यत्तद्रत्नं मणिवरं तव हस्तगतं प्रभो / तत्प्रयच्छ स्वमानार्ह मयि मानार्यकं कृथाः

ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ! ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਤਨ-ਮਣੀ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਹ; ਤੂੰ ਮਾਨਯੋਗ ਹੈਂ—ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਅਨਾਦਰ ਨਾ ਕਰ।

Verse 95

षष्टिवर्षगते काले यद्रोषो ऽभूत्तदा मम / सुसंरूढो ऽसकृत्प्राप्तस्तदा कालात्ययो महान्

ਸੱਠ ਵਰ੍ਹੇ ਲੰਘਣ ਤੇ ਜੋ ਮੇਰਾ ਰੋਸ ਤਦ ਉਠਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਤਦ ਵੱਡਾ ਕਾਲ-ਵਿਅਤਿਕ੍ਰਮ ਹੋਇਆ।

Verse 96

ततः कृष्णस्य वचनात्सर्वसात्त्वतसंसदि / प्रददौ तं मणिं बभ्रुरक्लेशेन महामतिः

ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਮਤੀ ਬਭ੍ਰੂ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕਲੇਸ਼ ਉਹ ਮਣੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 97

ततस्तमार्जवप्राप्तं बभ्रोर्हस्तादरिन्दमः / ददौ हृष्टमनास्तुष्टस्तं मणिं बभ्रवे पुनः

ਤਦ ਸ਼ਤਰੂ-ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਬਭ੍ਰੂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉਹ ਮਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮਣੀ ਫਿਰ ਬਭ੍ਰੂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 98

स कृष्णहस्तात्संप्राप्य मणिरत्नं स्यमन्तकम् / आबध्य गान्दिनीपुत्रो विरराजांशुमानिव

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸ੍ਯਮੰਤਕ ਨਾਮਕ ਮਣੀ-ਰਤਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਗਾਂਦਿਨੀਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਹ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।

Verse 99

इमां मिथ्याभिशाप्तिं यो विशुद्धिमपि चोत्तमाम् / वेद मिथ्याभिशप्तिं स न लभेत कथञ्चन

ਜੋ ਇਸ ਝੂਠੇ ਅਭਿਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਤਮ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਝੂਠੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Verse 100

अनमित्राच्छिनिर्जज्ञे कनिष्ठाद्वृष्णिनन्दनात् / सत्यवान्सत्यसंपन्नः सत्यकस्तस्य चात्मजः

ਵ੍ਰਿਸ਼ਣਿਨੰਦਨ ਦੇ ਕਨਿੱਠ ਪੁੱਤਰ ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਸ਼ਿਨੀ ਜਨਮਿਆ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਤ੍ਯਕ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ-ਸੰਪੰਨ ਸੀ।

Verse 101

सात्यकिर्युयुधानश्च तस्य भूतिः सुतो ऽभवत् / भूतेर्युगन्धरः पुत्र इति भौत्यः प्रकीर्त्तितः

ਸਤ੍ਯਕ ਨੂੰ ਯੁਯੁਧਾਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੂਤੀ ਹੋਇਆ। ਭੂਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੁਗੰਧਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਭੌਤ੍ਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 102

माड्याः सुतस्य जज्ञे तु सुतो वृष्णिर्युधाजितः / जज्ञाते तनयौ वृष्णेः श्वफल्कश्चित्रकश्च यः

ਮਾਡਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਯੁਧਾਜਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣਿ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ। ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣਿ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਸ਼੍ਵਫਲਕ ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਕ।

Verse 103

श्वफल्कस्तु महाराजो धर्मात्मा यत्र वर्तते / नास्ति व्याधिभयं तत्र न चावृष्टिभयं तथा

ਸ਼੍ਵਫਲਕ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮਹਾਰਾਜ ਸੀ; ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੱਸਦਾ, ਉੱਥੇ ਨਾ ਰੋਗ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ।

Verse 104

कादाचित्काशिराजस्य विभोस्तु द्विजसत्तमाः / त्रीणि वर्षाणि विषये नावर्षत्पाकशासनः

ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਇਕ ਵਾਰ ਕਾਸ਼ੀਰਾਜ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਰਖਾ ਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 105

स तत्रवासयामास श्वफल्कं परमार्चितम् / श्वफल्कपरिवासेन प्रावर्षत्पाकशासनः

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ-ਪੂਜਨੀਯ ਸ਼੍ਵਫਲਕ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਵਸਾਇਆ; ਸ਼੍ਵਫਲਕ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।

Verse 106

श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्यामविन्दत / गान्दिनींनाम गां सा हि ददौ विप्राय नित्यशः

ਸ਼੍ਵਫਲਕ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗਾਂਦਿਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਨਿੱਤ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦੀ ਸੀ।

Verse 107

सा मातुरुदरस्था वै बहून्वर्षशातान्किल / निवसंती न वै जज्ञे गर्भस्थां तां पिताब्रवीत्

ਉਹ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਨੇਕ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਰਹੀ, ਪਰ ਜਨਮੀ ਨਹੀਂ; ਤਦ ਪਿਤਾ ਨੇ ਗਰਭਵਤੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 108

जायस्व शीघ्रं भद्रं ते किमर्थं वापि तिष्ठसि / प्रोवाच चैनं गर्भस्था सा कन्या गां दिने दिने

“ਛੇਤੀ ਜਨਮ ਲੈ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਠਹਿਰੀ ਹੈਂ?”—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚਲੀ ਕੁੜੀ ਹਰ ਦਿਨ ਉਸਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 109

यदि दद्यास्ततो गर्भाद्बहिः स्यां हायनैस्त्रिभिः / तथेत्युवाच तां तस्याः पिता काममपूरयत्

ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿਓ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਵਾਂਗੀ।” ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

Verse 110

दाता यज्वा च शुरश्च श्रुतवानतिथिप्रियः / तस्याः पुत्रः स्मृतो ऽक्रूरः श्वाफल्को भूरिदक्षिणः

ਉਹ ਦਾਤਾ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਸ਼੍ਰੁਤਵਾਨ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀ-ਪ੍ਰਿਯ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸ਼ਵਾਫਲਕ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੱਖਿਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।

Verse 111

उपमङ्गुस्तथा मङ्गुर्मृदुरश्चारिमेजयः / गिरिरक्षस्ततो यक्षः शत्रुघ्नो ऽथारिमर्दनः

ਉਪਮੰਗੂ, ਮੰਗੂ, ਮ੍ਰਿਦੁਰ, ਚਾਰਿਮੇਜਯ; ਫਿਰ ਗਿਰਿਰਕ੍ਸ਼, ਯਕ੍ਸ਼, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਅਤੇ ਅਰਿਮਰ੍ਦਨ—ਇਹ (ਹੋਰ) ਪੁੱਤਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 112

धर्मवृद्धः सुकर्मा च गन्धमादस्तथापरः / आवाहप्रतिवाहौ च वसुदेवा वराङ्गना

ਧਰਮਵ੍ਰਿੱਧ, ਸੁਕਰਮਾ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਕ; ਆਵਾਹ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਵਾਹ; ਅਤੇ ਵਸੁਦੇਵਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉੱਤਮ ਨਾਰੀ ਸੀ।

Verse 113

अक्रूरादौग्रसेन्यां तु सुतौ द्वौ कुलनन्दिनौ / देववानुपदेवश्च जज्ञाते देवसंनिभौ

ਅਕਰੂਰ ਦੀ ਔਗ੍ਰਸੇਨੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਕੁਲ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ—ਦੇਵਵਾਨ ਅਤੇ ਉਪਦੇਵ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ।

Verse 114

चित्रकस्याभवन्पुत्राः पृथुर्विपृथुरेव च / अश्वग्रीवो ऽश्ववाहश्च सुपार्श्वकगवेषणौ

ਚਿਤ੍ਰਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਪ੍ਰਿਥੁ ਅਤੇ ਵਿਪ੍ਰਿਥੁ; ਅਸ਼ਵਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਵਾਹ; ਅਤੇ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵਕ ਤੇ ਗਵੇਸ਼ਣ।

Verse 115

अरिष्टनेमिरश्वास्यः सुवार्मा वर्मभृत्तथा / अभूमिर्बहुभूमिश्च श्रविष्ठाश्रवणे स्त्रियौ

ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ, ਅਸ਼ਵਾਸ੍ਯ, ਸੁਵਾਰਮਾ ਅਤੇ ਵਰਮਭ੍ਰਿਤ; ਅਭੂਮੀ ਅਤੇ ਬਹੁਭੂਮੀ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਵਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਸ਼੍ਰਵਣਾ—ਇਹ ਦੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸਨ।

Verse 116

सत्यकात्काशिदुहिता लेभे या चतुरः सुतान् / कुकुरं भजमानं च शुचिं कंबल बर्हिषम्

ਸਤ੍ਯਕ ਤੋਂ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ—ਕੁਕੁਰ, ਭਜਮਾਨ, ਸ਼ੁਚਿ, ਕੰਬਲ ਅਤੇ ਬਰ੍ਹਿਸ਼।

Verse 117

कुकुरस्य सुतो वृष्णिर्वृष्णेस्तु तनयो ऽभवत् / कपोतरोमा तस्याथ विलोमाभवदात्मजः

ਕੁਕੁਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣੀ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣੀ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਪੋਤਰੋਮਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਆਤਮਜ ਵਿਲੋਮਾ ਹੋਇਆ।

Verse 118

तस्यासीत्तुंबुरुसखा विद्वान्पुत्रोंऽधकः किल / ख्यायते यस्य नामान्यच्चन्दनोदकदुन्दुभिः

ਉਸ ਦਾ ਤੁੰਬੁਰੂਸਖਾ ਨਾਮ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਧਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ ਚੰਦਨ-ਜਲ ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 119

तस्याभिजित्ततः पुत्र उत्पन्नस्तु पुनर्वसुः / अश्वमेधं तु पुत्रार्थमाजहार नरोत्तमः

ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਜਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁਨਰਵਸੁ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਨਰੋਤਮ ਨੇ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕੀਤਾ।

Verse 120

तस्य मध्ये ऽतिरात्रस्य सदोमध्यात्ससुच्छ्रितः / ततस्तु विद्वान्धर्मज्ञो दाता यज्वा पुनर्वसुः

ਉਸ ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ ਯੱਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਸਦੋ-ਮੱਧ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਤਦ ਪੁਨਰਵਸੁ ਵਿਦਵਾਨ, ਧਰਮ-ਜਾਣੂ, ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਯਜਵਾਨ ਬਣਿਆ।

Verse 121

तस्याथ पुत्रमिथुनं बभूवाभिजितः किल / आहुकश्चाहुकी चैव ख्यातौ मतिमतां वरौ

ਫਿਰ ਅਭਿਜਿਤ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਤਰ-ਜੋੜਾ ਜੰਮਿਆ। ਆਹੁਕ ਅਤੇ ਆਹੁਕੀ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।

Verse 122

इमांश्चोदा हरन्त्यत्र श्लोकान्प्रति तमाहुकम् / सोपासांगानुकर्षाणां सध्वजानां वरूथिनाम्

ਇੱਥੇ ਚੋਦਾ ਨੇ ਤਮਾਹੁਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਆਖੇ—ਉਪਾਂਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਧੁੱਜਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਵਰੂਥਿਨੀਆਂ ਬਾਰੇ।

Verse 123

रथानां मेघघोषाणां महस्राणि दशैव तु / नासत्यवादी चासीत्तु नायज्ञो नासहस्रदः

ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਰਗੇ ਰਥ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਨ; ਉਹ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਯਜ्ञ ਤੋਂ ਮੁਖ ਮੋੜਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

Verse 124

नाशुचिर्नाप्यधर्मात्मा नाविद्वान्न कृशो ऽभवत् / आर्द्रकस्य धृतिः पुत्र इत्येवमनुशुश्रुम्

ਉਹ ਨਾ ਅਸ਼ੁਚਿ ਸੀ, ਨਾ ਅਧਰਮੀ; ਨਾ ਅਵਿਦਵਾਨ ਸੀ, ਨਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਇਆ। ਅਸੀਂ ਇਉਂ ਹੀ ਸੁਣਿਆ ਹੈ—ਆਰਦ੍ਰਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਤੀ।

Verse 125

स तेन परिवारेण किशोरप्रतिमान्हयान् / अशीतिमश्वनियुतान्याहुको ऽप्रतिमो व्रजन्

ਉਹ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਵਰਗੇ ਘੋੜੇ—ਅਸ਼ਵਾਂ ਦੇ ਅੱਸੀ ਨਿਯੁਤ—ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਆਹੁਕ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 126

पूर्वस्यां दिशि नागानां भोजस्य त्वतिभावयन् / रूप्यकाञ्चनकक्षाणां स्रहस्राण्येकविंशतिः

ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਭੋਜ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਉਂਦਿਆਂ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੱਖਾਂ ਦੇ ਇਕੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਨ।

Verse 127

तावन्त्येव सहस्राणि उत्तरस्यां तथादिशि / भूमिपालस्य भोजस्य उत्तिष्टेत्किङ्कणी किल

ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਨ; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੂਮਿਪਾਲ ਭੋਜ ਦੀ ਕਿੰਕਣੀ (ਘੁੰਘਰੂ) ਉੱਠ ਕੇ ਝੰਕਾਰ ਪਈ।

Verse 128

आहुकश्चाप्यवन्तीषु स्वसारं त्वाहुकीं ददौ / आहुकात्काश्यदुहितुर्द्वै पुत्रौ संबभूवतुः

ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਆਹੁਕੀ ਦਾ ਵਿਵਾਹ-ਦਾਨ ਕੀਤਾ; ਆਹੁਕ ਤੋਂ ਕਾਸ਼੍ਯ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਗਰਭੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ।

Verse 129

देवकश्चोग्रसेनश्च देवगर्भसमावुभौ / देवकस्य सुता वीरा जज्ञिरे त्रिदशोपमाः

ਦੇਵਕ ਅਤੇ ਉਗ੍ਰਸੇਨ—ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਗਰਭਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਦੇਵਕ ਦੀਆਂ ਵੀਰ ਧੀਆਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਜੰਮੀਆਂ।

Verse 130

देववानुपदेवश्च सुदेवो देवरक्षितः / तेषां स्वसारः सप्तासन्वसुदेवाय ता ददौ

ਦੇਵਵਾਨ, ਉਪਦੇਵ, ਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਰਕਸ਼ਿਤ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਵਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 131

धृतदेवोपदेवा च तथान्या देवरक्षिता / श्रीदेवा शान्तिदेवा च सहदेवा तथापरा

ਧ੍ਰਿਤਦੇਵਾ, ਉਪਦੇਵਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੇਵਰਕਸ਼ਿਤਾ; ਸ਼੍ਰੀਦੇਵਾ, ਸ਼ਾਂਤਿਦੇਵਾ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸਹਦੇਵਾ ਵੀ ਸਨ।

Verse 132

सप्तमी देवकी तासां सानुजा चारुदर्शना / नवोग्रसेनस्य सुताः कंसस्तेषां तु पूर्वजः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੀਂ ਦੇਵਕੀ ਸੀ, ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸਮੇਤ ਸੁੰਦਰ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੀ। ਉਹ ਸਭ ਨਵੋਗ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ਅਤੇ ਕংস ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੇਠਾ ਸੀ।

Verse 133

न्यग्रो दश्च सुनामा च कङ्कशङ्कुसुभूमयः / सुतनू राष्ट्रपालश्च युद्धतुष्टश्च तुष्टिमान्

ਨ੍ਯਗ੍ਰ, ਦਸ਼, ਸੁਨਾਮਾ, ਕਂਕ, ਸ਼ਂਕੁ ਅਤੇ ਸੁਭੂਮੀ; ਅਤੇ ਸੁਤਨੂ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਾਲ, ਯੁੱਧਤੁਸ਼ਟ ਤੇ ਤੁਸ਼ਟਿਮਾਨ ਵੀ ਸਨ।

Verse 134

तेषां स्वसारः पञ्चैव कंसा कंसवती तथा / सुतनू राष्ट्रपाली च कङ्का चैव वराङ्गना

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਭੈਣਾਂ ਸਨ—ਕੰਸਾ, ਕੰਸਵਤੀ, ਸੁਤਨੂ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਾਲੀ ਅਤੇ ਕਂਕਾ—ਸਭ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਵਰਾਂਗਨਾਵਾਂ।

Verse 135

उग्रसेनो महापत्यो व्याख्यातः कुकुरोद्भवः / कुकुराणामिमं वंशं धारयन्नमितौजसाम्

ਕੁਕੁਰ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਮਹਾਪ੍ਰਤਾਪੀ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਕੁਕੁਰਾਂ ਦੇ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 136

आत्मनोविपुलं वंशं प्रजावांश्च भवेन्नरः / भजमानस्य पुत्रस्तु रथिमुख्यो विदूरथः

ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਜਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਦੂਰਥ ਸੀ।

Verse 137

राजाधिदेवः शूरश्च विदूरथसुतो ऽभवत् / तस्य शूरस्य तु सुता जज्ञिरे बलवत्तराः

ਵਿਦੂਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾਧਿਦੇਵ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਸ਼ੂਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸੰਤਾਨਾਂ ਜਨਮੀਆਂ।

Verse 138

वातश्चैव निवातश्च शोणितः श्वेतवाहनः / शमी च गदवर्मा च निदान्तः खलु शत्रुजित्

ਵਾਤ, ਨਿਵਾਤ, ਸ਼ੋਣਿਤ, ਸ਼ਵੇਤਵਾਹਨ, ਸ਼ਮੀ, ਗਦਵਰਮਾ, ਨਿਦਾਂਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਤ—ਇਹ (ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ) ਹੋਏ।

Verse 139

शमीपुत्रः प्रतिक्षत्रः प्रतिक्षत्रस्य चात्मजः / स्वयंभोजः स्वयंभोजाद्धृदिकः संबभूव ह

ਸ਼ਮੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਿਕਸ਼ਤ੍ਰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕਸ਼ਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਵਯੰਭੋਜ। ਸਵਯੰਭੋਜ ਤੋਂ ਹ੍ਰਦਿਕ ਜਨਮਿਆ।

Verse 140

हृदिकस्य सुतास्त्वासन्दश भीमपराक्रमाः / कृतवर्माग्रजस्तेषां शतधन्वा तु मध्यमः

ਹ੍ਰਦਿਕ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਭੀਮ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਮੱਧਲਾ ਸੀ।

Verse 141

देवबाहुस्सुबाहुश्च भिषक्श्वेतरथश्च यः / सुदान्तश्चाधिदान्तश्च कनकः कनकोद्भवः

ਦੇਵਬਾਹੁ, ਸੁਬਾਹੁ, ਭਿਸਕ, ਸ਼ਵੇਤਰਥ, ਸੁਦਾਂਤ, ਅਧਿਦਾਂਤ, ਕਨਕ ਅਤੇ ਕਨਕੋਦਭਵ—ਇਹ (ਹੋਰ) ਸਨ।

Verse 142

देवबाहोस्सुतो विद्वाञ्जज्ञे कंबलबर्हिषः / असमौजाः सुतस्तस्य सुसमौजाश्च विश्रुतः

ਦੇਵਬਾਹੂ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਕੰਬਲਬਰ੍ਹਿਸ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸਮੌਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਸਮੌਜ ਹੋਏ।

Verse 143

अजातपुत्राय ततः प्रददावसमौजसे / सुचन्द्रं वसुरूपं च कृष्ण इत्यन्धकाः स्मृताः

ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣੇ ਅਸਮੌਜ ਨੂੰ ਸੁਚੰਦਰ ਅਤੇ ਵਸੁਰੂਪ ਨਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਅੰਧਕ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 144

अन्धकानामिमं वंशं कीर्त्तयेद्यस्तु नित्यशः / आत्मनो विपुलं वंशं लभते नात्र संशयः

ਜੋ ਨਿੱਤ ਅੰਧਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵੰਸ਼-ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 145

अश्मक्यां जनयामास शूरं वै देव मीढुषम् / मारिष्यां जज्ञिरे शूराद्भोजायां पुरुषा दश

ਦੇਵਮੀਢੁਸ਼ ਨੇ ਅਸ਼ਮਕੀ ਤੋਂ ਸ਼ੂਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸ਼ੂਰ ਤੋਂ ਮਾਰਿਸ਼ਿਆ ਨਾਮ ਦੀ ਭੋਜਾ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਗਰਭੋਂ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ।

Verse 146

वसुदेवो महाबाहुः पूर्वमानकदुन्दुभिः / जज्ञे तस्य प्रसूतस्य दुन्दुभिः प्राणदद्दिवि

ਮਹਾਬਾਹੂ ਵਸੁਦੇਵ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਆਨਕਦੁੰਦੁਭਿ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਗੂੰਜ ਉਠੀਆਂ।

Verse 147

आनकानां च संह्नादः सुमहानभवद्दिवि / पपात पुष्पवर्षं च शरस्य भवने महत्

ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਨਕਾਂ ਦਾ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਨਾਦ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਰ ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪੁਸ਼ਪ-ਵਰਖਾ ਵਰਸੀ।

Verse 148

मनुष्यलोके कृत्स्ने ऽपि रूपे नास्ति समो भुवि / यस्यासीत्पुरुषाग्र्यस्य कान्तिश्चन्द्रमसो यथा

ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੀ ਸੀ।

Verse 149

देवभागस्ततो जज्ञे ततो देवश्रवाः पुनः / अनाधृष्टिवृकश्चैव नन्दनश्चैव सृंजयः

ਫਿਰ ਦੇਵਭਾਗ ਜਨਮਿਆ, ਫਿਰ ਦੇਵਸ਼੍ਰਵਾ; ਅਤੇ ਅਨਾਧ੍ਰਿਸ਼ਟਿਵ੍ਰਿਕ, ਨੰਦਨ ਤੇ ਸ੍ਰਿੰਜਯ ਵੀ ਜਨਮੇ।

Verse 150

श्यामः शमीको गण्डूषः स्वसारस्तु वरागनाः / पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्तिः श्रुत श्रवाः

ਸ਼ਿਆਮ, ਸ਼ਮੀਕ ਅਤੇ ਗੰਡੂਸ਼; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ—ਵਰਾਂਗਨਾ, ਪૃਥਾ, ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵਾ, ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ।

Verse 151

राजाधिदेवी च तथा पञ्चैता वीरमातरः / पृथां दुहितरं शूरः कुन्तिभोजाय वै ददौ

ਰਾਜਾਧਿਦੇਵੀ ਵੀ; ਇਹ ਪੰਜੇ ਹੀ ਵੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਸਨ। ਸ਼ੂਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਪૃਥਾ ਨੂੰ ਕੁੰਤੀਭੋਜ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 152

तस्मात्सा तु स्मृता कुन्ती कुन्तिभोजात्मजा पृथा / कुरुवीरः पाण्डुमुख्यस्तस्माद्भार्यामविन्दत

ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਕੁੰਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੁੰਤਿਭੋਜ ਦੀ ਧੀ ਪૃਥਾ; ਕੁਰੂਵੀਰ ਪਾਂਡੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਧਰਮਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 153

पुथा जज्ञे ततः पुत्रांस्त्रीनग्निसमतेजसः / लोके प्रतिरथान्वीराञ्छक्रतुल्यपराक्रमान्

ਫਿਰ ਪૃਥਾ ਨੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ; ਉਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਰਥ, ਵੀਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮਾਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸਨ।

Verse 154

धर्माद्युधिष्टिरं पुत्रं मारुताच्च वृकोदरम् / इन्द्राद्धनञ्जयं चैव पृथा पुत्रानजीचनत्

ਧਰਮ ਤੋਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਮਾਰੁਤ ਤੋਂ ਵ੍ਰਕੋਦਰ (ਭੀਮ), ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ)—ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਪૃਥਾ ਨੇ ਜਣੇ।

Verse 155

माद्रवत्या तु जनितावश्विनाविति विश्रुतम् / नकुलः सहदेवश्च रुपसत्त्वगुणान्वितौ

ਮਾਦਰੀ ਤੋਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਣੇ—ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਨਕੁਲ ਅਤੇ ਸਹਦੇਵ; ਉਹ ਰੂਪ, ਸੱਤਵ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ।

Verse 156

जज्ञे तु श्रुतदेवायां तनयो वृद्धशर्मणः / करूषाधिपतेर्ंवीरो दन्तवक्रो महाबलः

ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵਾ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿੱਧਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ; ਕਰੂਸ਼ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦਾ ਵੀਰ, ਮਹਾਬਲੀ ਦੰਤਵਕ੍ਰ।

Verse 157

कैकयाच्छ्रुतिकीर्त्यं तु जज्ञे संतर्दनो बली / चेकितानबृहत्क्षत्रौ तथैवान्यौ महाबलौ

ਕੈਕਯ ਦੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਕੀਰਤੀ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਸੰਤર્દਨ ਜੰਮਿਆ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਕਿਤਾਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਤਕਸ਼ਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੋ ਮਹਾਬਲੀ ਵੀ ਹੋਏ।

Verse 158

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ भ्रातरौ सुमहाबलौ / श्रुतश्रवायां चैद्यस्तु शिशुपालो बभूव ह

ਅਵੰਤੀ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਵਿਂਦ ਅਤੇ ਅਨੁਵਿੰਦ ਬਹੁਤ ਮਹਾਬਲੀ ਸਨ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ ਤੋਂ ਚੈਦ੍ਯ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਵੀ ਜੰਮਿਆ।

Verse 159

दमघोषस्य राजर्षेः पुत्रो विख्यातपौरुषः / यः पुरा सदशग्रीवः संबभूवारिमर्दनः

ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਦਮਘੋਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸੀ; ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ (ਰਾਵਣ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਮਰਦਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 160

वैश्रवाणानुजस्तस्य कुंभकर्णो ऽनुजस्तथा पत्न्यस्तु वसुदेवस्य त्रयोदश वराङ्गनाः

ਉਸ ਦਾ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ (ਕੁਬੇਰ) ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਜ ਸੀ। ਵਸੁਦੇਵ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇਰਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰੀਆਂ ਸਨ।

Verse 161

पौरवी रोहिणी चैव मदिरा चापरा तथा / तथैव भद्रवैशाखी सुनाम्नी पञ्चमी तथा

ਪੌਰਵੀ, ਰੋਹਿਣੀ, ਮਦਿਰਾ ਅਤੇ ਅਪਰਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਦ੍ਰਵੈਸ਼ਾਖੀ ਅਤੇ ਸੁਨਾਮਨੀ—ਇਹ ਪੰਜਵੀਂ ਵੀ ਸੀ।

Verse 162

सहदेवा शान्तिदेवा श्रीदेवा देवरक्षिता / धृतदेवोपदेवा च देवकी सप्तमी तथा

ਸਹਦੇਵਾ, ਸ਼ਾਂਤਿਦੇਵਾ, ਸ਼੍ਰੀਦੇਵਾ ਅਤੇ ਦੇਵਰਕਸ਼ਿਤਾ; ਨਾਲ ਹੀ ਧ੍ਰਿਤਦੇਵਾ, ਉਪਦੇਵਾ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ—ਇਹ ਸੱਤਵੀਂ ਵੀ ਸੀ।

Verse 163

सुगन्धा वनराजी च द्वेचान्ये परिचारिके / रोहिणी पौरवी चैव बाह्लीकस्यानुजाभवत्

ਸੁਗੰਧਾ ਅਤੇ ਵਨਰਾਜੀ—ਇਹ ਦੋ ਹੋਰ ਪਰਿਚਾਰਿਕਾਵਾਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਰੋਹਿਣੀ ਤੇ ਪੌਰਵੀ ਬਾਹਲੀਕ ਦੀ ਅਨੁਜਾ (ਛੋਟੀ ਭੈਣ) ਬਣੀਆਂ।

Verse 164

ज्येष्ठा पत्नी महाभागदयिताऽनकदुन्दुभेः / ज्येष्ठे लेभे सुतं रामं सारणं हि शठं तथा

ਜ੍ਯੇਠਾ ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਦੀ ਮਹਾਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਿਯ ਪਤਨੀ ਸੀ; ਜ੍ਯੇਠਾ ਤੋਂ ਰਾਮ, ਸਾਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ਠ ਨਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।

Verse 165

दुर्दमं दमनं शुभ्रं पिण्डारककुशीतकौ / चित्रां नाम कुमारीं च रोहिण्यष्टौ व्यजायत

ਰੋਹਿਣੀ ਨੇ ਦੁર્દਮ, ਦਮਨ, ਸ਼ੁਭ੍ਰ, ਪਿੰਡਾਰਕ, ਕੁਸ਼ੀਤਕ—ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇਕ ਕੁਆਰੀ ਧੀ ਸਮੇਤ—ਕੁੱਲ ਅੱਠ ਸੰਤਾਨ ਜਣੇ।

Verse 166

पुत्रौ रामस्य जज्ञाते विज्ञातौ निशठोल्मुकौ / पार्श्वी च पार्श्वमर्दी च शिशुः सत्यधृतिस्तथा

ਰਾਮ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ—ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਉਲਮੁਕ; ਅਤੇ ਪਾਰਸ਼ਵੀ, ਪਾਰਸ਼ਵਮਰਦੀ, ਸ਼ਿਸ਼ੁ ਤੇ ਸਤ੍ਯਧ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਜੰਮੇ।

Verse 167

मन्दबाह्यो ऽथ रामणाङ्गिरिको गिरिरेव च / शुल्कगुल्मो ऽतिगुल्मश्च दरिद्रान्तक एव च

ਮੰਦਬਾਹੁ, ਰਾਮਣਾਂਗਿਰਿਕ ਅਤੇ ਗਿਰਿਰੇਵ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਲਕਗੁਲਮ, ਅਤਿਗੁਲਮ ਅਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਾਂਤਕ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 168

कुमार्यश्चापि पञ्जान्या नामतस्ता निबोधत / अर्चिष्मती सुनन्दा च सुरसा सुवचास्तथा

ਪੰਜਾਨਿਆ ਦੀਆਂ ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ—ਅਰਚਿਸ਼ਮਤੀ, ਸੁਨੰਦਾ, ਸੁਰਸਾ ਅਤੇ ਸੁਵਚਾ।

Verse 169

तथा शतबला चैव सारणस्य सुतास्त्विमाः / भद्राश्वो भद्रगुप्तिश्च भद्रविष्टस्तथैव च

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਤਬਲਾ; ਇਹ ਸਾਰਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ—ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ, ਭਦ੍ਰਗੁਪਤੀ ਅਤੇ ਭਦ੍ਰਵਿਸ਼ਟ।

Verse 170

भद्रबाहुर्भद्ररथो भद्रकल्पस्तथैव च / सुपार्श्वकः कीर्त्तिमांश्च रोहिताश्वः शठात्मजाः

ਭਦ੍ਰਬਾਹੁ, ਭਦ੍ਰਰਥ, ਭਦ੍ਰਕਲਪ; ਅਤੇ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵਕ, ਕੀਰਤਿਮਾਨ, ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ—ਇਹ ਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।

Verse 171

दुर्मदस्याभिभूतश्च रोहिण्याः कुलजाः स्मृताः / नन्दोपनन्दौ मित्रश्च कुक्षिमित्रस्तथा बलः

ਦੁਰਮਦ ਦਾ ਅਭਿਭੂਤ ਵੀ ਰੋਹਿਣੀ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਨੰਦ, ਉਪਨੰਦ, ਮਿਤ੍ਰ, ਕੁਕਸ਼ਿਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਬਲ।

Verse 172

चित्रोपचित्रौ कृतकस्तुष्टिः पुष्टिरथापरः / मदिरायाः सुता एते वसुदेवाद्धिजज्ञिरे

ਚਿਤ੍ਰੋਪਚਿਤ੍ਰ, ਕ੍ਰਿਤਕ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਅਪਰ—ਇਹ ਮਦਿਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਸੁਦੇਵ ਤੋਂ ਹੀ ਜੰਮੇ।

Verse 173

उपबिंबो ऽथ बिंबश्च सत्त्वदन्तमहौजसौ / चत्वार एते विख्याता भद्रापुत्रा महाबलाः

ਉਪਬਿੰਬ ਅਤੇ ਬਿੰਬ, ਨਾਲ ਹੀ ਸੱਤਵਦੰਤ ਅਤੇ ਮਹੌਜਸ—ਇਹ ਚਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਭਦਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸਨ।

Verse 174

वैशाल्यामदधाच्छौरिः पुत्रं कौशिकमुत्तमम् / देवक्यां जज्ञिरे सौरेः सुषेणः कीर्त्तिमानपि

ਸ਼ੌਰੀ ਨੇ ਵੈਸ਼ਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਸ਼ੌਰੀ ਦਾ ਕੀਰਤਿਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਸੁਸ਼ੇਣ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 175

उदर्षिर्भद्रसेनश्च ऋजुदायश्च पञ्चमः / षष्ठो हि भद्रदेवश्च कंसः सर्वाञ्जघान तान्

ਉਦਰਸ਼ੀ, ਭਦ੍ਰਸੇਨ, ਪੰਜਵਾਂ ਰਿਜੁਦਾਇ ਅਤੇ ਛੇਵਾਂ ਭਦ੍ਰਦੇਵ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਕੰਸ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 176

अथ तस्या मवस्थाया आयुष्मान्संबभूव ह / लोकनाथः पुनर्विष्णुः पूर्वं कृष्णः प्रजापतिः

ਫਿਰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਉਹੀ ਲੋਕਨਾਥ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸੀ, ਮੁੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 177

अनुजाताभवकृष्णात्सुभद्रा भद्रभाषिणी / कृष्णा सुभद्रेति पुनर्व्याख्याता वृष्णिनन्दिनी

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਨੁਜਾ ਵਜੋਂ ਸੁਭਦਰਾ ਜਨਮੀ, ਜੋ ਮੰਗਲ ਬਚਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ’ ਅਤੇ ‘ਸੁਭਦਰਾ’ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਵਿਆਖਿਆਤ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਨੰਦਿਨੀ ਹੈ।

Verse 178

सुभद्रायां रथी पार्थादभिमन्युरजायत / वसुदेवस्य भार्यासु महाभागासु सप्तसु

ਸੁਭਦਰਾ ਤੋਂ, ਪਾਰਥ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਦੁਆਰਾ, ਰਥੀ ਅਭਿਮਨ੍ਯੂ ਜਨਮਿਆ। ਵਸੁਦੇਵ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਮਹਾਭਾਗਾ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ (ਵੰਸ਼-ਵਰਨਨ ਵਿੱਚ) ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 179

ये पुत्रा जज्ञिरे शुरा नामतस्तान्निबोधत / पूर्वाद्याः सहदेवायां शूराद्वै जज्ञिरे सुताः

ਸ਼ੂਰ ਦੇ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਜਾਣੋ। ਪਹਿਲੇ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਸਹਦੇਵਾ ਤੋਂ, ਸ਼ੂਰ ਤੋਂ ਹੀ, ਜਨਮੇ ਸਨ।

Verse 180

शान्तिदेवा जनस्तम्बं शौरेर्जज्ञे कुलोद्वहम् / आगावहो महात्मा च वृकदेव्या मजायत

ਸ਼ਾਂਤਿਦੇਵਾ ਤੋਂ ਸ਼ੌਰਿ ਦਾ ‘ਜਨਸਤੰਭ’ ਨਾਮਕ ਕੁਲ-ਉੱਧਾਰਕ ਜਨਮਿਆ। ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਕਦੇਵੀ ਤੋਂ ‘ਆਗਾਵਹ’ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ।

Verse 181

श्रीदेवायां स्वयं जज्ञे मन्दको नाम नामतः / उपासंगं वसुं चापि तनयौ देवरक्षिता

ਸ਼੍ਰੀਦੇਵਾ ਤੋਂ ਆਪ ‘ਮੰਦਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਅਤੇ ਦੇਵਰਕਸ਼ਿਤਾ ਤੋਂ ‘ਉਪਾਸੰਗ’ ਅਤੇ ‘ਵਸੁ’—ਇਹ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਜਨਮੇ।

Verse 182

एवं दश सुतास्तस्य कंसस्तानप्यघातयत् / विजयं रोचनं चैव वर्द्धमानं च देवलम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੰਸ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਵਿਜੈ, ਰੋਚਨ, ਵਰੱਧਮਾਨ ਅਤੇ ਦੇਵਲ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਸੰਘਾਰਿਆ।

Verse 183

एतान्महात्मनः पुत्रान्सुषाव शिशिरावती / सप्तमी देवकी पुत्रं सुनामानमसूयत

ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਸਿਰਾਵਤੀ ਨੇ ਜਣੇ; ਅਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਵਾਰ ਦੇਵਕੀ ਨੇ ‘ਸੁਨਾਮ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ।

Verse 184

गवेषणं महाभागं संग्रामे चित्रयोधिनम् / श्राद्धदेव्यां पुरोद्याने वने तु विचरन्द्विजाः

ਮਹਾਭਾਗ ਗਵੇਸ਼ਣ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਯੋਧਾ ਸੀ; ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦੇਵੀ ਦੇ ਪੁਰੋਦਿਆਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਸੀ।

Verse 185

वैश्यायामदधाच्छौरिः पुत्रं कौशिकमव्ययम् / सुगन्धी वनराजी च शौरेरास्तां परिग्रहौ

ਸ਼ੌਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵੈਸ਼ਿਆ ਇਸਤਰੀ ਵਿੱਚ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨਾਮ ਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਵਨਰਾਜੀ ਸ਼ੌਰੀ ਦੀਆਂ ਪਰਿਗ੍ਰਹ (ਸਹਚਰੀਆਂ) ਸਨ।

Verse 186

पुण्डश्च कपिलश्चैव सुगन्ध्याश्चात्मजौ तु तौ / तयो राजाभवत्पुण्ड्रः कपिलस्तु वनं ययौ

ਸੁਗੰਧੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਪੁੰਡ ਅਤੇ ਕਪਿਲ—ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੰਡ੍ਰ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਕਪਿਲ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 187

अन्यस्यामभवद्वीरो वसुदेवात्मजो बली / जरा नाम निषादो ऽसौ प्रथमः स धनुर्द्धरः

ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵਸੁਦੇਵ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ। ਉਹ ‘ਜਰਾ’ ਨਾਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਦ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।

Verse 188

विख्यातो देवभाग्यस्य महाभागः सुतो ऽभवत् / पण्डितानां मतं प्राहुर्देवश्रवसमुद्भवम्

ਦੇਵਭਾਗ੍ਯ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਦੇਵਸ਼੍ਰਵਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 189

अश्मक्यां लभते पुत्रमनाधृष्टिर्यशास्विनम् / निवृत्तशत्रुं शत्रुघ्नं श्राद्धदेवं महाबलम्

ਅਸ਼ਮਕੀ ਤੋਂ ਅਨਾਧ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯਸ਼ਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਿਆ—ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ‘ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦੇਵ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਬਲੀ।

Verse 190

व्यजायत श्राद्धदेवो नैषादिर्यः पारिश्रुतः / एकलव्यो महाभागो निषादैः परिवर्द्धितः

‘ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦੇਵ’ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਨੈਸ਼ਾਦ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ‘ਪਾਰਿਸ਼੍ਰੁਤ’ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਏਕਲਵ੍ਯ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਨੇ ਪਾਲਿਆ।

Verse 191

गण्डूषायानपत्याय कृष्णस्तुष्टो ऽददात्सुतौ / चारुदेष्णं च सांबं च कृतास्त्रौ शस्तलक्षणौ

ਗੰਡੂਸ਼ਾ ਨਿਸੰਤਾਨ ਸੀ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ—ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਾਂਬ; ਦੋਵੇਂ ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 192

रन्तिश्च रन्तिपालश्च द्वौ पुत्रौ नन्दनस्य च / वृकाय वै त्वपुत्राय वसुदेवः प्रतापवान्

ਨੰਦਨ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਰੰਤੀ ਅਤੇ ਰੰਤੀਪਾਲ ਸਨ। ਅਤੇ ਵ੍ਰਕ ਨਿਸੰਤਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਵਸੁਦੇਵ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 193

सौमिं ददौ सुत वीरं शौरिः कौशिकमेव च / सृंजयस्य धनुश्चैव विरजाश्च सुताविमौ

ਸ਼ੌਰੀ ਨੇ ਸੌਮੀ ਨਾਮਕ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਸ੍ਰਿੰਜਯ ਦੇ ਇਹ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਧਨੁ ਅਤੇ ਵਿਰਜਾ ਸਨ।

Verse 194

अनपत्यो ऽभवच्छ्यामः शमीकस्तु वनं ययौ / जुगुप्समानो भोजत्वं राजर्षित्वमवाप्तवान्

ਸ਼ਿਆਮ ਨਿਸੰਤਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ; ਪਰ ਸ਼ਮੀਕ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਭੋਜਤਵ ਨੂੰ ਘਿਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 195

य इदं जन्म कृष्णस्य पठते नियतव्रतः / श्रावयेद्ब्राह्मणंवापि स महात्सुखमवाप्नुयात्

ਜੋ ਨਿਯਤ ਵਰਤ ਧਾਰ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਇਸ ਜਨਮ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 196

देवदेवो महातेजाः पूर्वं कृष्णः प्रजापतिः / विहारार्थं मनुष्येषु जज्ञे नारायणः प्रभुः

ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ—ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸੀ—ਲੀਲਾ-ਵਿਹਾਰ ਲਈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮਿਆ।

Verse 197

देवक्यां वसुदेवेन तपसा पुष्करेक्षणः / चतुर्बाहुस्तु संजज्ञे दिव्यरूपश्रियान्वितः

ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ-ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਚਤੁਰਭੁਜ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 198

प्रकाश्यो भगवान्योगी कृष्णो मानुषतां गतः / अव्यक्तो व्यक्तलिङ्गश्च स एव भगवान्प्रभुः

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਣ ਯੋਗ ਯੋਗੀ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ; ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਵਾਨ ਹਨ।

Verse 199

नारायणो यतश्चक्रे व्ययं चैवाव्ययं हि यत् / देवो नारायणो भूत्वा हरिरासीत्सनातनः

ਜਿਸ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਨਾਸ ਅਤੇ ਅਨਾਸ—ਦੋਵੇਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਉਹੀ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਬਣ ਕੇ ਸਨਾਤਨ ਹਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਰਹੇ।

Verse 200

यो ऽबुञ्जाच्चादिपुरुषं पुरा चक्रे प्रजापतिम् / अदितेरपि पुत्रत्वमेत्य यादवनन्दनः

ਜਿਸ ਨੇ ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬਣਾਇਆ, ਉਹੀ ਯਾਦਵ-ਨੰਦਨ ਅਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਵੀ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਇਆ।