Adhyaya 63

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते गान्धर्वलक्षणं नाम द्विषष्टितमो ऽध्यायः // ६२// सूत उवाच कुकुद्मिननस्तु तं लोकं रैवतस्य गतस्य ह / त्दृता पुण्यजनैः सर्वा राक्षसैः साकुशस्थली

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਮੱਧਮ ਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਗਵ ਚਰਿਤ ਦਾ ‘ਗਾਂਧਰਵ ਲੱਛਣ’ ਨਾਮ ਬਾਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਜਦੋਂ ਰੈਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਕੁਦਮੀ ਉਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਸਾਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਨਾਮ ਦੀ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਪੁਣ੍ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।

Verse 2

तद्वै भ्रातृशतं तस्य धार्मिकस्य महात्मनः / निबध्यमानं नाराचैर्विदिशः प्राद्रवद्भयात्

ਉਸ ਧਰਮੀ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਸੌ ਭਰਾ, ਨਾਰਾਚ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਡਰ ਕਰਕੇ ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।

Verse 3

तेषां तु तद्भयक्रान्तक्षत्रियाणां च विद्रुताम् / अन्ववायस्तु सुमहांस्तत्र तत्र द्विजोत्तमाः

ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਭੱਜਦੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ, ਥਾਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਦਵਿਜੋਤਮਾਂ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਨੁਗਾਮੀ ਜਥਾ ਵੀ ਚਲਿਆ।

Verse 4

शार्याता इति विख्याता दिक्षु सर्वासु धर्मिकाः / धृष्टस्य धर्ष्टिकं सर्वं रणधृष्टं बभूव ह

ਉਹ ‘ਸ਼ਾਰ੍ਯਾਤਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ। ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਧਰਸ਼ਟਿਕਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜਥਾ ਰਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਡਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 5

त्रिसाहस्रं तु स गणः क्षत्रियाणां महात्मनाम् / नभगस्य च दायादो नाभादो नाम वीर्यवान्

ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਜਥਾ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਨਭਗ ਦਾ ਵਾਰਸ ‘ਨਾਭਾਦ’ ਨਾਮ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਯੋਧਾ ਸੀ।

Verse 6

अंबरीषस्तु नाभागिर्विरूपस्तस्य चात्मजः / पृषदश्वो विरूपस्य तस्य पुत्रो रथीतरः

ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨਾਭਾਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਰੂਪ ਹੋਇਆ। ਵਿਰੂਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪૃਸ਼ਦਸ਼ਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਥੀਤਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

Verse 7

एते क्षत्रप्रसूता वै पुनश्चाङ्गिरसः स्मृताः / रथीतराणां प्रवराः क्षेत्रोपेता द्विजातयः

ਇਹ ਕ్షਤ੍ਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੁੜ ਆਂਗਿਰਸ ਕਹੇ ਗਏ। ਰਥੀਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ ਅਤੇ ਖੇਤਰ-ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ ਮੰਨੇ ਗਏ।

Verse 8

क्षुवतस्तु मनोः पूर्वमिक्ष्वाकुरभिनिःसृतः / तस्य पुत्रशतं त्वासीदिक्ष्वाकोर्भूरिदक्षिमम्

ਕ੍ਸ਼ੁਵਤ ਤੋਂ, ਮਨੂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ, ਇક્ષਵਾਕੁ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇક્ષਵਾਕੁ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਤੇ ਉਦਾਰ ਸਨ।

Verse 9

तेषां श्रेष्ठो विकुक्षिस्तु निमिर्दण्डश्च ते त्रयः / शकुनिप्रमुखास्तस्य पुत्राः पञ्चाशतस्तु ते

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ; ਨਿਮੀ ਅਤੇ ਦੰਡ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ। ਸ਼ਕੁਨੀ ਆਦਿ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜਾਹ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।

Verse 10

उत्तरापथदेशस्य रक्षितारो महीक्षितः / चत्वारिंशत्तथाष्टौ च दक्षिणस्यां तु वै दिशि

ਮਹਿਕ੍ਸ਼ਿਤ ਉੱਤਰਾਪਥ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣਿਆ; ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਠਤਾਲੀ ਰਖਵਾਲੇ (ਰਾਜੇ) ਸਨ।

Verse 11

विराटप्रमुखास्ते च दक्षिणापथरक्षिणः / इक्ष्वाकुस्तु विकुक्षिं वै अष्टकायामथा दिशत्

ਉਹ ਵਿਰਾਟ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣਾਪਥ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਸਨ। ਤਦ ਇક્ષਵਾਕੁ ਨੇ ਅਸ਼ਟਕਾ-ਸ਼ਰਾਧ ਲਈ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 12

राजोवाच / मांसमानय श्राद्धे त्वं मृगान्हत्वा महाबल / श्राद्धं मम तु कर्त्तव्यमष्टकानां न संशयः

ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ! ਸ਼ਰਾਧ ਲਈ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮਾਸ ਲਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਅਸ਼ਟਕਾ-ਸ਼ਰਾਧ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 13

स गतो मृगयां चैव वचनात्तस्य धीमतः / मृगान्सहस्रकान्हत्वा परिश्रान्तश्च वीर्यवान्

ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮ੍ਰਿਗ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਵੀਰ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਿਆ।

Verse 14

भक्षयच्छशकं तत्र विकुक्षिर्मृगयां गतः / आगते हि विकुक्षै तु समांसे महसैनिके

ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਗਏ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਸ਼ਕ (ਖਰਗੋਸ਼) ਖਾ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਮਾਸ ਸਮੇਤ ਉਹ ਮਹਾਸੈਨਿਕ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤਾਂ…

Verse 15

वसिष्ठं चोदयामास मांस प्रोक्षयतामिति / तथेति चोदितो राज्ञा विधिवत्तदुपस्थितम्

ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਮਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰੋਛਣ (ਸ਼ੁੱਧੀ) ਕਰੋ।” ਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ “ਤਥਾ” ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 16

स दृष्ट्वोपहतं मांसं क्रुद्धो राजानमब्रवीत् / अनेनोपहतं मांसं पुत्रेण तव पार्थिव

ਉਹ ਜਖ਼ਮੀ ਮਾਸ ਵੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ! ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇਹ ਮਾਸ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

Verse 17

शशभक्षाददुष्टं वै नैव मांसं महाद्युते / शशो दुरात्मना पूर्वममना भक्षितो ऽनघ

ਹੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ! ਖਰਗੋਸ਼ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮਾਸ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਪਰ ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਅਮਨ ਨੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਨੂੰ ਖਾਧਾ ਸੀ।

Verse 18

तेन मांसमिदं दुष्टं पितॄणां नृपसत्तम / इक्ष्वाकुस्तु ततः क्रुद्धो विकुक्षिमिदमब्रवीत्

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮਾਸ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਇક્ષਵਾਕੂ ਨੇ ਵਿਕੁક્ષੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।

Verse 19

पितृकर्मणि निर्दिष्टो मया च मृगयां गतः / शशं भक्षयसे ऽरण्ये निर्घृणः पूर्वमद्य तु

ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਸੀ; ਪਰ ਤੂੰ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖਰਗੋਸ਼ ਖਾਂਦਾ ਹੈਂ—ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ, ਅੱਜ ਵੀ।

Verse 20

तस्मात्परित्यजामि त्वां गच्छ त्वं स्वेन कर्मणा / एवमिक्ष्वाकुणा त्यक्तो वसिष्ठवचनात्सुतः

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾ ਜਾ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਇક્ષਵਾਕੂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 21

इक्ष्वाकौसंस्थिते तस्मिञ्छशादः पृथिवीमिमाम् / प्राप्तः परगधर्मात्मा स चायोध्याधिपो ऽभवत्

ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਸ਼ਾਦ ਨੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਪਰਧਰਮਾਤਮਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਿਆ।

Verse 22

तदाकरोत्स राज्यं वै वसिष्ठपरिनोदितः / ततस्तेनैनसा पूर्णो राज्यावस्थो महीपतिः

ਤਦੋਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਮਹੀਪਤੀ ਰਾਜ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਪਾਪ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 23

कालेन गतवान्सो ऽथ शकृन्मूत्रतरङ्गितम् / ज्ञात्वैवमेतदाख्यानं ना विधिर्भक्षयेद्बुधः

ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਕਥਾ ਜਾਣ ਕੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਾਸ ਭੱਖਣ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 24

मांसभक्षयितामुत्र यस्य मांसमिहाद्म्यहम् / एतन्मांसस्य मांसत्वं प्रवदन्ति मनीषिणः

‘ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਸ ਮੈਂ ਖਾਵਾਂਗਾ, ਉਸੇ ਦਾ ਮਾਸ ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ’—ਇਹੀ ਮਾਸ ਦਾ ‘ਮਾਂਸਤਵ’ ਹੈ, ਮਨੀਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 25

शशादस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्यवान् / इन्द्रस्य वृषभूतस्य ककुत्स्थो जयते पुरा

ਸ਼ਸ਼ਾਦ ਦਾ ਵਾਰਸ ਕਕੁਤਸਥ ਨਾਮ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਸੀ; ਬਲਦ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਕੁਤਸਥ ਜਨਮਿਆ।

Verse 26

पूर्वमाडीबके युद्धे ककुत्स्थस्तेन संस्मृतः / अनेनास्तु ककुत्स्थस्य पृथुश्चानेन स स्मृतः

ਪਹਿਲਾਂ ਮਾੜੀਬਕ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਕੁਤਸਥ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਇਸ ਵੰਸ਼-ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਕਕੁਤਸਥ ਨਾਲ ਪૃਥੂ ਦਾ ਵੀ ਸਿਮਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 27

दृषदश्वः पृथोः पुत्रस्तस्मादन्ध्रस्तु वीर्यवान् / अन्ध्रात्तु युवनाश्वस्तु शावस्तस्तस्य चात्मजः

ਪૃਥੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਸ਼ਵ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਅੰਧ੍ਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਅੰਧ੍ਰ ਤੋਂ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਵਸਤ ਹੋਇਆ।

Verse 28

जज्ञे श्रावस्तको राजा श्रावस्ती येन निर्मिता / श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महायशाः

ਸ਼੍ਰਾਵਸਤਕ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜੰਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਵਸਤੀ ਨਗਰੀ ਵਸਾਈ। ਸ਼੍ਰਾਵਸਤ ਦਾ ਵਾਰਸ ਮਹਾ-ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ ਸੀ।

Verse 29

बृहदश्वसुतश्चापि कुवलाश्व इति श्रुतः / यस्तु धुन्धुवधाद्राजा धुन्धुमारत्वमागतः

ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੂਵਲਾਸ਼ਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਧੁੰਧੂ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ‘ਧੁੰਧੁਮਾਰ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

Verse 30

ऋषय ऊचुः धुन्धोर्वधं महाप्राज्ञ घोतुमिच्छाम विस्तरात् / यदर्थं कुवलाश्वस्य धुन्धुमारत्वमागतम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ! ਅਸੀਂ ਧੁੰਧੂ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕੂਵਲਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ‘ਧੁੰਧੁਮਾਰ’ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।

Verse 31

सूत उवाच कुवलाश्वस्य पुत्राणां सहस्राण्येकविंशतिः / सर्वे विद्यासु निष्णाता बलवन्तो दुरासदाः

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਕੁਵਲਾਸ਼ਵ ਦੇ ਇਕੀ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਅਜੇਯ ਸਨ।

Verse 32

बभूवुर्धार्मिकाः सर्वे यज्वानो भूरिदक्षिणाः / कुवलाश्वं महावीर्यं शूरमुत्तमधार्मिकम्

ਉਹ ਸਭ ਧਰਮਪਰਾਇਣ, ਯਜ्ञ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੱਖਿਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਕੁਵਲਾਸ਼ਵ ਮਹਾਵੀਰਯ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੂਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਧਰਮੀ ਸੀ।

Verse 33

बृहदश्वो ह्यभ्यषिञ्चत्तस्मिन्राज्ये नराधिपः / पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु वनं राजा विवेश ह

ਨਰਾਧਿਪ ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ ਦਾ ਉਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਇਆ। ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਸ਼੍ਰੀ ਸੌਂਪ ਕੇ ਰਾਜਾ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 34

बृहदश्वं महाराजं शूरमुत्तमधार्मिकम् / प्रयास्यन्तमुतङ्कस्तु ब्रह्मर्षिः प्रत्यवारयत्

ਮਹਾਰਾਜ ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ—ਜੋ ਸ਼ੂਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਧਰਮੀ ਸੀ—ਜਦੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਉੱਤੰਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।

Verse 35

उत्तङ्क उवाच भवता रक्षणं कार्यं तत्तावत्कर्त्तुमर्हति / निरुद्विग्नस्तपस्छर्तुं न हि शक्रो ऽपि पार्थिव

ਉੱਤੰਕ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕੰਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ। ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਤਪ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

Verse 36

ममाश्रमसमीपेषु मेरोर्हि परितस्तु वै / समुद्रो वालुकापूर्णस्तत्र तिष्ठति भूपते

ਹੇ ਭੂਪਤੇ! ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰੇਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।

Verse 37

देवतानामवध्यस्तु महाकायो महाबलः / अन्तर्भूमिगतस्तत्र वालुकान्तर्हितो महान्

ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਵਧ੍ਯ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਕੇ ਰੇਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 38

राक्षसस्य मधोः पुत्रो धुन्धुर्नाम महासुरः / शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम्

ਰਾਖਸ਼ਸ ਮਧੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਧੁੰਧੂ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਸੁਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਘੋਰ ਤਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 39

संवत्सरस्य पर्यन्ते स निश्वासं विमुञ्चति / यदा तदा मही तत्र चलति स्म सकानना

ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਤਦੋਂ ਉੱਥੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉਠਦੀ ਹੈ।

Verse 40

तस्य निश्वासवातेन रज उद्धूयते महत् / आदित्यपथमावृत्य सप्ताहं भूमिकंपनम्

ਉਸ ਦੇ ਸਾਹ ਦੇ ਵਾਯੂ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਧੂੜ ਉੱਡਦੀ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਢੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਧਰਤੀ ਕੰਬਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 41

सविस्फुलिङ्गं सज्वारं सधूममतिदारुणम् / तेन राजन्न शक्नोमि तस्मिन्स्थातुं स्व आश्रमे

ਉਹ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਜਵਾਲਾ ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

Verse 42

तं वारय महाबाहो लोकानां हितकाम्यया / तेजस्ते सुमहद्विष्मुस्तेजसाप्याययिष्यति

ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕੋ; ਤੇਰਾ ਤੇਜ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਹੈ—ਉਹ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਬਾ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 43

लोकाः स्वस्था भवन्त्वद्य तस्मिन्विनिहते सुरे / त्वं हि तस्य वधार्थाय समर्थः पृथिवीपते

ਉਸ ਦੇਵ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਅੱਜ ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਤੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋਣ; ਹੇ ਧਰਤੀਪਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ।

Verse 44

विष्णुना च वरो दत्तो मम पूर्व यतो ऽनघ / न हि धुन्धुर्महावीर्यस्तेजसाल्पेन शाक्यते

ਹੇ ਅਨਘ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਮਹਾਵੀਰਯ ਧੁੰਧੂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

Verse 45

निर्दग्धुं पृथिवीपालैरपि वर्षशतैरपि / वीर्यं हि सुमहत्तस्य देवैरपि दुरासदम्

ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਸੌ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ।

Verse 46

एवमुक्तस्तु राजर्षिरुत्तङ्केन महात्मना / कुवलाश्वं तु तं प्रादात्तस्मिन् धुन्धुनिवारणे

ਮਹਾਤਮਾ ਉੱਤੰਕ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਧੁੰਧੂ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਕੂਵਲਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 47

भगवन्न्यस्तशस्भो ऽहमयं तु तनयो मम / भविष्यति द्विजश्रेष्ठ धुन्धुमारो न संशयः

ਹੇ ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਧੁੰਧੁਮਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 48

स तमादिश्य तनयं धुन्धुमाग्णमच्युतम् / जगाम स वनायैव तपसे शंसितव्रतः

ਉਸ ਨੇ ਧੁੰਧੂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੇ ਅਚ੍ਯੁਤ-ਸਰੂਪ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਵਰਤ ਧਾਰ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 49

कुवलाश्वस्तु धर्मात्मा पितुर्वचनमाश्रितः / सहक्रैरेकविंशत्या पुत्राणां सह पार्थिवः

ਧਰਮਾਤਮਾ ਕੂਵਲਾਸ਼ਵ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ, ਇਕੀ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਰਾਜਾ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 50

प्रायादुत्तङ्कसहितो धुन्धोस्तस्य निवारणे / तमाविशत्ततो विष्णुर्भगवान्स्वेन तेजसा

ਉਹ ਉੱਤੰਕ ਦੇ ਨਾਲ ਧੁੰਧੂ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਚਲ ਪਿਆ; ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।

Verse 51

उत्तङ्कस्य नियोगात्तु लोकानां हितकाम्यया / तस्मिन्प्रयाते दुर्धर्षे दिवि शब्दो महानभूत्

ਉੱਤੰਕ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਲੋਕ-ਹਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਅਦਮ੍ਯ ਚਲਿਆ, ਤਦ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਧੁਨੀ ਹੋਈ।

Verse 52

अद्य प्रभृत्येष नृपो धुन्धुमारो भविष्यति / दिव्यैः पुष्पैश्च तं देवाः संमतात्समवाकिरन्

ਅੱਜ ਤੋਂ ਇਹ ਰਾਜਾ ‘ਧੁੰਧੁਮਾਰ’ ਹੋਵੇਗਾ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।

Verse 53

देवदुन्दुभयश्चैव प्रणेदुर्हि तदा भृशम् / स गत्वा पुरुषव्याघ्रस्तनयैः सह वीर्यवान्

ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵ-ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵੱਜੀਆਂ। ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਪੁਰੁਸ਼-ਵਿਆਘਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 54

समुद्रं खानयामास वालुकापूर्णमव्ययम् / तस्य पुत्रैः खनद्भिश्च वालुकान्तर्हितस्तदा

ਉਸ ਨੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਅਖੰਡ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਖੋਦਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਖੋਦਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਹ ਤਦ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ।

Verse 55

धुन्धुरासादितस्तत्र दिशमाश्रित्य पश्चिमाम् / मुखजेनाग्निना क्रुद्धो लोकानुद्वर्तयन्निव

ਉੱਥੇ ਧੁੰਧੂ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ। ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮੂੰਹੋਂ ਅੱਗ ਉਗਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟ ਪਲਟ ਕਰ ਦੇਵੇ।

Verse 56

वारि सुस्राव चोगेन महोदधिरिवोदये / सोमस्य सो ऽसुरश्रेष्ठो धारोर्मिकलिलो महान्

ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਉਗਦੇ ਵੇਲੇ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਉੱਛਲ ਪਿਆ; ਸੋਮ ਦੇ ਉਸ ਅਸੁਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੀ ਮਹਾਨ ਧਾਰ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।

Verse 57

तस्य पुत्रास्तु निर्दग्धास्त्रय उर्वरिता मृधे / ततः स राजातिबलो राक्षसं तं महाबलम्

ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ ਭਸਮ ਹੋ ਗਏ, ਕੇਵਲ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਰਹਿ ਗਏ; ਤਦ ਉਹ ਅਤਿਬਲੀ ਰਾਜਾ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।

Verse 58

आससाद महातेजा धुन्धुं बन्धुनिबर्हणम् / तस्य वारिमयं वेगमपि वत्स नराधिपः

ਮਹਾਤੇਜੀ ਰਾਜਾ ਬੰਧੂ-ਨਾਸਕ ਧੁੰਧੂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਹੇ ਵਤਸ, ਉਸ ਦੇ ਜਲਮਈ ਵੇਗ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਝੱਲ ਲਿਆ।

Verse 59

योगी योगेन वह्निं च शमयामास वारिणा / निरस्यन्तं महाकायं बलेनोदकराक्षसम्

ਯੋਗੀ ਨੇ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਕਾਇ ਜਲ-ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਧੱਕ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 60

उत्तङ्कं दर्शयामास कृतकर्मा नराधिपः / उत्तङ्कश्च वरं प्रादात्तस्मै राज्ञे महात्मने

ਕ੍ਰਿਤਕਾਰਜ ਨਰਾਧਿਪ ਨੇ ਉੱਤੰਕ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਇਆ; ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਉੱਤੰਕ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 61

ददतश्चाक्षयं वित्तं शत्रुभिश्चाप्य धुष्यताम् / धर्मे रतिं च सततं स्वर्गे वासं तथाक्षयम्

ਜੋ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਧਨ ਅਖੰਡ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਵੈਰੀ ਤੰਗ ਕਰਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਪ੍ਰੀਤ ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਾਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 62

पुत्राणां चाक्षयांल्लोकान्स्वर्गे ये रक्षसा हताः / तस्य पुत्रास्त्रयः शिष्टा दृढाश्वो ज्येष्ठ उच्यते

ਜੋ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਜੇਠਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਸ਼ਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 63

भद्राश्वः कपिलाश्वश्च कनीयांसौ तु तौ स्मृतौ / धैन्धुमारिर्दृढाश्वश्च हर्यश्वस्तस्य चात्मजः

ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਕਪਿਲਾਸ਼ਵ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਨਿੱਠ ਮੰਨੇ ਗਏ। ਧੈੰਧੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਸ਼ਵ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਸੀ।

Verse 64

हर्यश्वस्य निकुंभो ऽभूत्क्षात्रधर्मरतः सदा / संहताश्वो निकुंभस्य सुतो रणविशारदः

ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਕੁੰਭ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਦਾ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸੀ। ਨਿਕੁੰਭ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਹਤਾਸ਼ਵ ਸੀ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸੀ।

Verse 65

कृशाश्वश्चाकृताश्वश्च संहताश्वसुतावुभौ / तस्य पत्नी हैमवती सती माता दृषद्वती

ਸੰਹਤਾਸ਼ਵ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਅਕ੍ਰਿਤਾਸ਼ਵ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈਮਵਤੀ ਸਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਸੀ।

Verse 66

विख्याता त्रिषु लोकेषु पुत्रश्चास्य प्रसेनजित् / युवनाश्वसुतस्तस्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸੇਨਜਿਤ ਸੀ। ਅਤੇ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦਾ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਿਆਤ ਹੋਇਆ।

Verse 67

अत्यन्तधार्मिका गौरी तस्य पत्नी पतिव्रता / अभिशस्ता तु सा भर्त्रा नदी सा बाहुदा कृता

ਅਤਿ ਧਾਰਮਿਕ ਗੌਰੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਪਰ ਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ‘ਬਾਹੁਦਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਨਦੀ ਬਣ ਗਈ।

Verse 68

तस्यास्तु गौरिकः पुत्रश्चक्रवर्ती बभूव ह / मान्धाता यौवनाश्वो वै त्रैलोक्यविजयी नृपः

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੌਰਿਕ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਬਣਿਆ। ਅਤੇ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਂਧਾਤਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤ੍ਰਿਲੋਕ-ਵਿਜੇਤਾ ਰਾਜਾ ਸੀ।

Verse 69

अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका द्विजाः / यावत्सूर्य उदयते यावच्च प्रतितिष्ठति

ਇੱਥੇ ਵੀ ਪੌਰਾਣਿਕ ਦਵਿਜ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਉਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 70

सर्वं तद्यौवनाश्वस्य मान्धातुः क्षेत्रमुच्यते / तस्य चैत्ररथी भार्या शशबिन्दोः सुताभवत्

ਉਹ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ-ਪੁੱਤਰ ਮਾਂਧਾਤਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਚੈਤਰਰਥੀ, ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੂ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।

Verse 71

साध्वी बिन्दुमती नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि / पतिव्रता च ज्येष्ठा च भातॄणामयुतस्य सा

ਬਿੰਦੁਮਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੁਲ ਸੀ। ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਠੀ ਸੀ।

Verse 72

तस्यामुत्पादयामास मान्धाता त्रीन्सुतन्प्रभुः / पुरुकुत्समंबरीषं मुचुकुन्दं च विश्रुतम्

ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਮਾਂਧਾਤਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ—ਪੁਰੁਕੁਤਸ, ਅੰਬਰੀਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੁਚੁਕੁੰਦ।

Verse 73

अंबरीषस्य दायादो युवनाश्वो ऽपरः स्मृतः / नर्मदायां समुत्पन्नः संभूतस्तस्य चात्मजः

ਅੰਬਰੀਸ਼ ਦਾ ਵਾਰਸ ਦੂਜਾ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਰਮਦਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੰਭੂਤ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

Verse 74

संभूतस्यात्मजः पुत्रो ङ्यनरण्यः प्रतापवान् / रावणेन हतो येन त्रैलोक्यं विजितं पुरा

ਸੰਭੂਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਙ੍ਯਨਰਣ੍ਯ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਮਾਰਿਆ; ਉਹੀ ਰਾਵਣ ਪਹਿਲਾਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

Verse 75

तेन दृश्योनरण्यस्य हर्यश्वस्तस्य चात्मजः / हर्यश्वात्तु दृषद्वत्यां जज्ञे च सुमतिर्नृपः

ਉਸ (ਙ੍ਯਨਰਣ੍ਯ) ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯੋਨਰਣ੍ਯ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰ੍ਯਸ਼ਵ ਸੀ। ਫਿਰ ਹਰ੍ਯਸ਼ਵ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦ੍ਵਤੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸੁਮਤੀ ਜਨਮਿਆ।

Verse 76

तस्य पुत्रो ऽभवद्राजा त्रिधन्वा नाम धार्मिकः / आसीत्त्रिधन्वनश्चापि विद्वांस्त्रय्यारुणिः प्रभुः

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰਿਧਨਵਾ ਨਾਮ ਦਾ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ ਦਾ ਤ੍ਰਯ੍ਯਾਰੁਣੀ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ-ਸਮਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਸੀ।

Verse 77

तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारो ऽभून्महाबलः / तेन भार्या विदर्भस्य त्दृता हत्वा दिवौकसः

ਉਸ ਦਾ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁਮਾਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤ੍ਦ੍ਰਿਤਾ ਨੂੰ ਹਰਨ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 78

पाणिग्रहणमन्त्रेषु निष्टानं प्रापितेष्विह / कामाद्बलाच्च मोहाच्च संहर्षेण बलेन च

ਇੱਥੇ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਦੇ ਵਿਆਹ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਠਹਿਰ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ, ਕਾਮ ਨਾਲ, ਬਲ ਨਾਲ, ਮੋਹ ਨਾਲ ਅਤੇ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ (ਇਹ ਹੋਇਆ)।

Verse 79

भाविनोर्ऽथस्य च बलात्तत्कृतं तेन धीमता / तमधर्मेण संयुक्तं पिता भय्यारुणो ऽत्यजत्

ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਲਾਭ ਦੀ ਤਾਕਤਵਰ ਆਸ ਨਾਲ ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੇ ਉਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਜਾਣ ਕੇ ਪਿਤਾ ਭੈਯ੍ਯਾਰੁਣ ਨੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 80

अपध्वंसेति बहुशो वदन्क्रोधसमन्वितः / पितरं सो ऽब्रवीदेकः क्व गच्छामीति वै मुहुः

ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ‘ਅਪਧ੍ਵੰਸ’ ਕਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਇਕੱਲਾ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਿਹਾ—‘ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ?’

Verse 81

पिता चैनमथोवाच श्वपाकैः सह वर्त्तय / नाहं पुत्रेण पुत्रार्थी त्वयाद्य कुलपांसन

ਤਦ ਪਿਉ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ— “ਚੰਡਾਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿ; ਤੇਰੇ ਜਿਹੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਕੁਲ ਦਾ ਕਲੰਕ ਹੈਂ।”

Verse 82

इत्युक्तः स निराक्रामन्नगराद्वचना द्विभोः / न चैनं वारयामास वसिष्ठो भगवानृषिः

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਪਿਉ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਨਗਰੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ; ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਰੋਕਿਆ।

Verse 83

स तु सत्यव्रतो धीमाञ्श्वपाकावसथान्तिके / पित्रा त्यक्तो ऽवसद्धीरः पिता चास्य वनं ययौ

ਉਹ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤੀ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸ਼ਵਪਾਕਾਂ ਦੀ ਬਸਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਵੱਸਣ ਲੱਗਾ; ਪਿਉ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 84

तस्मिंस्तु विषये तस्य नावर्षत्पाकशासनः / समा द्वादश संपूर्मास्तेनाधर्मेण वै तदा

ਉਸ ਦੇ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ (ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ) ਨੇ ਵਰਖਾ ਨਾ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਅਧਰਮ ਕਰਕੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਸੁੱਕੇ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਏ।

Verse 85

दारांस्तु तस्य विषये विश्वामित्रो महातपाः / संन्यस्य सागरानूपे चचार विपुलं तपः

ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਛੱਡ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਕੰਢੇ ਦੇ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 86

तस्य पत्नी गले बद्ध्वा मध्यमंपुत्रमौरसम् / शिष्टानां भरणार्थाय व्यक्रीणाद्गोशतेन वै

ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਮੱਧਲੇ ਔਰਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਲਈ, ਸੌ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ।

Verse 87

तं तु बद्धं गले दृष्टवा विक्रयार्थं नरोत्तमः / महर्षिपुत्रं धर्मात्मा मोक्षयामास सुव्रतः

ਗਲ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਉਸ ਮਹਰਿਸ਼ੀ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਨਰੋਤਮ, ਸੁਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਲਿਆ।

Verse 88

सत्यव्रतो महाबुद्धिर्भरणं तस्य चाकरोत् / विश्वामित्रस्य तुष्ट्यर्थमनुकंपार्थमेव च

ਮਹਾਬੁੱਧੀ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ—ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ।

Verse 89

सो ऽभवद्गालवो नाम गले बद्धो महातपाः / महर्षिः कौशिकस्तात तेन वीरेण मोक्षितः

ਗਲ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ‘ਗਾਲਵ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ; ਹੇ ਤਾਤ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਛੁਡਾਇਆ।

Verse 90

तस्य व्रतेन भक्त्या च कृपया च प्रतिज्ञया / विश्वामित्रकलत्रं च बभार विनये स्थितः

ਉਸ ਦੇ ਵਰਤ, ਭਗਤੀ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਕੇ—ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ—ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਭਾਰ ਵੀ ਝੱਲਿਆ।

Verse 91

हत्वा मृगान्वराहांश्च महिषांश्च जलेचरान् / विश्वामित्राश्रमाभ्यासे तन्मांसमनयत्ततः

ਉਸ ਨੇ ਹਿਰਣ, ਵਰਾਹ, ਮਹਿਸ਼ ਅਤੇ ਜਲਚਰ ਜੀਵ ਮਾਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਲਿਆ ਆਇਆ।

Verse 92

उपांशुव्रतमास्थाय दीक्षां द्वादशवार्षिकीम् / पितुर्नियोगादभजन्नृपे तु वनमास्थिते

ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ, ਤਦ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਪਾਂਸ਼ੂ ਵਰਤ ਧਾਰ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਨਿਭਾਈ।

Verse 93

अयोध्यां चैव राष्ट्रं च तथैवान्तः पुरं पुनिः / याज्योत्थान्यायसंयोगाद्वसिष्ठः पर्यरक्षत

ਯੱਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਿਆਂਯੁਕਤ ਵਿਧੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਅੰਤਹਪੁਰ ਦੀ ਮੁੜ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 94

सत्यव्रतः सुबाल्यात्तु भाविनोर्ऽथस्य वै बलात् / वसिष्ठे ऽभ्यधिकं मन्युं धारयामास मन्युना

ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਘਟਨਾ-ਚਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਵਸਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਲਿਆ।

Verse 95

पित्रा तु तं तदा राष्ट्रात्परित्यक्तं स्वमात्मजम् / न वारयामास मुनिर्वसिष्ठः कारणेन वै

ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਵੀ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੁਨੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ।

Verse 96

पाणिग्रहममन्त्राणां निष्ठा स्यात्सप्तमे पदे / एवं सत्यव्रतस्तां वै हृतवान्सप्तमे पदे

ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਸੱਤਵੇਂ ਪਦ ਤੇ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੱਤਵੇਂ ਪਦ ਤੇ ਹੀ ਹਰਨ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 97

जानन्धर्मान्वसिष्ठस्तु नवमन्त्रानिहेच्छति / इति सत्यव्रतो रोषं वसिष्ठे मनसाकरोत्

ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਸਿਸ਼ਠ ਇੱਥੇ ਨੌਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਵੱਲ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਕੀਤਾ।

Verse 98

गुणबुद्ध्या तु भगवान्वसिष्ठः कृतवांस्तपः / न तु सत्यव्रतो ऽबुध्यदुपांशुव्रतमस्य वै

ਗੁਣ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਉਸ ਦੇ ਉਪਾਂਸ਼ੁ-ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ।

Verse 99

तस्मिंस्तु परमो रोषः पितुरासीन्महात्मनः / तेन द्वादश वर्षाणि नावर्षत्पाकशासनः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧ ਆਇਆ; ਉਸ ਕਾਰਨ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਰਖਾ ਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 100

तेन त्विदानीं वहता दीक्षां तां दुर्वहां भुवि / कुलस्य निष्कृतिः स्वस्य सृतेयं च भवेदिति

ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਦੁਸ਼ਵਹ ਦੀਖਿਆ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰਹੇ।

Verse 101

ततो वसिष्ठो भगवान्पित्रा त्यक्तं न वारयत् / अभिषेक्ष्याम्यहं नष्टे पश्चादेनमिति प्रभुः

ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਰੋਕਿਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ— “ਇਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 102

स तु द्वादशवर्षाणि दीक्षां तामुद्वहन्बली / अविद्यमाने मांसे तु वसिष्ठस्य महात्मनः

ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਉਸ ਦੀਕਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਨਿਭਾਂਦਾ ਰਿਹਾ; ਪਰ ਮਹਾਤਮਾ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਕੋਲ ਮਾਸ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਸੀ।

Verse 103

सर्वकामदुघां धेनुं स ददर्श नृपात्मजः / तां वै क्रोधाच्च मोहाच्च श्रमच्चैव क्षुधान्वितः

ਉਸ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸਰਵਕਾਮਦੁਘਾ ਧੇਨੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਕ੍ਰੋਧ, ਮੋਹ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 104

दस्युधर्मगतो दृष्ट्वा जघान बलिनां वरः / सतु मांसं स्वयं चैव विश्वामित्रस्य चात्मजान्

ਦੱਸਯੁ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਮਾਸ ਨੂੰ ਆਪ ਵੀ ਖਾਧਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਵਾਇਆ।

Verse 105

भोजयामास तच्छ्रुत्वा वसिष्ठस्तं तदात्यजत् / प्रोवाच चैव भगवान्वसिष्ठस्तं नृपात्मजम्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ।

Verse 106

पातयेयमहं क्रूर तव शङ्कुम पोह्य वै / यदि ते त्रीणि शङ्कूनि न स्युर्हि पुरुषाधम

ਹੇ ਕ੍ਰੂਰ! ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸ਼ੰਕੂ ਡਾਹ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਇਸਨੂੰ ਹਟਾ ਲੈ। ਜੇ ਤੇਰੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ੰਕੂ ਨਾ ਹੋਣ, ਹੇ ਪੁਰਖਾਧਮ!

Verse 107

पितुश्चापारितोषेण गुरोर्देगध्रीवधेन च / अप्रोक्षितोपयोगाच्च त्रिविधस्ते व्यतिक्रमः

ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਦੈਗਧ੍ਰੀਵਧ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੋਖ਼ਿਤ ਵਸਤੂ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਨਾਲ—ਤੇਰਾ ਅਪਰਾਧ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ।

Verse 108

एवं स त्रीणि शङ्कूनि दृष्ट्वा तस्य महातपाः / त्रिशङ्कुरिति होवाच त्रिशङ्कुस्तेन स स्मृतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ੰਕੂ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ—‘ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ’; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 109

विश्वामित्रस्तु दाराणामागतो भरणे कृते / ततस्तस्मै वरं प्रादात्तदा प्रीतस्त्रिशङ्कवे

ਤਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਲਈ ਆਇਆ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 110

छन्द्यमानो वरेणाथ गुरुं वव्रेनृपात्मजः / सशरीरो व्रजे स्वर्गमित्येवं याचितो वरः

ਵਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਰ ਵਜੋਂ ਮੰਗਿਆ—‘ਮੈਂ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਜਾਵਾਂ’; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵਰ ਯਾਚਿਆ।

Verse 111

अनावृष्टिभये तस्मिञ्जाते द्वादशवार्षिके / अभिषिच्य राज्ये पित्र्ये योजयामास तं मुनिः

ਜਦੋਂ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤ੍ਰੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਰਾਜ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 112

मिषतां देवतानां च वसिष्ठस्य च कौशिकः / सशरीरं तदा तं वै दिवमारोपयत्प्रभुः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 113

मिषतस्तु वसिष्ठस्य तदद्भुतमिवाभवत् / अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका जनाः

ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਘਟਨਾ ਅਦਭੁਤ ਜਿਹੀ ਲੱਗੀ; ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਣਿਕ ਲੋਕ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਉਧਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 114

विश्वामित्रप्रसादेन त्रिशङ्कुर्दिविराजते / देवैः सार्द्धं महातेजानुग्रहात्तस्य धीमतः

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਰਾਜਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਧੀਮਾਨ ਦੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ।

Verse 115

तस्य सत्यरता नाम भार्या कैकयवंशजा / कुमारं जनयामास हरिश्चन्द्रमकल्मषम्

ਉਸ ਦੀ ਕੈਕਯ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਤ੍ਯਰਤਾ ਨੇ ਨਿਰਮਲ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 116

स तु राजा हरिश्चन्द्रस्त्रैशङ्कव इति श्रुतः / अहर्ता राजसूयस्य सम्रडिति परिश्रुतः

ਉਹ ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ‘ਤ੍ਰੈਸ਼ੰਕਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਦਾ ਆਹਰਤਾ ਅਤੇ ‘ਸਮਰਾਟ’ ਕਹਿ ਕੇ ਵੀ ਸਭ ਥਾਂ ਖਿਆਤ ਸੀ।

Verse 117

हरिश्चन्द्रस्य तु सुतो रोहितो नाम वीर्यवान् / हरितो रोहितस्याथ चञ्चुर्हरीत उच्यते

ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ‘ਰੋਹਿਤ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ। ਰੋਹਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਹਰਿਤ’ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਚੰਚੂ’—ਜੋ ‘ਹਾਰੀਤ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 118

विनयश्च सुदेवश्च चञ्चुपुत्रौ बभूवतुः / चैता सर्वस्य क्षत्रस्य विजयस्तेन स स्मृतः

ਚੰਚੂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਵਿਨਯ ਅਤੇ ਸੁਦੇਵ—ਹੋਏ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਮੂਹ ਖੱਤਰੀ ਵਰਗ ਲਈ ਜਿੱਤ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਗਏ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਵਿਜਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 119

रुरुकस्तनयस्तस्य राजा धर्मार्थकोविदः / रुरुकात्तु वृकः पुत्रस्तस्माद्बाहुर्विजज्ञिवान्

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੁਰੁਕ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਸੀ। ਰੁਰੁਕ ਤੋਂ ਵ੍ਰਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹੁ ਨਾਮ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਜੰਮਿਆ।

Verse 120

हैहयैस्तालजङ्घैश्च निरस्तो व्यसनी नृपः / शकैर्यवनकांबोजैः पारदैः पह्लवैस्तथा

ਉਹ ਵਿਅਸਨੀ ਨ੍ਰਿਪ ਹੈਹਯ ਅਤੇ ਤਾਲਜੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਸ਼ਕ, ਯਵਨ, ਕਾਂਬੋਜ, ਪਾਰਦ ਤੇ ਪਹਲਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ (ਪਰਾਜਿਤ/ਕੱਢਿਆ) ਗਿਆ।

Verse 121

नात्यर्थं धार्मिको ऽभूत्स धर्म्ये सति युगे तथा / सगरस्तु सुतो बाहोर्जज्ञे सह गरेण वै

ਧਰਮੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਧਾਰਮਿਕ ਨਾ ਸੀ। ਬਾਹੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਗਰ ਰਾਜਾ ‘ਗਰ’ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੰਮਿਆ।

Verse 122

भृगोराश्रममासाद्य ह्यौर्वैण परिरक्षितः / अग्नेयमस्त्रं लब्ध्वा तु भार्गवात्सगरो नृपः

ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਔਰਵ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਨੇ ਭਾਰਗਵ ਤੋਂ ਅਗਨੇਯ ਅਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 123

जघान पृथिवीं गत्वा तालजङ्घान्सहैहयान् / शकानां पह्लवानां च धर्मं निरसदच्युतः

ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਤਾਲਜੰਘਾਂ ਨੂੰ ਹੈਹਯਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ। ਅਚ੍ਯੁਤ ਸਗਰ ਨੇ ਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਪਹਲਵਾਂ ਦੇ ਧਰਮ-ਆਚਾਰ ਵੀ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤੇ।

Verse 124

क्षत्रियाणां तथा तेषां पारदानां च धर्मवित् / ऋषय ऊचुः कथं स सगरो राजा गरेण सह जज्ञिवान्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਰਦਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰਾਜਾ ਸਗਰ ‘ਗਰ’ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੰਮਿਆ?

Verse 125

किमर्थं वा शकादीनां क्षत्रियाणां महौजसाम् / धर्मान्कुलोचितान्क्रुद्धो राजा निरसदच्युतः

ਮਹਾਬਲੀ ਸ਼ਕ ਆਦਿ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਕੁਲ-ਉਚਿਤ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਉਂ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ?

Verse 126

सुत उवाच बाहोर्व्यसनिनस्तस्य त्दृतं राज्यं पुरा किल / हैहयैस्तालजङ्घैश्च शकैः सार्द्धं समागतैः

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਅਸਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਬਾਹੂ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈਹਯ, ਤਾਲਜੰਘ ਅਤੇ ਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਛੀਨ ਲਿਆ।

Verse 127

यवनाः पारदाश्चैव कांबोजाः पह्लवास्तथा / हैहयार्थं पराक्रान्ता एते पञ्च गणास्तदा

ਯਵਨ, ਪਾਰਦ, ਕਾਂਬੋਜ ਅਤੇ ਪਹਲਵ— ਇਹ ਪੰਜੇ ਗਣ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੈਹਯਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਚੜ੍ਹ ਦੌੜੇ।

Verse 128

त्दृतराज्यस्तदाबाहुः संन्यस्य स तदा गृहम् / वनं प्रविश्य धर्मात्मा सह पत्न्या तपो ऽचरत्

ਰਾਜ ਛਿਨ ਜਾਣ ਤੇ ਬਾਹੂ ਨੇ ਤਦ ਘਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 129

कदाचिदप्यकल्पः स तोयार्थं प्रस्थितो नृपः / वृद्धत्वाद्दुर्बलत्वाच्च ह्यन्तरा स ममार च

ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਰਾਜਾ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਨਿਕਲਿਆ; ਪਰ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਾਰਨ ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 130

पत्नी तु यादवी तस्य सगर्भा पृष्ठतो ऽप्यगात् / सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया

ਉਸ ਦੀ ਯਾਦਵੀ ਪਤਨੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਗਈ; ਪਰ ਸੌਤਣ ਨੇ ਗਰਭ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 131

सा तु भर्तुश्चितां कृत्वा वह्निं तं समारोहयत् / और्वस्तं भार्गवो दृष्ट्वा कारुण्याद्धि न्यवर्त्तयत्

ਉਸ ਨੇ ਪਤੀ ਦੀ ਚਿਤਾ ਬਣਾਕੇ ਉਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹਿਆ। ਔਰਵ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।

Verse 132

तस्याश्रमे तु गर्भं सा गरेण च तदा सह / व्यजायत महाबाहुं सगरं नाम धर्मिकम्

ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਰ (ਵਿਸ਼/ਔਖਧ) ਦੇ ਨਾਲ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ‘ਸਗਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਬਾਹੂ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ।

Verse 133

और्वस्तु जातकर्मादीन्कृत्वा तस्य महात्मनः / अध्याप्य वेदाञ्छास्त्राणि ततो ऽस्त्रं प्रत्यपादयत्

ਔਰਵ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਜਾਤਕਰਮ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ; ਫਿਰ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਾ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।

Verse 134

ततः शकान्स यवनान्कांबोजान्पारदांस्तथा / पह्लवांश्चैव निःशेषान्कर्तुं व्यवसितो नृपः

ਫਿਰ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ਕਾਂ, ਯਵਨਾਂ, ਕਾਂਬੋਜਾਂ, ਪਾਰਦਾਂ ਅਤੇ ਪਹਲਵਾਂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਨਿਃਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ।

Verse 135

ते हन्यमाना वीरेण सगरेण महात्मना / वसिष्ठं शरणं सर्वे संप्राप्ताः शरणैषिणः

ਮਹਾਤਮਾ ਵੀਰ ਸਗਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਰਨ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਸਭ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।

Verse 136

वसिष्ठो वीक्ष्य तान्युक्तान्विनयोन महामुनिः / सगरं वारयामास तेषां दत्त्वाभयं तथा

ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਮਰ ਬਚਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਭੈ ਦੇ ਕੇ ਸਗਰ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 137

सगरः स्वां प्रतिज्ञां च गुरोर्वाक्यं निशम्य च / जघान धर्मं वै तेषां वेषान्यत्वं चकार ह

ਸਗਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਤੋੜਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੇਸ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।

Verse 138

अर्द्धं शाकानां शिरसो मुण्डयित्वा व्यसर्जयत् / यवनानां शिरः सर्वं कांबोजानां तथैव च

ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਦਾ ਅੱਧਾ ਮੁੰਡਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਯਵਨਾਂ ਅਤੇ ਕਾਂਬੋਜਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਪੂਰੇ ਮੁੰਡਵਾ ਦਿੱਤੇ।

Verse 139

पारदा मुक्तकेशाश्च पह्लवाः श्मश्रुधारिणः / निःस्वाध्यायवषट्काराः कृतास्तेन महात्मना

ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਪਾਰਦਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਹਲਵਾਂ ਨੂੰ ਦਾਢੀਧਾਰੀ ਬਣਾਇਆ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਧਿਆਇ ਤੇ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 140

शका यवन कांबोजाः पह्लवाः पारदैः सह / कलिस्पर्शा महिषिका दार्वस्छोलाः खशास्तथा

ਸ਼ਕ, ਯਵਨ, ਕਾਂਬੋਜ, ਪਹਲਵ ਪਾਰਦਾਂ ਸਮੇਤ; ਅਤੇ ਕਲਿਸਪਰਸ਼, ਮਹਿਸ਼ਿਕ, ਦਾਰਵ, ਛੋਲ ਅਤੇ ਖਸ਼ ਵੀ।

Verse 141

सर्वे ते क्षत्रियगणा धर्मस्तेषां निराकृतः / वसिष्ठवचनात्पूर्वं सगरेण महात्मना

ਉਹ ਸਾਰੇ ਖ਼ਤਰੀਯ ਗਣ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਮਹਾਤਮਾ ਸਗਰ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਬਚਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 142

स धर्मविजयी राजा विजित्येमां वसुन्धराम् / अश्वं वै चारयामास वाजिमेधाय दीक्षितः

ਧਰਮ-ਵਿਜੇਤਾ ਉਹ ਰਾਜਾ ਇਸ ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਵਾਜਿਮੇਧ ਯੱਗ ਲਈ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵ ਨੂੰ ਭਟਕਣ ਲਈ ਛੱਡਿਆ।

Verse 143

तस्य चारयतः सो ऽश्वः समुद्रे पूर्वदक्षिणे / वेलासमीपे ऽपहृतो भूमिं चैव प्रवेशितः

ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਸ਼ਵ ਨੂੰ ਘੁਮਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੇੜੇ ਉਹ ਅਸ਼ਵ ਅਪਹਰਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 144

स तं देशं सुतैः सर्वैः खानयामास पार्थिवः / आसेदुश्च ततस्तस्मिन्खनन्तस्ते महार्मवे

ਤਦ ਉਸ ਪਾਰਥਿਵ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦੇਸ ਖੁਦਵਾਇਆ; ਖੋਦਦੇ-ਖੋਦਦੇ ਉਹ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।

Verse 145

तमादिपुरुषं देवं हरिं कृष्णं प्रजापतिम् / विष्णुं कपिलरूपेण हंसं नारायणं प्रभुम्

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼ ਦੇਵ ਨੂੰ—ਹਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ—ਕਪਿਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਅਤੇ ਹੰਸ-ਸਰੂਪ ਨਾਰਾਇਣ ਪ੍ਰਭੂ ਵਜੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 146

तस्य चक्षुः समासाद्य तेजस्तत्प्रतिपद्यते / दग्धाः पुत्रास्तदा सर्वेचत्वारस्त्ववशेषिताः

ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਤੇਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਉਦੋਂ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਸੜ ਗਏ, ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਹੀ ਬਾਕੀ ਬਚੇ।

Verse 147

बर्हिकेतुः सुकेतुश्च तथा धर्मरथश्च यः / शूरः पञ्चजनश्चैव तस्य वंशकराः प्रभोः

ਬਰਹਿਕੇਤੂ, ਸੁਕੇਤੂ, ਧਰਮਰਥ ਅਤੇ ਸੂਰਬੀਰ ਪੰਚਜਨ - ਇਹ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 148

प्रादाच्च तस्य भगवान्हरिर्नारायणो वरान् / अक्षयत्वं स्ववंशस्य वाजिमेधशतं तथा

ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤੇ - ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਅਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸੌ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ।

Verse 149

विभुः पुत्रं समुद्रं च स्वर्गे वासं तथाक्षयम् / तं समुद्रो ऽश्वमादाय ववन्दे सरितांपतिः

ਇੱਕ ਸਮਰੱਥ ਪੁੱਤਰ, ਸਮੁੰਦਰ (ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਨਿਵਾਸ। ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ (ਸਮੁੰਦਰ) ਨੇ ਘੋੜਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸਦੀ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 150

सागरत्वं च लेभे स कर्मणा तेन तस्य वै / तं चाश्वमेधिकं सो ऽश्वं समुद्रात्प्राप्य पार्थिवः

ਉਸਦੇ ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਸਨੇ 'ਸਾਗਰਤਵ' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦਾ ਘੋੜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 151

आजहाराश्वमेधानां शतं चैव पुनः पुनः / षष्टिं पुत्रसहस्राणि दग्धान्यस्य रुषा विभो

ਉਸ ਵਿਭੂ ਨੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੌ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕੀਤੇ; ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸੜ ਕੇ ਭਸਮ ਹੋ ਗਏ।

Verse 152

तेषां नारायणं तेजः प्रविष्टानि महात्मनाम् / पुत्राणां तु सहस्राणि षष्टिस्तु इति नः श्रुतम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਤੇਜ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸੀ।

Verse 153

ऋषय ऊचुः सगरस्यात्मजा नाना कथं जाता महाबलाः / विक्रान्ताः षष्टिसाहस्रा विधिना केन वा वद

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਸਗਰ ਦੇ ਇਹ ਅਨੇਕ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਜੰਮੇ? ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਕਿਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਹੋਏ, ਦੱਸੋ।

Verse 154

सुत उवाच द्वेपत्न्यौ सगरस्यास्तां तपसा दगधकिल्बिषे / ज्येष्ठा विदर्भदुहिता केशिनी नाम नामतः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸਗਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ; ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਸੜ ਗਏ ਸਨ। ਵੱਡੀ ਪਤਨੀ ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਧੀ, ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਸੀ।

Verse 155

कनीयसी तु या तस्यपत्नी परमधर्मिणी / अरिष्टनेमिदुहिता रूपेणाप्रतिमा भुवि

ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਪਤਨੀ ਪਰਮਧਰਮੀ ਸੀ; ਉਹ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ।

Verse 156

और्वस्ताभ्यां वरं प्रादात्तपसाराधितः प्रभुः / एका जनिष्यते पुत्रं वंशकर्त्तारमीप्सितम्

ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਔਰਵ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇੱਛਿਤ ਵੰਸ਼-ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ।

Verse 157

षष्टिं पुत्रसहस्राणि द्वितीया जनयिष्यति / मुनेस्तु वचनं श्रुत्वा केशिनी पुत्रमेककम्

ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ; ਮੁਨੀ ਦਾ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਵਰ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ।

Verse 158

वंशस्य कारणं श्रेष्ठं जग्राह नृप संसदि / षष्टिं पुत्रसहस्राणि सुपर्णभगिनी तथा

ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਾਰਣ—ਅਰਥਾਤ ਵੰਸ਼-ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਵਰ—ਉਸ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸੁਪਰਨ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਵੀ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵਰ ਲਿਆ।

Verse 159

महाभागा प्रमुदिता जग्राह सुमतिस्तथा / अथ काले गते ज्येष्ठा ज्येष्ठं पुत्रं व्यजायत

ਮਹਾਭਾਗਾ ਸੁਮਤੀ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਬੈਠੀ; ਫਿਰ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਜੇਠੀ ਨੇ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ।

Verse 160

असमञ्ज इति ख्यातं काकुत्स्थं सगरात्मजम् / सुमतिस्त्वपि जज्ञे वै गर्भतुंबं यशस्विनी

ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਾਕੁਤਸਥ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਅਸਮੰਜ’ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਵੀ ਗਰਭ-ਤੁੰਬ (ਕੁੰਭ) ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 161

षष्टिः पुत्रसहस्राणां तुंबमध्याद्विनिस्सृताः / घृतपूर्णेषु कुंभेषु तान्गर्भान्यदधात्ततः

ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਤੁੰਬ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਨਿਕਲੇ; ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਿਉ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

Verse 162

धात्रीश्चैकैकशः प्रादात्तावतीः पोषणे नृपः / ततो नवसु मासेषु समुत्तस्थुर्यथासुखम्

ਰਾਜੇ ਨੇ ਪਾਲਣ ਲਈ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਧਾਈ ਦਿੱਤੀ; ਫਿਰ ਨੌਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਸੁਖ ਨਾਲ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ।

Verse 163

कुमारास्ते महाभागाः सगरप्रीतिवर्द्धनाः / कालेन महाता चैव यैवनं समुपाश्रिताः

ਉਹ ਮਹਾਭਾਗ ਕੁਮਾਰ ਸਗਰ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਉਹ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 164

केशिन्यास्तनयो यो ऽन्यः सगरस्यात्मसंभवः / असमञ्ज इति ख्यातो वर्हिकेतुर्महाबलः

ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸਗਰ ਦਾ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ‘ਅਸਮੰਜ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਵਰ੍ਹਿਕੇਤੁ ਸੀ।

Verse 165

पौराणामहिते युक्तः पित्रा निर्वासितः पुरात् / तस्य पुत्रोंऽशुमान्नाम असमञ्जस्य वीर्यवान्

ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਅਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਕਰਕੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ; ਅਸਮੰਜ ਦਾ ਵੀਰਯਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ।

Verse 166

तस्य पुत्रस्तु धर्मात्मा दिलीप इति विश्रुतः / दिलीपात्तु महातेजा वीरो जातो भगीरथः

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਾਤਮਾ ‘ਦਿਲੀਪ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਦਿਲੀਪ ਤੋਂ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵੀਰ ਭਗੀਰਥ ਜਨਮਿਆ।

Verse 167

येन गङ्गा सरिच्छ्रेष्ठा विमानैरुपशोभिता / इहानीता सुरेशाद्वै दुहितृत्वे च कल्पिता

ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੰਗਾ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੰਨੀ ਗਈ।

Verse 168

अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका जनाः / भगीरथस्तु तां गङ्गामानयामास कर्मभिः

ਇੱਥੇ ਵੀ ਪੌਰਾਣਿਕ ਲੋਕ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਧਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਉਸ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ।

Verse 169

तस्माद्भागीरथी गङ्गा कथ्यते वंशवित्तमैः / भगीरथसुतश्चापि श्रुतो नाम बभूवह

ਇਸ ਲਈ ਵੰਸ਼-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਨਿਪੁਣ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਭਾਗੀਰਥੀ ਗੰਗਾ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਭਗੀਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ‘ਸ਼੍ਰੁਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 170

नाभागस्तस्य दायादो नित्यं धर्मपरायणः / अम्बरीषः सुतस्तस्य सिंधुद्वीपस्ततो ऽभवत्

ਉਸ ਦਾ ਵਾਰਸ ਨਾਭਾਗ ਸਦਾ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਤੋਂ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ ਜਨਮਿਆ।

Verse 171

पूर्वे वंशपुराणज्ञा गायन्तीति परिश्रुतम् / नाभागेरंबरीषस्य भुजाभ्यां परिपालिता

ਪਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਵੰਸ਼-ਪੁਰਾਣ-ਜਾਣੂ ਇਹ ਗਾਂਦੇ ਸਨ; ਨਾਭਾਗ ਦੇ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 172

बभूव वसुधात्यर्थं तापत्रयविवर्जिता / अयुतायुः सुतस्तस्य सिंधुद्वीपस्य वीर्यवान्

ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋਈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਤਾਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੀ; ਉਸ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ ‘ਅਯੁਤਾਯੁ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੀ।

Verse 173

अयुतायोस्तु दायाद ऋतुपर्णो महायशाः / दिव्याक्षहृदयज्ञो ऽसौ राजा नलसखो बली

ਅਯੁਤਾਯੁ ਦਾ ਵਾਰਸ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਰਿਤੁਪਰਣ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਨਲ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ।

Verse 174

नलौ द्वाविति विख्यातौ पुराणेषु दृढव्रतौ / वीरसेनात्मजश्चैव यश्चेक्ष्वाकुकुलोद्वहः

ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਦੋ ਨਲ’ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ—ਇੱਕ ਵੀਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੂਜਾ ਇક્ષਵਾਕੁ ਕੁਲ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੌਰਵ।

Verse 175

ऋतुपर्णस्य पुत्रो ऽभूत्सर्वकामो जनेश्वरः / सुदासस्तस्य तनयो राजा इन्द्रसखो ऽभवत्

ਰਿਤੁਪਰਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਰਵਕਾਮ ਨਾਮ ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਦਾਸ ਸੀ, ਜੋ ‘ਇੰਦਰਸਖ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ।

Verse 176

सुदासस्य सुतः प्रोक्तः सौदासो नाम पार्थिवः / ख्यातः कल्माषपादो वै नाम्ना सित्रसहश्च सः

ਸੁਦਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਸੌਦਾਸ’ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ‘ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ‘ਸਿਤ੍ਰਸਹ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 177

वसिष्ठस्तु महातेजाः क्षेत्रे कल्माषपादके / अश्मकं जनयामास त्विक्ष्वाकुकुलवृद्धये

ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਖ਼ਵਾਕੂ ਕੁਲ ਦੀ ਵਾਧੇ ਲਈ ਅਸ਼ਮਕ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 178

अश्मकस्यौरसो यस्तु मूलकस्तत्सुतो ऽभवत् / अत्राप्युदाहरन्तीमं मूलकं वै नृपं प्रति

ਅਸ਼ਮਕ ਦਾ ਜੋ ਔਰਸ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਹੀ ਮੂਲਕ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਰਾਜਾ ਮੂਲਕ ਬਾਰੇ ਇਹ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 179

स हि रामभयाद्राजा स्त्रीभिः परिवृतो ऽवसत् / विवस्त्रस्त्राणमिच्छन्वै नारीकवच ईश्वरः

ਉਹ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਨੰਗੇਪਣ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਚਾਹੁੰਦਾ ਉਹ ‘ਨਾਰੀ-ਕਵਚ’ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

Verse 180

मूलकस्यापि धर्मात्मा राजा शतरथः स्मृतः / तस्माच्छतरथाज्जज्ञे राजा त्विडविडो बली

ਮੂਲਕ ਦਾ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਤਰਥ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਸ਼ਤਰਥ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਾ ਤ੍ਵਿਡਵਿਡ ਜਨਮਿਆ।

Verse 181

आसीत्त्वैडविडः श्रीमान्कृशशर्मा प्रतापवान् / पुत्रो विश्वसहस्रस्य पुत्रीकस्यां व्यजायत

ਉੱਥੇ ਵੈਡਵਿਡ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਸ਼ਰਮਾ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਵਿਸ਼੍ਵਸਹਸ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁਤ੍ਰੀਕਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ।

Verse 182

दिलीपस्तस्य पुत्रो ऽभूत्खट्वाङ्ग इति विश्रुतः / येन स्वर्गादिहागत्य मुहूर्त्तं प्राप्य जीवितम्

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪ ਹੋਇਆ, ਜੋ ‘ਖਟਵਾਂਗ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪਾ ਗਿਆ।

Verse 183

त्रयो ऽभिसंहिता लोका बुद्ध्या सत्येन चैव हि / दीर्घबाहुः सुतस्तस्य रघुस्तस्मादजायत

ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ (ਵਸ਼) ਕੀਤੇ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੀਰਘਬਾਹੁ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਰਘੁ ਜੰਮਿਆ।

Verse 184

अजः पुत्रो रघोश्चापि तस्माज्जज्ञे स वीर्यवान् / राजा दशरथो नाम इक्ष्वाकुकुलनन्दनः

ਰਘੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਜ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਉਹ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਜੰਮਿਆ—ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਕੁਲ ਦਾ ਆਨੰਦ, ਦਸ਼ਰਥ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ।

Verse 185

रामो दाशरथिर्वीरो धर्मज्ञो लोकविश्रुतः / भरतो लक्ष्मणश्चैव शत्रुघ्नश्च महाबलः

ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰ ਰਾਮ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਨਾਲ ਹੀ ਭਰਤ, ਲਖ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਵੀ ਸਨ।

Verse 186

माधवं लवणं हत्वा गत्वा मधुवनं च तत् / शत्रुघ्रेन पुरी तत्र मथुरा विनिवेशिता

ਮਾਧਵ (ਲਵਣ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਮਧੁਵਨ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮਥੁਰਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਵਸਾ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 187

सुबाहुः शूरसे नश्च शत्रुघ्नस्य सुतावुभौ / पालयामासतुस्तौ तु वैदेह्यौ मथुरां पुरीम्

ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਸੁਬਾਹੁ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਸੇਨ—ਵੈਦੇਹੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹੋ ਕੇ ਮਥੁਰਾ ਨਗਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 188

अङ्गदश्चन्द्रकेतुश्च लक्ष्मणस्यात्मजावुभौ / हिमवत्पर्वतस्यान्ते स्फीतौ जनपदौ तयोः

ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਚੰਦਰਕੇਤੂ—ਹਿਮਵਤ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਜਨਪਦ ਬਣੇ।

Verse 189

अङ्गदस्याङ्गदाख्याता देशे कारयते पुरी / चन्द्रकेतोस्तु विख्याता चन्द्रचक्रा पुरी शुभा

ਅੰਗਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ‘ਅੰਗਦਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਸਾਈ; ਅਤੇ ਚੰਦਰਕੇਤੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੁਭ ਨਗਰੀ ‘ਚੰਦਰਚਕ੍ਰਾ’ ਸੀ।

Verse 190

भरतस्यात्मजौ वीरौ तक्षः पुष्कर एव च / गान्धारविषये सिद्धे तयोः पुर्यो महात्मनोः

ਭਰਤ ਦੇ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ—ਤਕਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ—ਗਾਂਧਾਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਨਗਰੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈਆਂ।

Verse 191

तक्षस्य दिक्षु विख्याता नाम्ना तक्षशिला पुरी / पुष्करस्यापि वीरस्य विख्याता पुष्करावती

ਤਕਸ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤਕਸ਼ਸ਼ਿਲਾ ਨਗਰੀ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਵੀਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਕਰਾਵਤੀ ਵੀ ਵਿਖਿਆਤ ਹੋਈ।

Verse 192

गाथां चैवात्र गायन्ति ये पुराण विदो जनाः / रामेण बद्धां सत्यार्थां महात्म्यात्तस्य धीमतः

ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਣ-ਵਿਦ ਲੋਕ ਉਹ ਗਾਥਾ ਵੀ ਗਾਂਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਧੀਮਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਨਾਲ ਸੱਚੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਸੀ।

Verse 193

श्यामो युवा लोहिताक्षो दीप्तास्यो मीतभाषितः / आजानुबाहुः सुमुखः सिंहस्कन्धो महाभुजः

ਉਹ ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਦਾ ਯੁਵਕ, ਲੋਹਿਤ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਦਿਪਤ ਮੁਖ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਿਤਭਾਸ਼ੀ ਸੀ; ਆਜਾਨੁਬਾਹੂ, ਸੁਮੁਖ, ਸਿੰਹ-ਸਕੰਧ ਅਤੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਸੀ।

Verse 194

दशवर्षसहस्राणि रामो राज्यमकारयत् / ऋक्सामयजुषां घोषो यो घोषश्च महास्वनः

ਰਾਮ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਰਿਗ-ਸਾਮ-ਯਜੁਸ਼ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਘੋਸ਼ ਮਹਾਨ ਨਾਦ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ।

Verse 195

अव्युच्छिन्नो ऽभवद्राज्ये दीयतां भुज्यतामिति / जनस्थाने वसन्कार्यं त्रिदशानां चकार सः

ਰਾਜ ਵਿੱਚ ‘ਦਿਓ, ਭੋਗੋ’ ਇਹ ਰੀਤ ਅਟੁੱਟ ਰਹੀ; ਅਤੇ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।

Verse 196

तमागस्कारिणं पूर्वं पौलस्त्यं मनुजर्षभः / सीतायाः पदमन्विच्छन्निजघान महायशाः

ਤਦ ਮਹਾਯਸ਼ਵਾਨ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੱਭਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਅਪਰਾਧੀ ਪੌਲਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ।

Verse 197

सत्त्ववान्गुणसंपन्नो दीप्यमानः स्वतेजसा / अतिसूर्यं च वह्निं च रामो दाशरथिर्बभौ

ਸੱਤਵਾਨ ਤੇ ਗੁਣ-ਸੰਪੰਨ, ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਿੱਪਦਾ ਦਾਸ਼ਰਥੀ ਰਾਮ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਚਮਕਿਆ।

Verse 198

एवमेष महाबाहोस्तस्य पुत्रौ बभूवतुः / कुशो लव इति ख्यातो तयोर्देशौ निबोधत

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਲਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਜਾਣੋ।

Verse 199

कुशस्य कोशला राज्यं पुरी चापि कुशस्थली / रम्या निवेशिता तेन विन्ध्यपर्वतसानुषु

ਕੁਸ਼ ਦਾ ਰਾਜ ਕੋਸ਼ਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਗਰੀ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ; ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਪੁਰੀ ਉਸ ਨੇ ਵਿਂਧ੍ਯ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਵਸਾਈ।

Verse 200

उत्तराकोशले राज्य लवस्य च महात्मनः / श्रावस्तिर्लोकविख्याता कुशवंशं निबोधत

ਮਹਾਤਮਾ ਲਵ ਦਾ ਰਾਜ ਉੱਤਰ-ਕੋਸ਼ਲ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਲੋਕ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼੍ਰਾਵਸਤੀ ਉਸ ਦੀ ਨਗਰੀ ਸੀ—ਹੁਣ ਕੁਸ਼ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣੋ।