Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 55
Gāndharva-lakṣaṇa
Traits/Classification of the Gandharvas) and Royal-Genealogical Continuities (Vamśa-prasaṅga
Devanagari script
धुन्धुरासादितस्तत्र दिशमाश्रित्य पश्चिमाम् / मुखजेनाग्निना क्रुद्धो लोकानुद्वर्तयन्निव
Transliteration
dhundhurāsāditastatra diśamāśritya paścimām / mukhajenāgninā kruddho lokānudvartayanniva
Translation
ਉੱਥੇ ਧੁੰਧੂ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ। ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮੂੰਹੋਂ ਅੱਗ ਉਗਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟ ਪਲਟ ਕਰ ਦੇਵੇ।
Word by Word
धुन्धुःDhundhu (the demon)
धुन्धुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootधुन्धु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; नाम (proper name)
आसादितःassailed/pressed
आसादितः:
क्रिया-विशेषण (Predicate participle)
TypeVerb
Rootआ-सम्-दा/सद् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘आसादित’ = reached/attacked/pressed
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Locative sense)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)
दिशम्direction
दिशम्:
कर्म (Karma/Object of ‘आश्रित्य’)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
आश्रित्यhaving resorted to
आश्रित्य:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeVerb
Rootआ-श्रि (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
पश्चिमाम्western
पश्चिमाम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपश्चिम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘दिशम्’)
मुखजेनborn from the mouth
मुखजेन:
विशेषण (Qualifier of ‘अग्निना’)
TypeAdjective
Rootमुखज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; समासः—मुखात् जातः (पञ्चमी-तत्पुरुष)
अग्निनाwith fire
अग्निना:
करण (Instrumental—means)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन
क्रुद्धःenraged
क्रुद्धः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootक्रुध् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle used adjectivally); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘धुन्धुः’)
लोकान्the worlds/people
लोकान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन
उद्वर्तयन्upturning/disturbing
उद्वर्तयन्:
क्रिया-विशेषण (Participial predicate)
TypeVerb
Rootउद्-वृत् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘उद्वर्तयन्’ = overturning/throwing into upheaval
इवas if
इव:
सम्बन्ध (Comparative particle)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमार्थक निपात (particle of comparison)