Adhyaya 50

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरदिग्विजयो नामैकोनपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः // ४९// जैमिनिरुवाच एवं स राजा विधिवत्पालयामास मेदिनीम् / सप्तद्वीपवतीं सम्यक्साक्षाद्धर्म इवापरः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਮੱਧਯਮ ਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਸਗਰ ਦਿਗਵਿਜਯ’ ਨਾਮਕ ਉਨੰਜਾਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ; ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਹੀ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਹੋਵੇ।

Verse 2

ब्राह्मणादींस्तथा वर्णान्स्वेस्वे धर्मे पृथक्पृथक् / स्थापयित्वा यथान्यायं ररक्षाव्याहतेन्द्रियः

ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਅਖੰਡ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 3

प्रजाश्च सर्ववर्णेषु यथाश्रेष्ठानुवर्त्तिनः / वर्णाश्चैवानुलोम्येन तद्वदर्थेषु च क्रमात्

ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਵਰਣ ਵੀ ਅਨੁਲੋਮ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਥ-ਵਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 4

न सति स्थविरे बालं मृत्युरभयुपगच्छति / सर्ववर्णेषु भूपाले महीं तस्मिन्प्रशासति

ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਥਵਿਰ (ਸਮਰੱਥ) ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਬੱਚੇ ਕੋਲ ਵੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ; ਉਸ ਭੂਪਾਲ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭੈਤਾ ਸੀ।

Verse 5

स्फीतान्यपेतबाधानि तदा राष्ट्राणि कृत्स्नशः / तेष्वसंख्या जनपदाश्चातुर्वर्ण्यजनावृताः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਅਤੇ ਉਪਦ੍ਰਵ-ਰਹਿਤ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਜਨਪਦ ਸਨ, ਜੋ ਚਾਤੁਰਵਰਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 6

ते चासंख्यागृहग्रामशतोपेता विभागशः / देशाश्चावासभुयिष्टा नृपे तस्मिन्प्रशासति

ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਮੂਹ ਵੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸੇਬੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਧ ਸਨ।

Verse 7

अनाश्रमी द्विजः कश्चिन्न बभूव तदाभुवि / प्रजानां सर्ववर्णेषु प्रारंभाः फलदायिनः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਦਵਿਜ ਆਸ਼ਰਮ-ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਉਪਰਾਲੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

Verse 8

स्वोचितान्येव कर्माणि प्रारभन्ते च मानवाः / पुरुषार्थोपपन्नानि कर्माणि च तदा नृणाम्

ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਕਰਮ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤੇ ਸਾਰਥਕ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

Verse 9

महोत्सवसमुद्युक्ताः पुरग्रामव्रजाकराः / अन्योन्यप्रियकामाश्च राजभक्तिसमन्विताः

ਸ਼ਹਿਰ, ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਮਹੋਤਸਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ; ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ।

Verse 10

ननिन्दितो ऽभिशस्तो वा दरिद्रो व्याधितो ऽपि वा / प्रजासु कश्चिल्लुब्धो वा कृपणो वापि नाभवत्

ਪ੍ਰਜਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਿੰਦਿਤ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਬਿਮਾਰ; ਅਤੇ ਕੋਈ ਲੋਭੀ ਜਾਂ ਕੰਜੂਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

Verse 11

जनाः परगुणप्रीताः स्वसंपर्काभिकाङ्क्षिणाः / गुरुषु प्रणता नित्यं सद्विद्याव्यसनादृताः

ਲੋਕ ਪਰਾਏ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ ਰੱਖਦੇ, ਸਤਸੰਗ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੇ; ਗੁਰੂਆਂ ਅੱਗੇ ਨਿੱਤ ਨਮਦੇ ਅਤੇ ਸਦਵਿਦਿਆ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 12

परापवादभीताश्च स्वदाररतयो ऽनिशम् / निसर्गात्खलसंसर्गविरता धर्मतत्पराः

ਉਹ ਪਰ-ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਰੱਖਦੇ; ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟ ਸੰਗ ਤਿਆਗ ਕੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 13

आस्तिकाः सर्वशो ऽभूवन् प्रजास्तस्मिन्प्रशासति / एवं सुबाहुतन्ये स्वप्रतापार्जितां महीम्

ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਸਤਿਕ ਹੋ ਗਈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਬਾਹੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਲ ਅਰਜਿਤ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 14

ऋतवश्च महाभाग यथाकालानुवर्तिनः / शालिभूयिष्ठसस्याढ्या सदैव सकला मही

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਰੁੱਤਾਂ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੀਆਂ ਸਨ; ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਸਦਾ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਲੀ ਧਾਨ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 15

बभूव नृपशार्दूले तस्मिन् राज्यानि शासति

ਉਸ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਦੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਐਸੀ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਣੀ ਰਹੀ।

Verse 16

यस्याष्टादशमण्डलाधिपतिभिः सेवार्थमभ्यागतैः प्रख्यातोरुपराक्रमैर्नृपशतैर्मूर्द्धाभिषिक्तैः पृथक् / संविष्टैर्मणिविष्टरेषु नितरामध्यास्यमानामरैः शक्रस्येव विराजते दिवि सभा रत्नप्रभोद्भासिता

ਜਿਸ ਦੀ ਸਭਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਭਾ ਵਾਂਗ ਵਿਭੂਤਿ ਨਾਲ ਵਿਹਾਜਦੀ ਹੈ; ਅਠਾਰਾਂ ਮੰਡਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਮਸਤਕਾਭਿਸ਼ਿਕਤ ਸੈਂਕੜੇ ਰਾਜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਮਣਿਮਯ ਆਸਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਸਭਾ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 17

संकेताविषयान्तराभ्युपगमाः सर्वे ऽपि सोपायनाः कृत्वा सैन्यनिवेशनानि परितः पुर्याः पृथक् पार्थिवाः / द्रष्टुं काङ्क्षितराजकाः सतनयाविज्ञापयन्तो मुहुर्द्वास्थैरेव नरेश्वराय सुचिरं वत्स्यन्तमन्तःपुरे

ਸਾਰੇ ਪਾਰਥਿਵ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ-ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਭੇਟਾਂ ਸਮੇਤ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜੀ ਛਾਵਣੀਆਂ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮਨਚਾਹੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦਰਬਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀਆਂ ਭੇਜਦੇ ਰਹੇ—ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 18

नमन्नरेद्रमुकुटश्रेणीनामतिघर्षणात् / किणीकृतौ विराजेते चरणौ तस्य भूभुजः

ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕੁਟਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਦੇ ਅਤਿ-ਘਰਸ਼ਣ ਨਾਲ ਉਸ ਭੂਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਘਿਸਾਵ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪੈ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਚਰਨ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ੋਭਦੇ ਸਨ।

Verse 19

सेवागतनरेद्रौघविनिकीर्णैः समन्ततः / रत्नैर्भाति सभा तस्य गुहा सोमे रवी यथा

ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਏ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਲੋਂ ਚੌਫੇਰੇ ਵਿਖੇਰੇ ਗਏ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਭਾ ਇਉਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ।

Verse 20

एवं स राजा धर्मेण भानुवंशशिखामणिः / अनन्यशासनामुर्वीमन्वशासदरिन्दमः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਰਾਜਾ—ਭਾਨੁਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਜੋ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦੀ ਸੀ।

Verse 21

इत्थं पालयतः पृथ्वीं सगरस्य महीपतेः / न चापपात मुत् पुत्रमुखालोकनजृंभिता

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀਪਤੀ ਸਗਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮੁਖ-ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਪਜੇ ਹर्ष ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਦੇ ਡਿਗਿਆ ਨਹੀਂ।

Verse 22

विना तां दुःखितो ऽत्यर्थं चितयामास नैकधा / अहो कष्टमपुत्रो ऽहमस्मिन्वंशे ध्रुवं तु यत्

ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ—“ਹਾਏ, ਕਿੰਨਾ ਕਲੇਸ਼! ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਿਸੰਤਾਨ ਹਾਂ।”

Verse 23

प्रयान्ति नूनमस्माकं पितरः पिण्डविप्लवम् / निरयादपि सत्पुत्रे संजाते पितरः किल

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਾਡੇ ਪਿਤਰ ਪਿੰਡ-ਤਰਪਣ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਕਲੇਸ਼ ਪਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਤਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ ਤਾਂ ਪਿਤਰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 24

प्रीत्या प्रयान्ति तद्गेहं जातकर्मक्रियोत्सुकाः / महता सुकृतेनापि संप्राप्तस्य दिवं किल

ਉਹ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਤਕਰਮ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਂ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਉਹ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 25

अपुत्रस्यामराः स्वर्गे द्वारं नोद्धाटयन्ति हि / पिता तु लोकमुभयोः स्वर्लोकं तत्पितामहाः

ਨਿਸੰਤਾਨ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਸਵਰਗ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਦੇ; ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਸਵਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 26

जेष्यन्ति किल सत्पुत्रे जाते वंशद्वये ऽपि च / अनपत्यतयाहं तु पुत्रिणां या भवेद्गतिः

ਸਤਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ ਨਿਸੰਤਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਤਰਹੀਨਾਂ ਦੀ ਜੋ ਗਤੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਾਵਾਂਗਾ।

Verse 27

न तां प्राप्क्यामि वै नूनं सुदुर्लभतरा हि सा / पदादैन्द्रात्किलाभिन्नमृद्धं राज्यमखण्डितम्

ਉਹ ਗਤੀ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ; ਇੰਦਰ-ਪਦ ਵਰਗਾ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਤੇ ਅਖੰਡ ਰਾਜ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ।

Verse 28

मम यत्तदपुण्यस्य याति निष्फलतामिह / इदं मत्पूर्वजैरेव सिंहासनमधिष्ठितम्

ਮੇਰੇ ਉਸ ਅਪੁੰਨ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਹੀ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 29

अपुत्रत्वेन राज्यं च पराधीनत्वमेष्यति / तस्मादौर्वाश्रममहं गत्वा तं मुनिपुङ्गवम्

ਪੁੱਤਰਹੀਨਤਾ ਨਾਲ ਰਾਜ ਵੀ ਪਰਾਧੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਔਰਵ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 30

प्रसादयिष्ये पुत्रार्थं भार्याभ्यां सहितो ऽधुना / गत्वा तस्मै त्वपुत्रत्वं विनिवेद्य महात्मने

ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੋਹਾਂ ਰਾਣੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਅੱਗੇ ਆਪਣੀ ਪੁੱਤਰਹੀਨਤਾ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 31

स यद्वक्ष्यति तत्सर्वं करिष्ये नात्र संशयः / इति सञ्चिन्त्य मनसा सगरोराजसत्तमः

ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਉੱਤਮ ਸਗਰ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ—“ਉਹ ਜੋ ਆਖੇਗਾ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 32

इत्येष कृत्यविद्राजन्गन्तुमौर्वाश्रमं प्रति / स मन्त्रिप्रवरे राज्यं प्रतिष्ठाप्य ततो वनम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਰਤੱਬ-ਵਿਦ ਇਹ ਰਾਜਾ ਔਰਵ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਜਾਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਤਰੀ ਕੋਲ ਰਾਜ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਟਿਕਾ ਕੇ ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 33

प्रययौ रथमारुह्य भार्याभ्यां सहितो मुदा / जगाम रथघोषेण मेघनादातिशङ्किभिः

ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਰਾਣੀਆਂ ਸਮੇਤ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਰਥ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨੂੰ ਲੋਕ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਸਮਝ ਕੇ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾ ਗਏ।

Verse 34

स्तब्धेक्षणैर्लक्ष्यमाणो मार्गोपान्ते शिखण्डिभिः / प्रियाभ्यां दर्शयन्राजन्सारङ्गांस्तिमितेक्षणान्

ਰਾਹ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਮੋਰ ਜੜ੍ਹੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਿਯਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠਹਿਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੰਗ ਮ੍ਰਿਗ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 35

क्षममूर्ध्वमुखान्सद्यः पलायनपरान्पुनः / वृक्षान्पुष्पफलोपेतान्विलोक्य मुदितो ऽभवत्

ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਫੁੱਲ-ਫਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 36

अम्लानकुसुमैः स्वादुफलैः शाद्वलभूमिकैः / सुस्निग्धपल्लवच्छायैरभितः संभृतं नगैः

ਉਹ ਵਨ ਨਾ ਮੁਰਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਹਰੀ ਘਾਹਲੀ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ; ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਕੋਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਸਨਿੱਘ ਛਾਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 37

चूताग्रपल्लवास्वादस्निग्धकण्ठपिकारवैः / श्रोत्राभिरामजनकैस्संघुष्टं सर्वतोदिशम्

ਆਮ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਕੋਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਸਨਿੱਘ ਗਲੇ ਨਾਲ ਕੂਕਦੀਆਂ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ—ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਰਸ ਭਰੀ—ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 38

सर्वर्तुकुसुमोपेतं भ्रमद्भ्रमरमण्डितम् / प्रसूनस्तबकानम्रबल्लरीवेल्लितद्रुमम्

ਉਹ ਵਨ ਹਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮੰਡਰਾਉਂਦੀਆਂ ਭੌਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 39

कपियूथसमाक्रान्तव नस्पतिशतावृतम् / उन्मत्तशिखिसारङ्गकूजत्पक्षिगणान्वितम्

ਉਹ ਵਨ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੈਂਕੜੇ ਬੂਟਿਆਂ-ਬਿਰਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਸੀ; ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਮੋਰਾਂ, ਸਾਰੰਗ ਹਿਰਨਾਂ ਅਤੇ ਚਹਿਕਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 40

गायद्विद्याधरवधूगीतिकासुमनोहरम् / संचरत्किन्नरीद्वन्द्वविराजद्वनगह्वरम्

ਉਹ ਵਨ-ਗਹਵਰ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਵਿਦਿਆਧਰ-ਵਧੂਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਨਮੋਹਕ ਸੀ; ਅਤੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਕਿੰਨਰੀ ਜੋੜੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

Verse 41

हंससारसचक्राह्वकारण्डवशुकादिभिः / सुस्वरैरावृतोपान्तैः सरोभिः परिवारितम्

ਹੰਸ, ਸਾਰਸ, ਚਕਰਾਹਵ, ਕਾਰੰਡਵ ਤੇ ਸ਼ੁਕ ਆਦਿ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਢੱਕੇ ਸਨ, ਅਜੇਹੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 42

सरः स्वंबुज कह्लारकुमुदोत्पलराशिषु / शनैः परिवहन्मन्दमारुतापूर्णदिङ्मुखम्

ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਆਪਣੇ ਕਮਲ, ਕਹਲਾਰ, ਕੁਮੁਦ ਤੇ ਉਤਪਲ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮੰਦ ਹਵਾ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਗਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਚੌਹਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਠੰਡਕ ਨਾਲ ਭਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 43

एवंविधगुणोपेतमधिगाह्य तपोवनम् / गच्छन्रथेनाथ नृपः प्रहर्षं परमं ययौ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ, ਰਥ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਰਾਜਾ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 44

उपशान्ताशयः सो ऽथ संप्राप्याश्रममण्डलम् / भार्याभ्यां सहितः श्रीमान्वाहादवरुरोह वै

ਮਨੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਆਸ਼ਰਮ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਨੋਂ ਰਾਣੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਾਹਨ ਤੋਂ ਉਤਰ ਆਇਆ।

Verse 45

धुर्यान्विश्रामयेत्युक्त्वा यन्तारमवनीपतिः / आससादाश्रमोपान्तं महर्षेर्भावितात्मनः

‘ਜੁੱਤਿਆਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿਓ’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਥਵਾਨ ਨੂੰ, ਧਰਤੀਪਤੀ ਉਸ ਭਾਵਿਤ-ਆਤਮਾ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 46

स श्रुत्वा मुनिशिष्येभ्यः कृतनित्यक्रियादरम् / मुनिं द्रष्टुं विनीतात्मा प्रविवेशाश्रमं तदा

ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿੱਤ ਕਰਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਦਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਨੀਤ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁਨੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਤਦ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।

Verse 47

मुनिमध्ये समासीनमृषिवृन्दैः समन्वितम् / ननाम शिरसा राजा भार्याभ्यां सहितो मुदा

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਦੋਨੋਂ ਰਾਣੀਆਂ ਸਮੇਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 48

कृतप्रणामं नृपतिमृषिरौर्वः प्रतापवान् / उपविशेति प्रेम्णा वै सह ताभ्यां समादिशत्

ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਿਸ਼ੀ ਔਰਵ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਦੋਨੋਂ ਰਾਣੀਆਂ ਸਮੇਤ, ‘ਬੈਠੋ’ ਆਖ ਕੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

Verse 49

अर्घ्यपाद्यादिभिः सम्यक्पूजयित्वा महामुनिः / आतिथ्येन च वन्येन सभार्यं तमतोषयत्

ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੇ ਅਰਘ੍ਯ-ਪਾਦ੍ਯ ਆਦਿ ਨਾਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲ-ਫੂਲ ਆਦਿ ਦੇ ਆਤਿਥ੍ਯ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰਾਣੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 50

अथातिथ्योपविश्रान्तं प्रणम्या सीनमग्रतः / राजानमब्रवीदौर्वः शनैर्मृद्वक्षरं वचः

ਫਿਰ ਆਤਿਥ੍ਯ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਕੇ ਔਰਵ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਿੱਠੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 51

कुशलं ननु ते राज्ये बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च / अपिधर्मेण सकलाः प्रजास्त्वं परिरक्षसि

ਕੀ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਸਭ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ? ਅਤੇ ਕੀ ਤੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 52

अपि जेतुं त्रिवर्गं त्वमुपायैः सम्यगीहसे / फलन्ति हि गुणास्तुभ्यं त्वया सम्यक्प्रचोदिताः

ਕੀ ਤੂੰ ਢੁੱਕਵੇਂ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਵਰਗ—ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ—ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਸਹੀ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਗੁਣ ਤੇਰੀ ਠੀਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਫਲਦੇ ਹਨ।

Verse 53

दिष्ट्यात्वया जिताः सर्वे रिपवो नृपसत्तम / दिष्ट्या च सकलं राज्यं त्वया धर्मेण रक्ष्यते

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਭਾਗ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀ ਜਿੱਤ ਲਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 54

धर्म एव स्थितिर्येषां तेषां नास्त्यत्रविप्लवः / न तं रक्षति किं धर्मः स्वयं येनाभिरक्षितः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਠਹਿਰਾਵ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਆਪ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੌਣ ਬਚਾਵੇ?

Verse 55

पूर्वमेवाहमश्रौषं विजित्य सकलां महीम् / सबलोनगरीं प्राप्तः कृतदारो भवानिति

ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਤੂੰ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 56

राज्ञां तु प्रवरो धर्मो यत्प्रजापरिपालनम् / भवन्ति सुखिनो नूनं तेनैवेह परत्र च

ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ‑ਰੱਖਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 57

स भवान्राज्य भरणं परित्यज्य मदन्तिकम् / भार्याभ्यां सहितो राजन्समायातो ऽसि मे वद

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਰਾਜ ਦਾ ਭਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੋਨੋਂ ਰਾਣੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੈਂ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?

Verse 58

जैमिनिरुवाच एवमुक्तस्तु मुनिना सगरो राजसत्तमः / कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्राह तं मधुरं वचः

ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੁਨੀ ਦੇ ਐਸਾ ਕਹਿਣ ਤੇ ਰਾਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਗਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।