Adhyaya 47
Samantapañcaka at Kurukṣetra: Paraśurāma’s Tīrtha-Creation and Pitṛ-Rites (समन्तपञ्चक-तीर्थप्रशंसा)
ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦੁਆਰਾ ਵਰਣਿਤ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਨੇ ਕਈ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਰੋਵਰ (ਸਮੰਤਪੰਚਕ) ਬਣਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਤਰਪਣ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਅਮਿੱਟ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते षट्चत्वारिंशत्त मो ऽध्यायः // ४६// वसिष्ठ उवाच ततो मूर्द्धाभिषिक्तानां राज्ञाममिततेजसाम् / षट्सहस्रद्वयं रामो जीवग्राहं गृहीतवान्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਮੱਧਮ ਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤ ਪਾਦ, ਭਾਰਗਵ ਚਰਿਤ ਵਿੱਚ ਛਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਮੂਰਧਾਭਿਸ਼ਿਕਤ, ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੀ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 2
ततो राजसहस्राणि गृहीत्वा मुनिभिः सह / स जगाम महातेजाः कुरुक्षेत्रं तपोमयम्
ਫਿਰ ਉਹ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਮਹਾਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਤਪੋਮਯ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਨੂੰ ਗਿਆ।
Verse 3
सरसां पञ्चकं तत्र खानयित्वा भृगुद्वहः / सुखावगाहतीर्थानि तानि चक्रे समन्ततः
ਉੱਥੇ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਪੰਜ ਸਰੋਵਰ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸਨਾਨ-ਤੀਰਥ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 4
जघान तत्र वै राज्ञः शरीरप्रभवामृजा / सरांसि तानि वै पञ्च पूरयामास भार्गवः
ਉੱਥੇ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮਲ-ਰਕਤ ਆਦਿ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਉਹ ਪੰਜੇ ਸਰੋਵਰ ਭਰ ਦਿੱਤੇ।
Verse 5
स्नात्वा तेषु यथान्यायं जामदग्नयः प्रतापवान् / पितॄन्संतर्पयामास यथाशास्त्रमतन्द्रितः
ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਮੁਤਾਬਕ ਬਿਨਾ ਆਲਸ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕੀਤਾ।
Verse 6
पितुः प्रेतस्य राजेन्द्र श्राद्धादिकमशेषतः / ब्राह्मणैः सह मातुश्च तत्र चक्रे यथोदितम्
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਤ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਕਰਮ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਲਈ ਭੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ।
Verse 7
एवं तीर्णप्रतीकः स कुरुक्षेत्रे तपोमये / उवासातन्द्रितः सम्यक् पितृपूजापरायणः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਤੱਬ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਤਪੋਮਯ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਪਿਤ੍ਰ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 8
ततः प्रभृत्यभूद्राजंस्तीर्थानामुत्तमोत्तमम् / विहितं जामदग्न्येन कुरुक्षेत्रे तपोवने
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਉਹ ਤੀਰਥ, ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।
Verse 9
सस्यमं तपञ्चकमिति स्थानं त्रैलोक्यविश्रुतम् / यत्र यक्रे भृगुश्रेष्ठः पितॄणां तृप्तिमक्षयाम्
‘ਸਸ੍ਯਮੰ ਤਪੰਚਕਮ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸਥਾਨ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।
Verse 10
स्नानदानतपोहोमद्विजभोजनतर्पणैः / भृशमाप्यायितास्तेन यत्र ते पितरो ऽखिलाः
ਜਿੱਥੇ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਹੋਮ, ਦਵਿਜ-ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਤਰਪਣ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਤੇ ਪੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 11
अवापुरक्षयां तृप्तिं पितृलोकं च शाश्वतम् / समन्तपञ्चकं नाम तीर्थं लोके परिश्रुतम्
ਇੱਥੇ ਅਖੰਡ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਪਿਤ੍ਰਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ‘ਸਮੰਤਪੰਚਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਹ ਤੀਰਥ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 12
सर्वपापक्षयकरं महापुण्योपबृंहितम् / मर्त्यानां यत्र यातानामेनांसि निखिलानि तु
ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਆਏ ਮਰਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 13
दूरादेवापयास्यन्ति प्रवाते शुष्कपर्णवत् / तत्क्षेत्रचर्यागमनं मर्त्यानामसतामिह
ਇੱਥੇ ਅਸੱਤ ਮਰਤਿਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰੋਂ ਹੀ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਉੱਡ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਚਰਿਆ ਕਰਨੀ ਹੀ ਇਹ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 14
न लभ्यते महाराज जातु जन्मशतैरपि / समन्तपञ्चकं तीर्थं कुरुक्षेत्रे ऽतिपावनम्
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦਾ ਅਤਿ ਪਾਵਨ ‘ਸਮੰਤਪੰਚਕ’ ਤੀਰਥ ਕਦੇ ਕਦੇ ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 15
यत्र स्नातः सर्वतीर्थैः स्नातो भवति मानवः / कृतकृत्यस्ततो रामः सम्यक् पूर्णमनोरथः
ਜਿੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮਾਨੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 16
उवास तत्र नियतः कञ्चित्कालं महामतिः / ततः संवत्सरस्यान्ते ब्राह्मणैः सहितो वशी
ਮਹਾਮਤੀ ਵਸ਼ੀ ਉੱਥੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਵੱਸਿਆ। ਫਿਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸਮੇਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
Verse 17
पितृपिण्डप्रदानाय जामदग्न्यो ऽगमद्गयाम् / ततो गत्वा ततः श्राद्धे यथाशास्त्रमरिन्दमः
ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਗਯਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਅਰਿੰਦਮ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਰਾਧ ਕੀਤਾ।
Verse 18
ब्राह्मणांस्तर्पयामास पितॄनुद्दिश्य सत्कृतान् / शैवं तत्र परं स्थानं चन्द्रपादमिति स्मृतम्
ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਤਕਾਰਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਦਾ ਪਰਮ ਸ਼ੈਵ ਸਥਾਨ ‘ਚੰਦਰਪਾਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 19
पितृतृप्तिकरं क्षेत्रं तादृग्लोके न विद्यते / यत्रार्चिताः स्वकुलजैर्यथाशक्ति मनागपि
ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਐਸਾ ਖੇਤਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੇ ਲੋਕ ਯਥਾਸਮਰਥ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਪੂਜਨ ਕਰਨ।
Verse 20
पितरः पिण्डदानाद्यैः प्राप्स्यन्ति गतिमक्षयाम् / पितॄनुद्दिश्य तत्रासौ तर्प्पितेषु द्विजातिषु
ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਅਖੰਡ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ (ਕਰਮ ਕੀਤਾ)।
Verse 21
ददौ च विधिवत्पिण्डं पितृभक्तिसमन्वितः / ततस्तत्पितरः सर्वे पितृलोकादुपागताः
ਉਸ ਨੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ ਪਿਤ੍ਰਲੋਕ ਤੋਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 22
जगृहुस्तत्कृतां पूजां जमदग्निपुरोगमाः / अथ संप्रीतमनसः समेत्य भृगुनन्दनम्
ਜਮਦਗਨੀ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਭ੍ਰਿਗੁਨੰਦਨ ਕੋਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
Verse 23
ऊचुस्तत्पितरः सर्वे ऽदृश्या भूत्वान्तरिक्षगाः / पितर ऊचुः महत्कर्म कृतं वीर भवतान्यैः सुदुष्करम्
ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਬੋਲੇ— “ਹੇ ਵੀਰ! ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ।”
Verse 24
अस्मानपि यथान्यायं सम्यक् तर्पितवानसि / अस्माकमक्षयां प्रीतिं तथापि त्वं न यच्छसि
ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਅਖੰਡ ਪ੍ਰੀਤ (ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ) ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
Verse 25
क्षत्रहत्यां हि कृत्वा तु कृतकर्माभवद्यतः / क्षेत्रस्यास्य प्रभावेण भक्त्या च तव दर्शनम्
ਖੱਤਰੀ-ਹਤਿਆ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਸੀ; ਪਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 26
प्राप्ताःस्म पूजिताः किं तु नाक्षय्यफलभागिनः / त्समात्त्वं वीरहत्यादिपापप्रशमनाय हि
ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਪੂਜੇ ਗਏ, ਪਰ ਅਖੰਡ ਫਲ ਦੇ ਭਾਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣੇ। ਇਸ ਲਈ ਵੀਰ-ਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸ਼ਮਨ ਲਈ ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰ।
Verse 27
प्रायश्चित्तं यथान्यायं कुरु धर्मं च शाश्वतम् / वधाच्च विनिवर्तस्व क्षत्रियाणामतः परम्
ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰ। ਹੁਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਧ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾ।
Verse 28
पितुर्न्न ते ऽपराध्यन्ते न स्वतन्त्रं यतो जगत् / तन्निमित्तं तु मरणं पितुस्ते विहितं पुरा
ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਗਤ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ। ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
Verse 29
हन्तुं कं कः समर्थः स्याल्लोके रक्षितुमेव वा / निमित्तमात्रमेवेह सर्वः सर्वस्य चैतयोः
ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਜਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੌਣ ਸਮਰੱਥ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਕੇਵਲ ਨਿਮਿੱਤ ਹੈ।
Verse 30
ध्रुवं कर्मानुरूपं ते चेष्टन्ते सर्व एव हि / कालानुवृत्तं बलवान्नृलोको नात्र संशयः
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ-ਲੋਕ ਕਾਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਵਾਨੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 31
बाधितुं भुवि भूतानि भूतानां न विधिं विना / शक्यते वत्स सर्वो ऽपि यतः शक्त्या स्वकर्मकृत्
ਵਤ্স, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਜਾਂ ਪੀੜਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
Verse 32
क्षत्रं प्रति ततो रोषं विमुच्यास्मत्प्रियेप्सया / शममा प्नुहि भद्रं ते स ह्यस्माकं परं बलम्
ਇਸ ਲਈ ਖ਼ਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਕ੍ਰੋਧ ਛੱਡ ਦੇ, ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਿਯ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ—ਉਹੀ ਸਾਡਾ ਪਰਮ ਬਲ ਹੈ।
Verse 33
वसिष्ठ उवाच इत्युक्त्वान्तर्दधुः सर्वे पितरो भृगुनन्दनम् / स चापि तद्वचः सर्वं प्रतिजग्राह सादरम्
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ ਭ੍ਰਿਗੁਨੰਦਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਚਨ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ।
Verse 34
अकृतव्रणसंयुक्तो मुदा परमया युतः / प्रययौ च तदा रामस्तस्मात्सिद्धवनाश्रमम्
ਅਕ੍ਰਿਤਵ੍ਰਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਾਮ ਤਦ ਉੱਥੋਂ ਸਿੱਧਵਨ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
Verse 35
तस्मिन्स्थित्वा भृगुश्रेष्ठो ब्राह्मणैः सहितो नृप / तपसे धृतसंकल्पो बभूव स महामनाः
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਉੱਥੇ ਟਿਕ ਕੇ ਭ੍ਰਿਗੁਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।
Verse 36
सरथं सहसाहं च धनुःसंहननानि च / पुनरागमसंकेतं कृत्वा प्रास्थापयत्तदा
ਉਸ ਨੇ ਰਥ ਸਮੇਤ, ਸਾਹਸ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਧਾਨ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਏ; ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਕੇ ਤਦ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 37
ततः स सर्वतीर्थेषु चक्रे स्नानमतन्द्रितः / परीत्यपृथिवीं सर्वां पितृदेवादिबूजकः
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਬਿਨਾ ਆਲਸ ਕੀਤੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 38
एवं क्रमेण पृथिवीं त्रिवारं भुगुनन्दनः / परिचक्राम राजेन्द्र लोकवृत्तमनुव्रतः
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਨੰਦਨ ਨੇ ਲੋਕ-ਰੀਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਿਆਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕੀਤੀ।
Verse 39
ततः स पर्वतश्रेष्ठं महेन्द्रं पुनरप्यथ / जगाम तपसे राजन्बाह्मणैरभिसंवृतः
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਮੁੜ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਵੱਲ ਗਿਆ।
Verse 40
स तस्मिंश्चिररात्राय मुनि सिद्धनिषेविते / निवासमात्मनो राजन्कल्पयामास धर्मवित्
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਧਰਮ-ਵਿਦ ਉਸ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ।
Verse 41
मुनयस्तं तपस्यन्तं सर्वक्षेत्रनिवासिनः / द्रष्टुकामाः समाजग्मुर्नियता ब्रह्मवादिनः
ਸਭ ਤੀਰਥ-ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਨਿਯਮਧਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਮੁਨੀ ਉਸ ਤਪੱਸਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
Verse 42
ददृशुस्ते मुनिगणास्तपस्यासक्तमानसम् / क्षात्रं कक्षमशेषेण दग्ध्वा शान्तमिवानलम्
ਉਹ ਮੁਨੀ-ਗਣਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ; ਉਸ ਨੇ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾੜ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
Verse 43
अथ तानागतान्दृष्ट्वा मुनीन्दिव्यांस्तपोमयान् / अर्घ्यादिसमुदाचारैः पूजयामास भार्गवः
ਫਿਰ ਆਏ ਹੋਏ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਤਪੋਮਯ ਮੁਨੀ ਵੇਖ ਕੇ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਅਰਘ੍ਯ ਆਦਿ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 44
कृतकौशलसंप्रश्नपूर्वकाः सुमहोदयाः / तेषां तस्य च संवृत्ताः कथाः पुण्या मनोहराः
ਕੁਸ਼ਲ-ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਮੰਗਲਮਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਗੱਲਾਂ ਹੋਈਆਂ।
Verse 45
ततस्तेषामनुमते मुनीनां भावितात्मनाम् / हयमेधं महायज्ञमाहर्तुमुपचक्रमे
ਫਿਰ ਭਾਵਿਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਮਹਾਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
Verse 46
संभृत्य सर्वसंभारानौर्वाद्यैः सहितो नृप / विश्वामित्रभरद्वाजमार्कण्डेयादिभिस्तथा
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਸਾਰੀ ਯਜ੍ਞ-ਸਾਮਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਔਰਵ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਭਰਦਵਾਜ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਆਦਿ ਮੁਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਆਇਆ।
Verse 47
तेषा मनुमते कृत्वा काश्यपं गुरुमात्मनः / वाजिमेधं ततो राजन्नाजहार महाक्रतुम्
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਵਾਜਿਮੇਧ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਞ ਕੀਤਾ।
Verse 48
तस्याभूत्काश्यपो ऽध्वर्युरुद्गाता गौतमो मुनिः / विश्वामित्रो ऽभवद्धोता रामस्य विदितात्मनः
ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਅਧਵਰ੍ਯੁ ਬਣੇ, ਗੌਤਮ ਮੁਨੀ ਉਦਗਾਤਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਆਤਮ-ਜਾਣੂ ਰਾਮ ਦੇ ਹੋਤਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਬਣੇ।
Verse 49
ब्रह्मत्वमकरोत्तस्य मार्कण्डेयो महामुनिः / भरद्वाजाग्निवेश्याद्या वेद वेदाङ्गपारगाः
ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮੁਨੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਤ੍ਵ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾਇਆ; ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ, ਅਗ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਆਦਿ ਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ।
Verse 50
मुनयश्चक्रुरन्यानि कर्माण्यन्ये यथाक्रमम् / पुत्त्रैः शिष्यैः प्रशिष्यैश्च सहितो भगवान्भृगुः
ਹੋਰ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ-ਹੋਰ ਕਰਮ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
Verse 51
सादस्यमकरोद्राजन्नन्यैश्च मुनिभिः सह / स तैः सहाखिलं कर्म समाप्य भृगुपुङ्गवः
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਮੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਭਾ-ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਕੁਲ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤੇ।
Verse 52
ब्रह्माणं पूजयामास यथावद्गुरुणा सह / अलङ्कृत्य यथान्याय कन्यां रूपवतीं महीम्
ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਰੂਪਵਤੀ ਕੁਆਰੀ ‘ਮਹੀ’ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ।
Verse 53
पुरग्रामशतोपेतां समुद्रांबरमालिनीम् / आहूय भृगुशार्दूलः सशैलवनकाननाम्
ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਮੁੰਦਰ-ਰੂਪੀ ਵਸਤ੍ਰ-ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ (ਮਹੀ) ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਗੁਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੇ ਬੁਲਾਇਆ।
Verse 54
काश्यपाय ददौ सर्वामृते तं शैलमुत्तमम् / आत्मनः सन्निवासार्थं तं रामः पर्यकल्पयत्
ਉਸ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀ (ਮਹੀ) ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 55
ततः प्रभृतिराजेन्द्र पूजयामास शास्त्रतः / हिरण्यरत्नवस्त्रश्वगोगजान्नादिभिस्तथा
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ—ਸੋਨਾ, ਰਤਨ, ਵਸਤ੍ਰ, ਘੋੜੇ, ਗਾਂ, ਹਾਥੀ, ਅੰਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵੀ।
Verse 56
पुरा समाप्य यज्ञान्ते तथा चावभृथाप्लुतः / चक्रे द्रव्यपरित्यागं तेषामनुमते तदा
ਯੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਯੱਗ ਸਮਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਅਵਭ੍ਰਿਥ-ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕੀਤਾ।
Verse 57
दत्त्वा च सर्वभूतानामभयं भृगुनन्दनः / तत्रापि पर्वतवरे तपश्चर्तुं समारभत्
ਭ੍ਰਿਗੁਨੰਦਨ ਨੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
Verse 58
ततस्तं समनुज्ञाय सदस्या ऋत्विजस्तथा / ययुर्यथागतं सर्वे मुनयः शंसितव्रताः
ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਸਭਾ ਦੇ ਸਦੱਸ ਅਤੇ ਰਿਤਵਿਜ਼, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 59
गतेषु तेषु भगवानकृतव्रणसंयुतः / तपो महत्समास्थाय तत्रैव न्यवसत्सुखी
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਭਗਵਾਨ—ਅਕ੍ਰਿਤਵ੍ਰਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਮਹਾਨ ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ।
Verse 60
काश्यपी तु ततो भूमिर्जननाथा ह्यनेकशः / सर्वदुःखप्रशान्त्यर्थं मारीचानुमतेन तु
ਫਿਰ ਕਾਸ਼੍ਯਪੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਜਨਨਾਥ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ, ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ (ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਇਆ)।
Verse 61
तत्र दीपप्रतिष्ठाख्यव्रतं विष्णुमुखोदितम् / चचार धरणी सम्यक् दुखैर्ःमुक्ताभवच्च सा
ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ‘ਦੀਪ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ’ ਨਾਮਕ ਵਰਤ ਧਰਤੀ ਨੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ।
Verse 62
इत्येष जामदग्न्यस्य प्रादुर्भाव उदाहृतः / यस्मिञ्श्रुते नरः सर्वपातकैर्विप्रमुच्यते
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਦਾ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 63
प्रभावः कार्त्तवीर्यस्य लोके प्रथिततेजसः / प्रसंगात्कथितः सम्यङ्नातिसंक्षेपविस्तरः
ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇਜਸਵੀ ਕਾਰੱਤਵੀਰਯ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਸੰਗਵਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਨਾ ਬਹੁਤ ਸੰਖੇਪ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤਾਰ।
Verse 64
एवंप्रभावः स नृपः कार्त्तवीर्यो ऽभवद्भुवि / न तादृशः पुमात्कश्चिद्भावी भूताथवा श्रुतः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਕਾਰੱਤਵੀਰਯ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਪੁਰਖ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਅੱਗੇ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 65
दत्तात्रेयाद्वरं वव्रे मृतिमुत्तमपूरुषात् / यत्पुरा सो ऽगमन्मुक्तिं रणे रामेण घातितः
ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਤੋਂ ਇਹ ਵਰ ਮੰਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਣ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ ਸੀ, ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਮੌਤ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ।
Verse 66
तस्यासीत्पञ्चमः पुत्रः पख्यातो यो जयध्वजः / पुत्रस्तस्य महाबाहुस्तालजङ्घो ऽभवन्नृप
ਉਸ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜਯਧਵਜ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਮਹਾਬਾਹੁ ਪੁੱਤਰ ਤਾਲਜੰਘ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ।
Verse 67
अभूत्तस्यापि पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम् / तालजङ्घाभिधा येषां वीतिहोत्रो ऽग्रजो ऽभवत्
ਉਸ ਦੇ ਵੀ ਉੱਤਮ ਧਨੁਰਧਰ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਉਹ ‘ਤਾਲਜੰਘ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਤੀਹੋਤ੍ਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ।
Verse 68
पुत्रैः सवीतिहोत्राद्यैर्हैहयाद्यैश्च राजभिः / कालं महान्तमवसद्धिमाद्रिवानगह्वरे
ਵੀਤੀਹੋਤ੍ਰ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹੈਹਯ ਆਦਿ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਹਿਮਾਲੇ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਵੱਸਿਆ।
Verse 69
यः पूर्वं राम बाणेन द्रवन्पृष्ठे ऽभिताडितः / तालजङ्घो ऽपतद्भूमौ मूर्छितो गाढवेदनः
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਭੱਜਦਿਆਂ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਘਾਇਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਤਾਲਜੰਘ ਭਾਰੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
Verse 70
ददर्श वीतिहोत्रस्तं द्रवन्दैववशादिव / रथमारोप्य वेगेन पलायनपरो ऽभवत्
ਵੀਤੀਹੋਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਨੋ ਦੈਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੌੜਦਾ ਦੇਖਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 71
ते तत्र न्यवसन्सर्वे हिमाद्रौ भयपीडिताः / कृच्छ्रं महान्तमासाद्य शाकमूलफलाशनः
ਉਹ ਸਾਰੇ ਉੱਥੇ ਹਿਮਾਲੇ ਵਿੱਚ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸੇ; ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਸਹਿ ਕੇ ਸਾਗ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 72
ततः शान्तिं गते रामे तपस्यासक्तमानसे / जालजङ्घः स्वकं राज्यं सपुत्रः प्रत्यपद्यत
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਜਾਲਜੰਘ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 73
सन्निवेश्य पुरीं भूयः पूर्ववन्नृपसत्तमः / वसंस्तदा निजं राज्यमापालयदरिन्दमः
ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਨੇ ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਗਰ ਨੂੰ ਵਸਾਇਆ; ਤਦ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਦਮਨ ਸੀ।
Verse 74
सुपुत्रः सानुगबलः पूर्ववैरमनुस्मरन् / अभ्याययौ महाराज तालजङ्घः पुरं तव
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ, ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਸ਼ਮਨੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਲਜੰਘ ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ।
Verse 75
चतुरङ्गबलोपेतः कंपयन्निव मेदिनीम् / रुरोदाभ्येत्य नगरीमयोध्यां स महीपतिः
ਚੌਤਰੰਗੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਮਹੀਪਤੀ ਮਾਨੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਗੱਜਿਆ।
Verse 76
ततो निष्क्रम्य नगरात्फलगुतन्त्रो ऽपि ते पिता / युयुधे तैर्नृपैः सर्वैर्वृद्धो ऽपि तरुणो यथा
ਤਦ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਿਆ—ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜਵਾਨ ਵਾਂਗ।
Verse 77
निहतानेकमातगतुरङ्गरथसैनिकः / शत्रुभिर्निर्जितो वृद्धः पलायनपरो ऽ भवत्
ਅਨੇਕ ਹਾਥੀ-ਘੋੜੇ, ਰਥ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ, ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਤੋਂ ਹਾਰਿਆ ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਆਖ਼ਰ ਭੱਜਣ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ।
Verse 78
त्यक्त्वा स नगरं राज्यं सकोशबलवाहनम् / अन्तर्वत्न्या च ते मात्रा सहितो वनमाविशत्
ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਰਾਜ, ਖਜ਼ਾਨਾ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਗਰਭਵਤੀ ਮਾਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
Verse 79
तत्र चौर्वाश्रमोपान्ते निवसन्नचिरादिव / शोकामर्षसमाविष्टो वृद्धभावेन च स्वयम्
ਉੱਥੇ ਉਰਵਾ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਦਿਆਂ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੋਗ ਅਤੇ ਰੋਸ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਬੁੱਢਾਪੇ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਦਬ ਗਿਆ।
Verse 80
विलोक्यमानो मात्रा ते बाष्पगद्गदकण्ठया / अनाथ इव राजेन्द्र स्वर्गलोकमितो गतः
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਗਦਗਦ ਗਲੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ; ਉਹ ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ ਇੱਥੋਂ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 81
ततस्ते जननी राजन्दुःखशोकसमन्विता / चितामारोपयद्भर्तू रुदती सा कलेवरम्
ਤਦ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭਰੀ ਉਹ ਮਾਤਾ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗੀ।
Verse 82
अनशनादिदुःखेन भर्त्तुर्व्यसनकर्शिता / चकाराग्निप्रवेशाय सुदृढां मतिमात्मनः
ਉਪਵਾਸ ਆਦਿ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਵਿਪੱਤੀ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 83
और्वस्तदखिलं श्रुत्वा स्वयमेव महामुनिः / निर्गत्य चाश्रमात्तां च वारयन्निदमब्रवीत्
ਔਰਵ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਦਿਆਂ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
Verse 84
न मर्त्तव्यं त्वया राज्ञि सांप्रतं जठरे तव / पुत्रस्तिष्ठति सर्वेषां प्रवरश्चवर्त्तिनाम्
ਹੇ ਰਾਣੀ, ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਮਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸਭ ਰਾਜਵੰਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 85
इति तद्वचनं श्रुत्वा माता तव मनस्विनी / विरराम मृतेस्तां तु मुनिः स्वाश्रममानयत् / ततः सा सर्वदुःखानि नियम्य त्वन्मुखांबुजम्
ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇਰੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਚਿੱਤ ਮਾਤਾ ਮੌਤ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਤੋਂ ਹਟ ਗਈ; ਫਿਰ ਮੁਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਲੈ ਆਇਆ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਤੇਰੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਵੱਲ ਮਨ ਜੋੜਿਆ।
Verse 86
दिदृक्षुराश्रमोपान्ते तस्यैव न्यवसत्सुखम् / सुषाव च ततः काले सा त्वामौर्वाश्रमे तदा
ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਸੇ ਦੇ ਸਾਨਿਧ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸੇ ਔਰਵ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
Verse 87
जातकर्मादिकं सर्वं भवतः सो ऽकरोन्मुनिः / और्वाश्रमे विवृद्धश्च भवांस्तेनानुकंपितः
ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜਾਤਕਰਮ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ। ਔਰਵ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵਧਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
Verse 88
त्वयैव विदितं सर्वमतः परमरिन्दम / एवं प्रभावो नृपतिः कार्त्तवीर्यो ऽभवद्भुवि
ਹੇ ਪਰਮ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਦਮਨ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਕਾਰੱਤਵੀਰਯ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਇਆ।
Verse 89
व्रतस्यास्य प्रभावेण सर्वलोकेषु विश्रुतः / यद्वंशजैर्जितो युद्धे पिता ते वनमादिशत्
ਇਸ ਵਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
Verse 90
तद्वृत्तान्तमशेषेण मया ते समुदीरितम् / एतच्च सर्वमाख्यातं व्रतानामुत्तमं तव
ਉਹ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਇਹ ਵਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
Verse 91
समन्त्रतन्त्रं लोकेषु सर्वलोकफलप्रदम् / न ह्यस्य कर्त्तुर्नृपतेः पुरुषार्थचतुष्टये
ਮੰਤ੍ਰ-ਤੰਤ੍ਰ ਸਮੇਤ ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ।
Verse 92
भवत्यभीप्सितं किञ्चिद्दर्ल्लभं भुवनत्रये / संक्षेपेण मयाख्यातं व्रतं हैहयभूभुजः / जामदग्न्यस्य च मुने किमन्यत्कथयामि ते
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦੁਲੱਭ ਤੇ ਇੱਛਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੈਹਯ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਮੁਨੀ ਦਾ ਵਰਤ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
Verse 93
जैमिनिरुवाच ततः स सगरो राजा कृताञ्जलिपुटो मुनिम्
ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦੋਂ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Verse 94
उवाच भगवन्नेतत्कर्तुमिच्छाम्यहं व्रतम् / सम्यक्तमुपदेशेन तत्रानुज्ञां प्रयच्छ मे
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਯਥੋਚਿਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।
Verse 95
कर्मणानेन विप्रर्षे कृतार्थो ऽस्मि न संशयः / इत्युक्तस्तेन राज्ञातु तथेत्युक्त्वा महामुनिः
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੇ ‘ਤਥਾਸਤੁ’ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ।
Verse 96
दीक्षयामास राजानं शस्त्रोक्तेनैव वर्त्मना / स दीक्षितो वसिष्ठेन सगरो राजसत्तमः
ਭਗਵਾਨ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਤੋਂ ਦੀਖਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਗਰ ਰਾਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਣਿਆ।
Verse 97
द्रव्याण्यानीय विधिवत्प्रचचार शुभव्रतम् / पूजयित्वा जगन्नाथं विधिना तेन पार्थिवः
ਸਾਮਾਨ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਉਸ ਪਾਰਥਿਵ ਨੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਵਰਤ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਜਗੰਨਾਥ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ।
Verse 98
समाप्य च यथायोग्यमनुज्ञाय गुरुं ततः / प्रतिज्ञामकरोद्राजा व्रतमेतदनुत्तमम्
ਯਥਾਯੋਗ੍ਯ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਸ ਅਨੁੱਤਮ ਵਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ।
Verse 99
आजीवान्तं धरिष्यामि यत्नेनेति महामतिः / अथानुज्ञाप्य राजानं वसिष्ठो भगवानृषिः
ਮਹਾਮਤੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ—‘ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਨਿਭਾਵਾਂਗਾ।’ ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ…
Verse 100
सन्निवर्त्यानुगच्छन्तं प्रजगाम निजाश्रमम्
ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਕੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
Frequently Asked Questions
Samantapañcaka is the Kurukṣetra tīrtha formed around five excavated lakes; it is praised as trailokya-viśruta (world-renowned), granting inexhaustible satisfaction to the Pitṛs and destroying sins for pilgrims.
The chapter emphasizes tīrtha-snāna (ritual bathing), tarpaṇa (ancestor libations), and comprehensive śrāddha for Paraśurāma’s father (as preta) and mother, performed with brāhmaṇas according to śāstra.
It is chiefly ritual-geographical (tīrtha-māhātmya) with vaṃśānucarita coloring: Paraśurāma’s exemplary act transforms Kurukṣetra into a universally efficacious node for purification and ancestor rites.