Adhyaya 32
Śivaloka–Brahmaloka Varnana (Description of Śivaloka and the Upper Worlds)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਰਾਮ ਦੇ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਮ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਦੀ ਅਤਿ ਉੱਚੀ ਸਥਿਤੀ (ਲੱਖ ਯੋਜਨ) ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਗਮ੍ਯ ਹੋਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਉੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਰਚਨਾ—ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਵੈਕੁੰਠ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੌਰੀਲੋਕ, ਹੇਠਾਂ ਧ੍ਰੁਵਲੋਕ—ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਦਾ ਵੈਭਵ ਪਾਰਿਜਾਤ ਵਰਗੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਕਾਮਧੇਨੂ ਦੀ ਉਪਮਾ, ਰਤਨ ਮੰਚ, ਸੁਵਰਨ-ਰਤਨ ਨਿਰਮਿਤ ਪ੍ਰਾਕਾਰ, ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲੇ ਮਹਲ-ਸਮੂਹ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਆਦਿ ਅਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕੀਤੇ, ਭਸਮ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ, ਬਾਘ-ਚਮੜਾ ਪਹਿਨੇ ਭਿਆਨਕ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਰਾਮ ਦੇਵਾਜ्ञਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੰਕਰ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਵਿਨਮ੍ਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਯੋਗੀੰਦਰ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਤਪ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੋਗਤਾ ਵੀ ਸੰਕੇਤਿਤ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते एकत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३१// वसिष्ठ उवाच ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा स प्रणम्य जगद्गुरुम् / प्रसन्नचेताः सुभृशं शिवलोकं जगाम ह
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਮੱਧਭਾਗ, ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤਪਾਦ, ਭਾਰਗਵਚਰਿਤ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਜਗਦਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ।
Verse 2
लक्षयोजनमूर्द्ध्वं च ब्रह्मलोका द्विलक्षणम् / अथनिर्वचनीयं च योगिगम्यं परात्परम्
ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੋਂ ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉੱਪਰ ਉਹ ਲੋਕ ਹੈ। ਉਹ ਅਵਰਨਨੀਯ, ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਹੀ ਗਮ੍ਯ ਅਤੇ ਪਰਾਤਪਰ ਹੈ।
Verse 3
वैकुण्ठो दक्षिणे यस्माद्गौरीलोकश्च वामतः / यदधो ध्रुवलोकश्च सर्वलोकपरस्तु सः
ਜਿਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੈਕੁੰਠ ਹੈ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਗੌਰੀਲੋਕ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਧ੍ਰੁਵਲੋਕ ਹੈ—ਉਹ ਲੋਕ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
Verse 4
तपोवीर्यगती रामः शिवलोकं ददर्श च / उपमानेन रहितं नानाकौतुकसंयुतम्
ਤਪ ਅਤੇ ਵੀਰਯ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੇ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਪਮਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਕੌਤਕਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।
Verse 5
वसंति यत्र योगीन्द्राः सिद्धाः पाशुपताः शुभाः / कोटिकल्पतपः पुण्याः शान्ता निर्मत्सरा जनाः
ਜਿੱਥੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕਰੋੜਾਂ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਤਪ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਨਿਰਮਤਸਰ ਲੋਕ ਹਨ।
Verse 6
पारिजातमुखैर्वृक्षैः शोभितं कामधेनुभिः / योगेन योगिना सृष्टं स्वेच्छया शङ्करेण हि
ਪਾਰਿਜਾਤ ਆਦਿ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਕਾਮਧੇਨੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਯੋਗੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਯੋਗਬਲ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਹੈ।
Verse 7
शिल्पिनां गुरुणा स्वप्ने न दृष्टं निश्वकर्मणा / सरोवरशतैर्दिव्यैः पद्मरागविराजितैः
ਸ਼ਿਲਪੀਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਵੀ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਭੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਦਿਵ੍ਯ ਸੈਂਕੜੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ, ਪਦਮਰਾਗ ਮਣੀਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਹੈ।
Verse 8
शोभितं चातिरम्यं च संयुक्तं मणिवेदिभिः / सुवर्णरत्नरचितप्राकारेण समावृतम्
ਇਹ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਅਤੇ ਅਤਿ ਰਮਣੀਯ ਹੈ, ਮਣੀ-ਵੇਦੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਅਤੇ ਸੋਨੇ-ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Verse 9
अत्यूर्द्ध्वमंबरस्पर्शि स्वच्छं क्षीरनिभंपरम् / चतुर्द्वारसमायुक्तं शोभितं मणिवेदिभिः
ਇਹ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ; ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਮਣੀ-ਵੇਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Verse 10
रक्तसोपानयुक्तैश्च रत्नस्तंभकपाटकैः / नानाचित्रविचित्रैश्च शोभितैः सुमनोहरैः
ਲਾਲ ਰੰਗੀਆਂ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਤੇ ਕਿਵਾੜਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਨਾਨਾ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਨੋਹਰ ਸੀ।
Verse 11
तन्मधये भवनं रम्यं सिंहद्वारोपशोभितम् / ददर्शरामो धर्मात्मा विचित्रमिव संगतः
ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿੰਘ-ਦੁਆਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਇਕ ਰਮਣੀਕ ਭਵਨ ਸੀ; ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਅਦਭੁਤ ਵੈਭਵ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
Verse 12
तत्र स्थितौ द्वार पालौ ददर्शातिभयङ्करौ / महाकरालदन्तास्यौ विकृतारक्तलोचनौ
ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਦੋ ਦਰਬਾਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਡਰਾਉਣੇ ਦੰਦ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਗੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲਾਲ ਸਨ।
Verse 13
दग्धशैलप्रतीकाशौ महाबलपराक्रमौ / विभूतिभूषिताङ्गौ च व्याघ्रचर्मांबरौ च तौ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੜੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸਨ; ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਭੂਤੀ ਲਗਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 14
त्रिशूलपट्टिशधरौ ज्वलन्तौ ब्रह्मतेजसा / तौ दृष्ट्वा मनसा भीतः किञ्चिदाह विनीतवत्
ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਪੱਟਿਸ਼ ਧਾਰੇ, ਬ੍ਰਹਮ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਗਮਗਾਉਂਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮਨੋਂ ਡਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕੁਝ ਬੋਲਿਆ।
Verse 15
नमस्करोमि वामीशौ शङ्करं द्रष्टुमागतः / ईश्वराज्ञां समादाय मामथाज्ञप्तुमर्हथ
ਹੇ ਵਾਮੀਸ਼ੌ! ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਓ।
Verse 16
तौतु तद्वचनं श्रुत्वा गृहीत्वाज्ञां शिवस्य च / प्रवेष्टुमाज्ञां ददतुरीश्वरानुचरौ च तौ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਗਏ।
Verse 17
स तदाज्ञामनुप्राप्य विवेशान्तः पुरं मुदा / तत्रातिरम्यां सिद्धौघैः समाकीर्णां सभां द्विजः
ਉਹ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਦਵਿਜ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਭਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨੋਹਰ ਸਭਾ ਵੇਖੀ।
Verse 18
दृष्ट्वा विस्मयमापेदे सुगन्धबहुलां विभोः / तत्रापश्यच्छिवं शान्तं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम्
ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ; ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਉਹ ਸਥਾਨ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ—ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ, ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ—ਦੇਖਿਆ।
Verse 19
त्रिशूलशोभितकरं व्याघ्रचर्मवरांबरम् / विभूतिभूषिताङ्गं च नागयज्ञोपवीतिनम्
ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਸ਼ੋਭਦਾ ਸੀ; ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਮ ਵਸਤ੍ਰ ਸੀ। ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਭੂਤੀ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਗ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਸੀ।
Verse 20
आत्मारामं पूर्णकामं कोटिसूर्यसमप्रभम् / पञ्चाननं दशभुजं भक्तानुग्रहविग्रहम्
ਆਤਮਾਰਾਮ, ਪੂਰਨਕਾਮ, ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਜੋਤ ਵਾਲਾ; ਪੰਜਮੁਖੀ, ਦਸਭੁਜੀ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਰੂਪ।
Verse 21
योगज्ञाने प्रब्रुवन्तं सिद्धेभ्यस्तर्कमुद्रया / स्तूयमानं च योकीन्द्रैः प्रमथप्रकरैर्मुदा
ਯੋਗ-ਗਿਆਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦਾ, ਸਿੱਧਾਂ ਨੂੰ ਤਰਕ-ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਂਦਾ; ਅਤੇ ਯੋਗੀੰਦਰਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਮਥ-ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਤੁਤ।
Verse 22
भैरवैर्योगिनीभिश्च वृतं रुद्रगणैस्तथा / मूर्ध्ना नमाम तं दृष्ट्वा रामः परमया मुदा
ਭੈਰਵਾਂ, ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 23
वामभागे कार्त्तिकेयं दक्षिणे च गणेश्वरम् / नन्दीश्वरं महाकालं वीरभद्रं च तत्पुरः
ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ; ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ, ਮਹਾਕਾਲ ਤੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਖੜੇ ਸਨ।
Verse 24
क्रोडे दुर्गां शतभुजां दृष्ट्वा नत्वाथ तामपि / स्तोतुं प्रचक्रमे विद्वान्गिरा गद्गदया विभुम्
ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਸੌ ਭੁਜਾਂ ਵਾਲੀ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ; ਫਿਰ ਵਿਦਵਾਨ ਰਾਮ ਗਦਗਦ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 25
नमस्ये शिवमीशानं विभुं व्यापकमव्ययम् / भुजङ्गभूषणं चोग्रं नृकपालस्रगुज्ज्वलम्
ਮੈਂ ਈਸ਼ਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ, ਵਿਭੂ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਨ; ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਉਗ੍ਰ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
Verse 26
यो विभुः सर्वलोकानां सृष्टिस्थितिविनाशकृत् / ब्रह्मादिरूपधृग्ज्येष्ठस्तं त्वां वेद कृपार्णवम्
ਜੋ ਵਿਭੂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜੇਠਾ ਹੈ—ਉਹ ਕਰੁਣਾ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੂੰ ਹੀ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ) ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।
Verse 27
वेदा न शक्ता यं स्तोतु मवाङ्मनसगोचरम् / ज्ञानबुद्ध्योरसाध्यं च निराकारं नमाम्यहम्
ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਵੇਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜੋ ਬਾਣੀ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਲਈ ਵੀ ਅਗਮ ਹੈ, ਉਸ ਨਿਰਾਕਾਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 28
शक्रादयः सुरगणा ऋषयो मनवो ऽसुराः / न यं विदुर्यथातत्त्वं तं नमामि परात्परम्
ਸ਼ਕਰ ਆਦਿ ਦੇਵਗਣ, ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੂ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਵੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਉਸ ਪਰਾਤਪਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 29
यस्यांशांशेन सृजयन्ते लोकाः सर्वे चराचराः / लीयन्ते च पुनर्यस्मिंस्तं नमामि जगन्मयम्
ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਚਰ-ਅਚਰ ਲੋਕ ਰਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਜਗਨਮਯ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 30
यस्येषत्कोपसंभूतो हुताशो दहते ऽखिलम् / सोर्द्ध्वलोकं सपातालं तं नमामि हरं परम्
ਜਿਸ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਅੱਗ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦੇਵੇ; ਜੋ ਉੱਪਰਲੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਪਾਤਾਲ ਤੱਕ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—ਉਸ ਪਰਮ ਹਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 31
पृथ्वीपवन वह्न्यभभोनभोयज्वेन्दुभास्कराः / मूर्त्तयो ऽष्टौ जगत्पूज्यास्तं यज्ञं प्रणमाम्यहम्
ਧਰਤੀ, ਪਵਨ, ਅੱਗ, ਜਲ, ਆਕਾਸ਼, ਯਜਵਾ (ਯੱਗ-ਸਰੂਪ), ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ—ਇਹ ਅੱਠ ਮੂਰਤੀਆਂ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ; ਉਸ ਯੱਗ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 32
यः कालरूपो जगदादिकर्त्ता पाता पृथग्रूपधरो जगन्मयः / रर्त्ता पुना रुद्रवपुस्तथान्ते तं कालरूपं शरणं प्रपद्ये
ਜੋ ਕਾਲ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਜਗਤ ਦਾ ਆਦਿ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਜਗਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਜਗਤ-ਮਯ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ—ਉਸ ਕਾਲ-ਰੂਪ ਦੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
Verse 33
इत्येवमुक्त्वा स तु भार्गवो मुदा पषात तस्याङ्घ्रि समीप आतुरः / उत्थाप्य तं वामकरेण लीलया दध्रे तदा मूर्ध्नि करं कृपार्णवः
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਭਾਰਗਵ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਤੁਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਤਦ ਕਰੁਣਾ-ਸਾਗਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲੀਲਾ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਰੱਖਿਆ।
Verse 34
आशीर्भिरेनं ह्यभिनन्द्य सादरं निवेशयामास गणेशपूर्वतः / उवाच वामामभिवीक्ष्य चाप्युमां कृपार्द्रदृष्ट्याखिलकामपूरकः
ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਫਿਰ ਕਰੁਣਾ-ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵਾਮਾ ਉਮਾ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ।
Verse 35
शिव उवाच कस्त्वं वटो कस्यकुले प्रसूतः किं कार्यमुद्दिश्य भवानिहागतः / विनिर्द्दिशाहं तव भक्तिभावतः प्रीतः प्रदद्यां भवतो मनोगतम्
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਵਤਸ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿਹੜੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੈਂ? ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਦੱਸ, ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗਾ।
Verse 36
इत्येवमुक्तः स भृगुर्महात्मना हरेण विश्वार्त्तिहरेण सादरम् / पुनश्च नत्वा विबुधां पति गुरुं कृपासमुद्रं समुवाच सत्वरम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਤ ਦੀ ਪੀੜਾ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਹਰੀ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਗੁਰੂ, ਕਿਰਪਾ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਬੋਲਿਆ।
Verse 37
परशुराम उवाच भृगोश्चाहं कुले जातो जमदग्निसुतौ विभो / रामो नाम जगद्वन्द्यं त्वामहं शरणं गतः
ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਵਿਭੋ, ਮੈਂ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਜਮਦਗਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਰਾਮ ਹੈ; ਹੇ ਜਗਤ-ਵੰਦਯ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।
Verse 38
यत्कार्यार्थमहं नाथ तव सांनिध्यमागतः / तं प्रसाधय विश्वेश वाञ्छितं काममेव मे
ਹੇ ਨਾਥ, ਜਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰ; ਉਹੀ ਮੇਰੀ ਮਨਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।
Verse 39
मृगयामागतस्यापि कार्त्तवीर्यस्य भूपतेः / आतिथ्यं कृतवान् देव जमदग्निः पिता मम
ਹੇ ਦੇਵ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਆਏ ਰਾਜਾ ਕਾਰੱਤਵੀਰ੍ਯ ਦਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਆਤਿਥ੍ਯ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
Verse 40
राजा तं स बलाल्लोभात्पातयामास मन्दधीः / सा धेनुस्तं मृतं दृष्ट्वा गवां लोकं जगाम ह
ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਰਾਜਾ ਲੋਭ ਵਿਚ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਮਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਧੇਨੂ ਗਊਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।
Verse 41
राजा न शोचन्मरणं पितुर्मम निरागसः / जगाम स्वपुरं पश्चान्माता मे प्रारुदद्भृशम्
ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੋਈ ਸੋਗ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਬਹੁਤ ਵਿੱਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 42
तज्ज्ञात्वा लोकवृत्तज्ञो भृगुर्नः प्रपितामहः / आजगाम महादेव ह्यहमप्यागतो वनात्
ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਲੋਕ-ਰੀਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਸਾਡੇ ਪਰਪਰਦਾਦਾ ਭ੍ਰਿਗੂ ਆ ਗਏ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਆ ਗਿਆ।
Verse 43
मया मह सुदुःखार्त्तान्भ्रातॄन्मात्रासहैव मे / सांत्वयित्वा स मन्त्रज्ञो ऽजीवयत्पितरं मम
ਮੈਂ ਮਾਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 44
आनागते भृगौ मातुर्दुःखेनाहं प्रकोपितः / प्रतिज्ञां कृतवान्देव सात्वयन्मातरंस्वकाम्
ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਦੇਵ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ।
Verse 45
त्रिःसप्तकृत्वो यदुरस्ताडितं मातुरात्मनः / तावत्संख्यमहं पृथ्वीं करिष्ये क्षत्रवर्जिताम्
ਮਾਤਾ ਦੇ ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ ਵੱਲੋਂ ਯਦੂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਤ੍ਰਿਃਸਪਤਕ੍ਰਿਤ੍ਵਃ ਪ੍ਰਹਾਰ ਹੋਇਆ, ਉਨੀ ਹੀ ਗਿਣਤੀ ਤੱਕ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।
Verse 46
इत्येवं परिपूर्णा मे कर्त्ता देवो जगत्पतिः / महादेवो ह्यतो नाथ त्वत्सकाणमिहागतः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਜਗਤਪਤੀ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਨਾਥ, ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸਖਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ।
Verse 47
वसिष्ठ उवाच इत्येवं तद्वचः श्रुत्वा दृष्ट्वा दुर्गामुखं हरः / बभूवानम्रवदनस्छिन्तयानः क्षणं तदा
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਮੁਖ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਮੂੰਹ ਨਿਵਾ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
Verse 48
एतस्मिन्नन्तरे दुर्गा विस्मिता प्राहसद्भृशम् / उवाच च महाराज भार्गवं वैरसाधकम्
ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਰਗਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੱਸੀ ਅਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਵੈਰ ਸਾਧਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਬੋਲੀ।
Verse 49
तपस्विन्द्विजपुत्र क्ष्मां निर्भूपां कर्त्तुमिच्छसि / त्रिः सप्तकृत्वः कोपेन साहसस्ते महान्बटो
ਹੇ ਤਪਸਵੀ ਦਵਿਜਪੁੱਤਰ! ਕੀ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਃਸਪਤਕ੍ਰਿਤ੍ਵਃ—ਬਟਾ, ਤੇਰਾ ਸਾਹਸ ਵੱਡਾ ਹੈ!
Verse 50
हन्तुमिच्छसि निःशस्त्रः सहस्रार्जुनमीश्वरम् / भ्रूभङ्गलीलया येन रावणो ऽपि निराकृतः
ਤੂੰ ਨਿਹੱਥਾ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਸਹਸ੍ਰਾਰਜੁਨ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਇਕ ਖੇਡ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵੀ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
Verse 51
तस्मै प्रदत्तं दत्तेन श्रीहरेः कवचं पुरा / शक्तिरत्यर्थवीर्या च तं कथं हन्तुमिच्छसि
ਦੱਤ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਦਾ ਕਵਚ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
Verse 52
शङ्करः करुणासिद्धः कर्त्तुं चाप्यन्यथा विभुः / न चान्यः शङ्करात्पुत्र सत्कार्यं कर्त्तुमीश्वरः
ਸ਼ੰਕਰ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਤਕਾਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਈਸ਼ਵਰ ਨਹੀਂ।
Verse 53
अथ देव्या अनुमतिं प्राप्य शंभुर्द्दयार्णवः / अभ्यधाद्भद्रया वाया जमदग्निसुतं विभुः
ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਦਇਆ-ਸਮੁੰਦਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ, ਸਰਬ-ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ, ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।
Verse 54
शिव उवाच अद्यप्रभृति विप्र त्वं मम स्कन्दसमो भव / दास्यामि मन्त्रं दिव्यं ते कवचं च महामते
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਕੰਦ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ। ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਕਵਚ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗਾ।
Verse 55
लीलया यत्प्रसादेन कार्त्तवीर्यं हनिष्यसि / त्रिः सप्तकृत्वो निर्भूपां महीं चापि करिष्यसि
ਜਿਸ ਦੀ ਲੀਲਾ-ਮਾਤ੍ਰ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਾਰੱਤਵੀਰਯ ਦਾ ਵਧ ਕਰੇਂਗਾ ਅਤੇ ਇਕੀ ਵਾਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇਂਗਾ।
Verse 56
इत्युक्त्वा शङ्करस्तस्मै ददौ मन्त्रं सुदुर्लभम् / त्रैलोक्यविजयं नाम कवचं परमाद्भुतम्
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤਿ ਦੁਲੱਭ ਮੰਤ੍ਰ ਦਿੱਤਾ—‘ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਜਯ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਕਵਚ।
Verse 57
नागपाशं पाशुपतं ब्रह्मास्त्रं च सुदुर्ल्लभम् / नारायणास्त्रमाग्नेयं वायव्यं वारुणं तथा
ਨਾਗਪਾਸ਼, ਪਾਸ਼ੁਪਤ, ਅਤਿ ਦੁਲੱਭ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ; ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣਾਸਤਰ, ਆਗਨੇਯ, ਵਾਯਵ੍ਯ, ਵਾਰੁਣ ਵੀ।
Verse 58
घान्धर्वं गारुडं चैव जृंभणास्त्रं महाद्भुतम् / गदां शक्तिं च परशुं शूलं दण्डमनुत्तमम्
ਗਾਂਧਰਵ, ਗਾਰੁੜ ਅਤੇ ਮਹਾ ਅਦਭੁਤ ਜ੍ਰੰਭਣਾਸਤਰ; ਨਾਲ ਹੀ ਗਦਾ, ਸ਼ਕਤੀ, ਪਰਸ਼ੂ, ਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਡੰਡ।
Verse 59
शस्त्रास्त्रग्राममखिलं प्रहृष्टः संबभूव ह / नमस्कृत्य शिवं शान्तं दुर्गां स्कन्दं गणेश्वरम्
ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਿਵ, ਦੁਰਗਾ, ਸਕੰਦ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 60
परिक्रम्य ययौ रामः पुष्करं तीर्थमुत्तमम् / सिद्धं कृत्वा शिवोक्तं तु मन्त्रं कवचमुत्तमम्
ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਵ-ਉਕਤ ਉੱਤਮ ਮੰਤ੍ਰ-ਕਵਚ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 61
साधयामास निखिलं स्वकार्यं भृगुनन्दनः / निहत्य कार्त्तवीर्यं तं ससैन्यं सकुलं मुदा / विनिवृत्तो गृहं प्रागात्पितुः स्वस्य भृगूद्वहः
ਭ੍ਰਿਗੁਨੰਦਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਸਫਲ ਕੀਤਾ। ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਕੁਲ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਭ੍ਰਿਗੁਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ।
Frequently Asked Questions
This chapter is primarily cosmological rather than genealogical; it focuses on the placement and phenomenology of higher lokas (Śivaloka/Brahmaloka) and their inhabitants (yogins, siddhas, pāśupatas), not on a royal or sage vaṃśa list.
A key vertical-distance marker appears in the placement of Brahmaloka as ‘lakṣa-yojana’ above (a high-order measure), alongside directional relations among Vaikuṇṭha, Gaurīloka, and the lower Dhruvaloka, forming a tiered upper-world coordinate system.
This adhyāya is not a Lalitopākhyāna passage; it does not present Śākta vidyā/yantra material. Its esoteric emphasis is instead yogic access to supernal realms and the symbolic architecture of Śivaloka guarded by dvārapālas.