Adhyaya 28
This chapter installs the Nāvādhyakṣa as the state’s regulator of watery corridors—sea-lanes, river mouths, ferry-crossings, and navigable reaches—treating them as revenue channels and security chokepoints. Kautilya’s pragmatic objective is twofold: monetize movement (boat-hire shares, port customs, transit fees) and discipline it (authorized crossings, seasonal vessel deployment, interdiction of enemies and disruptors). The Vijigīṣu’s power depends on predictable circulation of goods and people; hence port practice (pattanacāritra) is made enforceable, and villages along shores/banks are made fiscally responsible for fixed contributions. Yet the text also embeds yogakṣema: ships damaged by wind or confusion are treated “like a father,” and goods arriving by water may receive remission (no duty or half duty), preserving commerce as a long-term base of kośa. Enforcement culminates in danda against illicit crossings and violent suppression of hostile penetrations, converting geography into governable infrastructure.
Sutras
Sutra 1
नावध्यक्षः समुद्रसम्याननदीमुखतरप्रचारान्देवसरोविसरोनदीतरांश्च स्थानीयादिष्ववेक्षेत ॥ कZ_०२.२८.०१ ॥
ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਾਹਾਂ, ਦਰਿਆ-ਮੁਹਾਨੇ ਦੀ ਫੈਰੀ ਆਵਾਜਾਈ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲਾਂ, ਜਲਾਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪਾਰ-ਘਾਟਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰੇ।
Sutra 2
तद्वेलाकूलग्रामाः क्लृप्तं दद्युः ॥ कZ_०२.२८.०२ ॥
ਉਹਨਾਂ ਤਟਾਂ ਅਤੇ ਕੰਢਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ/ਰਸਦ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨ।
Sutra 3
मत्स्यबन्धका नौकाभाटकं षड्भागं दद्युः ॥ कZ_०२.२८.०३ ॥
ਮਛੇਰੇ ਨੌਕਾ-ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਫੀਸ ਵਜੋਂ ਇੱਕ-ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਅਦਾ ਕਰਨ।
Sutra 4
पत्तनानुवृत्तं शुल्कभागं वणिजो दद्युः यात्रावेतनं राजनौभिः सम्पतन्तः ॥ कZ_०२.२८.०४ ॥
ਵਪਾਰੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬੰਦਰਗਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁਲਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇਣ; ਅਤੇ ਰਾਜਕੀ ਨੌਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਯਾਤਰਾ-ਭਾੜਾ ਵੀ ਦੇਣ।
Sutra 5
शङ्खमुक्ताग्राहिणो नौभाटकं दद्युः स्वनौभिर्वा तरेयुः ॥ कZ_०२.२८.०५ ॥
ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੌਕਾ-ਭਾੜਾ ਦੇਣ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਨੌਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਰ ਲੰਘਣ/ਚਲਾਉਣ।
Sutra 6
अध्यक्षश्चैषां खन्यध्यक्षेण व्याख्यातः ॥ कZ_०२.२८.०६ ॥
ਇਸ ਅਧੀक्षक ਦਾ ਪਦ ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ‘ਖਾਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀक्षक’ ਹੇਠ ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੀ ਜਾਵੇ।
Sutra 7
पत्तनाध्यक्षनिबद्धं पण्यपत्तनचारित्रं नावध्यक्षः पालयेत् ॥ कZ_०२.२८.०७ ॥
ਬੰਦਰਗਾਹ ਅਧੀक्षक ਵੱਲੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਵਪਾਰਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧੀक्षक ਲਾਗੂ ਕਰੇ ਅਤੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ।
Sutra 8
मूढवाताहता नावः पितेवानुगृह्णीयात् ॥ कZ_०२.२८.०८ ॥
ਉਲਟੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਟਕੀ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨੀ ਨੌਕਾ ਦੀ ਮਦਦ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਪਿਉ ਵਾਂਗ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Sutra 9
उदकप्राप्तं पण्यमशुल्कमर्धशुल्कं वा कुर्यात् ॥ कZ_०२.२८.०९ ॥
ਜੋ ਮਾਲ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨੀ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਲਕ-ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਅੱਧਾ ਸ਼ੁਲਕ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।
Sutra 10
यथानिर्दिष्टाश्चैताः पण्यपत्तनयात्राकालेषु प्रेषयेत् ॥ कZ_०२.२८.१० ॥
ਜਿਵੇਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਪਾਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ।
Sutra 11
सम्यातीर्नावः क्षेत्रानुगताः शुल्कं याचेत् ॥ कZ_०२.२८.११ ॥
ਜੋ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਨਿਯਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਲਕ ਮੰਗਿਆ ਜਾਵੇ।
Sutra 12
हिंस्रिका निर्घातयेत् अमित्रविषयातिगाः पण्यपत्तनचारित्रोपघातिकाश्च ॥ कZ_०२.२८.१२ ॥
ਹਿੰਸਕ/ਲੁਟੇਰੇ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਜਾਵੇ—ਜੋ (ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ) ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹ-ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਰਸਤੇ ਤੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Sutra 13
शासकनिर्यामकदात्र रश्मिग्राहकोत्सेचकाधिष्ठिताश्च महानावो हेमन्तग्रीष्मतार्यासु महानदीषु प्रयोजयेत्क्षुद्रिकाः क्षुद्रिकासु वर्षास्राविणीषु ॥ कZ_०२.२८.१३ ॥
ਅਧੀक्षक, ਪਾਇਲਟ/ਸਟੀਅਰਮੈਨ, ਚੱਪੂ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਰੱਸਾ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ (ਬੇਲਰ) ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਸਰਦੀ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਣ; ਛੋਟੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਮੌਨਸੂਨ ਵਿੱਚ ਉਫ਼ਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਉੱਤੇ।
Sutra 14
बाधतीर्थाश्चैताः कार्या राजद्विष्टकारिणां तरणभयात् ॥ कZ_०२.२८.१४ ॥
ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਘਣਾ ਡਰਾਉਣਾ/ਔਖਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟ ਵਾਲੇ/ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਤੀਰਥ (ਘਾਟ) ਬਣਾਏ ਜਾਣ।
Sutra 15
अकालेऽतीर्थे च तरतः पूर्वः साहसदण्डः ॥ कZ_०२.२८.१५ ॥
ਜੋ ਅਣਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਅਤੀਰਥ (ਗੈਰ-ਨਿਰਧਾਰਤ ਥਾਂ) ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਉਸ ‘ਸਾਹਸ’ (ਦੁਸਾਹਸ/ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ) ਲਈ ਪਹਿਲਾ (ਘੱਟੋ-ਘੱਟ) ਦੰਡ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ।
Sutra 16
काले तीर्थे चानिषृष्टतारिणः पादोनसप्तविंशतिपणस्तरात्ययः ॥ कZ_०२.२८.१६ ॥
ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਤੀਰਥ (ਘਾਟ) ਉੱਤੇ ਵੀ ਜੇ ਮੱਲਾਹ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਲੰਘਣ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਪਾਰ ਰੋਕਣ (ਤਰਾਤ੍ਯਯ) ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਛੱਬੀ ਅਤੇ ਚੌਥਾਈ ਪਣ ਹੈ।
Sutra 17
कैवर्तकाष्टतृणभारपुष्पफलवाटषण्डगोपालकानामनत्ययः सम्भाव्यदूतानुपातिनां च सेनाभाण्डप्रयोगाणां च स्वतरणैस्तरताम् बीजभक्तद्रव्योपस्करांश्चानूपग्रामाणां तारयताम् ॥ कZ_०२.२८.१७ ॥
ਮੱਛੀਰੇ, ਅਤੇ ਲੱਕੜ, ਘਾਹ, ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਬਾਗਾਂ/ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੇ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਗੋਪਾਲਕ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੰਡ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨੇ ਹੋਏ ਦੂਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਫੌਜ ਦੀ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ/ਰਸਦ ਸਮੇਤ ਚਲਚਲਾਉਣ ਉੱਤੇ ਵੀ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਘਣ—ਕੋਈ ਦੰਡ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਜੋ ਅਨੂਪ (ਦਲਦਲੀ/ਨਦੀ-ਕੰਢੇ) ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬੀਜ, ਰਾਸ਼ਨ, ਮਾਲ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਪਾਰ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।
Sutra 18
ब्राह्मणप्रव्रजितबालवृद्धव्याधितशासनहरगर्भिण्यो नावध्यक्षमुद्राभिस्तरेयुः ॥ कZ_०२.२८.१८ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤ, ਬੱਚੇ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਬਿਮਾਰ, ਰਾਜ-ਹੁਕਮ ਦੇ ਵਾਹਕ ਅਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨਾਵ-ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਮੋਹਰ/ਸੀਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਪਾਰ ਲੰਘਣ।
Sutra 19
कृतप्रवेशाः पारविषयिकाः सार्थप्रमाणा वा प्रविशेयुः ॥ कZ_०२.२८.१९ ॥
ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਦਾਖ਼ਲ/ਪਾਰ ਹੋਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਖ਼ਲਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਾਰਥ/ਕਾਰਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ-ਪੱਤਰ ਹੋਵੇ।
Sutra 20
परस्य भार्यां कन्यां वित्तं वापहरन्तं शवित्तं वापहरन्तं शङ्कितमाविग्नमुद्भाण्डीकृतं महाभाण्डेन मूर्ध्नि भारेणावच्छादयन्तं सद्योगृहीतलिङ्गिनमलिङ्गिनं वा प्रव्रजितमलक्ष्यव्याधितं भयविकारिणं गूढसारभाण्डशासनशस्त्राग्नियोगं विषहस्तं दीर्घपथिकममुद्रं चोपग्राहयेत् ॥ कZ_०२.२८.२० ॥
ਉਹ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਵੇ: ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਧੀ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਧਨ ਚੁਰਾਏ; ਜੋ ਸ਼ੱਕੀ, ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਟਾਲਮਟੋਲ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ; ਜੋ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਬੋਝ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਹੇਠਾਂ ਸਮਾਨ ਢੱਕ ਕੇ ਲੁਕਾਏ; ਜੋ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਧਾਰਨ ਕਰੇ (ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰੇ); ਜੋ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦਾ ਭੇਸ ਬਣਾਏ, ਅਸਪਸ਼ਟ ‘ਬਿਮਾਰੀ’ ਦਿਖਾਵੇ, ਜਾਂ ਡਰ ਕਾਰਨ ਅਸਧਾਰਣ ਵਰਤਾਓ ਕਰੇ; ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਨ, ਗੁਪਤ/ਜਾਲੀ ਹੁਕਮ, ਹਥਿਆਰ, ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਸਾਧਨ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਲੈ ਕੇ ਚਲੇ; ਜੋ ਮੋਹਰ-ਪਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੰਮੇ ਰਸਤੇ ਦਾ ਯਾਤਰੀ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ੱਕੀ ਲੋਕ।
Sutra 21
क्षुद्रपशुर्मनुष्यश्च सभारो माषकं दद्यात् शिरोभारः कायभारो गवाश्वं च द्वौ उष्ट्रमहिषं चतुरः पञ्च लभुयानं षड्गोलिङ्गं सप्त शकटम् पन्यभारः पादम् ॥ कZ_०२.२८.२१ ॥
ਪਾਰ-ਫੀਸ: ਛੋਟਾ ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਬੋਝ ਸਮੇਤ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਕ ਦੇਵੇ; ਸਿਰ ਦਾ ਬੋਝ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਬੋਝ ਅਤੇ ਗਾਂ/ਘੋੜਾ ਦੋ; ਊਠ/ਮੱਝ ਚਾਰ; (ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਵਰਗ) ਪੰਜ; ਹਲਕਾ ਵਾਹਨ ਛੇ; ਗੋਲਿੰਗ ਕਿਸਮ ਦਾ ਵਾਹਨ ਸੱਤ; ਗੱਡੀ/ਸ਼ਕਟ (ਨਿਰਧਾਰਤ ਅਨੁਸਾਰ); ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਮਾਲ ਦਾ ਬੋਝ (ਮਿਆਰੀ ਇਕਾਈ ਦਾ) ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇਵੇ।
Sutra 22
तेन भाण्डभारो व्याख्यातः ॥ कZ_०२.२८.२२ ॥
ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਬੋਝ ਲਈ ਲਾਗੂ ਫੀਸ ਵੀ ਸਮਝਾਈ/ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋ ਗਈ।
Sutra 23
द्विगुणो महानदीषु तरः ॥ कZ_०२.२८.२३ ॥
ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰ-ਫੀਸ ਦੋਗੁਣੀ ਹੋਵੇਗੀ।
Sutra 24
क्लृप्तमानूपग्रामा भक्तवेतनं दद्युः ॥ कZ_०२.२८.२४ ॥
ਨਿਰਧਾਰਤ ਦਰਿਆ-ਕੰਢੇ (ਹੜ੍ਹ-ਮੈਦਾਨ) ਦੇ ਪਿੰਡ ਰਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵੇਤਨ ਦੇਣ।
Sutra 25
प्रत्यन्तेषु तराः शुल्कमातिवाहिकं वर्तनीं च गृह्णीयुः निर्गच्छतश्चामुद्रद्रव्यस्य भाण्डं हरेयुः अतिभारेणावेलायामतिर्थे तरतश्च ॥ कZ_०२.२८.२५ ॥
ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਾਟ/ਫੈਰੀ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪਾਰ-ਫੀ, ਕਸਟਮ ਡਿਊਟੀ, ਢੁਆਈ-ਫੀ ਅਤੇ ਸੜਕ-ਸੈਸ ਵਸੂਲ ਕਰਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਸੀਲ/ਤਸਦੀਕ ਵਾਲੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਾਲ ਨਿਕਲੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਵੱਧ ਭਾਰ ਨਾਲ, ਗਲਤ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਨਿਰਧਾਰਤ ਘਾਟ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਦਾ ਮਾਲ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ।
Sutra 26
पुरुषोपकरणहीनायामसंस्कृतायां वा नावि विपन्नायां नावध्ह्यक्षो नष्टं विनष्टं वाभ्यावहेत् ॥ कZ_०२.२८.२६ ॥
ਜੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਪੂਰੇ ਕਰਮਚਾਰੀ/ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਘਾਟ ਜਾਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ/ਸੰਭਾਲ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਗੁੰਮ ਜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੌਕਾ-ਅਧਿਕਾਰੀ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇਗੀ।
Sutra 27
सप्ताहवृत्तामाषाढीं कार्त्तिकीं चान्तरा तरः ॥ कZ_०२.२८.२७अब् ॥
ਆਸ਼ਾਢੀ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕੀ ਦੇ ਮੌਸਮੀ ਅਰਸਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਚੱਕਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਰ-ਸੇਵਾ/ਫੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਿਯਮਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
Frequently Asked Questions
Safe, predictable navigation and trade continuity: distressed vessels are protected, duties can be remitted to prevent ruin, and standardized crossings/port-practice reduce fraud and violence—thereby increasing long-run commerce, revenue stability, and public trust in state protection.
Unauthorized crossing at improper time or non-designated ford (akāle, atīrthe) incurs the ‘pūrvaḥ sāhasadaṇḍa’ (the first/lowest grade of sāhasa fine). Additionally, hostile infiltrators or those damaging port-route practice are to be violently suppressed (hiṃsrikā nirghātayet).