Sutra 48
Devanagari script
तीक्ष्णं चास्य मयूरग्रीवाभं श्वेतभङ्गं चिमिचिमायितं पीतचूर्णितं काकणिकः सुवर्णरागः ॥ कZ_०२.१३.४८ ॥
Transliteration
tīkṣṇaṃ cāsya mayūragrīvābhaṃ śvetabhaṅgaṃ cimicimāyitaṃ pītacūrṇitaṃ kākaṇikaḥ suvarṇarāgaḥ
Translation
ਇਹ ਸੁਵਰਨਰਾਗ ਤੀਖ਼ਾ/ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਯੂਰ-ਗਰਦਨ ਵਰਗੀ ਝਲਕ ਹੈ, ਟੁੱਟਣ ‘ਤੇ ਚਿੱਟਾ-ਜਿਹਾ ਭੰਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਚਿਮਿਚਿਮ (ਚਟਚਟ/ਝਿਲਮਿਲ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿਸਣ ‘ਤੇ ਪੀਲਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਾਕਣਿਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ।
Word by Word
तीक्ष्णम्sharp; pungent; intense
तीक्ष्णम्:
TypeAdjective
Rootतीक्ष्ण
Formनपुंसकलिङ्गे एकवचनम्, प्रथमा/द्वितीया (विशेषणम्)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्ययम्
अस्यof this; its
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम्
Formषष्ठी एकवचनम् (पुं/नपुं), सर्वनाम
मयूरग्रीवाभम्having the sheen/appearance of a peacock’s neck (iridescent bluish-green)
मयूरग्रीवाभम्:
TypeAdjective
Rootमयूर + ग्रीवा + आभ
Formनपुंसकलिङ्गे एकवचनम्, प्रथमा/द्वितीया; ‘मयूरग्रीव-आभ’ = मयूरग्रीवायाः इव आभा यस्य तत्
श्वेतभङ्गम्with a whitish streak/whitish variegation
श्वेतभङ्गम्:
TypeNoun/Adjective
Rootश्वेत + भङ्ग
Formनपुंसकलिङ्गे एकवचनम्, प्रथमा/द्वितीया; ‘श्वेत-भङ्ग’ = श्वेतवर्णभङ्गयुक्तम्/श्वेतच्छायाभङ्गयुक्तम् (वर्णविकृतिः/रेखाभेदः)
चिमिचिमायितम्glittering; twinkling; shimmering finely
चिमिचिमायितम्:
TypeParticiple
Rootचिमिचिमाय (denom.)
Formकृदन्तः (क्त), नपुंसकलिङ्गे एकवचनम्, प्रथमा/द्वितीया; धात्वर्थः: ‘चिमिचिमायते’ = सूक्ष्मं चमचमायते/झिलमिलायते
पीतचूर्णितम्powdered/sprinkled with yellow (powder)
पीतचूर्णितम्:
TypeParticiple/Adjective
Rootपीत + चूर्णित (√चूर्ण्/चूर्णय्)
Formकृदन्तः (क्त), नपुंसकलिङ्गे एकवचनम्, प्रथमा/द्वितीया; ‘पीतेन चूर्णेन चूर्णितम्’
काकणिकःof the kākāṇikā standard/grade
काकणिकः:
TypeAdjective
Rootकाकणिक
Formपुंलिङ्गे एकवचनम्, प्रथमा; गुणवाचकः (काकणिक-प्रमाण/काकणिक-सम्बन्धी)
सुवर्णरागःgold-coloration; gold-tincture; golden hue
सुवर्णरागः:
TypeNoun
Rootसुवर्ण + राग
Formपुंलिङ्गे एकवचनम्, प्रथमा; ‘सुवर्णस्य रागः’
Entities Mentioned
S
suvarṇarāga (gold-colour preparation)K
kākaṇika (grade/standard category)FAQs
They are quick field tests for officials supervising artisans and traders, enabling low-cost verification without advanced apparatus.