Sutra 1
Devanagari script
भूतपूर्वमभुतपूर्वं वा भूमिप्रस्तररसधातुमत्यर्थवर्णगौरवमुग्रगन्धरसं परीक्षेत ॥ कZ_०२.१२.०१ ॥
Transliteration
bhūtapūrvam abhutapūrvaṃ vā bhūmiprastararasadhātum atyarthavarṇagauravam ugragandharasaṃ parīkṣeta
Translation
ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਰਸ-ਧਾਤੂ (ਖਨਿਜ ਸ੍ਰਾਵ/ਅਯਸਕ)—ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਮਿਲੇ ਹੋਣ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਰੰਗ, ਭਾਰਪਨ, ਅਤੇ ਤਿੱਖੀ ਗੰਧ/ਸਵਾਦ ਨਾਲ ਪਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Word by Word
भूतपूर्वम्previously existing; former; earlier (as a criterion)
भूतपूर्वम्:
TypeAdjective (used adverbially)
Rootभूत + पूर्व
Formनपुंसकलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया (क्रियाविशेषणवत्)
अभूतपूर्वम्unprecedented; not previously existing (as a criterion)
अभूतपूर्वम्:
TypeAdjective (used adverbially)
Rootअ + भूत + पूर्व
Formनपुंसकलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया (क्रियाविशेषणवत्)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्ययम्
भूमि-प्रस्तर-रस-धातु-मत्having earth, rock, mineral essence, and metal (i.e., containing ore/metal-bearing material)
भूमि-प्रस्तर-रस-धातु-मत्:
TypeAdjective
Rootभूमि + प्रस्तर + रस + धातु + मत्
Formनपुंसकलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; ‘मत्’ प्रत्ययान्त विशेषणम् (युक्त/सम्पन्न)
अत्यर्थ-वर्ण-गौरवम्having very intense colour and heaviness
अत्यर्थ-वर्ण-गौरवम्:
TypeAdjective
Rootअत्यर्थ + वर्ण + गौरव
Formनपुंसकलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; गुणवाचक विशेषणम्
उग्र-गन्ध-रसम्having pungent/strong smell and taste/essence
उग्र-गन्ध-रसम्:
TypeAdjective
Rootउग्र + गन्ध + रस
Formनपुंसकलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; गुणवाचक विशेषणम्
परीक्षेतshould examine / should test
परीक्षेत:
TypeVerb
Rootपरीक्ष्
Formलोट् (विधिलिङ्/आज्ञार्थे) परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः एकवचनम्; विध्यर्थः—‘should examine’
Entities Mentioned
S
state assay officials (implied)M
mineral substances (rasadhātu)FAQs
To institutionalize evaluation of new discoveries rather than relying on tradition—supporting innovation while maintaining state control over quality and revenue.